Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Druga fala prywatyzacji. Jest 藕le. B臋dzie gorzej

W艂adza zmusza rodzic贸w do zb臋dnego wydawania miliard贸w z艂otych na us艂ugi, kt贸re powinno zapewni膰 pa艅stwo. Osoby zdaj膮ce sobie spraw臋 z negatywnych skutk贸w prywatyzacji o艣wiaty powinny walczy膰 i zamiast ewakuowa膰 si臋 z systemu powinny pr贸bowa膰 go zmienia膰. Tak si臋 nie stanie.
Druga fala prywatyzacji. Jest 藕le. B臋dzie gorzej
ilustr.: Anna Pruszy艅ska

Nie艂atwo komentowa膰 wypowiedzi, z kt贸rymi autor komentarza niemal w pe艂ni si臋 zgadza i w kt贸rych zawarte s膮 tezy, kt贸re 贸w autor sam formu艂uje od d艂u偶szego czasu. Poni偶szy tekst, bardziej ni偶 polemik膮, jest wi臋c pr贸b膮 uzupe艂nienia tre艣ci zawartych w analizie Ali Budzy艅skiej i Miszy Tomaszewskiego.

Miliardy w czesnym

呕eby zrozumie膰, w jak powa偶nym kryzysie jest edukacja publiczna w Polsce, proponuj臋 dokona膰 prostego obliczenia. Budzy艅ska i Tomaszewski z Magazynu Kontakt na podstawie danych Ministerstwa Edukacji szacuj膮, 偶e od roku szkolnego 2016/17 liczba uczni贸w w szko艂ach niepublicznych wzros艂a 鈥瀙rawie dwukrotnie鈥 do 220 tysi臋cy os贸b. Miesi臋czne op艂aty za takie szko艂y s膮 bardzo zr贸偶nicowane 鈥 wahaj膮 si臋 od tysi膮ca do nawet kilkudziesi臋ciu tysi臋cy z艂otych.

Przyjmijmy jednak bardzo zachowawczo, 偶e 艣rednio na czesne rodzic ka偶dego ucznia przeznacza 1,5 tysi膮ca z艂otych. W sumie to wydatki na poziomie 330 milion贸w z艂otych miesi臋cznie, czyli 3,3 miliarda z艂otych rocznie 鈥 jedynie z tytu艂u czesnego (z pomini臋ciem materia艂贸w edukacyjnych, koszt贸w wycieczek itd.). Tymczasem to przecie偶 szacunki wyj膮tkowo konserwatywne, zak艂adaj膮ce relatywnie niski poziom czesnego, w dodatku op艂acanego jedynie przez 10 miesi臋cy nauki, a nie 鈥 jak to jest w wielu szko艂ach 鈥 przez ca艂y rok. W rzeczywisto艣ci ta suma jest wi臋c znacznie wy偶sza.

Prywatne kosztem publicznego

Jednak nawet po korekcie w g贸r臋 nie obejmuje ona wszelkich dodatkowych zaj臋膰 korepetycyjnych, kt贸rych popularno艣膰 鈥 o czym pisz膮 Budzy艅ska i Tomaszewski 鈥 tak偶e ro艣nie. Czy to du偶e pieni膮dze w skali ca艂ego kraju? Trudno mie膰 w膮tpliwo艣ci. Dla por贸wnania wed艂ug danych GUS w 2020 roku wszystkie wydatki publiczne na o艣wiat臋 i wychowanie (z bud偶etu pa艅stwa i jednostek samorz膮du terytorialnego) przeznaczone na szko艂y podstawowe i licea og贸lnokszta艂c膮ce wynios艂y odpowiednio 鈥 37,8 oraz 6,2 miliarda z艂otych.

Je艣li tak wielu rodzic贸w jest gotowych przelewa膰 miliardy z艂otych do sektora prywatnej edukacji, 偶eby zapewni膰 swoim dzieciom lepsze, ich zdaniem, wykszta艂cenie i warunki do nauki, to sk艂ania to do co najmniej dw贸ch wniosk贸w. Po pierwsze, jako艣膰 kszta艂cenia jest dla nich istotna, a po drugie: bardzo krytycznie oceniaj膮 t臋 jako艣膰 w plac贸wkach publicznych. Nikt przy zdrowych zmys艂ach i ograniczonych zasobach finansowych nie wydaje przecie偶 lekk膮 r臋k膮 dziesi膮tek tysi臋cy z艂otych z domowego bud偶etu na cele, kt贸rych nie uznaje za wa偶ne.

Pa艅stwo nie wywi膮zuje si臋 z umowy

W swojej ksi膮偶ce Druga fala prywatyzacji. Niezamierzone skutki rz膮d贸w PiS鈥 opublikowanej w 2020 roku pisa艂em, 偶e z dzia艂alno艣ci obecnego rz膮du musz膮 si臋 cieszy膰 鈥瀢艂a艣ciciele prywat颅nych plac贸wek edukacyjnych, kt贸rzy dzi臋ki polityce Prawa i Sprawiedliwo艣ci notuj膮 niema艂e zyski鈥 (s. 82-83). Odbywa si臋 to jednak kosztem rodzic贸w dzieci z plac贸wek prywatnych, a wymuszanie na nich 鈥瀔orzystania z prywatnej edukacji mo偶na uzna膰 za rodzaj podw贸jnego opodatkowania. Przecie偶 wszyscy sk艂adamy si臋 na utrzymanie instytucji publicznych, z kt贸rych nast臋pnie rosn膮ca liczba rodzic贸w nie korzysta鈥 (s. 82). Pa艅stwo nie wywi膮zuje si臋 wi臋c z umowy spo艂ecznej zawartej z obywatelami.

Obawiam si臋, 偶e z czasem coraz wi臋cej zainteresowanych dostrze偶e to zjawisko i zacznie przeciwko niemu protestowa膰, na przyk艂ad domagaj膮c si臋 ulg podatkowych z tytu艂u wydatk贸w ponoszonych na edukacj臋 prywatn膮. To z kolei b臋dzie dodatkowym obci膮偶eniem dla i tak ju偶 nadwyr臋偶onego bud偶etu pa艅stwa.

Prywatyzacja edukacji ma jednak nie tylko 鈥 a nawet nie przede wszystkim 鈥 skutki finansowe dla pojedynczych obywateli, ale przede wszystkim skutki spo艂eczne dla nas jako zbiorowo艣ci. W czasach, gdy wiele spo艂ecze艅stw dzieli si臋 na odr臋bne 艣wiaty 鈥 definiowane mi臋dzy innymi przez doch贸d, miejsce zamieszkania (miasto-wie艣, ale tak偶e dzielnice w ramach wi臋kszych miast) czy wykszta艂cenie i zwi膮zany z tym zaw贸d 鈥 szko艂a publiczna pozostaje z jednym z niewielu obszar贸w, gdzie przedstawiciele r贸偶nych grup mog膮 mie膰 ze sob膮 styczno艣膰.

Prywatne i publiczne 鈥 dwa r贸偶ne, niespotykaj膮ce si臋 ze sob膮 艣wiaty

Pami臋tam opowie艣膰 bliskiego znajomego, kt贸ry przez pewien czas posy艂a艂 jedn膮 ze swoich c贸rek do przedszkola publicznego, a drug膮, starsz膮 do szko艂y prywatnej. Sumiennie chodzi艂 z dziewczynkami na dzieci臋ce imprezy urodzinowe i stwierdzi艂, 偶e rodzice dzieci z obu plac贸wek pochodz膮 z dw贸ch r贸偶nych 艣wiat贸w 鈥 pod wzgl臋dem pogl膮d贸w, wykszta艂cenia i mo偶liwo艣ci finansowych. I to mimo tego, 偶e wszyscy mieszkaj膮 mniej wi臋cej w tym samym miejscu 鈥 publiczne przedszkole od prywatnej szko艂y dzieli nieco ponad 2 kilometry. Moich dw贸ch syn贸w tak偶e korzysta z edukacji prywatnej i mam identyczne do艣wiadczenia.

Kiedy na urodzinach spotykam si臋 z rodzicami ich koleg贸w i kole偶anek okazuje si臋, 偶e obracamy si臋 w podobnych kr臋gach. Nie ma w艣r贸d nas sprzedawc贸w z marketu, sprz膮taczek czy kierowc贸w autobusu 鈥 s膮 pracownicy wy偶szych szczebli korporacji i przedstawiciele wolnych zawod贸w. S艂yszymy o przepe艂nionych klasach w szko艂ach publicznych i braku nauczycieli w plac贸wkach, do kt贸rych s膮 przypisane nasze dzieci. Jednak mo偶emy od tych problem贸w uciec, przenosz膮c dziecko do szko艂y prywatnej.

Ogromna cz臋艣膰 Polak贸w tego luksusu nie ma. Nasze dzieci mog膮 spotka膰 si臋 co najwy偶ej na podw贸rku lub zaj臋ciach sportowych. W szkole nie spotkamy si臋 nigdy. I nie jest to zdrowa sytuacja.

Prywatyzacja funkcji pa艅stwa

Oczywi艣cie tezom stawianym przeze mnie w 鈥濪rugiej fali prywatyzacji鈥 oraz w tek艣cie Budzy艅skiej i Tomaszewskiego mo偶na postawi膰 kilka zarzut贸w. Przede wszystkim taki, 偶e zjawisko prywatyzacji zachodzi艂o ju偶 wcze艣niej, za艣 polityka obecnego rz膮du nie ma tu nic do rzeczy. Trudno w to uwierzy膰, bior膮c pod uwag臋 chaos wprowadzany przez niedawne reformy, niezadowolenie nauczycieli i ich ucieczk臋 z zawodu, co przek艂ada si臋 na problemy kadrowe nawet w najbardziej renomowanych szko艂ach.

Ale nawet gdyby tak by艂o, gdyby zjawisko prywatyzacji nie mia艂o nic wsp贸lnego z polityk膮 w艂adz, to partia rz膮dz膮ca 鈥 maj膮ca na sztandarach r贸wno艣膰 i solidarno艣膰 鈥 powinna temu zjawisku przeciwdzia艂a膰. Ma艂o tego, jak wspomina艂em w ksi膮偶ce, to w艂a艣nie Prawo i Sprawiedliwo艣膰 w swoim programie partyjnym przeciwnikom zarzuca艂o 鈥瀙rywatyzacj臋 funkcji pa艅stwa鈥 polegaj膮c膮 na 鈥瀦lecaniu prywatnym firmom zada艅, kt贸re powinny wykonywa膰 organy pa艅stwa鈥 (鈥濪ruga fala prywatyzacji鈥︹, s. 40). Kiedy jednak to samo zjawisko zachodzi obecnie (i to nie tylko w dziedzinie edukacji), rz膮d problemu nie dostrzega.

Mo偶na tak偶e powiedzie膰, 偶e osoby zdaj膮ce sobie spraw臋 z negatywnych skutk贸w prywatyzacji o艣wiaty powinny walczy膰 z nimi, zaczynaj膮c od siebie. I 偶e zamiast ewakuowa膰 si臋 z systemu powinny pr贸bowa膰 go zmienia膰. Tak si臋 nie stanie.

Po pierwsze dlatego, 偶e takie zmiany zajmuj膮 czas, a dzieci tych rodzic贸w chodz膮 do szk贸艂 tu i teraz. Trudno nam贸wi膰 kogo艣, by zrezygnowa艂 z lepszych warunk贸w nauki dla w艂asnego dziecka w imi臋 odleg艂ego idea艂u lepszego spo艂ecze艅stwa. Tym bardziej 鈥 i to po drugie 鈥撆糴 ze strony w艂adz centralnych nie wida膰 偶adnej woli naprawienia sytuacji i zach臋t do odbudowy wzajemnego zaufania. Kolejne pogardliwe wypowiedzi ministra Czarnka czy skandale wok贸艂 kuriozalnych podr臋cznik贸w tylko pogarszaj膮 sytuacj臋.

Odbudowa presti偶u polskiej szko艂y 鈥 podobnie jak wielu innych instytucji pa艅stwa zdemolowanych przez obecne rz膮dy 鈥 b臋dzie trwa艂a latami i nie zacznie si臋 bez zaanga偶owania ze strony ministerstwa. Zmiana w艂adzy centralnej to jednak dopiero pierwszy i niezb臋dny, lecz niestety niewystarczaj膮cy warunek wst臋pny.

P贸ki co PiS nadal zmusza rodzic贸w do zb臋dnego wydawania miliard贸w z艂otych na us艂ugi, kt贸re powinno zapewni膰 pa艅stwo. A dodatkowo kopie kolejny r贸w dziel膮cy nasze, i tak ju偶 posortowane, spo艂ecze艅stwo.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij