Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Zak艂adnicy rankingu

Fetyszyzacja ranking贸w szk贸艂 prowadzi do tego, 偶e pr贸g selekcji przesuwa si臋 z lice贸w na podstaw贸wki, a sukces edukacyjny zostaje coraz silniej powi膮zany z zasobami, kt贸rymi dysponuj膮 rodzice.
Zak艂adnicy rankingu
ilustr.: Weronika Rero艅

Tekst ukaza艂 si臋 pierwotnie w serwisie e:mi 鈥 edukacja: mo偶na inaczej.

W styczniu redakcja miesi臋cznika 鈥濸erspektywy鈥 opublikowa艂a kolejny ranking lice贸w og贸lnokszta艂c膮cych. Oby艂o si臋 bez niespodzianek. W pierwszej pi膮tce znalaz艂y si臋 te same szko艂y, kt贸re by艂y w niej rok i dwa lata temu. Za rok i za dwa lata pewnie wci膮偶 w niej b臋d膮. Do pierwszej dwudziestki za艂apa艂y si臋 tylko dwa licea, kt贸re nie by艂y w niej w roku 2019. Liceum, w kt贸rym pracuj臋, spad艂o co prawda o kilka pozycji, ale utrzyma艂o si臋 w czo艂贸wce, wi臋c nie jest to pow贸d do narzeka艅. 鈥濿 naszej szkole nie pracujemy dla rankingu, ale ranking pracuje dla szko艂y鈥 鈥 czytam na naszej stronie internetowej. No nie da si臋 ukry膰, 偶e pracuje.

Ach, te wybitne szko艂y

Pomy艣la艂em, 偶e to dobra okazja, by zapyta膰 moich uczni贸w i uczennice o metodologi臋 tego (i temu podobnych) ranking贸w. Najpierw projektowali w艂asne kryteria oceny jako艣ci szk贸艂 艣rednich, a nast臋pnie por贸wnywali je z kryteriami przyj臋tymi przez 鈥濸erspektywy鈥. Kiedy dowiadywali si臋, 偶e algorytm, kt贸ry od lat arbitralnie okre艣la miejsce poszczeg贸lnych szk贸艂 na tak zwanym 鈥瀝ynku edukacyjnym鈥, bierze pod uwag臋 wy艂膮cznie zesz艂oroczne wyniki maturalne i sukcesy olimpijskie, ich spojrzenia komunikowa艂y co艣 pomi臋dzy rozbawieniem a niedowierzaniem.

Trudno im si臋 dziwi膰. Z ograniczonej przydatno艣ci rankingu zdaje sobie spraw臋 nawet przewodnicz膮cy jego kapitu艂y, profesor Jan 艁aszczyk, kt贸ry w swoim tegorocznym edytorialu najpierw nie mo偶e si臋 nachwali膰 szk贸艂 dbaj膮cych o relacje uczniowsko-nauczycielskie oraz o integralny rozw贸j uczni贸w i uczennic, by w nast臋pnym zdaniu skonstatowa膰: 鈥濪obrze wiemy, 偶e ranking 芦Perspektyw禄 nie b臋dzie w stanie w艂膮czy膰 tego wymiaru do zestawu swoich kryteri贸w. Jeste艣my jednak przekonani, 偶e dzia艂aj膮c na rzecz jako艣ci edukacji szkolnej, przyczyniamy si臋 do warto艣ciowych wzorc贸w pracy szko艂y鈥. Nie spos贸b oczekiwa膰 od przewodnicz膮cego kapitu艂y rankingu, 偶eby dystansowa艂 si臋 od niego na 艂amach czasopisma, kt贸re z tego偶 rankingu zrobi艂o sw贸j model biznesowy. Pozwoli wi臋c pan profesor, 偶e go w tym wyr臋cz臋.

Zanim zacz膮艂em prac臋 w rankingowym liceum, by艂em uczniem innego rankingowego liceum. Takiego, kt贸re nigdy chyba nie wypad艂o poza pierwsz膮 dziesi膮tk臋 鈥濸erspektyw鈥. To w艂a艣nie na podstawie tego rankingu wraz z rodzicami wybra艂em swoj膮 szko艂臋 dwadzie艣cia lat temu. W efekcie 鈥 nie boj臋 si臋 tego powiedzie膰 鈥 zmarnowa艂em cztery lata 偶ycia. Z wielu powod贸w nie by艂 to oczywi艣cie czas stracony, ale raczej pomimo liceum ni偶 dzi臋ki niemu. Przychodzi艂em do szko艂y jako czternastolatek pasjonuj膮cy si臋 matematyk膮. Metody nauczania stosowane przez moj膮 nauczycielk臋 doprowadzi艂y do tego, 偶e ju偶 po semestrze nie chcia艂em mie膰 z matematyk膮 nic wsp贸lnego. Fizyka zawsze by艂a dla mnie wi臋kszym wyzwaniem, ale przesta艂a by膰, kiedy okaza艂o si臋, 偶e nauczyciela interesuje wy艂膮cznie praca z wybitnie uzdolnionymi kolegami i kole偶ankami. Zacz膮艂em wi臋c my艣le膰 o medycynie, ale lekcje biologii, kt贸rych po艂owa up艂ywa艂a na odpytywaniu przy tablicy, a druga po艂owa na monotonnym wyk艂adzie, raczej nie pomaga艂y w podtrzymaniu zainteresowania.

Z mojej rankingowej szko艂y najlepiej pami臋tam to, 偶e nie chcia艂em w niej by膰. Ka偶dego ranka modli艂em si臋 o to, 偶eby m贸j numer w dzienniku zosta艂 wylosowany jako 鈥瀞zcz臋艣liwy numerek鈥, co chroni艂o przed wyrywkowym odpytywaniem i niezapowiedzianymi kartk贸wkami. 鈥濻zcz臋艣liwy numerek鈥 by艂 wywieszany tu偶 obok pokoju nauczycielskiego, kt贸rego drzwi by艂y pozbawione klamki od zewn膮trz (dawa艂o si臋 je otworzy膰 wy艂膮cznie za pomoc膮 klucza). Id膮c w tym kierunku, codziennie mija艂em rz臋dy dyplom贸w olimpijskich zdobytych przez kilku wybitnie uzdolnionych uczni贸w z ka偶dego rocznika. Dopiero jaki艣 czas p贸藕niej zrozumia艂em, jak dzia艂a ten mechanizm.

Sprz臋偶enie zwrotne

No w艂a艣nie: jak dzia艂a ten mechanizm? Stosunkowo naj艂atwiej to zrozumie膰, si臋gaj膮c po ksi膮偶k臋 鈥濨ro艅 matematycznej zag艂ady鈥, napisan膮 przez ameryka艅sk膮 matematyczk臋 Cathy O鈥橬eil. Przeczytamy w niej mi臋dzy innymi o tym, jak w drugiej po艂owie lat 80. redakcja walcz膮cego o prze偶ycie czasopisma 鈥濽.S. News鈥 postanowi艂a stworzy膰 ranking ameryka艅skich uniwersytet贸w: 鈥濪ziennikarze 芦U.S. News禄 [鈥 nie dysponowali 偶adn膮 bezpo艣redni膮 metod膮 jako艣ciowego okre艣lenia, w jaki spos贸b czteroletni proces nauczania wp艂ywa na pojedynczego studenta, nie wspominaj膮c ju偶 o dziesi臋ciu milionach student贸w. Nie byli w stanie dokona膰 pomiaru wykszta艂cenia, szcz臋艣cia, pewno艣ci siebie, przyja藕ni ani innych aspekt贸w czteroletniego do艣wiadczenia studenta na uczelni. [鈥 Zamiast tego korzystali z czynnik贸w po艣rednich, kt贸re zdawa艂y si臋 korelowa膰 z poj臋ciem sukcesu. Patrzyli na wyniki w testach SAT, proporcje student贸w do wyk艂adowc贸w oraz wska藕niki przyj臋膰鈥 (s. 85). I tak dalej.

Jaki by艂 efekt? 鈥濸ierwszy ranking [鈥 ukaza艂 si臋 w 1988 roku, a wyniki wydawa艂y si臋 sensowne. Kiedy jednak ranking ur贸s艂 do rangi standardu narodowego, pojawi艂o si臋 negatywne sprz臋偶enie zwrotne. Problem polega艂 na tym, 偶e ranking mia艂 charakter samonap臋dzaj膮cy. Kiedy jaka艣 uczelnia 藕le wypada艂a [鈥, wp艂ywa艂o to na jej reputacj臋, co z kolei przek艂ada艂o si臋 na warunki kszta艂cenia. Tak膮 uczelni臋 omijali zar贸wno najlepsi studenci, jak i najlepsi wyk艂adowcy. Rozczarowani absolwenci przestawali wp艂aca膰 datki. Pozycja uczelni w rankingu ulega艂a wi臋c dalszej degradacji. W skr贸cie, ranking okre艣la艂 przysz艂o艣膰 uczelni鈥 (s. 86).

Brzmi znajomo? Problem z rankingiem 鈥濸erspektyw鈥 polega mi臋dzy innymi 鈥 cho膰 nie tylko 鈥 na tym, 偶e mierzy si臋 w nim wy艂膮cznie wyniki uzyskiwane przez uczni贸w i uczennice 鈥瀗a wyj艣ciu鈥. Najbardziej op艂acalna dla ka偶dej szko艂y strategia polega wi臋c na tym, 偶eby rekrutowa膰 osoby, kt贸re maj膮 najlepsze wyniki 鈥瀗a wej艣ciu鈥, bo to one 鈥 jako zmotywowane do pracy i wyposa偶one przez rodzic贸w w odpowiednie zasoby (chodzi przede wszystkim o kapita艂 ekonomiczny i kulturowy) mo偶liwie najmniejszym dla szko艂y kosztem osi膮gn膮 mo偶liwie najwy偶sze wyniki maturalne i olimpijskie. Oto i sekret wysokiej pozycji rankingowej liceum, w kt贸rym si臋 uczy艂em. Szko艂a inwestowa艂a w prac臋 z tymi uczniami i uczennicami, kt贸rzy dawali nadziej臋 na wysok膮 stop臋 zwrotu z olimpiad. O ca艂ej reszcie mo偶na by艂o s膮dzi膰, 偶e nie藕le poradzi sobie z matur膮 bez znacz膮cego wsparcia nauczycieli, skoro wcze艣niej nie藕le poradzi艂a sobie z bardzo selekcyjnym egzaminem wst臋pnym do szko艂y.

Licea takie jak to, w kt贸rym pracuj臋, mog膮 deklarowa膰, 偶e 鈥瀗ie one pracuj膮 dla rankingu, ale ranking pracuje dla nich鈥, co nie zmienia faktu, 偶e podtrzymanie wysokiej pozycji w rankingu jest warunkiem rekrutowania najlepszych kandydat贸w. W ten spos贸b wszyscy aktorzy sytuacji edukacyjnej 鈥 dyrektorzy, nauczyciele, uczniowie i rodzice 鈥 staj膮 si臋 zak艂adnikami samonakr臋caj膮cego si臋 mechanizmu polegaj膮cego na mierzeniu i por贸wnywaniu tych aspekt贸w funkcjonowania szko艂y, kt贸re naj艂atwiej zmierzy膰 i por贸wna膰. Co roku nie mog臋 si臋 napatrze膰 na dyrektor贸w tak zwanych 鈥瀌obrych lice贸w鈥 鈥 w tym tego, w kt贸rym kiedy艣聽si臋 uczy艂em, i tego, w kt贸rym sam dzisiaj ucz臋 鈥 spiesz膮cych na gal臋 rozdania nagr贸d w konkursie organizowanym przez jakie艣 czasopismo. Nie wiem tylko, czy mam im wsp贸艂czu膰, 偶e musz膮 gra膰 w t臋 gr臋, czy jednak mie膰 do nich 偶al o to, 偶e graj膮 w ni膮 z u艣miechami na twarzach.

Selekcja i segregacja

To wszystko ma bardzo daleko id膮ce konsekwencje: 偶eby dosta膰 si臋 do rankingowego liceum, trzeba od najm艂odszych lat inwestowa膰 w swoj膮 edukacj臋 szkoln膮 i pozaszkoln膮, co sprawia, 偶e pr贸g selekcji przesuwa si臋 z lice贸w na podstaw贸wki, a sukces edukacyjny zostaje coraz silniej powi膮zany z zasobami, kt贸rymi dysponuj膮 rodzice. Co z tego wynika? Po pierwsze, system edukacji, kt贸ry 鈥 wbrew w艂asnym obietnicom 鈥 raczej segreguje uczni贸w i uczennice ni偶 wyr贸wnuje ich szanse, staje si臋 jeszcze bardziej segregacyjny. Po drugie, skoro publiczna szko艂a nie jest miejscem, w kt贸rym dzieci o r贸偶nym pochodzeniu klasowym mog艂yby si臋 spotka膰 i oswoi膰 ze swoj膮 r贸偶norodno艣ci膮, to takiego miejsca po prostu nie ma, co stanowi du偶e zagro偶enie dla sp贸jno艣ci spo艂ecznej. Po trzecie, wszystko to skutkuje ogromn膮 presj膮 wywieran膮 na uczni贸w i uczennice, bo je艣li edukacja jest ustawionym wy艣cigiem, od kt贸rego wynik贸w podobno tak wiele zale偶y, to zar贸wno wygrywanie, jak i przegrywanie jest po prostu bardzo kosztowne emocjonalnie.

W tym kontek艣cie warto przeczyta膰 zesz艂oroczn膮 wypowied藕 przewodnicz膮cego kapitu艂y rankingu 鈥濸erspektyw鈥. 鈥濺anking oddzia艂uje na funkcjonowanie szk贸艂 przez sam fakt swojego istnienia 鈥 przyznaje otwartym tekstem profesor 艁aszczyk. 鈥 Wida膰 [鈥, jak silnie spo艂eczno艣ci szkolne orientuj膮 si臋 w swej pracy na osi膮ganie rezultat贸w decyduj膮cych o miejscu liceum lub technikum na li艣cie rankingowej鈥. Kiedy ju偶 wydaje si臋, 偶e w kolejnym zdaniu po prostu nie spos贸b nie po艂膮czy膰 kropek, by艂y rektor Akademii Pedagogiki Specjalnej wypala: 鈥濲ak ka偶dy konkurs, tak偶e ten przebiega [鈥 w atmosferze rywalizacji. Jest to jednak rywalizacja, kt贸ra sw膮 szlachetno艣ci膮 przypomina czyst膮 ide臋 olimpijsk膮. Cho膰 wy艂aniamy zwyci臋zc贸w, to nie ma tutaj przegranych, a sukces nie jest osi膮gany kosztem pokonanych鈥. Chc臋 wierzy膰, 偶e ta wypowied藕 jest przejawem ignorancji, a nie wyrachowania, ale nawet je艣li tak, to w przypadku profesora nauk spo艂ecznych jest to ignorancja zawiniona.

Last but not least, jest wiele dobrych powod贸w, dla kt贸rych powinno nam zale偶e膰 nie tyle na tym, 偶eby rankingi szk贸艂 by艂y konstruowane przy u偶yciu bardziej sensownej metodologii, ile na tym, 偶eby takich ranking贸w po prostu nie by艂o. Ch臋tnie opowiem o tym przy innej okazji.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij