fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Co z chrze艣cija艅stwem w Chinach?

Nie wiem, czy czeka nas gwa艂towny przyrost chrze艣cija艅stwa w Chinach, o jakim m贸wi艂 ostatnio prof. Vala. Wed艂ug niego w 2030 roku liczba wiernych mia艂aby osi膮gn膮膰 250 milion贸w, czyni膮c z Chin najbardziej chrze艣cija艅skie pa艅stwo 艣wiata.

ilustr.: Antek Sieczkowski


Nadal obowi膮zuje zasada, 偶e cz艂onek KPCh nie mo偶e przynale偶e膰 do 偶adnej wsp贸lnoty religijnej i musi by膰 ateist膮. Zasada ta mo偶e zosta膰 naci膮gni臋ta, je艣li osoba deklaruj膮ca si臋 jako niewierz膮ca po prostu nie uczestniczy w 偶yciu religijnym, ale jest chrze艣cijaninem prywatnie.
 
Franciszek i Xi Jinping 鈥 nadzieja na zmian臋?
Gdy Benedykt XVI og艂asza艂 rezygnacj臋 z urz臋du i m贸wiono ju偶 o nowym konklawe, przebywa艂em w艂a艣nie w Chinach. Dzisiaj nie jestem pewien, czy 偶eby 艣ledzi膰 konklawe musia艂em 艂膮czy膰 si臋 przez zewn臋trzn膮 bramk臋 proxy, czy da艂o si臋 streamowa膰 bezpo艣rednio.
Ju偶 w pierwsz膮 niedziel臋 po wyborze, na billboardach przed katedr膮 w Xi鈥檃nie zawis艂y plakaty z u艣miechni臋t膮 podobizn膮 Franciszka. Trzy dni p贸藕niej na prezydenta Chi艅skiej Republiki Ludowej wybrano Xi Jinpinga. Franciszek niemal od razu przes艂a艂 mu list z gratulacjami. Co ciekawe, obie postaci s膮 por贸wnywane ze sob膮 je艣li chodzi o polityk臋 wewn臋trzn膮 swoich 鈥瀘rganizacji鈥 鈥 Partii i Ko艣cio艂a, kt贸r膮 w skr贸cie mo偶na przedstawi膰 w ten spos贸b: transparentno艣膰 dzia艂a艅, samokrytyka i pr贸ba poprawienia wizerunku.
Zmian臋 w stosunkach mia艂a sugerowa膰 r贸wnie偶 deklaracja niedawno wybranego prezydenta ChRL. W odpowiedzi na rozplenienie si臋 korupcji w Chinach i upadek moralny w szeregach partii Xi Jingping zwr贸ci艂 uwag臋 na pozytywn膮 rol臋 religii w zwalczaniu tych patologii. Ta duchowa przemiana mia艂aby by膰 autentycznym remedium na problemy, a nie tylko fasadow膮 akcj膮. Jak wida膰, nawet Xi Jingping ma 艣wiadomo艣膰 tego, 偶e prawdziwa zmiana obyczaj贸w i moralno艣ci nie przebiega na poziomie deklaracji i um贸w spo艂ecznych, ale musi wynika膰 bezpo艣rednio z wn臋trza cz艂owieka.
 
Chrze艣cija艅stwo zagro偶eniem z zewn膮trz
Historyk Max Deeg, rozpoczynaj膮c sw贸j artyku艂 o chrze艣cija艅stwie za czas贸w dynastii Tang w Chinach, pisa艂: 鈥濺eligia tak d艂ugo jest tolerowana i chroniona przez w艂adz臋, jak d艂ugo j膮 legitymizuje i wspiera鈥.
Rz膮d chi艅ski od dawna podkre艣la, 偶e rezerwuje dla siebie prawo do zarz膮dzania kwestiami religijnymi na terenie pa艅stwa chi艅skiego. Zwierzchnictwo Watykanu np. w sprawie wyboru biskup贸w jest postrzegane jako ingerencja w wewn臋trzne sprawy pa艅stwa. Dodatkowym problemem jest to, 偶e od czas贸w pojawienia si臋 chrze艣cija艅stwa w Azji wisia艂o nad nim widmo zachodniego imperializmu i kolonializmu. Na czerwcowej konferencji w Massachusetts, zatytu艂owanej 鈥濩hristianity in China: A Froce for Change?鈥, profesor Liu Peng z Chinese Academy of Social Science przypomnia艂, 偶e chrze艣cija艅stwo ca艂y czas jest postrzegane przez tradycjonalist贸w i Parti臋 jako narz臋dzie kolonizacji wykorzystywane przez Zach贸d 鈥 argument ten jest tak stary jak same misje chrze艣cija艅skie.
Trudno by艂oby obecnie bowiem zarzuca膰 post-chrze艣cija艅skiemu, sekularyzuj膮cemu si臋 Zachodowi, 偶e pos艂uguje si臋 chrze艣cija艅stwem, kt贸rego warto艣ci i tradycje cz臋sto jawnie neguje, jako narz臋dziem s艂u偶膮cym kolonizacji Chin. Wielebny Zhang zwr贸ci艂 nawet uwag臋 na niepokoj膮ce milczenie Zachodu w sprawie ostatnich wyburze艅 ko艣cio艂贸w: 鈥濳iedy rz膮d chi艅ski zacz膮艂 usuwa膰 krzy偶e i krucyfiksy, nie by艂o reakcji ze strony Zachodu. Wiele kraj贸w uzna艂o to za wewn臋trzn膮 spraw臋 Chin. Wiemy jednak, 偶e religia nie jest spraw膮 wewn臋trzn膮 pa艅stwa鈥.
Argument z kolonizacji jest jednym z g艂贸wnych, szablonowych g艂os贸w przeciwko chrze艣cija艅stwu, kt贸ry ma swoje uzasadnienie w historii. Od pojawienia si臋 jezuit贸w w Chinach, Japonii i Korei, to prze艣wiadczenie niejako pod膮偶a艂o za chrze艣cija艅stwem, w dodatku b臋d膮c podtrzymywanym przez pami臋膰 o Wojnie Opiumowej.
Jednak naiwno艣ci膮 wydaje si臋 s膮dzi膰, 偶e obecnie chrze艣cija艅stwo jest zwi膮zane z jak膮kolwiek pr贸b膮 narzucenia zachodniej kultury, mentalno艣ci czy tradycji (szczeg贸lnie maj膮cej podkopa膰 istniej膮cy porz膮dek) chi艅skiemu spo艂ecze艅stwu. Jedyn膮 tradycj膮, do jakiej si臋 odwo艂uje, jest Objawienie, kt贸re trudno uwa偶a膰 za si艂臋 organizuj膮c膮 偶ycie spo艂ecze艅stw zachodnich.
Chi艅czycy w du偶ej mierze sami si臋 ewangelizuj膮. Widz膮 w Ewangelii pewn膮 艣wie偶o艣膰, kt贸rej nie maj膮 skostnia艂e i nieradz膮ce sobie z nadu偶yciami w艂adzy oraz upadkiem obyczaj贸w spo艂ecznych tradycyjne religie. Tak naprawd臋 mamy do czynienia z masow膮 indygenizacj膮.
Wielu neofit贸w (a s膮 to coraz cz臋艣ciej 鈥瀖艂odzi, wykszta艂ceni, z miejskich o艣rodk贸w鈥) upatruje w chrze艣cija艅stwie szans臋 na modernizacj臋 i demokratyzacj臋 pa艅stwa (podobne nadzieje 偶ywili chrze艣cijanie za autorytarnych rz膮d贸w Park Chung Hee w Korei). Z kolei Richard Bush, dyrektor Center for East Asian Policy Studies, powiedzia艂: 鈥濵y艣l臋, 偶e w艂a艣ciwym jest 艂膮czy膰 chrze艣cija艅stwo w Chinach z Tiananmen, poniewa偶 oba by艂y odpowiedzi膮 na polityczn膮 i moraln膮 pr贸偶ni臋 w post-maoistowskiej erze鈥. Kol膮ce (czasem) w oczy ko艣cio艂y-molochy, odbiegaj膮ce od pi臋kna klasycznej architektury, te偶 s膮 form膮 buntu 鈥 jak polskie postmodernistyczne ko艣cio艂y w czasach PRL, kt贸re zaburza艂y zorganizowany 艂ad ca艂ych blokowych osiedli, 艣ci膮gaj膮c na siebie wzrok przechodni贸w.
 
Winne naruszenie prawa budowlanego?
Tu偶 przed Wielkanoc膮 nad prowincj膮 Zhejiang (uwa偶an膮 za najbardziej chrze艣cija艅sk膮 w Chinach) zawis艂a gro藕ba zburzenia dziesi臋ciu ko艣cio艂贸w lub usuni臋cia z nich krzy偶y. Pocz膮tkowo sprawa dotyczy艂a tylko nowo wybudowanego ko艣cio艂a Sanjiang w mie艣cie Wenzhou (nazywanym 鈥濲erozolomi膮 Wschodu鈥). Oficjalnie podaje si臋, 偶e chodzi o naruszenie prawa budowlanego 鈥 ko艣cio艂y s膮 po prostu zbyt du偶e, a krzy偶e za bardzo rzucaj膮 si臋 w oczy. Wielu jednak s膮dzi, 偶e chodzi o l臋k Komunistycznej Partii Chin przed zbyt gwa艂townie szerz膮cym si臋 w Chinach chrze艣cija艅stwem. Co ciekawe, ten nowy gmach, kt贸ry kosztowa艂 30 milion贸w yuan贸w, w przeciwie艅stwie do dzia艂aj膮cych ko艣cio艂贸w podziemnych, by艂 inwestycj膮 zatwierdzon膮 przez w艂adze i nadzorowan膮 przez Ko艣ci贸艂 Patriotyczny (Three-self Patriotic Church). Historia opowiadaj膮ca o domniemanych przyczynach jest podobna do tej, w kt贸rej upatrywano przyczyny prze艣ladowa艅 w Japonii za sioguna Hideyoshiego: cz艂onek partii zwiedzaj膮cy prowincj臋 mia艂 by膰 zszokowany gigantycznym budynkiem i szybko rosn膮c膮 w si艂臋 religi膮.
P贸藕niej zacz臋艂y dochodzi膰 g艂osy o sytuacjach z Taishun, Wencheng i Ruian. W maju wyburzono kolejny wielki ko艣ci贸艂 w Ningbo.
W zwi膮zku z wydarzeniami w Zhejiang do w艂adz prowincji zosta艂a skierowana petycja nawo艂uj膮ca do zaprzestania tej praktyki. Odwo艂uj膮c si臋 do ponad tysi膮cletniej tradycji chrze艣cija艅stwa w Chinach, jej sygnatariusze wskazywali na to, 偶e religia ta sta艂a si臋 organiczn膮 cz臋艣ci膮 spo艂eczno艣ci.
 
Chrze艣cija艅stwo jako szansa na zmian臋
Pomimo stwierdzenia Xi Jinpinga, partyjni urz臋dnicy wydaj膮 si臋 nie przywi膮zywa膰 wagi do pozytywnego wp艂ywu chrze艣cija艅stwa na chi艅skie spo艂ecze艅stwo. Zjawisko to jest z kolei zauwa偶ane przez samych wiernych, kt贸rzy m贸wi膮, 偶e 鈥瀊ycie chrze艣cijaninem jest dobr膮 rzecz膮. Chodzi o pok贸j i mi艂o艣膰. Rz膮d powinien nas wspiera膰. Zmienili艣my wielu z艂ych ludzi w dobrych鈥. Dzisiaj przyjmuje si臋, 偶e w Chinach 偶yj膮 33 miliony chrze艣cijan (niekt贸rzy, jak Liu Peng czy prof. Current, szacuj膮 艂膮czn膮 liczb臋 na 100 milion贸w wierz膮cych, z kolei prof. Carsten Vala z Loyola University Maryland na 40-60 milion贸w protestant贸w i katolik贸w).
Wsp贸lnoty chrze艣cija艅skie buduj膮 coraz wi臋cej szk贸艂, zak艂adaj膮 wydawnictwa (zajmuj膮ce si臋 wydawaniem Biblii, pism religijnych, w tym klasyk贸w literatury chrze艣cija艅skiej) i organizacje charytatywne. Powstaj膮 akademie i szko艂y, jednostki badawcze, seminaria Chi艅skiego Ko艣cio艂a Chin oraz wydzia艂y na uczelniach wy偶szych, maj膮ce zwi臋ksza膰 wiedz臋 na temat chrze艣cija艅stwa.
Jeden z prominentnych teolog贸w chi艅skich, Liu Xiaofeng, kt贸ry przyczyni艂 si臋 do propagowania my艣li chrze艣cija艅skiej w 艣rodowiskach uniwersyteckich, jest jedn膮 z najbardziej rozpoznawalnych postaci wsp贸艂czesnej my艣li chi艅skiej. Jego zdaniem, 偶eby chrze艣cija艅stwo si臋 przyj臋艂o, nale偶y zacz膮膰 dzia艂a膰 od korzeni 鈥 dlatego Instytut Studi贸w Sino-Chrze艣cija艅skich , kt贸rym wsp贸艂kieruje, od lat zajmuje si臋 t艂umaczeniem i propagowaniem klasycznych dzie艂 chrze艣cija艅skich: ojc贸w i doktor贸w ko艣cio艂a, jak rownie偶 klasyk贸w reformacji. Zadaniem instytutu, powsta艂ego w latach 80-tych, jest wzbogacenie chi艅skich dyscyplin humanistycznych o do艣wiadczenie chrze艣cija艅stwa, kt贸re pomog艂oby im odpowiedzie膰 na problemy, kt贸re dzisiaj napotykaj膮.
Do oficjalnej liczby wiernych nie liczy si臋 cz艂onk贸w 鈥濳o艣cio艂贸w podziemnych鈥 ani zjawiska zwanego 鈥瀔ulturowym chrze艣cija艅stwem鈥 (wen hua j idu tu), kt贸re cz臋sto nie przek艂ada si臋 na 偶ycie wsp贸lnotowe. Choon Chee Pang pisze, 偶e niekt贸rzy jego przedstawiciele 鈥瀍woluuj膮鈥 i przy艂膮czaj膮 si臋 do wsp贸lnot, inni natomiast pozostaj膮 na poziomie indywidualnego wyboru i zainteresowa艅. Zjawisko to jest popularne przede wszystkim na akademii, gdzie 鈥瀔ulturowe chrze艣cija艅艣two鈥 jest coraz bardziej popularne. Pang uwa偶a, 偶e to chrze艣cija艅skie limbo jest cz臋sto zwi膮zane z przynale偶no艣ci膮 do Partii czy niech臋ci膮 do podejmowania formalnych krok贸w 鈥 jak np. chrzest.
Nadal obowi膮zuje zasada, 偶e cz艂onek KPCh nie mo偶e przynale偶e膰 do 偶adnej wsp贸lnoty religijnej i musi by膰 ateist膮. Zasada ta mo偶e zosta膰 naci膮gni臋ta, je艣li osoba deklaruj膮ca si臋 jako niewierz膮ca po prostu nie uczestniczy w 偶yciu religijnym, ale jest chrze艣cijaninem prywatnie.
M贸wi膮c o szansie na zmian臋 i o udziale, jaki w tej zmianie mo偶e mie膰 chrze艣cija艅stwo, prof. Carsten Vala przywo艂uje przyk艂ad Polski i Niemiec oraz roli, jak膮 Ko艣ci贸艂 katolicki i lutera艅ski odegra艂y w obaleniu komunizmu. Cztery lata temu, na 艂amach 鈥濼ygodnika Powszechnego鈥, ks. prof. Roman Malek proponowa艂 przet艂umaczenie 鈥濫tyki Solidarno艣ci鈥 Tischnera na j臋zyki chi艅ski, jako ksi膮偶ki, kt贸ra wydaje si臋 by膰 bliska sposobowi my艣lenia wielu Chi艅czyk贸w i kt贸ra zapewne zosta艂aby ciep艂o przyj臋ta. Fakt wydania w ubieg艂y roku 鈥瀂niewolonego umys艂u鈥 Czes艂awa Mi艂osza jest pierwszym krokiem do kolejnych tego typu translatorskich przedsi臋wzi臋膰.
Je艣li w Komunistycznej Partii Chin pojawi艂y si臋 g艂osy, kt贸re odpowiadaj膮 za zaplanowane i zorganizowane akcje wymierzone we wsp贸lnoty chrze艣cija艅skie (pod jakimkolwiek oficjalnym pretekstem nie by艂yby wyci膮gane), oznacza to, 偶e cz艂onkowie Partii nie odrobili lekcji i nie przestudiowali wystarczaj膮co wnikliwie historii chrze艣cija艅stwa. Nic bowiem nie jest tak silnym nawozem dla wzrostu w sercach Dobrej Nowiny jak krew m臋czennik贸w. Ponadto chrze艣cija艅stwo jawi si臋 jako alternatywa dla lokalnych tradycji, kt贸re nie potrafi膮 sobie poradzi膰 z nadu偶yciami w艂adzy. Nie chc臋 wyg艂asza膰 偶adnych prognoz, nie wiem, czy czeka nas gwa艂towny przyrost chrze艣cija艅stwa w Chinach, o jakim m贸wi艂 ostatnio na konferencji prof. Vala. Wed艂ug niego w 2030 roku liczba wiernych mia艂aby osi膮gn膮膰 250 milion贸w, czyni膮c z Chin najbardziej chrze艣cija艅skie pa艅stwo 艣wiata.
 

Je艣li nie chc膮 Pa艅stwo przegapi膰 kolejnych wyda艅 naszego tygodnika, zach臋camy do zapisania si臋 do naszego newslettera.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij