fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Najbardziej niedoceniany zaw贸d w Polsce?

Kim jest pierwsza dama? Odpowied藕 na to pytanie wydaje si臋 intuicyjna 鈥 偶ona prezydenta. Jednak gdyby dr膮偶y膰 temat dalej i pyta膰 o umocowanie prawne instytucji pierwszej damy czy dok艂adn膮 definicj臋 jej obowi膮zk贸w, sprawa przestaje by膰 tak oczywista. Zachowanie, wygl膮d i dzia艂alno艣膰 pierwszych dam podlegaj膮 nieustannej kontroli ze strony opinii publicznej. Mo偶na w tym zjawisku dostrzec relikty patriarchatu.

ilustr.: Andrzej D臋bowski

W pa藕dzierniku z oficjaln膮 wizyt膮 w Polsce go艣ci艂a belgijska para kr贸lewska. Zgodnie z protoko艂em dyplomatycznym Kr贸l i Kr贸lowa zostali przyj臋ci przez Prezydenta i jego ma艂偶onk臋. Przy okazji licznych raut贸w i oficjalnych spotka艅 w Internecie pojawi艂o si臋 wiele wpis贸w, kt贸rych autorzy wyra偶ali zachwyt nad wygl膮dem Agaty Kornhauser-Dudy, pierwszej damy. Nie zabrak艂o te偶 g艂os贸w krytycznie oceniaj膮cych wybrane przez ni膮 stroje. Czy to naprawd臋 istotne, jaki kolor sukienki wybra艂a; czy za艂o偶y艂a szpilki czy nie? Ten typ dyskusji wskazuje na kilka problem贸w zwi膮zanych z istnieniem instytucji pierwszej damy. S膮 to zar贸wno kwestie zwi膮zane z definicj膮 zada艅, jakie wykonywa膰 ma ma艂偶onka Prezydenta, ale te偶 z dyskursem, jaki w Polsce wytworzy艂 si臋 wok贸艂 publicznej aktywno艣ci kobiet i trwa ju偶 od co najmniej kilkudziesi臋ciu lat.

Kim jest pierwsza dama?

Odpowied藕 na to pytanie wydaje si臋 intuicyjna 鈥 偶ona prezydenta. Jednak gdyby dr膮偶y膰 temat dalej i pyta膰 o umocowanie prawne instytucji pierwszej damy czy dok艂adn膮 definicj臋 jej obowi膮zk贸w, sprawa przestaje by膰 tak oczywista. Co jaki艣 czas w debacie publicznej poruszany jest w膮tek sformalizowania urz臋du pierwszej damy. Status quo zak艂ada, 偶e ma艂偶onka Prezydenta pe艂ni wy艂膮cznie funkcje reprezentacyjne, ale jednocze艣nie nie dostaje za swoj膮 prac臋 偶adnego wynagrodzenia, nie s膮 te偶 za ni膮 odprowadzane sk艂adki emerytalne. Jednocze艣nie wykonuje bardzo wa偶ne z punktu widzenia wizerunku pa艅stwa zadania, z kt贸rych jest potem przez media i opini臋 publiczn膮 bezlito艣nie rozliczana. Oceniane jest nie tylko jej zachowanie, ale te偶 ubi贸r, fryzura, makija偶. Wa偶nym obszarem dzia艂alno艣ci ka偶dej pierwszej damy jest r贸wnie偶 zaanga偶owanie w akcje spo艂eczne i patronowanie r贸wnego typu wydarzeniom. Na stronie Kancelarii Prezydenta mo偶na przeczyta膰, w jakich miastach i miasteczkach w ci膮gu ostatniego tygodnia by艂a Agata Kornhauser-Duda, jakie inicjatywy obj臋艂a swoim patronatem i z kim si臋 spotyka艂a. Opisan膮 tam dzia艂alno艣ci膮 mo偶na by spokojnie obdzieli膰 kilkoro etatowych pracownik贸w. Nasuwa si臋 zatem pytanie, czemu za t膮, niew膮tpliwe potrzebn膮 spo艂ecznie, dzia艂alno艣膰 pa艅stwo polskie nie wynagradza swojej pierwszej damy. Jedn膮 z przyczyn mo偶e by膰 kulturowa obco艣膰 instytucji ma艂偶onki Prezydenta 鈥 tak naprawd臋 istnieje ona w Polsce dopiero od dwudziestu sze艣ciu lat. Wydaje si臋 jednak, 偶e przyczyna tej sytuacji le偶y g艂臋biej i szuka膰 jej nale偶y w pozosta艂o艣ciach patriarchalnego stosunku do aktywno艣ci publicznej kobiet.

Tera藕niejszo艣膰 a przesz艂o艣膰

Polska przez ostatnie 膰wier膰 wieku mia艂a du偶e szcz臋艣cie do pierwszych dam. 呕adnej z nich nie mo偶na odm贸wi膰 taktu, zaanga偶owania w sprawy spo艂eczne czy umiej臋tno艣ci zachowania zgodnie z protoko艂em dyplomatycznym. Cz臋sto we wszystkich tych obszarach by艂y lepsze od swoich m臋偶贸w. Jednak ich praca i zaanga偶owanie ca艂y czas pozostaj膮 niedocenione. O dzia艂alno艣ci pierwszej damy zapomina si臋 dzie艅 po tym, jak jej m膮偶 przestaje by膰 prezydentem. Mo偶e to 艣wiadczy膰 o g艂臋boko zakorzenionym w polskim spo艂ecze艅stwie przekonaniu, 偶e pozycja kobiety zale偶y od pozycji jej m臋偶a i jej aktywno艣膰 nale偶y rozpatrywa膰 wy艂膮cznie w tym kontek艣cie. Do takiego postrzegania pozycji pierwszej damy przyczynia si臋 te偶 opisywany wy偶ej brak regulacji prawnych okre艣laj膮cych jej obowi膮zki i przywileje. Mimo odgrywania wielu wa偶nych r贸l ka偶da polska pierwsza dama pozostaje zale偶na od m臋偶a, a jej stanowisko ma charakter nieformalny.

Na idea艂 dziewi臋tnastowiecznej kobiety z wy偶szych sfer sk艂ada艂o si臋: obycie w towarzystwie, znajomo艣膰 j臋zyk贸w obcych, elegancja oraz prowadzenie 偶ycia towarzyskiego i kulturalnego, tak zwanego 鈥瀞alonu鈥. Do najwa偶niejszych obowi膮zk贸w przedstawicielek arystokracji i bur偶uazji nale偶a艂o r贸wnie偶 uczestniczenie w dzia艂alno艣ci dobroczynnej. Trudno nie dostrzec analogii mi臋dzy tymi wzorcami a wsp贸艂czesn膮 instytucj膮 pierwszej damy. Dzia艂alno艣膰, kt贸rej oczekuj膮 od niej media i obywatele, wpisuje si臋 jasno we wzorce z minionych epok. R贸偶nica mi臋dzy pozycj膮 kobiety w dziewi臋tnastowiecznym spo艂ecze艅stwie polskim a wsp贸艂cze艣nie jest jednak diametralna. Kultura patriarchalna, sfer臋 kobiecych dzia艂a艅 umieszczaj膮ca w domu, uleg艂a znacz膮cym przekszta艂ceniom. Trudno dzi艣 m贸wi膰 o klasycznym podziale mi臋dzy m臋sk膮 sfer臋 publiczn膮 a kobiec膮 sfer臋 domow膮, coraz mniej m贸wi si臋 te偶 o 鈥瀟ypowo kobiecych鈥 zaj臋ciach, do kt贸rych nale偶e膰 mia艂oby w艂a艣nie prowadzenie salonu, dzia艂alno艣膰 dobroczynna, opieka nad domem i dzie膰mi. Paradoksalnie jednak wzorzec ten jest wci膮偶 bardzo silnie obecny w polityce.

Kult wygl膮du

Wzorce patriarchalnej kultury nie odnosz膮 si臋 jedynie do oceny dzia艂alno艣ci spo艂ecznej i aktywno艣ci publicznej pierwszych dam. 鈥濿reszcie mamy par臋 prezydenck膮, kt贸rej nie trzeba si臋 wstydzi膰鈥 鈥撀爐akie komentarze przeczyta膰 mo偶na by艂o pod relacjami z publicznych wyst膮pie艅 nowego Prezydenta i jego ma艂偶onki. Cz臋艣膰 z komentarzy w bardzo dosadny spos贸b por贸wnywa艂a Agat臋 Kornhauser-Dud臋 z jej poprzedniczk膮 鈥 Ann膮 Komorowsk膮, zwracaj膮c oczywi艣cie uwag臋 g艂贸wnie na wygl膮d zewn臋trzny obu pa艅. W komentarzach tych uderzaj膮ce by艂o bezrefleksyjne por贸wnywanie wygl膮du pierwszych dam przy zastosowaniu kategorii, kt贸re pasuj膮 bardziej do modelek z magazyn贸w o modzie. Agata Kornhauser-Duda wygra艂a to 鈥瀞tarcie鈥 鈥撀爅ako ta m艂odsza, szczuplejsza, dok艂adniej wystylizowana zdecydowanie lepiej wpisa艂a si臋 we wzorce promowane przez popularn膮 pras臋 kobiec膮. Przy por贸wnywaniu wygl膮du obydwu pierwszych dam ma艂o kto zwr贸ci艂 uwag臋 na r贸偶nice w wieku czy do艣wiadczeniach 偶yciowych. Liczy艂o si臋 jedynie to, kt贸ra z nich lepiej odpowiada wzorcom kobieco艣ci prezentowanym w mediach. Dyktowanie kobietom, jak powinny si臋 ubiera膰 i co jest stosowne w ich zachowaniu, to r贸wnie偶 relikt (cho膰 jednak ci膮gle 偶ywy) patriarchalizmu. Szczeg贸lnie dotyczy on os贸b publicznych, kt贸re podlegaj膮 ci膮g艂ej kontroli sprawowanej przez media i obywateli. Pierwsze damy, jako kobiety i jednocze艣nie osoby publiczne, s膮 szczeg贸lnym obiektem takiej kontroli.

Szansa na przysz艂o艣膰?

Jak wida膰, stosunek Polak贸w do pierwszych dam wynika z przyzwyczajenia do patriarchalnego porz膮dku, w kt贸rym pozycja kobiety definiowana jest w relacji do pozycji jej m臋偶a, a jej aktywno艣膰 ma mie膰 charakter pomocniczy, nie autonomiczny. I, cho膰 takie wzorce kulturowe w codziennym 偶yciu odchodz膮 ju偶 do lamusa, w sferze symbolicznej, jak膮 z pewno艣ci膮 jest polityka, trzymaj膮 si臋 wci膮偶 dosy膰 dobrze. By膰 mo偶e szans膮 na prawdziw膮 rewolucj臋 w sposobie postrzegania postaci pierwszych dam by艂oby zachwianie patriarchalnego porz膮dku, w kt贸rym to kobieta zosta艂aby Prezydentem, a jej m膮偶 przej膮艂by obowi膮zki pierwszej damy? Na takie zmiany przyjdzie nam chyba jeszcze troch臋 poczeka膰.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij