Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Krok w stron─Ö normalno┼Ťci ÔÇô cz─Ö┼Ť─ç opiekun├│w os├│b niepe┼énosprawnych od tego roku otrzymuje wy┼╝sze emerytury

Rodzice os├│b niepe┼énosprawnych, pobieraj─ůcy wcze┼Ťniejsze emerytury, otrzymali wyr├│wnanie do wysoko┼Ťci ┼Ťwiadczenia piel─Ögnacyjnego ÔÇô to wa┼╝ny krok w dobr─ů stron─Ö. Oby posz┼éy za nim kolejne ÔÇô ku bardziej solidarnej polityce wsparcia dla wszystkich opiekun├│w os├│b niepe┼énosprawnych.
Krok w stron─Ö normalno┼Ťci ÔÇô cz─Ö┼Ť─ç opiekun├│w os├│b niepe┼énosprawnych od tego roku otrzymuje wy┼╝sze emerytury
Ilustr.: Oliwia Laskowska

Od tego roku rodzice otrzymuj─ůcy tak zwane wcze┼Ťniejsze emerytury kobiet i m─Ö┼╝czyzn (EWK i EWM), opiekuj─ůcy si─Ö swoimi znacznie niepe┼énosprawnymi ÔÇô obecnie ju┼╝ doros┼éymi ÔÇô dzie─çmi, otrzymaj─ů dodatkowe wsparcie finansowe. Reguluje to Ustawa z dnia 29 pa┼║dziernika 2021 r. o ┼Ťwiadczeniu wyr├│wnawczym dla os├│b uprawnionych do wcze┼Ťniejszej emerytury z tytu┼éu opieki nad dzie─çmi wymagaj─ůcymi sta┼éej opieki (Dz.U. 2021 poz. 2314).┬áW cz─Ö┼Ťci przypadk├│w wzrost zabezpieczenia mo┼╝e si─Ögn─ů─ç nawet oko┼éo kilkuset z┼éotych miesi─Öcznie. Poprawa jest wi─Öc znaczna. Przyj─Öte pod koniec ubieg┼éego roku z inicjatywy poselskiej zmiany ustawowe wie┼äcz─ů wieloletni─ů walk─Ö tego ┼Ťrodowiska o podniesienie ┼Ťwiadcze┼ä i upodobnienie ich do wsparcia dla matek niepe┼énosprawnych dzieci pobieraj─ůcych ┼Ťwiadczenie piel─Ögnacyjne.

W my┼Ťl nowych przepis├│w ÔÇô pobieraj─ůcy EWK/M, na kt├│r─ů w okresie 1989-1999 mo┼╝na by┼éo przej┼Ť─ç w zwi─ůzku z wychowaniem niepe┼énosprawnego dziecka, po z┼éo┼╝eniu odpowiedniego wniosku mog─ů uzyska─ç comiesi─Öczne wyr├│wnanie do wysoko┼Ťci ┼Ťwiadczenia piel─Ögnacyjnego (jego wysoko┼Ť─ç jest obecnie poziomie p┼éacy minimalnej) przez dalszy okres trwania opieki. Je┼Ťli wi─Öc opiekun otrzymuje na r─Ök─Ö oko┼éo 1000 z┼éotych (a ┼Ťwiadczenia EWK s─ů zwykle na poziomie kwot tego rz─Ödu), w okresie, w kt├│rym nadal sprawuje opiek─Ö nad swoim niepe┼énosprawnym dzieckiem, otrzyma dodatkowo r├│┼╝nic─Ö mi─Ödzy kwot─ů pobieranej emerytury, a ┼Ťwiadczeniem piel─Ögnacyjnym. Dla tych niezamo┼╝nych, schorowanych, starszych os├│b, kt├│rych sytuacja ┼╝yciowa generuje du┼╝o dodatkowych potrzeb, na przyk┼éad towarzysz─ůcych rehabilitacji, leczeniu i wsparciu swoich dzieci, te kilkaset z┼éotych wi─Öcej w domowym bud┼╝ecie to kolosalna zmiana. W dobie szalej─ůcej dro┼╝yzny wr─Öcz na wag─Ö z┼éota. Nie sprawi ona rzecz jasna, ┼╝e ┼╝ycie tych ludzi stanie si─Ö ┼éatwe i ┼╝e zaczn─ů ┼╝y─ç dostatnio, ale z pewno┼Ťci─ů z┼éagodzi ich i tak trudn─ů sytuacj─Ö.

Poniewa┼╝ sprawa dotyczy relatywnie w─ůskiej grupy, kt├│rej sytuacja prawna mo┼╝e jawi─ç si─Ö opinii publicznej jako zagmatwana, dokonana dopiero co zmiana nie nabra┼éa szerszego rozg┼éosu. A tymczasem ma ona ogromne znaczenie i to nie tylko z punktu widzenia praw i interes├│w grupy zas┼éu┼╝onej, acz nara┼╝onej na marginalizacj─Ö (cho─ç ta bezpo┼Ťrednia korzy┼Ť─ç dla potrzebuj─ůcych jest niew─ůtpliwie najwa┼╝niejsza). ÔÇ×Wyr├│wnanieÔÇŁ mo┼╝na uzna─ç tak┼╝e za symboliczny krok w kierunku bardziej sprawiedliwego, a przede wszystkim bardziej solidarnego systemu wsparcia opiekun├│w os├│b niepe┼énosprawnych, z czym od lat jako wsp├│lnota s┼éabo sobie radzili┼Ťmy. Dotychczas realizowana polityka w zasadzie nie doprowadzi┼éa do zbudowania systemu wspierania tej grupy, a by┼éa kreowana ad hoc, dora┼║nie, na raty i bez zamys┼éu. Zmiany zachodzi┼éy ewentualnie pod wp┼éywem kolejnych wyrok├│w Trybuna┼éu Konstytucyjnego, spo┼éecznych protest├│w, d┼éugotrwa┼éej, cho─ç nie zawsze widocznej aktywno┼Ťci rzeczniczej samych zainteresowanych i ich sprzymierze┼äc├│w. W efekcie polski model wsparcia opiekun├│w os├│b z niepe┼énosprawno┼Ťciami jest bardzo niesp├│jny – r├│┼╝nicuje r├│┼╝ne kategorie opiekun├│w i opiekunek. Nast─Öpuj─ůcej od czasu do czasu poprawie sytuacji jednej z grup towarzyszy pozostawienie bez oczekiwanej pomocy innych grup, kt├│re cz─Östo znajduj─ů si─Ö w podobnej sytuacji, a to rodzi poczucie krzywdy i niesprawiedliwo┼Ťci. Tak┼╝e obecne zmiany z jednej strony, wyr├│wnuj─ů pomoc dla opiekunek i opiekun├│w na wcze┼Ťniejszych emeryturach wzgl─Ödem rodzic├│w korzystaj─ůcych ze ┼Ťwiadczenia piel─Ögnacyjnego (co jest krokiem w dobr─ů stron─Ö), ale nadal na gorszej pozycji, z ni┼╝szym poziomem zabezpieczenia, pozostaj─ů inne grupy opiekun├│w ÔÇô poczynaj─ůc od tych, kt├│rzy przez ca┼ée ┼╝ycie opiekuj─ů si─Ö swoimi trwale niepe┼énosprawnymi dzie─çmi, ale przesz┼éy ju┼╝ nie na wcze┼Ťniejsz─ů emerytur─Ö, a inny rodzaj emerytury lub renty. Dlatego te┼╝ obecny prze┼éom jest jedynie krokiem w dobr─ů stron─Ö, krokiem za kt├│rym powinny p├│j┼Ť─ç kolejne.

Efekt wieloletnich stara┼ä po stronie spo┼éecznej┬á

Na spraw─Ö warto te┼╝ spojrze─ç ÔÇô nieco retrospektywnie ÔÇô jako na punkt zwrotny w d┼éugoletnim procesie stara┼ä (g┼é├│wnie ze strony samych matek ÔÇô opiekunek) o lepsze potraktowanie w ramach systemu zabezpieczenia spo┼éecznego. Obecna zmiana by┼éaby trudna do wyobra┼╝enia, gdyby nie ich wieloletnia determinacja. Warto to podkre┼Ťli─ç, jako ┼║r├│d┼éo pokrzepienia i nadziei dla innych, ca┼ékiem licznych grup opiekun├│w, kt├│rzy p├│ki co nie doczekali si─Ö poprawy swojej sytuacji. Je┼Ťli chodzi o opiekun├│w pobieraj─ůcych wcze┼Ťniejsze emerytury z tytu┼éu wychowania os├│b niepe┼énosprawnych, to problemy i postulaty tej grupy ujrza┼éy ┼Ťwiat┼éo dzienne relatywnie p├│┼║no. Gdy w 2014 roku trwa┼éy pierwsze g┼éo┼Ťne sejmowe protesty tego ┼Ťrodowiska (matek niepe┼énosprawnych dzieci w Sejmie i tak zwanych wykluczonych opiekun├│w niepe┼énosprawnych doros┼éych w ÔÇ×namiotowym miasteczkuÔÇŁ pod Sejmem), postulaty opiekun├│w, kt├│rzy pobieraj─ů ┼Ťwiadczenia emerytalno-rentowe, nie znajdowa┼éy si─Ö w agendzie protestuj─ůcych. Sam b─Öd─ůc uczestnikiem jednego z nich i anga┼╝uj─ůc si─Ö w prac─Ö na rzecz polepszenia sytuacji rodzic├│w os├│b niepe┼énosprawnych ju┼╝ w├│wczas od paru lat, nie zdawa┼éem sobie sprawy ze specyfiki sytuacji tej grupy opiekun├│w i opiekunek.

Dopiero po sukcesie sejmowego protestu i decyzji ├│wczesnego premiera Donalda Tuska o stopniowym zr├│wnaniu ┼Ťwiadczenia piel─Ögnacyjnego z minimalnym wynagrodzeniem sprawy nabra┼éy nowej dynamiki. Matki na EWK argumentowa┼éy, ┼╝e pe┼éni─ů przez ca┼ée ┼╝ycie podobn─ů rol─Ö opieku┼äcz─ů do matek pobieraj─ůcych ┼Ťwiadczenie piel─Ögnacyjne, wobec czego, p├│ki nadal sprawuj─ů opiek─Ö, nale┼╝y si─Ö im wyr├│wnanie ich emerytur do wysoko┼Ťci tego┼╝ ┼Ťwiadczenia. R├│┼╝nica mi─Ödzy wsparciem dla obydwu podobnych grup zacz─Ö┼éa by─ç jeszcze bardziej wyra┼║na i z ka┼╝dym rokiem ros┼éa. Wp┼éyw na to mia┼é z kolei dynamiczny wzrost p┼éacy minimalnej, zw┼éaszcza za rz─ůd├│w Zjednoczonej Prawicy (cho─ç i przed 2015 rokiem dynamika ustawowej minimalnej pensji by┼éa do┼Ť─ç znaczna). Skoro ┼Ťwiadczenie piel─Ögnacyjne zr├│wnano z p┼éac─ů minimaln─ů, a ta posz┼éa w g├│r─Ö, si┼é─ů rzeczy wielko┼Ť─ç ┼Ťwiadczenia piel─Ögnacyjnego zacz─Ö┼éa coraz bardziej odbiega─ç od ┼Ťwiadcze┼ä pobieranych przez pozosta┼ée grupy opiekun├│w. A wobec tego poczucie nier├│wno┼Ťci mog┼éo jeszcze bardziej k┼éu─ç w oczy. ┼Ürodowisko opiekun├│w pobieraj─ůcych wcze┼Ťniejsze emerytury (ale tak┼╝e innych opiekun├│w na ┼Ťwiadczeniach emerytalno-rentowych) przez kolejne lata prowadzi┼éo d┼éugotrwa┼é─ů batali─Ö w swojej sprawie, a popiera┼é ich w tym cho─çby Rzecznik Praw Obywatelski. Dzia┼éania te ÔÇô w odr├│┼╝nieniu od inicjatyw kierowanych przez Pani─ů Iwon─Ö Hartwich na rzecz rodzin niepe┼énosprawnych dzieci ÔÇô raczej nie przybiera┼éy formy przejmuj─ůcych protest├│w sejmowych czy nawet ulicznych, ale co jaki┼Ť czas trafia┼éy na agend─Ö. Pr├│bowano pisa─ç listy, pisma i petycje do r├│┼╝nych organ├│w polityki publicznej czy medi├│w, inicjowano listy otwarte, brano udzia┼é w konsultacjach, nawi─ůzywano kontakt z poszczeg├│lnymi politykami. Przez d┼éugi czas jednak sprawa mog┼éa wyda─ç si─Ö beznadziejna i przypomina─ç uderzanie grochem o ┼Ťcian─Ö. Gdy ostatni raz pisa┼éem na ten temat d┼éu┼╝szy tekst w czerwcu 2019 roku, gas┼éa ├│wczesna nadzieja, zwi─ůzana z procedowaniem przez jedn─ů z senackich komisji projektu, kt├│ry mia┼é wprowadza─ç stosowne zmiany. Liderki-opiekunki jednak zachowa┼éy determinacj─Ö i wytrwa┼éo┼Ť─ç w walce o spraw─Ö ÔÇô dalej dr─ů┼╝y┼éy ska┼é─Ö i w ko┼äcu si─Ö uda┼éo.

To bodaj pierwsza tak wyrazista zmiana w obszarze zabezpieczenia socjalnego opiekun├│w od d┼éu┼╝szego czasu. O ile w innych aspektach wsparcia co┼Ť powoli zmienia si─Ö na lepsze, cho─çby za spraw─ů dzia┼éania takich program├│w jak opieka wytchnieniowa, o tyle obszar zabezpieczenia finansowego ulega niemal niezauwa┼╝alnej poprawie. Mo┼╝na by┼éo mie─ç wr─Öcz poczucie swoistego imposybilizmu, je┼Ťli chodzi o ten fragment polityki publicznej. Aktualnie przyj─Öta zmiana nieco ten obraz prze┼éamuje.

Cz─Ö┼Ť─ç opiekunek-emerytek jednak nie skorzysta z nowych rozwi─ůza┼ä

Tym niemniej ÔÇô odnotowuj─ůc pozytywnej znaczenie obecnej zmiany ÔÇô trzeba widzie─ç te┼╝ ograniczenia jej zakresu. Jak zosta┼éo wspomniane, z nowych regulacji nie skorzystaj─ů ci rodzice/opiekunowie, kt├│rzy r├│wnie┼╝ przez ca┼ée ┼╝ycie opiekowali si─Ö swoimi wymagaj─ůcego od dziecka wsparcia niepe┼énosprawnymi bliskimi, ale zawczasu przeszli nie na wspomniane wcze┼Ťniejsze emerytury kobiet i m─Ö┼╝czyzn, tylko na inny rodzaj emerytury lub renty. Ich rola opieku┼äcza jest taka sama, otrzymywane dot─ůd ┼Ťwiadczenia s─ů nieraz por├│wnywalne, ale obecnie wprowadzone wyr├│wnanie ju┼╝ ich nie obejmie. Dodajmy, ┼╝e nie mog─ů oni otrzyma─ç te┼╝ ┼Ťwiadczenia piel─Ögnacyjnego, gdy┼╝ jednym z warunk├│w jego uzyskiwania jest niepobieranie ┼Ťwiadcze┼ä o charakterze emerytalno-rentowym po stronie opiekuna. W efekcie rola opieku┼äcza, cz─Östo wykonywana w spos├│b bardzo intensywny i prowadzona przez kilkana┼Ťcie, a czasem kilkadziesi─ůt lat ┼╝ycia, nie jest gratyfikowana przez pa┼ästwo nawet w niewielkim wymiarze. W dalszym ci─ůgu system zawiera wi─Öc znacz─ůc─ů i niesprawiedliw─ů luk─Ö. Ponadto poza omawianymi regulacjami wci─ů┼╝ pozostaj─ů opiekunowie pobieraj─ůcy emerytury i renty (cho─çby najni┼╝sze), kt├│rzy d┼éugotrwale opiekuj─ů si─Ö bliskimi innymi ni┼╝ w┼éasne dziecko. Ich wk┼éadu opieku┼äczego, ale te┼╝ ogranicze┼ä na przyk┼éad dla kontynuowania pracy i wypracowywania sobie wy┼╝szych emerytur system p├│ki co nie widzi. M├│wi─ůc o opiekunach ÔÇô i to bez wzgl─Ödu na to, kt├│ry typ ┼Ťwiadcze┼ä otrzymuj─ů ÔÇô pami─Ötajmy, ┼╝e sprawowanie opieki, co samo w sobie jest bardzo wielowymiarow─ů i wielozadaniow─ů rol─ů ÔÇô┬á obci─ů┼╝aj─ůc─ů czasowo, fizycznie i psychicznie ÔÇô niesie r├│wnie┼╝ konsekwencje zdrowotne. Wielu z nich nawet po ustaniu opieki ma ju┼╝ tak zrujnowane zdrowie, zar├│wno psychiczne, jak i fizycznie, ┼╝e nie by┼éoby w stanie na przyk┼éad dorabia─ç do swych skromnych emerytur, nawet gdyby teoretycznie by┼éa na to szansa.

Szerzej o opiekunach

Na koniec ÔÇô cho─ç to wymaga┼éoby rozwini─Öcia ju┼╝ w innym artykule ÔÇô przypomnijmy, ┼╝e┬á powinni┼Ťmy podj─ů─ç spektrum wyzwa┼ä, je┼Ťli chodzi o zabezpieczenie opiekun├│w os├│b niepe┼énosprawnych w r├│┼╝nych fazach i okoliczno┼Ťciach ich ┼╝ycia. Ka┼╝dy krok do przodu ÔÇô a za taki mo┼╝na uzna─ç ten omawiany w artykule ÔÇô jest niezwykle cenny, aczkolwiek dobrze by by┼éo, gdyby wieloletnie zaniedbania i niesprawiedliwo┼Ťci polityki publicznej na rzecz tej grupy pr├│bowano naprawia─ç bardziej holistycznie. Ca┼éo┼Ťciowo nie musi oznacza─ç jednak, ┼╝e r├│wnocze┼Ťnie. Pewne kwestie, jak rozszerzenie ÔÇ×wyr├│wnaniaÔÇŁ tak┼╝e na innych rodzic├│w/opiekun├│w pobieraj─ůcych ┼Ťwiadczenia emerytalno-rentowe czy wykonanie wyroku TK w sprawie nier├│wnego traktowania opiekun├│w znacznie niepe┼énosprawnych doros┼éych, na pewno nale┼╝y za┼éatwi─ç jak najszybciej. Ale z ty┼éu g┼éowy miejmy te┼╝ kolejne wyzwania, niekt├│re wykraczaj─ůce poza wymiar finansowy.

Z pocz─ůtkiem roku w ramach szerszej spo┼éecznej platformy ÔÇ×Nasz RzecznikÔÇŁ ruszy┼é zesp├│┼é roboczy do spraw opiekun├│w, kt├│rego celem jest oddolne przygotowywanie rekomendacji dla RPO, opinii publicznej i rz─ůdz─ůcych. Opr├│cz tego w ramach inicjatywy dzia┼éa te┼╝ zesp├│┼é do spraw os├│b z niepe┼énosprawno┼Ťciami, a mi─Ödzy obydwoma zespo┼éami zachodzi przep┼éyw informacji i do┼Ťwiadcze┼ä. Odby┼éy si─Ö ju┼╝ pierwsze spotkania zespo┼éu do spraw praw opiekun├│w, z┼éo┼╝onego z samych opiekun├│w, ekspertek i┬á dzia┼éaczek, a zakres om├│wionych problem├│w i postulat├│w mo┼╝na przeczyta─ç tu. W dalszej pracy zespo┼éu planowane jest ich uporz─ůdkowanie i uszczeg├│┼éowienie. Zach─Öcam do ┼Ťledzenia dalszych prac w ramach tej inicjatywy i przekazywania do niej innych problem├│w, kt├│re trawi─ů t─Ö niejednorodn─ů grup─Ö, kt├│re mog┼éyby by─ç podj─Öte w ramach prac zespo┼éu. Niekt├│re z ju┼╝ poruszonych spraw dotykaj─ů te┼╝ wspomnianej grupy starszych matek niepe┼énosprawnych os├│b. Chodzi na przyk┼éad o zapewnienie opieki i wsparcia, gdy jedna z os├│b w relacji (opiekun lub podopieczny) trafia do plac├│wki leczniczej czy opieku┼äczej. Jak zapewni─ç wsparcie i godne warunki ┼╝ycia, by nie oddziela─ç od siebie os├│b bliskich, kt├│re sp─Ödzi┼éy ze sob─ů tak du┼╝─ů cz─Ö┼Ť─ç ┼╝ycia, ale te┼╝ jak zapewni─ç opiek─Ö podopiecznemu, gdy dotychczasowy opiekun nie jest ju┼╝ zupe┼énie w stanie pe┼éni─ç dotychczasowej roli lub jej kontynuacja w obliczu utraty si┼é oznacza ryzyko dla bezpiecze┼ästwa i jako┼Ťci opieki oraz zdrowia zar├│wno opiekuna, jak i podopiecznego? To wszystko znacznie bardziej z┼éo┼╝one problemy ni┼╝ te dotycz─ůce uregulowania wsparcia finansowego i z nimi r├│wnie┼╝ musimy si─Ö pilnie zmierzy─ç.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś