fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Mamy na czym budowa膰. Polska szko艂a to nie tylko problemy

Nie spos贸b jednoznacznie stwierdzi膰, dzi臋ki komu polscy uczniowie notuj膮 tak dobre wyniki w mi臋dzynarodowych badaniach PISA. Niezale偶nie jednak od tego, czyj naszym zdaniem jest to sukces, trzeba zauwa偶y膰, 偶e nie w poziomie wiedzy dzieci tkwi najwi臋kszy problem polskiej szko艂y.
Mamy na czym budowa膰. Polska szko艂a to nie tylko problemy
ilustr.: Ania Pruszy艅ska

Polscy uczniowie plasuj膮 si臋 w 艣cis艂ej czo艂贸wce najlepszych uczni贸w w Unii Europejskiej i na 艣wiecie. Ostatnia edycja badania PISA pokaza艂a, 偶e w ka偶dej z trzech badanych kategorii nasi nastolatkowie uzyskali ponadprzeci臋tny wynik. W matematyce by艂o to 10 miejsce na 艣wiecie i 2 w UE, w naukach przyrodniczych odpowiednio 11 i 4, a w czytaniu ze zrozumieniem 鈥 10 i 4. Co wi臋cej, badana m艂odzie偶 poprawi艂a wynik swoich krajowych koleg贸w z poprzedniej edycji. Z por贸wnania poszczeg贸lnych edycji badania dowiemy si臋 tak偶e, 偶e przez kolejne 18 lat, od pierwszej edycji, czyli roku 2000 najs艂absi uczniowie znacz膮co (o 41%) poprawili swoje wyniki, sprawiaj膮c tym samym, 偶e r贸偶nica mi臋dzy najs艂abszymi, a najlepszymi uczniami mie艣ci si臋 w granicach 艣redniej OECD.

Patrz膮c przez ten pryzmat, szko艂a zdaje si臋 ca艂y czas by膰 sprawn膮 instytucj膮, kt贸ra jednak coraz cz臋艣ciej musi 艂ata膰 kolejne problemy prowizorycznymi rozwi膮zaniami i pomys艂owymi kombinacjami, dzia艂aj膮cymi tylko na kr贸tk膮 met臋.

Szko艂a, w kt贸rej nikt nie chce by膰

Rozmawiaj膮c o polskim systemie edukacji, przez wszystkie przypadki odmieniamy s艂owo kryzys. Zostaj膮c jeszcze na moment przy wspomnianym raporcie 鈥 wi臋kszo艣膰 naszych uczni贸w deklaruje w nim, 偶e 藕le znosi szko艂臋, zmaga si臋 z niskim poczuciem przynale偶no艣ci do niej i z przemoc膮. Tak膮 opini臋 maj膮 nie tylko gimnazjali艣ci. W badaniach TIMSS z 2015 i 2019 roku polscy czwartoklasi艣ci konsekwentnie oceniali szko艂臋 najgorzej spo艣r贸d wszystkich kraj贸w europejskich.

W o艣wiacie 藕le czuj膮 si臋 tak偶e nauczyciele. Co roku dyrektorzy zmagaj膮 si臋 z brakami kadrowymi. Kilkana艣cie tysi臋cy wakat贸w i brak ch臋tnych do pracy sprawia, 偶e dyrektorzy s膮 zmuszeni do przydzielania nadgodzin, zatrudniania emerytowanych nauczycieli czy, co gorsza, zlecania prowadzenia zaj臋膰 przez osoby bez kwalifikacji. Lista przyczyn takiego stanu rzeczy jest bardzo d艂uga. Zacz膮膰 mo偶na od tej najbardziej namacalnej, czyli wynagrodze艅. Financial Times wyliczy艂, 偶e pod wzgl臋dem pensji dla nauczycieli jeste艣my na samym dnie stawki. W tym niechlubnym rankingu, nauczyciele szk贸艂 podstawowych zostawiaj膮 za plecami jedynie W臋gr贸w. Por贸wnuj膮c zarobki na wszystkich szczeblach edukacji, zawsze znajdujemy si臋 w ostatniej sz贸stce kraj贸w Unii Europejskiej.

W kryzysie nie chodzi jednak tylko o pieni膮dze. W艣r贸d powod贸w rezygnacji z zawodu nauczyciele wymieniaj膮 tak偶e przesadn膮 biurokracj臋 oraz kontrol臋, kt贸ra ogranicza autonomi臋 i skutecznie zniech臋ca do podejmowania dodatkowych, niestandardowych aktywno艣ci. Wskazuj膮 te偶 na聽 niestabilno艣膰, zwi膮zan膮 z ci膮g艂ymi reformami, jak r贸wnie偶 nieustann膮 presj臋 i ocenianie ich pracy. Widoczne jest te偶 poczucie niskiego statusu spo艂ecznego i brak zaufania, zar贸wno w samym 艣rodowisku, jak i ze strony rodzic贸w.聽Cho膰 temu odczuciu przecz膮 badania presti偶u zawodu, wedle kt贸rych zaw贸d nauczyciela wci膮偶 jest ceniony, to jednocze艣nie, wed艂ug ustale艅 CBOS, ponad po艂owa badanych rodzic贸w nie chcia艂aby, 偶eby ich dziecko pracowa艂o kiedy艣 jako nauczyciel.

W powszechnym systemie o艣wiaty niewystarczaj膮co dobrze czuj膮 si臋, jak wida膰, tak偶e rodzice, kt贸rzy coraz cz臋艣ciej korzystaj膮 z alternatywnych form edukacji, o kt贸rych wspominaj膮 Ala Budzy艅ska i Misza Tomaszewski z Magazynu Kontakt w tek艣cie otwieraj膮cym t臋 edycj臋 Spi臋cia. Ten trend wida膰 g艂贸wnie w przypadku szk贸艂 podstawowych: rodzice p艂ac膮, by ich dzieci mog艂y uczy膰 si臋, wykorzystuj膮c nie tyle inne narz臋dzia, co inne podej艣cie do nauczania. Szko艂a niepubliczna oferuje mniejsze klasy, bardziej zindywidualizowane patrzenie na dziecko, lepsz膮 atmosfer臋 i rezygnacj臋 ze skupiania si臋 na ocenach i testach. Takie podej艣cie zdecydowanie s艂u偶y dzieciom, zw艂aszcza tym m艂odszym, dla kt贸rych zr贸偶nicowane i dostosowane do ich mo偶liwo艣ci formy przekazywania wiedzy s膮 niezwykle istotne.

Faktem jest, 偶e nie ka偶de dziecko odnajdzie si臋 w szkole powszechnej i nie jest to kwestia s艂abo艣ci czy umiej臋tno艣ci, ale sk艂adowa wielu r贸偶nych czynnik贸w. Bardzo dobrze, 偶e rodzice maj膮 mo偶liwo艣膰 wyboru takiego nauczania, kt贸re b臋dzie dla ich dziecka najlepsze. Zadaniem pa艅stwa jest identyfikowanie nadu偶y膰, kt贸re pojawiaj膮 si臋 w szko艂ach prywatnych i edukacji domowej i eliminowanie ich.

Szko艂a jak korporacja

Niedobrze jednak, gdy szko艂a publiczna nie jest, poza cen膮, w 偶aden spos贸b konkurencyjna dla plac贸wek niepublicznych i gdy co do zasady staje si臋 gorszym wyborem. Jak wspominaj膮 redaktorzy Kontaktu, szko艂a publiczna jest laboratorium sp贸jno艣ci spo艂ecznej. Faktycznie zapominamy czasami, 偶e poza funkcjami: opieku艅cz膮, wychowawcz膮 i dydaktyczn膮, kt贸re s艂u偶膮聽 m艂odemu cz艂owiekowi, szko艂a pe艂ni te偶 funkcje wzgl臋dem spo艂ecze艅stwa 鈥 przygotowuj膮c dziecko do funkcjonowania w jego ramach i na rynku pracy, czy te偶 ucz膮c go relacji i mechanizm贸w wsp贸艂偶ycia z innymi, kt贸rych nie spos贸b tak dobrze pozna膰 w mniej zr贸偶nicowanych, a bardziej wykreowanych 艣rodowiskach szk贸艂 prywatnych.

Nie spos贸b przeceni膰 roli o艣wiaty publicznej dla ca艂ego spo艂ecze艅stwa. Nie spe艂ni jej ona jednak, a nawet osi膮gnie co艣 zupe艂nie odwrotnego, gdy b臋dzie skupiskiem sfrustrowanych, przem臋czonych, nieufnych wzgl臋dem siebie ludzi. Paradoksalnie, cho膰 m贸wi膮c o poj臋ciu prywatyzacji szkolnictwa, mamy na my艣li powstawanie rynku szk贸艂 niepublicznych, to gdy mocniej si臋 nad tym zastanowimy, dojdziemy do wniosku, 偶e wi臋cej zasad i technik przypominaj膮cych sektor gospodarczy znajdziemy w szko艂ach publicznych. Nastawienie na wyniki, najlepsze oceny, miejsca w rankingu, zrekrutowanie najwi臋kszej liczby uczni贸w, nieustaj膮ce ocenianie nauczycieli, rozliczanie ich z dokument贸w i punkt贸w, a nie ca艂o艣ciowego podej艣cia do ucznia to charakterystyka szko艂y publicznej, kt贸ra brzmi jak ma艂o atrakcyjna korporacja. Nic wi臋c dziwnego, 偶e 艂atwo sta膰 si臋 tutaj jednym z wielu trybik贸w w wielkiej machinie, kt贸ra niekoniecznie dba o dobrostan og贸艂u.

Szko艂a jako dobro wsp贸lne

Tymczasem szko艂a powinna funkcjonowa膰 przede wszystkim jako dobro wsp贸lne, nastawiona nie tylko na osi膮ganie wynik贸w na papierze, ale przede wszystkim na wychowywanie i kszta艂cenie samo w sobie 鈥 integrowanie, w艂膮czanie, wyr贸wnywanie szans i kszta艂towanie potrzeb wy偶szych.

Stra偶nikami realizacji tych zobowi膮za艅 szko艂y s膮 nauczyciele. Dlatego musimy zadba膰 o przywr贸cenie odpowiedniego statusu nauczyciela i sprawi膰, by pedagodzy 鈥瀦 powo艂aniem鈥 nie odchodzili z sektora publicznego lub z zawodu. Inaczej nasze dzieci b臋d膮 uczyli bezbarwni, zniech臋ceni nauczyciele, kt贸rych i teraz w systemie nie brakuje.

Zacznijmy wi臋c od podniesienia poziomu kszta艂cenia nauczycieli. Selekcja kandydat贸w na tym kierunku powinna by膰 pozytywna i du偶o ostrzejsza ni偶 obecnie. Na pewno pomog艂yby egzaminy wst臋pne, sprawdzaj膮ce nie tyle wiedz臋 kandydat贸w i kandydatek na nauczycieli, co ich predyspozycje do pracy w zawodzie i pracy z dzie膰mi. Dzi臋ki temu do szk贸艂 powinni trafia膰 nie tylko ludzie z du偶膮 wiedz膮, ale przede wszystkim przygotowani do pracy z uczniami. O ile na kierunkach pedagogicznych wprowadzono jednolite studia 5鈥搇etnie, o tyle nauczyciele przedmiotowi nadal kszta艂c膮 si臋 w systemie, w kt贸rym godzin z psychologii i pedagogiki jest zdecydowanie za ma艂o. Bior膮c pod uwag臋 nie tylko kondycj臋 psychiczn膮 dzisiejszej m艂odzie偶y, ale te偶 wyzwania rozwojowe z jakimi mierzy si臋 m艂ody cz艂owiek, nauczyciel si艂膮 rzeczy nie jest tylko wyk艂adowc膮. Niejednokrotnie staje si臋 pierwsz膮 osob膮, kt贸ra mo偶e by膰 dla dziecka pomoc膮.

Za dobrymi specjalistami powinny i艣膰 te偶 wy偶sze pensje i lepsze warunki pracy. Celem powinna by膰 pozytywna selekcja do zawodu zamiast 艂atania wakat贸w kolejnymi podyplom贸wkami. Nie tylko rodzicom, ale nam wszystkim powinno zale偶e膰, by w szko艂ach pracowali ludzie z pasj膮 i kompetencjami, kt贸rzy przede wszystkim b臋d膮 rzetelnie i skutecznie przekazywa膰 kolejnym pokoleniom wiedz臋, ale b臋d膮 te偶 dla uczni贸w inspiracj膮 oraz naturaln膮 motywacj膮 do rozwoju.

To wszystko nie zmieni si臋 jednak, je偶eli reformy szkolnictwa b臋d膮 jedynie reaktywne wobec bie偶膮cych wydarze艅. Nie potrzebujemy kolejnych zmian struktur i procedur, ale przemy艣lanego, dobrze zaprojektowanego, ponadpartyjnego i d艂ugoletniego planu, kt贸ry, oparty na interdyscyplinarnych zespo艂ach specjalist贸w, we藕mie pod lup臋 metody nauczania, kultur臋, normy i cel szkolnictwa.

 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij