Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Nauczycielu, zejd藕 z podestu

Praca w grupie umiej臋tnie prowadzona przez nauczyciela odpowiada potrzebom wsp贸艂czesnego 艣wiata. Niestety wielu nauczycieli przyzwyczai艂o si臋 do roli mentora stoj膮cego na pode艣cie i przekazuj膮cego uczniom formu艂y.

nowa konfederacja
Aby sensownie pisa膰 o szkole, trzeba zastanowi膰 si臋 przede wszystkim, jaki jest jej cel. Szko艂a powinna przekaza膰 uczniom wsp贸lny minimalny kod kulturowo-obywatelski potrzebny do 偶ycia we wsp贸lnocie, narz臋dzia do rozumienia wsp贸艂czesnego 艣wiata, uzupe艂ni膰 (w pewnym og贸lnym zakresie) braki w kapitale kulturowym i spo艂ecznym, ale tak偶e da膰 im palet臋 mo偶liwo艣ci zawodowych. Ma przyczyni膰 si臋 do tego, by absolwent m贸g艂 wsp贸艂tworzy膰 pa艅stwo 鈥 na przyk艂ad kompetentnie planuj膮c i realizuj膮c polityki pa艅stwowe czy samorz膮dowe w administracji, zak艂adaj膮c przedsi臋biorstwo i zwi臋kszaj膮c w ten spos贸b PKB albo po prostu pracuj膮c kompetentnie i w spos贸b przemy艣lany (za Norwidem: 鈥瀦 potem czo艂a, a nie tylko d艂oni czy grzbietu鈥). Czytaj膮c niezwykle interesuj膮cy tekst Anny Cieplak i Przemys艂awa Sadury z Krytyki Politycznej pt. Chcemy szko艂y 偶ycia, a nie prze偶ycia鈥, odnosili艣my momentami wra偶enie, 偶e wed艂ug autor贸w g艂贸wnym celem szko艂y ma by膰 wyr贸wnywanie szans dzieci pochodz膮cych z rodzin o r贸偶nym 鈥瀔apitale startowym鈥. Z pewno艣ci膮 jest to jeden z cel贸w, ale czy do jego osi膮gni臋cia faktycznie przyczyni膮 si臋 proponowane rozwi膮zania?
Temat najtrudniejszy 鈥 kwesti臋 鈥瀞egregacji鈥 uczni贸w 鈥 nale偶a艂oby poruszy膰 od razu na pocz膮tku. Samo s艂owo 鈥瀞egregacja鈥 jest ju偶 nacechowane negatywnie (kojarzy si臋 np. z segregacj膮 rasow膮). Tymczasem brak jakiegokolwiek podzia艂u przy prowadzeniu niekt贸rych zaj臋膰 mo偶e wbrew pozorom negatywnie odbi膰 si臋 na uczniach o ni偶szym potencjale. Wyobra藕my sobie, 偶e spo艣r贸d trzydziestu os贸b w klasie trzy to uczniowie zdolni, kt贸rzy sami sobie poradz膮 niezale偶nie od procesu nauczania, trzy to uczniowie najs艂absi, kt贸rzy nie potrafi膮 poradzi膰 sobie z najprostszymi zadaniami, a pozosta艂e 24 osoby to uczniowie 艣redni. Nauczyciel musi z tak膮 grup膮 zrealizowa膰 program i przygotowa膰 j膮 do test贸w. Jakie b臋d膮 efekty? Brak mo偶liwo艣ci pracy z najzdolniejszymi i rozwini臋cia ich talent贸w to tylko jeden z nich. Najgorszy jednak b臋dzie efekt w艣r贸d uczni贸w s艂abszych i najs艂abszych 鈥 cho膰by nie wiadomo jak si臋 starali, nie maj膮 szans na osi膮gni臋cie sukcesu na miar臋 tych zdolniejszych (je艣li za sukces uznamy tylko i wy艂膮cznie ocen臋, a dzi艣 taki jest miernik). Nie wszystkie nier贸wno艣ci da si臋 szybko wyr贸wna膰 (wielu nie da si臋 wyr贸wna膰 wcale), a ju偶 na pewno nie przez rzucanie uczni贸w na g艂臋bok膮 wod臋. Celem szko艂y nie mo偶e by膰 zrobienie ze wszystkich uczni贸w noblist贸w 鈥 to jest po prostu niemo偶liwe. Przy takim podej艣ciu sztywny system ocen i nastawienie na testy b臋d膮 powodowa膰 dodatkowy stres uczni贸w s艂abszych, czego ostatecznym efektem mo偶e by膰 nerwica szkolna. A powszechno艣膰 stresu buduje, s艂usznie diagnozowan膮 przez autor贸w z Krytyki Politycznej, z艂膮 atmosfer臋 w szkole.
Podzia艂 grup 鈥 oparty na rzetelnej, indywidualnej diagnozie, po艂膮czony z mo偶liwo艣ci膮 przej艣cia z grupy ni偶szej do wy偶szej 鈥 bywa wi臋c bardziej korzystny zar贸wno dla s艂abszych, jak i dla silniejszych. Nie ma tu znaczenia rejonizacja: powinni艣my jednak pozwoli膰 rodzicom decydowa膰 o tym, do jakiej szko艂y chc膮 pos艂a膰 swoje dzieci, w innym przypadku zbli偶amy si臋 niebezpiecznie do granicy zasady pomocniczo艣ci. Jednak ani podzia艂, ani rejonizacja, ani jej brak nie rozwi膮zuj膮 podstawowego problemu, kt贸rego skutkiem s膮 wymienione wy偶ej trudno艣ci: nastawienia ca艂ego systemu o艣wiaty na testy, czyli przyj臋cia w polskiej edukacji systemu korea艅skiego.
R贸偶nice mi臋dzy systemem po偶膮danym a niepo偶膮danym dobrze ilustruje por贸wnanie szkolnictwa w Korei Po艂udniowej i Finlandii. System korea艅ski (por. Amanda Ripley) jest oparty na przekazywaniu wiedzy teoretycznej i sprawdzaniu jej przez testy. Testy s膮 realizowane dos艂ownie co chwil臋 鈥 ca艂y materia艂 i proces nauczania nastawiony jest na to, by ucze艅 dobrze w nich wypada艂. Skutkiem tego jest problem, na kt贸ry s艂usznie wskazuj膮 autorzy KP, powo艂uj膮c si臋 na badanie PISA 鈥 polscy uczniowie okazuj膮 si臋 bezradni wobec praktycznych problem贸w. Ponadto 鈥 na co wskazuje ju偶 nauczycielska praktyka 鈥 s膮 niezwykle przepracowani, musz膮 uczestniczy膰 w wielu dodatkowych zaj臋ciach, i faktycznie w efekcie zaczynaj膮 uwa偶a膰 szko艂臋 za miejsce 鈥瀗ie do 偶ycia鈥. Ca艂kowicie zgadzamy si臋 wi臋c z postulatem 鈥瀞zko艂y 偶ycia鈥.
System fi艅ski to system oparty przede wszystkim na pracy grupowej, pracy metod膮 projektu i rozwi膮zywania problem贸w. O deficycie pracy grupowej i projektowej w polskiej szkole m贸wi si臋 ju偶 od wielu lat, jednak problem ten nie znikn膮艂. Nasza teza jest nast臋puj膮ca: jest to zar贸wno wina systemu, jak i nauczycieli.
Praca w grupie umiej臋tnie prowadzona przez nauczyciela odpowiada potrzebom wsp贸艂czesnego 艣wiata. W momencie dziejowym, w kt贸rym ka偶dy z nas ma przy sobie niewielkie pude艂ko, z kt贸rego mo偶e wyci膮gn膮膰 ca艂膮 wiedz臋 艣wiata, zamiast wszechwiedz膮cego mentora potrzebna jest selekcja informacji, wsp贸艂praca, podzia艂 obowi膮zk贸w 鈥 a tego uczniowie bardzo cz臋sto nie umiej膮. Taki spos贸b pracy prowadzi te偶 do prawdziwej inkluzywno艣ci (wkluczania 鈥 jak okre艣laj膮 to autorzy z KP). Istot膮 jest tu w艂a艣ciwy dob贸r os贸b do podgrup wed艂ug r贸偶nych kompetencji poszczeg贸lnych uczni贸w. Tylko w ma艂ych grupach na 艣wiat艂o dzienne mog膮 wyj艣膰 zdolno艣ci uczni贸w na co dzie艅 uwa偶anych za s艂abszych (na przyk艂ad ich kompetencje spo艂eczne) 鈥 聽i warto艣膰 takich uczni贸w ro艣nie.
Wielu nauczycieli, niestety, przyzwyczai艂o si臋 do roli mentora stoj膮cego na pode艣cie i przekazuj膮cego uczniom formu艂y. Przy pracy w trzy-, czteroosobowych grupach nie ma szans, by taka rola mog艂a si臋 utrzyma膰. Co wi臋cej, uczniowie cz臋sto ucz膮 si臋 wi臋cej od siebie nawzajem. 鈥濸an stoj膮cy na pode艣cie鈥 cz臋sto nie mo偶e zaakceptowa膰 siebie jako osoby, kt贸ra 鈥瀓edynie鈥 prowadzi ucznia i monitoruje jego rozw贸j, 鈥瀓edynie鈥 koryguje b艂臋dy i pomaga uczniom wr贸ci膰 na w艂a艣ciw膮 drog臋. Jednak paradoksalnie to dopiero wtedy tworzy si臋 prawdziwa relacja mistrz-ucze艅, bo nauczyciel jest blisko ucznia.
Niestety, op贸r wobec pracy grupowej stawiaj膮 nie tylko nauczyciele, ale tak偶e sami uczniowie i ich rodzice. Uczniowie obawiaj膮 si臋 takiej formy, gdy偶 wymaga to od nich wi臋kszego zaanga偶owania. Lekcj臋 polegaj膮c膮 na s艂uchaniu m膮dro艣ci wyg艂aszanych ex cathedra przez nauczyciela mo偶na przespa膰, w ma艂ej grupie za艣 trzeba by膰 aktywnym i nie mo偶na ju偶 si臋 ukry膰. W tych samych okoliczno艣ciach wychodz膮 na jaw tak偶e wszystkie s艂abo艣ci nauczyciela 鈥 a polskie studia nauczycielskie s艂abo przygotowuj膮 do pracy z uczniem.
Rodzice tak偶e s膮 cz臋sto niech臋tni zmianom sposobu pracy. Mamy do czynienia z b艂臋dnym ko艂em: system testowy powoduje, 偶e nauczyciele i uczniowie nastawieni s膮 tylko na wymierne osi膮gni臋cia, a nap臋dzaj膮 to rodzice, nakr臋caj膮c dodatkowo spiral臋 zaj臋膰 pozalekcyjnych. Dochodzi do sytuacji, kiedy rodzice przychodz膮 do nauczyciela i krytykuj膮 jego innowacyjne, projektowe metody: 鈥濼raci pan/pani czas, a testy ju偶 nied艂ugo鈥. Z perspektywy nauczyciela pracuj膮cego zar贸wno w mie艣cie, jak i na wsi trudno potwierdzi膰 tez臋 KP, jakoby 鈥瀝odzice nie byli w stanie sprosta膰 oczekiwaniom szko艂y鈥.
W obecnym systemie uczniowie boj膮 si臋 pope艂ni膰 b艂膮d. Sam system ocen jest tu form膮 represji: ucze艅 s艂abszy, pracuj膮cy na 150%, dostaje co najwy偶ej 鈥瀌opuszczaj膮cy鈥 lub tr贸jk臋, co pog艂臋bia jego frustracj臋. W skutecznym systemie ocenie (je艣li w og贸le jest ona potrzebna) powinno podlega膰 zrealizowanie celu, projektu. Ka偶dy w grupie ma inn膮 rol臋, dostosowan膮 do swoich predyspozycji i mo偶liwo艣ci; w taki spos贸b uczniowie ci膮gn膮 si臋 nawzajem do g贸ry. Ka偶dy jest tak samo wa偶ny. To 鈥 a nie rejonizacja czy dyskryminacja szk贸艂 prywatnych 鈥 jest prawdziwe wkluczenie spo艂eczne.
Skoro mowa o szko艂ach prywatnych: edukacja nie musi by膰 z za艂o偶enia tylko czy przede wszystkim pa艅stwowa. Szko艂a nie jest jedynym miejscem nauczania 鈥 wiele uczymy si臋 w domu, a szeroka paleta ofert edukacyjnych daje mo偶liwo艣膰 wyboru. Nale偶y te偶 pami臋ta膰 o tym, 偶e pa艅stwo nie mo偶e wyr臋cza膰 rodzic贸w czy odbiera膰 im mo偶liwo艣ci wychowywania dzieci zgodnie ze swoim 艣wiatopogl膮dem 鈥 prowadzi艂oby to do zgubnej unifikacji.
I wreszcie kwestia szko艂y prowadzonej przez ekspert贸w. Postulat ten jest s艂uszny i realizowany w systemie fi艅skim. Proces selekcji na studia pedagogiczne (i na tych studiach) jest bardzo surowy 鈥 ko艅cz膮 je tylko specjali艣ci. Taki ekspert wie, na jakim jest poziomie, i nie musi uczniom nic udowadnia膰 ani chowa膰 si臋 za katedr膮. Jednak taka selekcja wymaga艂aby te偶 odpowiedniego podwy偶szenia wynagrodze艅 nauczycieli 鈥 w Finlandii s膮 oni wynagradzani bardzo wysoko.
Reforma edukacji przeprowadzona przez rz膮d PiS to tylko kosmetyka, nie zmienia istoty problemu. W cyfrowym 艣wiecie potrzeba zupe艂nie nowego, innego spojrzenia na nauczanie i zmiany jego kultury. Propozycje Anny Cieplak i Przemys艂awa Sadury, uzupe艂nione przez nasze przemy艣lenia, mog膮 by膰 pomocne 鈥 jednak najwa偶niejsze, by wsp贸lnie ustali膰, jaki jest cel edukacji. Bo bez przemy艣lanej edukacji nie b臋dzie sprawnego pa艅stwa.
 
Artyku艂 powsta艂 w聽ramach projektu聽鈥濻pi臋cie鈥 . Projekt finansowany jest przez Fundusz Obywatelski.

spiecie_v1a

fundusz

Po co robimy 鈥濻pi臋cie鈥?

Chcemy szko艂y 偶ycia, a nie prze偶ycia

Przestrze艅, kt贸ra dzieli

Szko艂a poza kadencyjno艣ci膮, nauczyciele z podmiotowo艣ci膮

Polska szko艂a, czyli pokraczna wsp贸lnota

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij