magazyn lewicy katolickiej

Najbardziej niedoceniany zaw├│d w Polsce?

Kim jest pierwsza dama? Odpowied┼║ na to pytanie wydaje si─Ö intuicyjna ÔÇô ┼╝ona prezydenta. Jednak gdyby dr─ů┼╝y─ç temat dalej i pyta─ç o umocowanie prawne instytucji pierwszej damy czy dok┼éadn─ů definicj─Ö jej obowi─ůzk├│w, sprawa przestaje by─ç tak oczywista. Zachowanie, wygl─ůd i dzia┼éalno┼Ť─ç pierwszych dam podlegaj─ů nieustannej kontroli ze strony opinii publicznej. Mo┼╝na w tym zjawisku dostrzec relikty patriarchatu.

ilustr.: Andrzej D─Öbowski

W pa┼║dzierniku z oficjaln─ů wizyt─ů w Polsce go┼Ťci┼éa belgijska para kr├│lewska. Zgodnie z protoko┼éem dyplomatycznym Kr├│l i Kr├│lowa zostali przyj─Öci przez Prezydenta i jego ma┼é┼╝onk─Ö. Przy okazji licznych raut├│w i oficjalnych spotka┼ä w Internecie pojawi┼éo si─Ö wiele wpis├│w, kt├│rych autorzy wyra┼╝ali zachwyt nad wygl─ůdem Agaty Kornhauser-Dudy, pierwszej damy. Nie zabrak┼éo te┼╝ g┼éos├│w krytycznie oceniaj─ůcych wybrane przez ni─ů stroje. Czy to naprawd─Ö istotne, jaki kolor sukienki wybra┼éa; czy za┼éo┼╝y┼éa szpilki czy nie? Ten typ dyskusji wskazuje na kilka problem├│w zwi─ůzanych z istnieniem instytucji pierwszej damy. S─ů to zar├│wno kwestie zwi─ůzane z definicj─ů zada┼ä, jakie wykonywa─ç ma ma┼é┼╝onka Prezydenta, ale te┼╝ z dyskursem, jaki w Polsce wytworzy┼é si─Ö wok├│┼é publicznej aktywno┼Ťci kobiet i trwa ju┼╝ od co najmniej kilkudziesi─Öciu lat.

Kim jest pierwsza dama?

Odpowied┼║ na to pytanie wydaje si─Ö intuicyjna ÔÇô ┼╝ona prezydenta. Jednak gdyby dr─ů┼╝y─ç temat dalej i pyta─ç o umocowanie prawne instytucji pierwszej damy czy dok┼éadn─ů definicj─Ö jej obowi─ůzk├│w, sprawa przestaje by─ç tak oczywista. Co jaki┼Ť czas w debacie publicznej poruszany jest w─ůtek sformalizowania urz─Ödu pierwszej damy. Status quo zak┼éada, ┼╝e ma┼é┼╝onka Prezydenta pe┼éni wy┼é─ůcznie funkcje reprezentacyjne, ale jednocze┼Ťnie nie dostaje za swoj─ů prac─Ö ┼╝adnego wynagrodzenia, nie s─ů te┼╝ za ni─ů odprowadzane sk┼éadki emerytalne. Jednocze┼Ťnie wykonuje bardzo wa┼╝ne z punktu widzenia wizerunku pa┼ästwa zadania, z kt├│rych jest potem przez media i opini─Ö publiczn─ů bezlito┼Ťnie rozliczana. Oceniane jest nie tylko jej zachowanie, ale te┼╝ ubi├│r, fryzura, makija┼╝. Wa┼╝nym obszarem dzia┼éalno┼Ťci ka┼╝dej pierwszej damy jest r├│wnie┼╝ zaanga┼╝owanie w akcje spo┼éeczne i patronowanie r├│wnego typu wydarzeniom. Na stronie Kancelarii Prezydenta mo┼╝na przeczyta─ç, w jakich miastach i miasteczkach w ci─ůgu ostatniego tygodnia by┼éa Agata Kornhauser-Duda, jakie inicjatywy obj─Ö┼éa swoim patronatem i z kim si─Ö spotyka┼éa. Opisan─ů tam dzia┼éalno┼Ťci─ů mo┼╝na by spokojnie obdzieli─ç kilkoro etatowych pracownik├│w. Nasuwa si─Ö zatem pytanie, czemu za t─ů, niew─ůtpliwe potrzebn─ů spo┼éecznie, dzia┼éalno┼Ť─ç pa┼ästwo polskie nie wynagradza swojej pierwszej damy. Jedn─ů z przyczyn mo┼╝e by─ç kulturowa obco┼Ť─ç instytucji ma┼é┼╝onki Prezydenta ÔÇô tak naprawd─Ö istnieje ona w Polsce dopiero od dwudziestu sze┼Ťciu lat. Wydaje si─Ö jednak, ┼╝e przyczyna tej sytuacji le┼╝y g┼é─Öbiej i szuka─ç jej nale┼╝y w pozosta┼éo┼Ťciach patriarchalnego stosunku do aktywno┼Ťci publicznej kobiet.

Tera┼║niejszo┼Ť─ç a przesz┼éo┼Ť─ç

Polska przez ostatnie ─çwier─ç wieku mia┼éa du┼╝e szcz─Ö┼Ťcie do pierwszych dam. ┼╗adnej z nich nie mo┼╝na odm├│wi─ç taktu, zaanga┼╝owania w sprawy spo┼éeczne czy umiej─Ötno┼Ťci zachowania zgodnie z protoko┼éem dyplomatycznym. Cz─Östo we wszystkich tych obszarach by┼éy lepsze od swoich m─Ö┼╝├│w. Jednak ich praca i zaanga┼╝owanie ca┼éy czas pozostaj─ů niedocenione. O dzia┼éalno┼Ťci pierwszej damy zapomina si─Ö dzie┼ä po tym, jak jej m─ů┼╝ przestaje by─ç prezydentem. Mo┼╝e to ┼Ťwiadczy─ç o g┼é─Öboko zakorzenionym w polskim spo┼éecze┼ästwie przekonaniu, ┼╝e pozycja kobiety zale┼╝y od pozycji jej m─Ö┼╝a i jej aktywno┼Ť─ç nale┼╝y rozpatrywa─ç wy┼é─ůcznie w tym kontek┼Ťcie. Do takiego postrzegania pozycji pierwszej damy przyczynia si─Ö te┼╝ opisywany wy┼╝ej brak regulacji prawnych okre┼Ťlaj─ůcych jej obowi─ůzki i przywileje. Mimo odgrywania wielu wa┼╝nych r├│l ka┼╝da polska pierwsza dama pozostaje zale┼╝na od m─Ö┼╝a, a jej stanowisko ma charakter nieformalny.

Na idea┼é dziewi─Ötnastowiecznej kobiety z wy┼╝szych sfer sk┼éada┼éo si─Ö: obycie w towarzystwie, znajomo┼Ť─ç j─Özyk├│w obcych, elegancja oraz prowadzenie ┼╝ycia towarzyskiego i kulturalnego, tak zwanego ÔÇ×salonuÔÇŁ. Do najwa┼╝niejszych obowi─ůzk├│w przedstawicielek arystokracji i bur┼╝uazji nale┼╝a┼éo r├│wnie┼╝ uczestniczenie w dzia┼éalno┼Ťci dobroczynnej. Trudno nie dostrzec analogii mi─Ödzy tymi wzorcami a wsp├│┼éczesn─ů instytucj─ů pierwszej damy. Dzia┼éalno┼Ť─ç, kt├│rej oczekuj─ů od niej media i obywatele, wpisuje si─Ö jasno we wzorce z minionych epok. R├│┼╝nica mi─Ödzy pozycj─ů kobiety w dziewi─Ötnastowiecznym spo┼éecze┼ästwie polskim a wsp├│┼écze┼Ťnie jest jednak diametralna. Kultura patriarchalna, sfer─Ö kobiecych dzia┼éa┼ä umieszczaj─ůca w domu, uleg┼éa znacz─ůcym przekszta┼éceniom. Trudno dzi┼Ť m├│wi─ç o klasycznym podziale mi─Ödzy m─Ösk─ů sfer─Ö publiczn─ů a kobiec─ů sfer─Ö domow─ů, coraz mniej m├│wi si─Ö te┼╝ o ÔÇ×typowo kobiecychÔÇŁ zaj─Öciach, do kt├│rych nale┼╝e─ç mia┼éoby w┼éa┼Ťnie prowadzenie salonu, dzia┼éalno┼Ť─ç dobroczynna, opieka nad domem i dzie─çmi. Paradoksalnie jednak wzorzec ten jest wci─ů┼╝ bardzo silnie obecny w polityce.

Kult wygl─ůdu

Wzorce patriarchalnej kultury nie odnosz─ů si─Ö jedynie do oceny dzia┼éalno┼Ťci spo┼éecznej i aktywno┼Ťci publicznej pierwszych dam. ÔÇ×Wreszcie mamy par─Ö prezydenck─ů, kt├│rej nie trzeba si─Ö wstydzi─çÔÇŁ ÔÇô┬átakie komentarze przeczyta─ç mo┼╝na by┼éo pod relacjami z publicznych wyst─ůpie┼ä nowego Prezydenta i jego ma┼é┼╝onki. Cz─Ö┼Ť─ç z komentarzy w bardzo dosadny spos├│b por├│wnywa┼éa Agat─Ö Kornhauser-Dud─Ö z jej poprzedniczk─ů ÔÇô Ann─ů Komorowsk─ů, zwracaj─ůc oczywi┼Ťcie uwag─Ö g┼é├│wnie na wygl─ůd zewn─Ötrzny obu pa┼ä. W komentarzach tych uderzaj─ůce by┼éo bezrefleksyjne por├│wnywanie wygl─ůdu pierwszych dam przy zastosowaniu kategorii, kt├│re pasuj─ů bardziej do modelek z magazyn├│w o modzie. Agata Kornhauser-Duda wygra┼éa to ÔÇ×starcieÔÇŁ ÔÇô┬ájako ta m┼éodsza, szczuplejsza, dok┼éadniej wystylizowana zdecydowanie lepiej wpisa┼éa si─Ö we wzorce promowane przez popularn─ů pras─Ö kobiec─ů. Przy por├│wnywaniu wygl─ůdu obydwu pierwszych dam ma┼éo kto zwr├│ci┼é uwag─Ö na r├│┼╝nice w wieku czy do┼Ťwiadczeniach ┼╝yciowych. Liczy┼éo si─Ö jedynie to, kt├│ra z nich lepiej odpowiada wzorcom kobieco┼Ťci prezentowanym w mediach. Dyktowanie kobietom, jak powinny si─Ö ubiera─ç i co jest stosowne w ich zachowaniu, to r├│wnie┼╝ relikt (cho─ç jednak ci─ůgle ┼╝ywy) patriarchalizmu. Szczeg├│lnie dotyczy on os├│b publicznych, kt├│re podlegaj─ů ci─ůg┼éej kontroli sprawowanej przez media i obywateli. Pierwsze damy, jako kobiety i jednocze┼Ťnie osoby publiczne, s─ů szczeg├│lnym obiektem takiej kontroli.

Szansa na przysz┼éo┼Ť─ç?

Jak wida─ç, stosunek Polak├│w do pierwszych dam wynika z przyzwyczajenia do patriarchalnego porz─ůdku, w kt├│rym pozycja kobiety definiowana jest w relacji do pozycji jej m─Ö┼╝a, a jej aktywno┼Ť─ç ma mie─ç charakter pomocniczy, nie autonomiczny. I, cho─ç takie wzorce kulturowe w codziennym ┼╝yciu odchodz─ů ju┼╝ do lamusa, w sferze symbolicznej, jak─ů z pewno┼Ťci─ů jest polityka, trzymaj─ů si─Ö wci─ů┼╝ dosy─ç dobrze. By─ç mo┼╝e szans─ů na prawdziw─ů rewolucj─Ö w sposobie postrzegania postaci pierwszych dam by┼éoby zachwianie patriarchalnego porz─ůdku, w kt├│rym to kobieta zosta┼éaby Prezydentem, a jej m─ů┼╝ przej─ů┼éby obowi─ůzki pierwszej damy? Na takie zmiany przyjdzie nam chyba jeszcze troch─Ö poczeka─ç.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś