Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

ÔÇ×NieÔÇŁ dla pa┼ästwowej dyktatury w edukacji. Zar├│wno w wydaniu PiS, jak i lewicy

Zamiast ograniczania swobody podmiot├│w prywatnych, a co za tym idzie ÔÇô rodzic├│w, proponowa┼ébym przede wszystkim zadbanie o jako┼Ť─ç szk├│┼é publicznych, o godne zarobki nauczycieli i ÔÇô przede wszystkim ÔÇô o rewizj─Ö niszcz─ůcego systemu edukacji
ÔÇ×NieÔÇŁ dla pa┼ästwowej dyktatury w edukacji. Zar├│wno w wydaniu PiS, jak i lewicy
ilustr.: Anna Pruszyńska

Osoby, kt├│re kibicuj─ů deregulacji polskiej szko┼éy ÔÇô pisz─ů Ala Budzy┼äska i Misza Tomaszewski w tek┼Ťcie otwieraj─ůcym t─Ö ods┼éon─Ö ÔÇ×Spi─ÖciaÔÇŁ ÔÇô trac─ů z oczu interes publiczny. W innym miejscu autorzy tekstu podkre┼Ťlaj─ů, ┼╝e edukacja domowa nie podlega zewn─Ötrznym kontrolom czy regulacjom, kt├│rym podlega─ç powinna. Postulat wiod─ůcej, kontrolnej roli pa┼ästwa w edukacji jest leitmotivem artyku┼éu. Budzy┼äska i Tomaszewski stawiaj─ů trafn─ů diagnoz─Ö, ale ich g┼é├│wna rekomendacja jest lekarstwem gorszym od choroby.

Spr├│buj─Ö odtworzy─ç tok my┼Ťlenia autor├│w. Oto mamy do czynienia z rosn─ůcym, niebezpiecznym deficytem kadry nauczycielskiej. Szko┼éa jest niedofinansowana, zmiany dokonywane przez PiS pog┼é─Öbiaj─ů rozwarstwienie w polskim spo┼éecze┼ästwie. Jednocze┼Ťnie rz─ůd coraz silniej ingeruje w system, zwi─Ökszaj─ůc kontrol─Ö kuratori├│w nad szko┼éami. Ro┼Ťnie liczba uczni├│w szk├│┼é niepublicznych, coraz wi─Ökszy odsetek dzieci i m┼éodzie┼╝y musi korzysta─ç z korepetycji, co stanowi ich ÔÇ×or─Ö┼╝ w walce na rynku edukacyjnymÔÇŁ. Coraz wi─Öcej rodzic├│w decyduje si─Ö na edukacj─Ö domow─ů. Wszystko to prowadzi do prywatyzacji edukacji. W efekcie traktujemy j─ů jako rynkow─ů us┼éug─Ö, a to prosta droga do zwi─Ökszenia nier├│wno┼Ťci.

Diagnoza, przynajmniej cz─Ö┼Ťciowo, jest trafna. Zgadzam si─Ö co do niedofinansowania i co do brak├│w kadrowych (to zreszt─ů akurat fakt, z kt├│rym nie mo┼╝na si─Ö nie zgodzi─ç), a tak┼╝e co do krytycznej oceny rz─ůd├│w PiS i problemu wy┼Ťcigu szczur├│w ÔÇô ba, nawet co do tego, ┼╝e rosn─ůce nier├│wno┼Ťci s─ů szkodliwym zjawiskiem. Jednak taka diagnoza prowadzi mnie do zupe┼énie innych wniosk├│w.

Winna testomania

Tak, nauczycielki i nauczyciele odchodz─ů z zawodu. Odchodz─ů ze szk├│┼é publicznych do prywatnych. Rodzice zabieraj─ů swoje dzieci z pa┼ästwowych szk├│┼é i decyduj─ů si─Ö na edukacj─Ö domow─ů lub inwestuj─ů w korepetycje. Czy dzieje si─Ö tak jednak dlatego, ┼╝e szko┼éy prywatne maj─ů zbyt du┼╝─ů swobod─Ö dzia┼éania, albo ┼╝e, o zgrozo, w og├│le powstaj─ů? Tak mo┼╝na by powiedzie─ç o ka┼╝dej dziedzinie, w kt├│rej us┼éugi ┼Ťwiadczone przez organizacje pozarz─ůdowe czy przedsi─Öbiorstwa prywatne wygrywaj─ů z tymi ┼Ťwiadczonymi przez pa┼ästwo. Ten problem mo┼╝na oczywi┼Ťcie rozwi─ůza─ç przez pr├│by odg├│rnego ograniczania mo┼╝liwo┼Ťci dzia┼éania podmiotom prywatnym. Skoro rodzice posy┼éaj─ů dzieci do prywatnych szk├│┼é, to utrudnijmy tym szko┼éom dzia┼éanie, by edukacja publiczna by┼éa bardziej popularna. Mo┼╝e to brzmie─ç absurdalnie, ale taki ton pobrzmiewa u Budzy┼äskiej i Tomaszewskiego, i nie jest to nie┼╝yczliwa interpretacja. W tek┼Ťcie co i rusz pojawiaj─ů si─Ö zdania wskazuj─ůce na to, ┼╝e nale┼╝y ogranicza─ç swobod─Ö dzia┼éania r├│┼╝nym podmiotom ┼Ťwiadcz─ůcym us┼éugi edukacyjne.

Tyle tylko, ┼╝e to ┼╝adne rozwi─ůzanie. Te wszystkie podmioty nie bior─ů si─Ö bowiem znik─ůd. G┼é├│wn─ů przyczyn─ů ich popularno┼Ťci jest fatalny system oceniania i egzamin├│w zewn─Ötrznych, kt├│ry przez d┼éugi czas funkcjonowa┼é pod potocznym poj─Öciem ÔÇ×testomaniiÔÇŁ. Przez wiele lat r├│┼╝ne fora eksperckie s┼éusznie wytyka┼éy polskiemu systemowi edukacji ten problem (pisa┼é o tym cho─çby Jaros┼éaw Pytlak). W centrum polskiej szko┼éy znajduje si─Ö wyra┼╝ony liczbowo wynik egzaminu. Ten wynik przek┼éada si─Ö potem na wyniki matur i na rezultaty w te┼Ťcie PISA, pozwalaj─ůce naszym decydentom odetchn─ů─ç z ulg─ů i stwierdzi─ç, ┼╝e wszystko jest OK. Taka szko┼éa nie uczy krytycznego my┼Ťlenia, selekcji informacji, wsp├│┼épracy czy kompetencji potrzebnych we wsp├│┼éczesnym ┼Ťwiecie. A przede wszystkim wymusza wy┼Ťcig szczur├│w, zw┼éaszcza na poziomie ponadpodstawowym, skoro rekrutacja na studia przebiega w oparciu o wyniki matury, a miejsc jest ma┼éo. Wy┼Ťcig ten wzmaga dodatkowo patologia edukacyjnych ranking├│w (o kt├│rej pisa┼é Piotr Jesionowski i sam Misza Tomaszewski). Autorzy z ÔÇ×KontaktuÔÇŁ pisz─ů z niepokojem o boomie korepetycyjnym, o jego skutkach i funkcjach, a zapominaj─ů zastanowi─ç si─Ö nad jego przyczynami. Tak, chodzenie na kolejne korepetycje i korzystanie z prywatnych us┼éug edukacyjnych wymusza system, kt├│ry nie zosta┼é wymy┼Ťlony przez prywatne podmioty ÔÇô a przez pa┼ästwo, w kt├│rym Budzy┼äska i Tomaszewski widz─ů zbawienie dla edukacji.

Kolejne cegie┼éki tego muru nietrudno wyliczy─ç. System oceniania, promuj─ůcy wsp├│┼ézawodnictwo, b─Öd─ůcy de facto narz─Ödziem represji, nie uwzgl─Ödnia indywidualnego post─Öpu ucznia, ale te┼╝ pozwala na podbudowanie ÔÇ×dowodamiÔÇŁ tworzonej na tony dokumentacji. Jest on ┼Ťci┼Ťle powi─ůzany z fetyszem podstawy programowej, kt├│rej realizacja ÔÇô do najdrobniejszych szczeg├│┼é├│w ÔÇô ci─ů┼╝y nad nauczycielami i dyrektorami jak miecz Damoklesa. Podstawa jest prze┼éadowana i nadmiernie sztywna, co zbli┼╝a szko┼é─Ö do fabryki, w kt├│rej odbywa si─Ö ta┼Ťmowa produkcja, i wymusza na rodzicach korzystanie z dodatkowych prywatnych us┼éug edukacyjnych. To s─ů g┼é├│wne przyczyny nier├│wno┼Ťci ÔÇô a nie zbyt liberalne prawo wobec prywatnych i spo┼éecznych podmiot├│w. W ┼Ťwietle kolejnych pomys┼é├│w PiS na wzmocnienie kontroli kuratoryjnej nad szko┼éami, patologie systemu zreszt─ů si─Ö nasil─ů, bo jego aktorzy b─Öd─ů potrzebowali kolejnych ÔÇ×dupochron├│wÔÇŁ. Nie m├│wi─ůc ju┼╝ o tym, ┼╝e ca┼éy czas koszmarnie niskie s─ů wynagrodzenia nauczycieli, a planowane obecnie podwy┼╝ki tylko cz─Ö┼Ťciowo pomog─ů pedagogom unikn─ů─ç katastrofalnych skutk├│w inflacji ÔÇô nie prze┼éo┼╝─ů si─Ö za┼Ť znacz─ůco na popraw─Ö ich warunk├│w ┼╝ycia. Z pragnieniem sprawiedliwego wynagrodzenia za ci─Ö┼╝k─ů prac─Ö chyba nietrudno empatyzowa─ç autorom ÔÇ×KontaktuÔÇŁ ÔÇô wi─Öc czy mo┼╝na si─Ö dziwi─ç, ┼╝e w pogoni za godnym ┼╝yciem nauczyciele uciekaj─ů do szk├│┼é prywatnych lub udzielaj─ů korepetycji?

Dbajmy o jako┼Ť─ç szk├│┼é

Budzy┼äska i Tomaszewski narzekaj─ů wreszcie na zbyt du┼╝y zakres swobody dla edukacji domowej. Likwidacja obostrze┼ä wobec niej jest dla autor├│w niekorzystnym zjawiskiem. Nauczycielem mo┼╝e by─ç ka┼╝dy, tryb nauki, o zgrozo, jest dowolny (a nie taki, jak w systemowych szko┼éach), brakuje socjalizacji z r├│wie┼Ťnikami, bezpiecze┼ästwo w budynkach (tak┼╝e w domu ucznia, jak rozumiem?) nie jest kontrolowane. Za du┼╝o wolno┼Ťci. Wiara w kontrolowanie i regulacje pobrzmiewa w co drugim akapicie.

Edukacja domowa wi─ů┼╝e si─Ö z pewnymi zagro┼╝eniami. Dbanie o jej standardy ÔÇô tu jestem sk┼éonny si─Ö zgodzi─ç ÔÇô powinno wykracza─ç poza proste sprawdzenie procentowego wyniku na kolejnym egzaminie. Jednak skoro m├│wimy o us┼éugach publicznych, jakie ma ┼Ťwiadczy─ç szko┼éa, to w samym tym okre┼Ťleniu wida─ç, ┼╝e ma ona s┼éu┼╝y─ç dzieciom i ich rodzicom. Je┼Ťli spo┼éeczno┼Ť─ç umie zorganizowa─ç sobie dobr─ů edukacj─Ö, to ÔÇô zgodnie z zasad─ů pomocniczo┼Ťci ÔÇô pa┼ästwo nie powinno na si┼é─Ö jej w tym wyr─Öcza─ç. Rodzice maj─ů prawo szuka─ç us┼éug dobrej jako┼Ťci, a je┼Ťli chcemy to prawo ogranicza─ç, to powinny sta─ç za tym naprawd─Ö solidne racje. To jest ju┼╝ jednak stwierdzenie normatywne ÔÇô a niewykluczone, ┼╝e w tym przypadku po prostu r├│┼╝nice mi─Ödzy pogl─ůdami autor├│w ÔÇ×KontaktuÔÇŁ a moimi dotycz─ů spraw du┼╝o bardziej og├│lnych: my┼Ťlenia o celu edukacji i roli pa┼ästwa w og├│le oraz norm i warto┼Ťci z tym zwi─ůzanych.

Zamiast ograniczania swobody podmiot├│w prywatnych, a co za tym idzie, rodzic├│w (czy, w p├│┼║niejszych latach, tak┼╝e samych dzieci), proponowa┼ébym wi─Öc przede wszystkim zadba─ç o jako┼Ť─ç szk├│┼é publicznych, o godne zarobki nauczycieli i ÔÇô przede wszystkim ÔÇô o rewizj─Ö niszcz─ůcego systemu (konkretne propozycje przedstawiali┼Ťmy z A. Jesionowsk─ů, P. Jesionowskim i S. Boberem w raporcie sprzed dw├│ch lat, do dzi┼Ť aktualnym). Wydaje si─Ö, ┼╝e autorzy ÔÇ×KontaktuÔÇŁ chcieliby raczej mniej lub bardziej subtelnymi regulacjami nak┼éoni─ç rodzic├│w i dzieci do odej┼Ťcia od us┼éug prywatnych i powrotu do szk├│┼é publicznych, bo wtedy mogliby oni ÔÇ×walczy─ç w imieniu sfrustrowanej nauczycielki o lepsze warunki jej pracyÔÇŁ. Tyle tylko, ┼╝e przy utrzymaniu obecnego systemu rodzice nie mieliby si┼é na tak─ů walk─Ö i protesty. Problemy trzeba zwalcza─ç u korzeni, a nie ┼éataj─ůc z┼éy system dodatkowymi regulacjami. Pa┼ästwowa dyktatura w szkole nie pos┼éu┼╝y nikomu, a ju┼╝ na pewno nie zwi─Ökszy sp├│jno┼Ťci spo┼éecznej.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś