Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Mamy na czym budowa─ç. Polska szko┼éa to nie tylko problemy

Nie spos├│b jednoznacznie stwierdzi─ç, dzi─Öki komu polscy uczniowie notuj─ů tak dobre wyniki w mi─Ödzynarodowych badaniach PISA. Niezale┼╝nie jednak od tego, czyj naszym zdaniem jest to sukces, trzeba zauwa┼╝y─ç, ┼╝e nie w poziomie wiedzy dzieci tkwi najwi─Ökszy problem polskiej szko┼éy.
Mamy na czym budować. Polska szkoła to nie tylko problemy
ilustr.: Ania Pruszyńska

Polscy uczniowie plasuj─ů si─Ö w ┼Ťcis┼éej czo┼é├│wce najlepszych uczni├│w w Unii Europejskiej i na ┼Ťwiecie. Ostatnia edycja badania PISA pokaza┼éa, ┼╝e w ka┼╝dej z trzech badanych kategorii nasi nastolatkowie uzyskali ponadprzeci─Ötny wynik. W matematyce by┼éo to 10 miejsce na ┼Ťwiecie i 2 w UE, w naukach przyrodniczych odpowiednio 11 i 4, a w czytaniu ze zrozumieniem ÔÇô 10 i 4. Co wi─Öcej, badana m┼éodzie┼╝ poprawi┼éa wynik swoich krajowych koleg├│w z poprzedniej edycji. Z por├│wnania poszczeg├│lnych edycji badania dowiemy si─Ö tak┼╝e, ┼╝e przez kolejne 18 lat, od pierwszej edycji, czyli roku 2000 najs┼éabsi uczniowie znacz─ůco (o 41%) poprawili swoje wyniki, sprawiaj─ůc tym samym, ┼╝e r├│┼╝nica mi─Ödzy najs┼éabszymi, a najlepszymi uczniami mie┼Ťci si─Ö w granicach ┼Ťredniej OECD.

Patrz─ůc przez ten pryzmat, szko┼éa zdaje si─Ö ca┼éy czas by─ç sprawn─ů instytucj─ů, kt├│ra jednak coraz cz─Ö┼Ťciej musi ┼éata─ç kolejne problemy prowizorycznymi rozwi─ůzaniami i pomys┼éowymi kombinacjami, dzia┼éaj─ůcymi tylko na kr├│tk─ů met─Ö.

Szko┼éa, w kt├│rej nikt nie chce by─ç

Rozmawiaj─ůc o polskim systemie edukacji, przez wszystkie przypadki odmieniamy s┼éowo kryzys. Zostaj─ůc jeszcze na moment przy wspomnianym raporcie ÔÇô wi─Ökszo┼Ť─ç naszych uczni├│w deklaruje w nim, ┼╝e ┼║le znosi szko┼é─Ö, zmaga si─Ö z niskim poczuciem przynale┼╝no┼Ťci do niej i z przemoc─ů. Tak─ů opini─Ö maj─ů nie tylko gimnazjali┼Ťci. W badaniach TIMSS z 2015 i 2019 roku polscy czwartoklasi┼Ťci konsekwentnie oceniali szko┼é─Ö najgorzej spo┼Ťr├│d wszystkich kraj├│w europejskich.

W o┼Ťwiacie ┼║le czuj─ů si─Ö tak┼╝e nauczyciele. Co roku dyrektorzy zmagaj─ů si─Ö z brakami kadrowymi. Kilkana┼Ťcie tysi─Öcy wakat├│w i brak ch─Ötnych do pracy sprawia, ┼╝e dyrektorzy s─ů zmuszeni do przydzielania nadgodzin, zatrudniania emerytowanych nauczycieli czy, co gorsza, zlecania prowadzenia zaj─Ö─ç przez osoby bez kwalifikacji. Lista przyczyn takiego stanu rzeczy jest bardzo d┼éuga. Zacz─ů─ç mo┼╝na od tej najbardziej namacalnej, czyli wynagrodze┼ä. Financial Times wyliczy┼é, ┼╝e pod wzgl─Ödem pensji dla nauczycieli jeste┼Ťmy na samym dnie stawki. W tym niechlubnym rankingu, nauczyciele szk├│┼é podstawowych zostawiaj─ů za plecami jedynie W─Ögr├│w. Por├│wnuj─ůc zarobki na wszystkich szczeblach edukacji, zawsze znajdujemy si─Ö w ostatniej sz├│stce kraj├│w Unii Europejskiej.

W kryzysie nie chodzi jednak tylko o pieni─ůdze. W┼Ťr├│d powod├│w rezygnacji z zawodu nauczyciele wymieniaj─ů tak┼╝e przesadn─ů biurokracj─Ö oraz kontrol─Ö, kt├│ra ogranicza autonomi─Ö i skutecznie zniech─Öca do podejmowania dodatkowych, niestandardowych aktywno┼Ťci. Wskazuj─ů te┼╝ na┬á niestabilno┼Ť─ç, zwi─ůzan─ů z ci─ůg┼éymi reformami, jak r├│wnie┼╝ nieustann─ů presj─Ö i ocenianie ich pracy. Widoczne jest te┼╝ poczucie niskiego statusu spo┼éecznego i brak zaufania, zar├│wno w samym ┼Ťrodowisku, jak i ze strony rodzic├│w.┬áCho─ç temu odczuciu przecz─ů badania presti┼╝u zawodu, wedle kt├│rych zaw├│d nauczyciela wci─ů┼╝ jest ceniony, to jednocze┼Ťnie, wed┼éug ustale┼ä CBOS, ponad po┼éowa badanych rodzic├│w nie chcia┼éaby, ┼╝eby ich dziecko pracowa┼éo kiedy┼Ť jako nauczyciel.

W powszechnym systemie o┼Ťwiaty niewystarczaj─ůco dobrze czuj─ů si─Ö, jak wida─ç, tak┼╝e rodzice, kt├│rzy coraz cz─Ö┼Ťciej korzystaj─ů z alternatywnych form edukacji, o kt├│rych wspominaj─ů Ala Budzy┼äska i Misza Tomaszewski z Magazynu Kontakt w tek┼Ťcie otwieraj─ůcym t─Ö edycj─Ö Spi─Öcia. Ten trend wida─ç g┼é├│wnie w przypadku szk├│┼é podstawowych: rodzice p┼éac─ů, by ich dzieci mog┼éy uczy─ç si─Ö, wykorzystuj─ůc nie tyle inne narz─Ödzia, co inne podej┼Ťcie do nauczania. Szko┼éa niepubliczna oferuje mniejsze klasy, bardziej zindywidualizowane patrzenie na dziecko, lepsz─ů atmosfer─Ö i rezygnacj─Ö ze skupiania si─Ö na ocenach i testach. Takie podej┼Ťcie zdecydowanie s┼éu┼╝y dzieciom, zw┼éaszcza tym m┼éodszym, dla kt├│rych zr├│┼╝nicowane i dostosowane do ich mo┼╝liwo┼Ťci formy przekazywania wiedzy s─ů niezwykle istotne.

Faktem jest, ┼╝e nie ka┼╝de dziecko odnajdzie si─Ö w szkole powszechnej i nie jest to kwestia s┼éabo┼Ťci czy umiej─Ötno┼Ťci, ale sk┼éadowa wielu r├│┼╝nych czynnik├│w. Bardzo dobrze, ┼╝e rodzice maj─ů mo┼╝liwo┼Ť─ç wyboru takiego nauczania, kt├│re b─Ödzie dla ich dziecka najlepsze. Zadaniem pa┼ästwa jest identyfikowanie nadu┼╝y─ç, kt├│re pojawiaj─ů si─Ö w szko┼éach prywatnych i edukacji domowej i eliminowanie ich.

Szkoła jak korporacja

Niedobrze jednak, gdy szko┼éa publiczna nie jest, poza cen─ů, w ┼╝aden spos├│b konkurencyjna dla plac├│wek niepublicznych i gdy co do zasady staje si─Ö gorszym wyborem. Jak wspominaj─ů redaktorzy Kontaktu, szko┼éa publiczna jest laboratorium sp├│jno┼Ťci spo┼éecznej. Faktycznie zapominamy czasami, ┼╝e poza funkcjami: opieku┼äcz─ů, wychowawcz─ů i dydaktyczn─ů, kt├│re s┼éu┼╝─ů┬á m┼éodemu cz┼éowiekowi, szko┼éa pe┼éni te┼╝ funkcje wzgl─Ödem spo┼éecze┼ästwa ÔÇô przygotowuj─ůc dziecko do funkcjonowania w jego ramach i na rynku pracy, czy te┼╝ ucz─ůc go relacji i mechanizm├│w wsp├│┼é┼╝ycia z innymi, kt├│rych nie spos├│b tak dobrze pozna─ç w mniej zr├│┼╝nicowanych, a bardziej wykreowanych ┼Ťrodowiskach szk├│┼é prywatnych.

Nie spos├│b przeceni─ç roli o┼Ťwiaty publicznej dla ca┼éego spo┼éecze┼ästwa. Nie spe┼éni jej ona jednak, a nawet osi─ůgnie co┼Ť zupe┼énie odwrotnego, gdy b─Ödzie skupiskiem sfrustrowanych, przem─Öczonych, nieufnych wzgl─Ödem siebie ludzi. Paradoksalnie, cho─ç m├│wi─ůc o poj─Öciu prywatyzacji szkolnictwa, mamy na my┼Ťli powstawanie rynku szk├│┼é niepublicznych, to gdy mocniej si─Ö nad tym zastanowimy, dojdziemy do wniosku, ┼╝e wi─Öcej zasad i technik przypominaj─ůcych sektor gospodarczy znajdziemy w szko┼éach publicznych. Nastawienie na wyniki, najlepsze oceny, miejsca w rankingu, zrekrutowanie najwi─Ökszej liczby uczni├│w, nieustaj─ůce ocenianie nauczycieli, rozliczanie ich z dokument├│w i punkt├│w, a nie ca┼éo┼Ťciowego podej┼Ťcia do ucznia to charakterystyka szko┼éy publicznej, kt├│ra brzmi jak ma┼éo atrakcyjna korporacja. Nic wi─Öc dziwnego, ┼╝e ┼éatwo sta─ç si─Ö tutaj jednym z wielu trybik├│w w wielkiej machinie, kt├│ra niekoniecznie dba o dobrostan og├│┼éu.

Szkoła jako dobro wspólne

Tymczasem szko┼éa powinna funkcjonowa─ç przede wszystkim jako dobro wsp├│lne, nastawiona nie tylko na osi─ůganie wynik├│w na papierze, ale przede wszystkim na wychowywanie i kszta┼écenie samo w sobie ÔÇô integrowanie, w┼é─ůczanie, wyr├│wnywanie szans i kszta┼étowanie potrzeb wy┼╝szych.

Stra┼╝nikami realizacji tych zobowi─ůza┼ä szko┼éy s─ů nauczyciele. Dlatego musimy zadba─ç o przywr├│cenie odpowiedniego statusu nauczyciela i sprawi─ç, by pedagodzy ÔÇ×z powo┼éaniemÔÇŁ nie odchodzili z sektora publicznego lub z zawodu. Inaczej nasze dzieci b─Öd─ů uczyli bezbarwni, zniech─Öceni nauczyciele, kt├│rych i teraz w systemie nie brakuje.

Zacznijmy wi─Öc od podniesienia poziomu kszta┼écenia nauczycieli. Selekcja kandydat├│w na tym kierunku powinna by─ç pozytywna i du┼╝o ostrzejsza ni┼╝ obecnie. Na pewno pomog┼éyby egzaminy wst─Öpne, sprawdzaj─ůce nie tyle wiedz─Ö kandydat├│w i kandydatek na nauczycieli, co ich predyspozycje do pracy w zawodzie i pracy z dzie─çmi. Dzi─Öki temu do szk├│┼é powinni trafia─ç nie tylko ludzie z du┼╝─ů wiedz─ů, ale przede wszystkim przygotowani do pracy z uczniami. O ile na kierunkach pedagogicznych wprowadzono jednolite studia 5ÔÇôletnie, o tyle nauczyciele przedmiotowi nadal kszta┼éc─ů si─Ö w systemie, w kt├│rym godzin z psychologii i pedagogiki jest zdecydowanie za ma┼éo. Bior─ůc pod uwag─Ö nie tylko kondycj─Ö psychiczn─ů dzisiejszej m┼éodzie┼╝y, ale te┼╝ wyzwania rozwojowe z jakimi mierzy si─Ö m┼éody cz┼éowiek, nauczyciel si┼é─ů rzeczy nie jest tylko wyk┼éadowc─ů. Niejednokrotnie staje si─Ö pierwsz─ů osob─ů, kt├│ra mo┼╝e by─ç dla dziecka pomoc─ů.

Za dobrymi specjalistami powinny i┼Ť─ç te┼╝ wy┼╝sze pensje i lepsze warunki pracy. Celem powinna by─ç pozytywna selekcja do zawodu zamiast ┼éatania wakat├│w kolejnymi podyplom├│wkami. Nie tylko rodzicom, ale nam wszystkim powinno zale┼╝e─ç, by w szko┼éach pracowali ludzie z pasj─ů i kompetencjami, kt├│rzy przede wszystkim b─Öd─ů rzetelnie i skutecznie przekazywa─ç kolejnym pokoleniom wiedz─Ö, ale b─Öd─ů te┼╝ dla uczni├│w inspiracj─ů oraz naturaln─ů motywacj─ů do rozwoju.

To wszystko nie zmieni si─Ö jednak, je┼╝eli reformy szkolnictwa b─Öd─ů jedynie reaktywne wobec bie┼╝─ůcych wydarze┼ä. Nie potrzebujemy kolejnych zmian struktur i procedur, ale przemy┼Ťlanego, dobrze zaprojektowanego, ponadpartyjnego i d┼éugoletniego planu, kt├│ry, oparty na interdyscyplinarnych zespo┼éach specjalist├│w, we┼║mie pod lup─Ö metody nauczania, kultur─Ö, normy i cel szkolnictwa.

 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś