Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Lewica po polsku. Wersja dla dociekliwych

ÔÇ×Po dwakro─ç niepokorniÔÇŁ stanowi lektur─Ö obowi─ůzkow─ů nie tylko dla ludzi sympatyzuj─ůcych z ideami ÔÇ×katolewicyÔÇŁ i lewicy niepodleg┼éo┼Ťciowej. Ta ksi─ů┼╝ka to solidna dawka wiedzy, antidotum na antylewicowe resentymenty centroprawicy i uproszczone narracje lewicy, stanowi─ůce na og├│┼é swoist─ů mieszanin─Ö ÔÇ×antyhistoryczno┼Ťci w imi─Ö nowoczesno┼ŤciÔÇŁ i odpryski post-PRL-owskich pogl─ůd├│w na dzieje socjalizmu/komunizmu.

po-dwakroc-niepokorni-okladka

ilustr.: materiały prasowe


Stereotypowe wyobra┼╝enia zwi─ůzane z ÔÇ×lewic─ů po polskuÔÇŁ odsy┼éaj─ů do koszulek z napisem ÔÇ×red is badÔÇŁ i znanego rozszyfrowania skr├│tu ÔÇ×PZPRÔÇŁ: ÔÇ×P┼éatni zdrajcy, pacho┼éki RosjiÔÇŁ. D┼éugo by m├│wi─ç o tym, dlaczego w┼éa┼Ťnie tak ukszta┼étowa┼éa si─Ö polityka historyczna III RP w jej popularnej wersji, kt├│rej bardziej intelektualne przejawy w┼éa┼Ťciwie niewiele r├│┼╝ni─ů si─Ö od podstawowego przekazu. Kilkadziesi─ůt lat PRL i dzieje post-PZPR-owskiej formacji w III RP to wystarczaj─ůco dobry pow├│d, by termin ÔÇ×lewicaÔÇŁ traktowa─ç przynajmniej nieufnie.
Z drugiej strony trudno mie─ç w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e centroprawicowe oraz neoendeckie narracje w duchu wspomnianych wy┼╝ej skr├│t├│w bazuj─ů na ca┼éej masie uproszcze┼ä, niekiedy te┼╝ z┼éej woli i z premedytacj─ů wykorzystuj─ů historyczny baga┼╝ Polski Ludowej dla ugruntowania w┼éasnej hegemonii ┼Ťwiatopogl─ůdowej. Przesz┼éo┼Ť─ç bywa wykorzystywana jako argument w walce o ÔÇ×prawdziwy wolny rynekÔÇŁ, w promocji coraz bardziej obskuranckich i ÔÇ×darwinistycznychÔÇŁ wizji spo┼éeczno-gospodarczych.
Zapomniane dziedzictwo
Istnieje zupe┼énie inna opowie┼Ť─ç o lewicy. Nie pozbawiona trudnych kwestii, krn─ůbrna wobec sztampowych ocen. Historia dla dociekliwych. Jej wersj─Ö przekaza┼é na kartach ksi─ů┼╝ki ÔÇ×Po dwakro─ç niepokorni. Szkice z dziej├│w polskiej lewicy patriotycznejÔÇŁ Jaros┼éaw Tomasiewicz. To rzecz zdecydowanie niszowa. Nie tylko dlatego, ┼╝e zupe┼énie nie pasuje do powy┼╝ej zarysowanego wzorca polityki (a)historycznej, ale i dla tej przyczyny, ┼╝e autor jest skrz─Ötnym badaczem terytori├│w le┼╝─ůcych nieco dalej od g┼é├│wnych dr├│g historii i idei. Rzecz jasna, na kartach ksi─ů┼╝ki pojawiaj─ů si─Ö wielkie nazwiska (Adam Mickiewicz, Stanis┼éaw Brzozowski, Edward Brzozowski czy Adam Cio┼ékosz) i wielkie sztandary, jak Polska Partia Socjalistyczna. Ale znaczn─ů cz─Ö┼Ť─ç pracy zajmuj─ů biografie i koncepcje ludzi zdecydowanie mniej znanych: Jana Hempela, Kazimierza Zakrzewskiego, Juliana Brun-Bronowicza, Jana Stachniuka, Henryka Dembi┼äskiego. A jeden z rozdzia┼é├│w po┼Ťwi─Öcony jest zdecydowanie kontrowersyjnemu, a wci─ů┼╝ ma┼éo rozpoznanemu zjawisku ÔÇô tendencjom narodowokomunistycznym w Polsce.
Tytu┼é ksi─ů┼╝ki wprost nawi─ůzuje do klasycznej pracy Bohdana Cywi┼äskiego, czyli ÔÇ×Rodowod├│w niepokornychÔÇŁ. Znamienny jest opis przedstawionych na jej kartach radyka┼é├│w spo┼éecznych z ko┼äca XIX i pocz─ůtku XX w.: ÔÇ×Na tle og├│┼éu, l─Ökaj─ůcego si─Ö niebezpiecznej, bo przecie┼╝ nielegalnej dzia┼éalno┼Ťci spo┼éeczno-ideowej, na tle do┼Ť─ç powszechnego ÔÇô jak si─Ö zdaje ÔÇô w tym pokoleniu zmaterializowania i bezideowo┼Ťci, stanowili oni cenne elity nonkonformistyczne, kt├│re sta─ç by┼éo na dokonanie wybor├│w ideowych, w ka┼╝dym przypadku oznaczaj─ůce p┼éyni─Öcie pod pr─ůd, zakwestionowanie w┼éasnej kariery, cz─Östo nawet wolno┼Ťci, a w momentach kra┼äcowych ÔÇô ┼╝yciaÔÇŁ.
Tomasiewicz pod─ů┼╝a tropem Cywi┼äskiego, odpowiadaj─ůc czytelnikom na pytanie: ÔÇ×dlaczego po dwakro─ç niepokorniÔÇŁ? Wskazuje, ┼╝e cz─Ö┼Ť─ç bohater├│w jego w┼éasnej pracy nale┼╝a┼éo do tamtego pokolenia radyka┼é├│w spo┼éecznych. Tak jest w przypadku Brzozowskiego, Abramowskiego, Hempela. Na tym nie koniec: opisani na kartach jego szkic├│w byli niepokorni nie tylko dlatego, ┼╝e odrzucili panuj─ůce w ich czasach status quo. Znamienne s─ů losy ich dziedzictwa: ÔÇ×nie mieszcz─ů si─Ö w schematach wsp├│┼éczesnej sceny ideowo-politycznej. Je┼Ťli nawet bywaj─ů wci─ůgani na sztandary przez samozwa┼äczych spadkobierc├│w, to tylko po spreparowaniu na Prokrustowym ┼éo┼╝u politycznej poprawno┼Ťci. Wszyscy nasi bohaterowie ┼é─ůcz─ů ┬╗lewicow─ů┬ź walk─Ö o post─Öp, r├│wno┼Ť─ç, wolno┼Ť─ç i sprawiedliwo┼Ť─ç z ideami klasyfikowanymi dzi┼Ť na og├│┼é jako ┬╗prawicowe┬ź ÔÇô z patriotyzmem lub religijno┼Ťci─ů. Te heterodoksyjne elementy ich dziedzictwa na og├│┼é zbywane s─ů pe┼énym zak┼éopotania milczeniemÔÇŁ.
Niecodzienne zwi─ůzki
Nie mamy do czynienia z ksi─ů┼╝k─ů apologetyczn─ů. Tomasiewicz ch┼éodnym okiem przygl─ůda si─Ö jej bohaterom i reprezentowanym przez nich ideom. Podkre┼Ťlaj─ů t─Ö kwesti─Ö wydawcy: ÔÇ×nie jest to prezentacja (ÔÇŽ) wy┼é─ůcznie postaw i idei godnych na┼Ťladowania ÔÇô bywa i tak, ┼╝e s─ů to zjawiska, kt├│re (ÔÇŽ) nale┼╝y pozna─ç raczej ku przestrodze na przysz┼éo┼Ť─çÔÇŁ. Z pewno┼Ťci─ů do takich rozdzia┼é├│w nale┼╝y analiza narodowokomunistycznych tendencji w Polsce, ukazuj─ůca wzajemne przenikanie komunizmu i nacjonalizmu.
Na obrze┼╝ach polskiego komunizmu istnia┼éy ┼Ťrodowiska, kt├│re ÔÇô zg┼éaszaj─ůc swoje votum separatum wzgl─Ödem ÔÇ×rosyjskiej/radzieckiej drogi do komunizmuÔÇŁ ÔÇô uznawa┼éy sens walki o niepodleg┼é─ů II Rzeczpospolit─ů. St─ůd udzia┼é komunist├│w (spartakist├│w) w I powstaniu ┼Ťl─ůskim w 1919 r.: ÔÇ×proletariacki sk┼éad ludno┼Ťci polskiej [na G├│rnym ┼Ül─ůsku ÔÇô K. W.] sprawi┼é, ┼╝e walka narodowa splata┼éa si─Ö tam ze spo┼éeczn─ůÔÇŁ. A cz┼éonkowie dawnej Komunistycznej Partii Ziem ┼Ül─ůskich (kt├│ra sta┼éa si─Ö cz─Ö┼Ťci─ů struktur Komunistycznej Partii G├│rnego ┼Ül─ůska), mimo nawo┼éywania przez KPG┼╣ do bojkotu ┼Ťl─ůskiego plebiscytu, wzi─Öli w nim udzia┼é i g┼éosowali za Polsk─ů. Na marginesie: jak bardzo ahistoryczny jest przekaz polityki historycznej dzisiejszej prawicy wskazuje taki oto drobny fakt. W asortymencie sklepu internetowego z to┼╝samo┼Ťciow─ů odzie┼╝─ů ÔÇ×Red is badÔÇŁ naby─ç mo┼╝na by┼éo koszulki odnosz─ůce si─Ö do powsta┼ä ┼Ťl─ůskich. A przecie┼╝ w zrywach tych bra┼éy udzia┼é po polskiej stronie nie tylko ┼Ťrodowiska komunistyczne, ale znaczna reprezentacja lewicy niepodleg┼éo┼Ťciowej. Na portalu dzieje.pl znale┼║─ç mo┼╝na cho─çby m├│wion─ů opowie┼Ť─ç Adama Cio┼ékosza, dow├│dcy poci─ůgu pancernego, dotycz─ůc─ů jego udzia┼éu w III powstaniu ┼Ťl─ůskim.
Alians komunizmu i nacjonalizmu w dwudziestoleciu mi─Ödzywojennym mia┼é i inne oblicza. W Narodowej Partii Robotniczej istnia┼éo ┼Ťrodowisko podnosz─ůce nieodzowno┼Ť─ç koalicji z komunistami przeciwko w┼éadzy sanacji w celu stworzenia rz─ůdu robotniczo-ch┼éopskiego. Gloryfikowano tam radziecki ustr├│j, wzywano do rewolucji, a wzrost antysemickich nastroj├│w na uczelniach t┼éumaczono faktem, ┼╝e ÔÇ×studiuj─ůcy na uniwersytecie ┼╗ydzi rekrutuj─ů si─Ö w wi─Ökszo┼Ťci ze sfer kapitalistycznychÔÇŁ. Z kolei ze sprawozdania Komunistycznej Partii Polski z 1934 r. dowiadujemy si─Ö, ┼╝e cz─Ö┼Ť─ç komunist├│w z Podlasia opowiada┼éa si─Ö za wsp├│┼éprac─ů z Obozem Narodowo-Radykalnym: ÔÇ×oni s─ů ci sami co my, tego samego chc─ů, tylko bez ┼╝yd├│w ÔÇô my┼Ťmy powinni si─Ö z nimi po┼é─ůczy─çÔÇŁ (pisownia oryginalna ÔÇô K. W.). Przyci─ůganie (i upodabnianie) skrajno┼Ťci prowadzi┼éo do powstawania takich inicjatyw jak Narodowa Partia Komunistyczna w Pozna┼äskiem w 1936 r.
Tomasiewicz prowadzi t─Ö opowie┼Ť─ç dalej, wskazuj─ůc cho─çby na list W┼éadys┼éawa Gomu┼éki do Stalina z 1948 r., z zawart─ů tam wypowiedzi─ů: ÔÇ×mog─Ö stwierdzi─ç z ca┼é─ů odpowiedzialno┼Ťci─ů, ┼╝e cz─Ö┼Ť─ç towarzyszy ┼╝ydowskich nie czuje si─Ö zwi─ůzana z narodem polskim, a wi─Öc i z polsk─ů klas─ů robotnicz─ů ┼╝adnymi ni─çmi, wzgl─Ödnie zajmuje stanowisko, kt├│re mo┼╝na by okre┼Ťli─ç mianem nihilizmu narodowegoÔÇŁ. Ukazuje tak┼╝e histori─Ö ÔÇ×szturmowego oddzia┼éuÔÇŁ polskiego nacjonalkomunizmu, czyli Zjednoczenia Patriotycznego ÔÇ×GrunwaldÔÇŁ, kt├│rego ludzi po 1989 r. znajdziemy w bardzo r├│┼╝nych ┼Ťrodowiskach prawicy. Wskazuje r├│wnie┼╝ na tak niszowe zjawiska jak dzia┼éaj─ůce od 2000 r. Dolno┼Ťl─ůskie Stowarzyszenie Obrony Proletariatu, kt├│re pryncypialnie z pozycji nacjo-komunistycznych krytykowa┼éo Sojusz Lewicy Demokratycznej za jego wsp├│┼éodpowiedzialno┼Ť─ç za polskie realia: ÔÇ×bilans zysk├│w i strat [III RP ÔÇô K. W.] jest pora┼╝aj─ůcy. Ukazuje on z jednej strony ci─ůg┼ée, pog┼é─Öbiaj─ůce si─Ö zubo┼╝enie olbrzymich mas ludzkich, z drugiej za┼Ť wzbogacenie si─Ö w─ůskiej grupy bur┼╝uazji powi─ůzanej z interesami kapitalizmu zachodniegoÔÇŁ. Cho─ç dzi┼Ť cz─Östo formu┼éuje si─Ö zarzut pod adresem Czes┼éawa Mi┼éosza, ┼╝e myli┼é si─Ö, twierdz─ůc: ÔÇ×jest ONR-u spadkobierc─ů partiaÔÇŁ, faktografia zaprezentowana przez Tomasiewicz wskazuje na realne przes┼éanki dla tego pogl─ůdu.
Długi rodowód katolewicy
Powy┼╝szy w─ůtek nie wyczerpuje tematyki ÔÇ×Po dwakro─ç niepokornychÔÇŁ, cho─ç wyobra┼╝am sobie, jak ÔÇ×ci─Ö┼╝k─ů zniewag─ÖÔÇŁ musi stanowi─ç dla wcale licznego grona mi┼éo┼Ťnik├│w centroprawicowej, u┼éadzonej polityki historycznej z jej manichejskim podzia┼éem na ÔÇ×┼Ťwi─Öt─ů prawic─ÖÔÇŁ i ÔÇ×demoniczn─ů lewic─ÖÔÇŁ. Podobnie niejednego mi┼éo┼Ťnika ÔÇ×lewicowo┼Ťci radykalnie ze┼ŤwiecczonejÔÇŁ w stupor wprawi wiele fragment├│w tej pracy wi─ů┼╝─ůcych w jedno dziedzictwo chrze┼Ťcija┼ästwa i nadzieje na spo┼éeczny post─Öp.
Dla tej ostatniej przyczyny na wnikliw─ů lektur─Ö zas┼éuguje otwieraj─ůcy ksi─ů┼╝k─Ö rozdzia┼é ÔÇ×Ojczyzna i rewolucja. Polski niepodleg┼éo┼Ťciowy socjalizm i patriotyczny radykalizm XIX-XX wiekuÔÇŁ. Problematy wzajemnych odniesie┼ä mi─Ödzy rodzim─ů lewic─ů i ultralewic─ů, tradycj─ů religijn─ů a my┼Ťl─ů i praktyk─ů patriotyczn─ů s─ů s┼éabo rozpoznane i ma┼éo dyskutowane. Stoimy przed zagadk─ů, kt├│rej przez dekady nie mo┼╝na by┼éo rzetelnie bada─ç, ani upowszechnia─ç. Po dwudziestu pi─Öciu latach III RP sytuacja nieznacznie tylko zmieni┼éa si─Ö na lepsze. Tomasiewicz zwraca uwag─Ö, ┼╝e ogromna cz─Ö┼Ť─ç publikacji naukowych po┼Ťwi─Öconych ruchowi robotniczemu i spo┼éecznemu, kt├│rymi dysponujemy, powsta┼éa przed 1989 r. My┼Ťl religijna i patriotyczna polskiej lewicy zbyt d┼éugo by┼éa zak┼éadnikiem ÔÇ×kustosz├│w pami─ÖciÔÇŁ z o┼Ťrodk├│w ideologicznych i naukowych PZPR: ÔÇ×opisywane wydarzenia przykrawano do wymog├│w panuj─ůcej ideologii, przemilczaj─ůc b─ůd┼║ bagatelizuj─ůc w─ůtki niewygodne, wyolbrzymiaj─ůc po┼╝─ůdaneÔÇŁ. Konieczno┼Ť─ç wyj┼Ťcia poza ten narzucony dawno temu paradygmat ÔÇ×wi─ů┼╝e si─Ö z konieczno┼Ťci─ů ┼╝mudnego wyszukiwania fakt├│w rozproszonych w dzie┼éach historyk├│w PRL, konfrontowania ich ze ┼║r├│d┼éami, reinterpretowaniaÔÇŁ. Z tego zadania Tomasiewicz wywi─ůzuje si─Ö skrupulatnie, przywracaj─ůc rodzimej historii idei wa┼╝ne tre┼Ťci i postaci, ukazuj─ůc je w nieznanym dot─ůd ┼Ťwietle.
ÔÇ×Po dwakro─ç niepokorniÔÇŁ, obok ÔÇ×Sacrum i rewolucjiÔÇŁ prof. Andrzeja Chwalby i wyboru pism ÔÇ×Wskrzesi─ç Polsk─Ö, zbawi─ç ┼Ťwiat. Antologia polskiej chrze┼Ťcija┼äskiej my┼Ťli spo┼éeczno-radykalnej 1831-1864ÔÇŁ Damiana Kalbarczyka stanowi─ů lektur─Ö obowi─ůzkow─ů nie tylko dla ludzi sympatyzuj─ůcych z ideami ÔÇ×katolewicyÔÇŁ. Ta ksi─ů┼╝ka to solidna dawka wiedzy, antidotum na antylewicowe resentymenty centroprawicy i uproszczone narracje lewicy, stanowi─ůce cz─Östo jeszcze swoist─ů mieszanin─Ö ÔÇ×antyhistoryczno┼Ťci w imi─Ö nowoczesno┼ŤciÔÇŁ i odpryski post-PRL-owskich pogl─ůd├│w na dzieje socjalizmu/komunizmu. Rzecz wymaga odwagi my┼Ťlenia, kt├│ra jest cnot─ů dociekliwych, niezale┼╝nie od tego po jakich stronach ideowych si─Ö sytuuj─ů.
Jaros┼éaw Tomasiewicz, „Po dwakro─ç niepokorni”, ┼ü├│d┼║ 2014.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś