fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Diagnoza wsp贸lnym celem

Natalia Przybysz postawi艂a nas jako spo艂ecze艅stwo przed faktem: dokona艂a aborcji, mimo 偶e nie zosta艂a zgwa艂cona, jej dziecko nie by艂o chore, a ci膮偶a nie zagra偶a艂a 偶yciu. Mo偶emy albo rozbiera膰 na cz臋艣ci pierwsze jej decyzj臋 i rozpatrywa膰 j膮 pod k膮tem etycznym, albo zastanowi膰 si臋, co jej wyznanie dla nas znaczy.

ilustr.: Dominika Hoyle

ilustr.: Dominika Hoyle


Po wybraniu Natalii Przybysz 鈥濻uperbohaterk膮鈥 Wysokich Obcas贸w roku 2016 wyla艂a si臋 na ni膮 kolejna fala internetowego hejtu. A w艂a艣ciwie nie na ni膮 sam膮, ale na szeroko poj臋te 艣rodowisko, kt贸re wspar艂o j膮 jesieni膮, kiedy opowiedzia艂a w Wysokich Obcasach o swojej aborcji, a teraz nagrodzi艂o presti偶owym tytu艂em. Zn贸w posypa艂y si臋 nienawistne uwagi i memy zestawiaj膮ce Przybysz z Iren膮 Sendlerow膮 (pierwsza 鈥瀢yskroba艂a jedno dziecko鈥 i 鈥瀓est superbohaterk膮鈥, druga 鈥瀠ratowa艂a dwa tysi膮ce dzieci鈥 i jest 鈥瀟ylko zwyk艂膮 bohaterk膮鈥 [LINK]). Mo偶liwo艣膰 komentowania zosta艂a ju偶 dawno wy艂膮czona pod wszystkimi bodaj teledyskami Natalii na YouTubie, a z Facebooka na bie偶膮co usuwane s膮 nieprzychylne komentarze. Jednak poza oficjalnymi kana艂ami roi si臋 od wypowiedzi takich jak: 鈥濵o偶e ju偶 wkr贸tce po艣miertnie odznaczenie dostanie Hitler lub Stalin, wi臋cej dzieci zabili. Superbohaterowie!鈥 (annamycha, pod tekstem na wyborcza.pl), 鈥濳iedy „Superbohaterk膮” zostanie mama ma艂ej Madzi? Co za pokurwionych czas贸w do偶y艂em…[鈥鈥 (Dominik Wu pod postem Gazety Wyborczej na Facebooku) czy 鈥濵艂oda kobieto Natalio, sumienie Ci臋 zabije za jaki艣 czas. Bardzo Ci wsp贸艂czuj臋, tej lawiny b艂臋d贸w g艂upiej m艂odo艣ci. Gdzie Ty dziecko podzia艂a艣 swoje CZ艁OWIECZE艃STWO? Nie mog臋 w to uwierzy膰, 偶e mo偶na by膰 tak pi臋knie utalentowanym, tw贸rczym, ,,p艂odnym,, artystycznie i tak ubogim duchowo…鈥 (Matka (52m kw.) pod tekstem na rozrywka.dziennik.pl) 鈥 przytoczone przyk艂ady nale偶膮 raczej do tych delikatniejszych.
Z drugiej strony zar贸wno w艣r贸d czytelnik贸w Wysokich Obcas贸w, jak i w艣r贸d fan贸w Natalii, a tak偶e na popularnej fejsbukowej grupie Dziewuchy Dziewuchom pojawiaj膮 si臋 liczne g艂osy wsparcia i gratulacje dla Przybysz. Powracaj膮 te偶 g艂osy nawo艂uj膮ce do liberalizacji prawa aborcyjnego w Polsce.
Barykada
Ciekawe, 偶e w艂a艣ciwie ca艂y spo艂eczny odzew na spraw臋 Przybysz 鈥 czy to ze strony wspieraj膮cej, czy to pot臋piaj膮cej piosenkark臋 鈥 wydaje si臋 skupia膰 na ocenie moralnej dokonanej przez ni膮 aborcji. Jedni uwa偶aj膮, 偶e 鈥瀦abicie dziecka, bo ma si臋 za ma艂e mieszkanie鈥 jest czynem absolutnie godnym pot臋pienia, inni twierdz膮, 偶e to zupe艂nie normalna sprawa, ba!, prawo, kt贸re powinna mie膰 ka偶da kobieta. Kolejni zdaj膮 si臋 sta膰 w swych pogl膮dach w p贸艂kroku, pisz膮c, 偶e co prawda aborcja powinna by膰 dozwolona, ale TAKI POW脫D, to jednak przesada. S艂owem: emocje, kt贸re budzi sprawa Przybysz, s膮 zwi膮zane z samym etycznym wymiarem dokonywania aborcji. Du偶o tu os膮dzania, pot臋piania lub duchowego wsparcia. Ma艂o za艣 refleksji nad praktyczn膮 rol膮, jak膮 takie publiczne wyznanie mo偶e spe艂ni膰 鈥 co nie oznacza, 偶e nie pojawia si臋 ona wcale. Warto zacytowa膰 tu sam g艂o艣ny wywiad, kt贸rego na jesieni zesz艂ego roku udzieli艂a Natalia Przybysz Wysokim Obcasom: 鈥濶ie chc臋 si臋 z tego t艂umaczy膰, ale chc臋 o tym opowiedzie膰, bo nikt o tym nie m贸wi. I ta samotno艣膰 jest straszna. Czu艂am si臋, jakbym by艂a jedyn膮 kobiet膮 w Polsce, kt贸ra kiedykolwiek to zrobi艂a 鈥 ja i te trzy dziewczyny, kt贸re siedzia艂y ze mn膮 w busie jad膮cym na S艂owacj臋鈥. R贸wnie偶 i teraz Wysokie Obcasy bardzo trze藕wo uzasadniaj膮 nagrodzenie Przybysz tytu艂em 鈥濻uperbohaterki鈥: 鈥瀂a odwag臋 szczerego wyznania鈥. Nie nagradzaj膮 jej za aborcj臋, a za przerwanie milczenia. Tym samym doceniaj膮 fakt prze艂amania tabu, otwarcia drogi do rozmowy. Co prawda w dalszej cz臋艣ci uzasadnienia czytamy: 鈥濶asza Superbohaterka pozwoli艂a sobie na to, czego wiele kobiet sobie odmawia, nies艂usznie 鈥 na wolno艣膰鈥, nie jest jednak jasne, czy jest to raczej wolno艣膰 wyboru czy wolno艣膰 s艂owa.
Szkoda, 偶e samo wyznanie nie jest jednak w centrum zainteresowania dyskusji wok贸艂 sprawy Przybysz. Jest to w pewnym sensie zrozumia艂e 鈥 ujawnienie to bardziej abstrakcyjna kategoria ni偶 czyn. Przykre jednak, jak 艂atwo przychodzi nam pot臋pia膰 lub rozgrzesza膰, a jak trudno dochodzi膰 do konstruktywnych rozwi膮za艅 czy cho膰by dyskutowa膰 nie z poziomu emocji.
Natalia Przybysz postawi艂a nas jako spo艂ecze艅stwo przed faktem: dokona艂a aborcji, mimo 偶e nie zosta艂a zgwa艂cona, jej dziecko nie by艂o chore, a ci膮偶a nie zagra偶a艂a 偶yciu. Jako 偶e w tej sytuacji aborcja jest w Polsce nielegalna, wyjecha艂a przeprowadzi膰 zabieg na S艂owacj臋. Nie czu艂a przy tym wyrzut贸w sumienia, a jedynie ulg臋 鈥 jak powiedzia艂a we wspomnianym wywiadzie. To wszystko. Do nas nale偶y teraz reakcja. Mo偶emy albo rozbiera膰 na cz臋艣ci pierwsze jej decyzj臋 i rozpatrywa膰 pod k膮tem etycznym, albo zastanowi膰 si臋, co jej wyznanie dla nas znaczy. A znaczy tyle, 偶e takie sytuacje si臋 w Polsce zdarzaj膮. Pomimo zakaz贸w jest grupa kobiet 鈥 bo wyznanie Natalii otworzy艂o drog臋 kolejnym relacjom 鈥 kt贸re decyduj膮 si臋 na aborcj臋 i dokonuj膮 jej poza granicami naszego kraju. Ta wiedza nie wydaje si臋 szokuj膮ca 鈥 wiara w przestrzeganie kompromisu aborcyjnego by艂aby bardzo naiwna. Natalia Przybysz przyj臋艂a tylko rol臋 鈥瀟warzy鈥 tak zwanej 鈥瀉borcji na 偶yczenie鈥 (jest to zreszt膮 okre艣lenie bardzo stygmatyzuj膮ce), kt贸ra przecie偶 wci膮偶 ma miejsce. Jej publiczne wyst膮pienie nie wp艂ywa w 偶aden spos贸b na status ontyczny tego zjawiska. St膮d te偶 etyczne traktaty fejsbukowych filozof贸w, kt贸rzy szastaj膮 moralnymi ocenami, wydaj膮 si臋 par膮 w gwizdek 鈥 nie zmieni膮 tego, co ju偶 si臋 sta艂o, ani tego, co dzia膰 si臋 b臋dzie.
Jak walczy si臋 z aborcj膮?
Nasuwa si臋 pytanie, o co walcz膮 ci, kt贸rzy tak zaciekle atakuj膮 Przybysz. Wydawa膰 by si臋 mog艂o, 偶e s膮 przeciwnikami 鈥瀉borcji na 偶yczenie鈥 lub aborcji w og贸le. Czy w takim razie nie powinni zastanawia膰 si臋 przede wszystkim nad tym, jak zminimalizowa膰 liczb臋 dokonywanych zabieg贸w? Je艣li tak, powinno im chyba zale偶e膰 na zebraniu jak najdok艂adniejszych danych, kt贸re pozwoli艂yby opracowa膰 rozwi膮zania tej kwestii. Mo偶emy przypuszcza膰, 偶e aborcji nie dokonuj膮 wcale w wi臋kszo艣ci kobiety ubogie 鈥 gdy偶 zwyczajnie ich na to nie sta膰. Je艣li 鈥 tak jak w przypadku Natalii 鈥 sytuacja materialna nie stoi bezsprzecznie (cho膰 trudno tu wyznacza膰 obiektywne kryteria) na przeszkodzie urodzeniu i wychowaniu dziecka, co jest czynnikiem, kt贸ry sprawia, 偶e kobiety decyduj膮 si臋 na aborcj臋? Strach przed zburzeniem swojego 艂adu 偶yciowego? Niech臋膰 do oddania dziecka do adopcji? Brak psychologicznego wsparcia? Odpowied藕 na te pytania mog膮 nam da膰 tylko te kobiety, kt贸re na aborcj臋 si臋 zdecydowa艂y. Pot臋pianie i czynienie z aborcji tematu tabu wydaj膮 si臋 wi臋c mie膰 skutek odwrotny od zamierzonego 鈥 nie minimalizuj膮 ich liczby, a uniemo偶liwiaj膮 dotarcie do informacji, kt贸re mog艂yby w tym pom贸c.
Pora pogodzi膰 si臋 z tym, 偶e nazywanie morderczyniami i straszenie piek艂em nie s膮 skuteczn膮 broni膮 w walce z aborcj膮. Te g艂o艣ne has艂a s膮 raczej wygodn膮 opcj膮, kt贸ra nie wymaga za wiele wysi艂ku, a pozwala g艂osz膮cym je uwa偶a膰 si臋 za obro艅c贸w 偶ycia.
Opr贸cz pot臋pienia przeciwnicy aborcji maj膮 jednak inne wyj艣cie 鈥 d膮偶y膰 do ca艂kowitej jej delegalizacji i na艂o偶enia wysokich kar na kobiety i lekarzy dokonuj膮cych zabieg贸w. Ta strategia wydaje si臋 bardziej logiczna, cho膰 wci膮偶 tr膮ci umywaniem r膮k. Jednak badania wykazuj膮, 偶e kraje, w kt贸rych aborcja jest nielegalna, maj膮 nieco wy偶szy wsp贸艂czynnik dokonywanych zabieg贸w ni偶 kraje, w kt贸rych jest ona ca艂kowicie dost臋pna. Oznacza to, 偶e strategia penalizacji aborcji jest mo偶e intuicyjnie efektywna, ale w rzeczywisto艣ci wci膮偶 nie spe艂nia swojej roli, je艣li rol膮 t膮 ma by膰 faktyczne zmniejszenie ilo艣ci zabieg贸w.
Czy znasz swego wroga?
Chocia偶 napi臋cie pomi臋dzy przeciwnikami aborcji a chocia偶by uczestnikami Czarnego Protestu wydaje nam si臋 oczywiste, w 艣wietle niejasno艣ci co do sposob贸w minimalizowania liczby aborcji jest ono paradoksalne. Ze strony krytyk贸w Czarnego Protestu cz臋sto s艂ycha膰 oburzone g艂osy, sarkaj膮ce na upadek obyczaj贸w i utrat臋 sumienia. Tego typu zarzuty 鈥 przy pomini臋ciu ich niestosowno艣ci w og贸le 鈥 mog艂yby by膰 jakkolwiek adekwatne jedynie w stosunku do os贸b postuluj膮cych liberalizacj臋 prawa aborcyjnego. Tymczasem uto偶samienie wszystkich uczestnik贸w Czarnego Protestu z t膮 opcj膮 ideow膮 jest w oczywisty spos贸b zbyt du偶膮 generalizacj膮. Czarny Protest by艂 przecie偶 ruchem sprzeciwu wobec ustawy zaostrzaj膮cej obowi膮zuj膮cy kompromis. To prawda, 偶e wewn膮trz niego silny jest nurt liberalizacyjny, ale nie ma powod贸w, by s膮dzi膰, 偶e jest on cho膰by dominuj膮cy.
Wiele z os贸b popieraj膮cych Czarny Protest opowiada si臋 za utrzymaniem kompromisu aborcyjnego i nie podpisuje si臋 pod postulatem legalnej aborcji do dwunastego tygodnia. Warto przypomnie膰, 偶e przy zbi贸rce podpis贸w dla Inicjatywy Ustawodawczej Ratujmy Kobiety organizatorzy co i rusz zaznaczali, 偶e nie trzeba zgadza膰 si臋 ze wszystkimi postulatami, a projekt ma by膰 przede wszystkim reakcj膮 i sta膰 w kontra艣cie dla propozycji Ordo Iuris. Wi臋cej: w艣r贸d zwolennik贸w Czarnego Protestu nie brakowa艂o os贸b uwa偶aj膮cych aborcj臋 za z艂膮, ale sprzeciwiaj膮cych si臋 jej penalizacji (warto przypomnie膰 tu cho膰by tekst Zuzanny Radzik). Bojkotowanie Czarnego Protestu jako takiego nie ma wi臋c jednoznacznego uzasadnienia nawet dla zwolennik贸w Ordo Iuris, kt贸rzy ka偶d膮 aborcj臋 鈥 tak偶e w przypadku gwa艂tu, powa偶nej choroby dziecka czy zagro偶enia 偶ycia matki 鈥 uznaj膮 za niedopuszczaln膮. Tymczasem odnie艣膰 mo偶na wra偶enie, 偶e pot臋piany jest tak偶e przez mniej radykalne osoby, kt贸re bezrefleksyjnie przyklejaj膮 mu po prostu 艂atk臋 鈥瀕ewackiego鈥.
To prawda, 偶e w obr臋bie nurtu liberalizacyjnego pojawiaj膮 si臋 g艂osy, kt贸re postuluj膮 uznanie aborcji za zabieg de facto kosmetyczny, przekonuj膮, 偶e nie wi膮偶e si臋 ona z 偶adn膮 traum膮, a nawet m贸wi膮, 偶e nie zale偶y im na tym, 偶eby by艂a rzadka (przyk艂ad w [LINKU]). Taka postawa faktycznie stoi w skrajnej sprzeczno艣ci z ruchami pro-life w ka偶dym rozumieniu. Ale czy nie stoi w sprzeczno艣ci tak偶e z mniej radykalnymi przekonaniami os贸b pro-choice? Problem zn贸w polega na tym, 偶e traktuj膮c aborcj臋 jako zabieg kosmetyczny, zamykamy drog臋 dla jakiegokolwiek dialogu. Radykalizujemy debat臋 i polaryzujemy dwie strony barykady, nie bacz膮c na skutki. Podobnie jak straszenie piek艂em w przypadku radyka艂贸w pro-life, tak i traktowanie aborcji jako moralnie neutralnej przez radyka艂贸w pro-choice jest naiwne i nieefektywne.
Wbrew temu, co by膰 mo偶e wyobra偶a sobie cz臋艣膰 krytyk贸w Czarnego Protestu czy ruch贸w pro-choice 鈥 nurt liberalizacyjny nie jest przecie偶 jednoznacznie entuzjastyczny w stosunku do aborcji. Sk艂ada si臋 z wielu r贸偶nych postaw, rzadko a偶 tak radykalnych jak te opisane wy偶ej. Jednocze艣nie nieod艂膮cznymi jego postulatami s膮: edukacja seksualna, 艂atwy dost臋p do antykoncepcji i wsparcie socjalne dla matek. Poka藕na cz臋艣膰 zwolennik贸w 鈥瀉borcji na 偶yczenie鈥 tak偶e d膮偶y wi臋c do minimalizacji liczby zabieg贸w 鈥 chocia偶 przez zmniejszenie liczby ci膮偶 w og贸le. Co wi臋cej, istniej膮 podstawy, by s膮dzi膰, 偶e te postulaty maj膮 szans臋 odnie艣膰 lepszy skutek ni偶 skrajna penalizacja (wspomniane ju偶 badania).
Jak si臋 porozumie膰?
By膰 mo偶e minimalizacja liczby aborcji mog艂aby wi臋c sta膰 si臋 polem porozumienia dla obu 鈥 tak zajad艂ych i gardz膮cych sob膮 wzajemnie 鈥 stron. By jednak taka szansa w og贸le zaistnia艂a, potrzebne s膮 rzetelne informacje, kt贸re trudno zebra膰, pi臋tnuj膮c zainteresowanych.
Dop贸ki nie b臋dziemy otwarcie rozmawia膰 o problemie, nie zbierzemy wiarygodnych danych i nie opiszemy skali zjawiska. Bez wzgl臋du na nasze pogl膮dy i reprezentowane opcje p贸ki co jeste艣my dzie膰mi b艂膮dz膮cymi we mgle. Nie mo偶emy rozwi膮zywa膰 problemu ani nawet prowadzi膰 debaty, je艣li nie mamy danych: nie wiemy, ile kobiet dokonuje aborcji nielegalnie (czy to w Polsce, czy za granic膮), nie wiemy, jakie s膮 powody ich wyboru, nie wiemy, w jaki spos贸b mo偶na tak膮 decyzj臋 zmieni膰 i czy jest to w og贸le mo偶liwe. Przy takim stanie rzeczy niemo偶liwe jest stworzenie rozwi膮za艅, kt贸re jakkolwiek na problem aborcji by odpowiada艂y.
Oczywi艣cie nawet przy ch臋ci dialogu i dostrze偶eniu wsp贸lnego celu, jakim mog艂aby by膰 minimalizacja liczby aborcji, problemem wci膮偶 pozostaje pogodzenie 艣rodk贸w w d膮偶eniu do niego. Na przyk艂ad 艂atwy dost臋p do antykoncepcji 鈥 cho膰 wydaje si臋 potencjalnie skutecznym 艣rodkiem w walce z liczb膮 aborcji 鈥 jest nie do zaakceptowania dla 艣rodowisk, kt贸re jej stosowania ze wzgl臋d贸w ideologicznych nie uznaj膮. Wydaje si臋 jednak, 偶e takie pogl膮dy s膮 stosunkowo marginalne 鈥 o delegalizacji antykoncepcji w Polsce nie m贸wi si臋 raczej powa偶nie (chocia偶 ostatnie doniesienia o nielegalnym u偶ywaniu przez lekarzy klauzuli sumienia do odmowy wypisania recepty na tabletki antykoncepcyjne pozwalaj膮 s膮dzi膰, 偶e by膰 mo偶e maj膮 wi臋ksze rozmiary, ni偶 zwyk艂o si臋 s膮dzi膰).
Innym problemem jest kwestia liczby urodze艅 w og贸le. Je艣li za艂o偶ymy, 偶e obok minimalizacji liczby dokonywanych aborcji naszym celem jest zwi臋kszenie dzietno艣ci, sytuacja mo偶e nieco si臋 skomplikowa膰. Pytanie jednak: czy koniecznie? To zn贸w kwestia, nad kt贸r膮 warto by艂oby si臋 zastanowi膰, wykorzystuj膮c fakty, dane i naukowe prognozy. By to nast膮pi艂o 鈥 niezmiennie potrzebujemy otwartej rozmowy.
***
Nagroda Wysokich obcas贸w dla Natalii Przybysz mo偶e wi臋c wzbudza膰 kontrowersje, je艣li potraktujemy j膮 jako nagrod臋 za odwag臋 do wolno艣ci wyboru 鈥 czyli do samego dokonania 鈥瀉borcji na 偶yczenie鈥. Jako nagroda za 鈥瀙rze艂amanie zmowy milczenia鈥 wywo艂uje jednak niezrozumia艂e oburzenie. W ko艅cu bez w膮tpienia, je艣li czego艣 w temacie aborcji potrzeba, to w艂a艣nie danych i rozmowy 鈥 konkretnych przypadk贸w, a nie teoretyk贸w, kt贸rzy nigdy w sytuacji wyboru si臋 nie znale藕li. Natalia Przybysz nie tylko zdecydowa艂a si臋 na odwa偶ne wyznanie, ale te偶 nie cofn臋艂a si臋 przed nim, maj膮c zapewne 艣wiadomo艣膰, jak trudne b臋d膮 konsekwencje. Oczywi艣cie, by膰 mo偶e zale偶a艂o jej na medialnym rozg艂osie, ale nawet je艣li, zap艂aci艂a za niego bardzo wysok膮 cen臋. I chyba za t臋 cen臋 nale偶y jej si臋 tytu艂 鈥濻uperbohaterki鈥.
Wyznanie Przybysz mog艂oby otworzy膰 drog臋 do wys艂uchania i zrozumienia kobiet, kt贸re na aborcj臋 si臋 decyduj膮. Nie ma znaczenia, jak膮 maj膮 pozycj臋 spo艂eczn膮, przekonania i jak moralnie oceniaj膮 swoje decyzje 鈥 s膮 藕r贸d艂em informacji, kt贸re pozwoli艂yby nam doj艣膰 do przyczyn decyzji, zebra膰 dane i zastanowi膰 si臋 nad tym, jak膮 strategi臋 mo偶emy w ich obliczu rozwin膮膰 jako obywatele. Pi臋tnuj膮c, nie sprawimy, 偶e aborcji b臋dzie mniej 鈥 prawdopodobnie wr臋cz przeciwnie. Przecie偶 nawet je艣li 鈥瀉borcj臋 na 偶yczenie鈥 potraktujemy jako wroga, trudno walczy si臋 z nieznanym, tajemniczym przeciwnikiem. Diagnoza jest teraz tym, czego potrzeba nam najbardziej.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij