Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Nie b─Ödzie odpornej demokracji bez dobrej szko┼éy publicznej

Polska sta┼éa si─Ö krajem imigranckim. Ani s┼éaba szko┼éa publiczna, ani sprywatyzowanie obszaru edukacji nie sprostaj─ů wyzwaniom zwi─ůzanym z integracj─ů, co sprawi, ┼╝e na podzia┼éy klasowe na┼éo┼╝─ů si─Ö jeszcze te zwi─ůzane z pochodzeniem.
Nie będzie odpornej demokracji bez dobrej szkoły publicznej
ilustr.: Anna Pruszyńska

Obserwujemy coraz cz─Östsze i bardziej powszechne odej┼Ťcia ze szko┼éy publicznej. Uciekaj─ů ci, kt├│rych sta─ç na edukacj─Ö prywatn─ů, jak i ci, kt├│rzy maj─ů determinacj─Ö oraz czas, by samodzielnie uczy─ç swoje dzieci. Powstaje te┼╝ coraz wi─Öcej inicjatyw wspomagaj─ůcych edukacj─Ö domow─ů, a tak┼╝e internetowych platform edukacyjnych, kt├│re krok po kroku prowadz─ů uczni├│w przez wymagania podstawy programowej.

Szko┼éy spo┼éeczne i prywatne cz─Östo zak┼éadane s─ů przez ludzi z pasj─ů, kt├│rzy nie s─ů w stanie┬á pogodzi─ç si─Ö z zapadaj─ůcym si─Ö systemem edukacji. Szukaj─ů wi─Öc innych dr├│g, czerpi─ůc przy tym gar┼Ťciami z dokona┼ä poprzednich pokole┼ä pedagog├│w, psycholog├│w oraz nauczycieli ÔÇô r├│wnie┼╝ tych, kt├│rych postulaty nadal brzmi─ů rewolucyjnie, cho─ç maj─ů ponad sto lat, Janusza Korczaka, Marii Montessori czy Rudolfa Steinera.

Po co nam szko┼éa?

Jak pisz─ů Ala Budzy┼äska i Misza Tomaszewski w tek┼Ťcie, kt├│ry zapocz─ůtkowa┼é t─Ö edycj─Ö spi─Öcia, prywatyzacj─Ö wspieraj─ů rodzice o konserwatywnych pogl─ůdach, kt├│rzy optuj─ů przy swoim ÔÇ×wychowawczym monopoluÔÇŁ. Mo┼╝na to uj─ů─ç bardziej wprost ÔÇô tacy rodzice chc─ů uchroni─ç swoje dzieci przed konfrontacj─ů z pogl─ůdami i warto┼Ťciami innymi ni┼╝ ich w┼éasne. Prywatyzacj─Ö popieraj─ů te┼╝ rodzice o liberalnych pogl─ůdach, dla kt├│rych wa┼╝na jest ÔÇ×wolno┼Ť─ç wyboruÔÇŁ ÔÇô sami cz─Östo byli wychowani w duchu rywalizacji, a szko┼éa, jak i ka┼╝da inna przestrze┼ä ┼╝ycia, mo┼╝e by─ç dla nich miejscem, w kt├│rym mo┼╝na okaza─ç si─Ö lepszym. W obu przypadkach wida─ç ┼éatwo┼Ť─ç, z jak─ů rodzice rezygnuj─ů z instytucji pa┼ästwowej, i Ôłĺ tu zgadzam si─Ö z autorami Ôłĺ ┼╝e kieruj─ů si─Ö przy tym wyborze wiar─ů w rozwi─ůzania rynkowe. Tylko czy wolny rynek rzeczywi┼Ťcie jest w stanie pom├│c?

Jakie problemy niesie ze sob─ů zapa┼Ť─ç systemu edukacji? Wymie┼ämy: generalne obni┼╝enie poziomu nauczania, za tym wzrost nier├│wno┼Ťci, co z kolei przek┼éada si─Ö na mniejsz─ů sp├│jno┼Ť─ç spo┼éeczn─ů. Do tego trzeba uwzgl─Ödni─ç fakt, ┼╝e Polska sta┼éa si─Ö krajem imigranckim. S┼éaba szko┼éa publiczna nie sprosta wyzwaniom zwi─ůzanym z integracj─ů migrant├│w, co sprawi, ┼╝e na podzia┼éy klasowe na┼éo┼╝─ů si─Ö jeszcze te, kt├│re zwi─ůzane s─ů z pochodzeniem.

Zapa┼Ť─ç publicznej szko┼éy to r├│wnie┼╝ rezygnacja z wgl─ůdu w stan spo┼éecze┼ästwa, kondycj─Ö dzieci ÔÇô ich stan fizyczny i psychiczny ÔÇô ┬áwiedzy o tym, czy s─ů g┼éodne albo czy w ich domach przypadkiem nie dochodzi do przemocy, kt├│ra zdarza si─Ö tak samo w rodzinach bogatych, jak i biednych. Dalszy wzrost nier├│wno┼Ťci prowadzi─ç te┼╝ mo┼╝e do milcz─ůcego uznania, ┼╝e dzieci ze szk├│┼é publicznych s─ů mniej warte, skoro ich rodzicom nie zale┼╝y na nich na tyle, by zap┼éaci─ç za ich edukacj─Ö, a przecie┼╝ wedle praw rynku co┼Ť jest przecie┼╝ warte tyle, ile jeste┼Ťmy w stanie za to zap┼éaci─ç(a zgodnie z liberalnymi przekonaniami, jak sobie nie radzisz, to znaczy, ┼╝e za ma┼éo si─Ö starasz, a jakby┼Ť popracowa┼é z 16 godzin, to by┼éoby ci─Ö sta─ç na prywatn─ů edukacj─Ö dla dziecka i studia za granic─ů.)

Co z tymi dzie─çmi, kt├│rych rodzice podejm─ů si─Ö nauczania swoich dzieci w domach, ale nie podo┼éaj─ů temu zadaniu, bo nie maj─ů odpowiednich kompetencji? Lub z tymi, kt├│re trafi─ů do szk├│┼é prywatnych, kt├│rych nikt nie widzi i w kt├│rych ka┼╝dy przedmiot mo┼╝e by─ç prowadzony tak, jak dzisiaj katecheza ÔÇô poza kontrol─ů instytucji pa┼ästwa. Ju┼╝ dzi┼Ť mamy bardzo powa┼╝ny problem z bezbronno┼Ťci─ů wobec dezinformacji. Czy poradzimy sobie jako spo┼éecze┼ästwo, je┼Ťli zrezygnujemy z instytucji, kt├│ra mo┼╝e nauczy─ç, jak weryfikowa─ç wiedz─Ö kolejne pokolenia? Od zaprzyja┼║nionego streetworkera s┼éysza┼éam o bystrym ch┼éopcu, kt├│ry nie wierzy┼é, ┼╝e historia Polski wydarzy┼éa si─Ö naprawd─Ö. W zalewie dezinformacji, je┼Ťli zabraknie przewodnika, wszystko mo┼╝e zdawa─ç si─Ö tak samo prawdziwe, jak i fa┼észywe.

Klimat spo┼éeczny i polityczny, sprawy takie jak odporno┼Ť─ç demokracji na populizm czy faszyzm to wypadkowa pogl─ůd├│w i postaw zar├│wno tych dobrze wykszta┼éconych, kt├│rym rodzice zap┼éacili za korepetycje, obozy j─Özykowe, czy prywatn─ů szko┼é─Ö, jak i tych, kt├│rzy musieli sobie radzi─ç bez tej pomocy. Patrzenie na szko┼é─Ö jedynie przez pryzmat wiedzy, jakiej dostarcza, zaw─Ö┼╝a jej rol─Ö jako instytucji. Edukacja, zw┼éaszcza w demokracji, to nie tylko umiej─Ötno┼Ť─ç rozwi─ůzywania zada┼ä lub znajomo┼Ť─ç budowy kom├│rkowej pantofelka, ale te┼╝ umiej─Ötno┼Ť─ç wsp├│┼ébycia z innymi; to ┼Ťwiadomo┼Ť─ç tego, ┼╝e ludzie s─ů r├│┼╝ni ÔÇô my┼Ťl─ů r├│┼╝nie i rozmaicie si─Ö zachowuj─ů ÔÇô ale ┼╝e mo┼╝na oraz warto si─Ö z nimi dogadywa─ç. ┼╗e pomimo r├│┼╝nic mo┼╝emy zgodzi─ç si─Ö na wsp├│lne zasady i je respektowa─ç.

Co wi─Öcej szko┼éa to pierwsze miejsce, w kt├│rym spotykamy si─Ö z pa┼ästwem. To pierwsze miejsce, kt├│re pokazuje nam, czym to pa┼ästwo jest. Obecnie polska szko┼éa to chaos, z kt├│rego coraz widoczniej wy┼éania si─Ö autorytaryzm ze ┼Ťcis┼é─ů hierarchi─ů, w kt├│rej kurator ci┼Ťnie dyrektora, dyrektor ÔÇô nauczycieli, a ucze┼ä ma coraz mniej praw i oskar┼╝ony o bli┼╝ej niesprecyzowan─ů demoralizacj─Ö mo┼╝e by─ç potraktowany gazem pieprzowym i zwi─ůzany pasami. Nie, nie dziwi─Ö si─Ö coraz bardziej powszechnym tendencjom ucieczkowym, ale obawiam si─Ö, ┼╝e zapa┼Ť─ç publicznej szko┼éy spot─Öguje kryzys demokracji.

To nie deszcz

ÔÇ×Pe┼ézaj─ůca prywatyzacja polskiej szko┼éy nie jest efektem spisku konserwatywnego ministerstwa ani liberalnych rodzic├│w, lecz ponur─ů konsekwencj─ů uczynienia z edukacji niedoinwestowanego eksperymentu spo┼éecznego kolejnych ekip rz─ůdz─ůcych, kt├│rych dzieci i tak nie b─Öd─ů si─Ö uczy─ç w szko┼éach publicznychÔÇŁ Ôłĺ pisz─ů Ala Budzy┼äska i Misza Tomaszewski.

Zgadzam si─Ö z diagnoz─ů Ali Budzy┼äskiej i Miszy Tomaszewskiego, jednak propozycja, kt├│ra im wydaje si─Ö niemal radykalna, by ograniczy─ç mo┼╝liwo┼Ť─ç odchodzenia do edukacji domowej, korepetycje przenie┼Ť─ç do szk├│┼é, popatrzy─ç na szko┼éy publiczne jak na ÔÇ×laboratoria sp├│jno┼ŤciÔÇŁ, a od plac├│wek niepublicznych oczekiwa─ç, by wypracowywa┼éy tam rozwi─ůzania dla szk├│┼é powszechnych, jednakÔÇŁ, nie wydaje mi si─Ö rewolucyjna, ale przede wszystkim dalece niewystarczaj─ůca.

Rozumiem, ┼╝e autorzy widz─ů w tym krok w stron─Ö utrzymania jakiej┼Ť kontroli nad pe┼ézaj─ůc─ů prywatyzacj─ů szko┼éy. Zgadzam si─Ö, ┼╝e jest ona potrzebna, by nie wytraci─ç uczni├│w,┬á utrzyma─ç wobec plac├│wek niepublicznych wymagania i jako┼Ť wprz─ůc je w po┼╝ytek publiczny. Jednak tego ju┼╝ pr├│bowali┼Ťmy ÔÇô wszak z t─ů w┼éa┼Ťnie my┼Ťl─ů plac├│wki niepubliczne powsta┼éy. W za┼éo┼╝eniu mia┼éy by─ç one ku┼║niami edukacyjnych rozwi─ůza┼ä, kt├│re b─Öd─ů mog┼éy by─ç potem wdra┼╝ane w szko┼éach publicznych. To si─Ö nie uda┼éo. Z czasem plac├│wki niepubliczne okaza┼éy si─Ö alternatyw─ů dla bardziej maj─Ötnych, teraz za┼Ť pe┼éni─ů rol─Ö tratw ratunkowych, najcz─Ö┼Ťciej dla tych, kt├│rzy ┬ámaj─ů kapoki i potrafi─ů p┼éywa─ç.

Uwa┼╝am ponadto, ┼╝e po raz kolejny jest to szukanie wyj┼Ťcia w obszarze pozasytemowym, chocia┼╝ kreowanie polityk publicznych to zadanie dla instytucji pa┼ästwa i to na nie trzeba naciska─ç i od nich wymaga─ç. Poszukiwanie rozwi─ůza┼ä poza systemem nie przyniesie rozwi─ůza┼ä systemowych. Tak jak prywatyzacja telewizji nie naprawi katastrofy wyrz─ůdzonej uczynieniem propagandowej tuby z TVP, tak dalsze szukanie rozwi─ůza┼ä w prywatnych szko┼éach, ie naprawi polskiej edukacji.

Obro┼ämy szko┼é─Ö publiczn─ů

W demokracji narz─Ödziem obywateli s─ů instytucje, dlatego nie odpuszcza┼éabym walki o szko┼é─Ö publiczn─ů. Ostatnie wstrz─ůsy, reforma przeprowadzona przez ministr─Ö Zalewsk─ů w 2017 roku, strajk nauczycieli w 2019 roku, pandemia, nauczanie zdalne i kolejne pomys┼éy ministra Czarnka sprawi┼éy, ┼╝e szko┼éa sta┼éa si─Ö przedmiotem szerokiej dyskusji: namys┼éu oraz wzajemnych spotka┼ä ┼Ťrodowisk, kt├│re do tej pory rzadko ze sob─ů rozmawia┼éy. Coraz wi─Öcej szk├│┼é, r├│wnie┼╝ publicznych, przyst─Öpuje do ruchu Budz─ůcych si─Ö szk├│┼é, wprowadza rozwi─ůzania przyjazne uczniom, poprawiaj─ůce jako┼Ť─ç edukacji i zmniejszaj─ůce poziom stresu czy ha┼éasu.

Powsta┼é Og├│lnopolski Pakt dla Edukacji, kt├│ry wsp├│┼étworzy ponad pi─Ö─çdziesi─ůt pi─Ö─ç organizacji pozarz─ůdowych, trzy organizacje nauczycielskie, organizacje samorz─ůdowe, w tym Ruch Samorz─ůdowy TAK! Dla Polski, Unia Metropolii Polskich, Zwi─ůzek Miast Polskich i Zwi─ůzek Powiat├│w Polskich opracowuj─ůcych wsp├│lny plan naprawy szko┼éy w duchu demokratycznym. Mo┼╝e warto wesprze─ç te inicjatywy?

Mo┼╝e, zamiast wci─ů┼╝ szuka─ç rozwi─ůza┼ä poza systemem, naciska─ç na polityk├│w tak, by przyj─Öli rozwi─ůzania dobre dla szko┼éy i demokracji na dekady, nie na kadencj─Ö. Dog┼é─Öbny kryzys jednego i drugiego temu sprzyja, bo pokazuje zawodno┼Ť─ç rozwi─ůza┼ä nie popartych namys┼éem i szerokim konsensem. By─ç mo┼╝e teraz o ten konsens b─Ödzie ┼éatwiej.

Te zmiany oczywi┼Ťcie mog─ů zosta─ç przeprowadzone dopiero po wyborach wygranych przez demokratyczn─ů opozycj─Ö. Nie widz─Ö jednak innej drogi. Je┼Ťli chcemy mie─ç demokratyczne, solidarne i sp├│jne spo┼éecze┼ästwo, to droga do niego nie wiedzie przez szko┼éy prywatne, ale przez dobr─ů szko┼é─Ö publiczn─ů, z kt├│rych najlepsza b─Ödzie ta najbli┼╝sza miejscu zamieszkania.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś