fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Bezpiecze艅stwo na niby

Trudno znale藕膰 dowody 艣wiadcz膮ce o tym, 偶e uchod藕cy stanowi膮 zagro偶enie dla polskiego pa艅stwa. Tym bardziej, 偶e w 2017 roku rz膮d pozwoli艂 na prac臋 w Polsce ponad 225 tysi膮com 鈥瀖igrant贸w ekonomicznych鈥. S艂yszymy, 偶e najlepiej nie przyjmowa膰 nikogo, ale je艣li ju偶, to tylko osoby w ci臋偶kiej sytuacji 鈥 podczas gdy zgod臋 na pobyt w Polsce najtrudniej jest uzyska膰 w艂a艣nie w takim wypadku.

ilustr.: Maria Cielecka

ilustr.: Maria Cielecka


Debata na spo艂ecznie istotne tematy jest trudna z natury. Jak rozmawia膰 merytorycznie o kwestiach, do kt贸rych opisu u偶ywane s膮 przede wszystkim argumenty emocjonalne? Problem ten staje si臋 szczeg贸lnie widoczny w kontek艣cie tocz膮cej si臋 od paru lat dyskusji na temat uchod藕c贸w. Niewa偶ne jest kto聽鈥撀czy te偶 kogo聽鈥聽wa偶ne, by go na pewno przyj膮膰; albo przeciwnie: by przypadkiem nie przepu艣ci膰 przez granic臋 nikogo, bo przecie偶 to zagro偶enie, niebezpiecze艅stwo, jaka艣 wroga obco艣膰, kt贸ra przedar艂aby si臋 do naszego sielskiego i spokojnego 偶ycia. Z tego wzgl臋du聽Studenckie Ko艂o聽Naukowe im. Pauliny Kuczalskiej-Reinschmitt postanowi艂o聽zorganizowa膰 debat臋, w kt贸rej udzia艂 wzi臋li prof. Irena Rzepli艅ska, prof. Pawe艂 Hut, adwokat Ewa Ostaszewska-呕uk oraz dr Dorota Pudzianowska. Wnioski z debaty postaram si臋 przedstawi膰 w poni偶szym tek艣cie.
Jednym z kluczowych punkt贸w spotkania by艂a dyskusja o proponowanych zmianach w ustawie o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terenie RP. Nowelizacj臋 ustawy mo偶na najog贸lniej podsumowa膰 tak: przy艣wieca jej prze艣wiadczenie, jakoby cudzoziemcy stanowili聽 zagro偶enie dla pa艅stwa.聽W uzasadnieniu projektu potrzeb臋 wprowadzenia zmian t艂umaczono ochron膮 porz膮dku publicznego i bezpiecze艅stwa wewn臋trznego. Oczywi艣cie, brzmi to ca艂kiem rozs膮dnie聽 porz膮dek nale偶y wszak chroni膰聽 trudno jednak znale藕膰 dowody, kt贸re 艣wiadczy艂yby o tym, 偶e na drodze do sielskiego i anielskiego 偶ycia w r贸wnie sielskiej i anielskiej Polsce mia艂yby sta膰 osoby staraj膮ce si臋 o obj臋cie ochron膮 mi臋dzynarodow膮. Tym bardziej, 偶e migrantami ekonomicznymi rz膮d okazuje si臋 nie przejmowa膰 tak bardzo聽 w samym 2017 roku przebywaj膮cych w Polsce na podstawie zgody na pobyt sta艂y lub pobyt czasowy by艂o ponad 225 tysi臋cy os贸b, podczas gdy ochron膮 mi臋dzynarodow膮 obj臋to niewiele ponad trzy tysi膮ce os贸b. Dziwi wi臋c niesp贸jno艣膰 w my艣leniu: z jednej strony, w艂adze zdecydowanie przeciwstawiaj膮 si臋 przyjmowaniu 鈥瀘bcych鈥澛犫 a przynajmniej wynika艂oby to z prowadzonej przez nich polityki聽鈥 z drugiej jednak, najwidoczniej nie maj膮 takich problem贸w z migrantami ekonomicznymi. Prowadzi to do do艣膰 kuriozalnej sytuacji, w kt贸rej s艂yszy si臋, 偶e najlepiej to nie przyjmowa膰 nikogo, ale je艣li ju偶, to tylko tych w ci臋偶kiej sytuacji聽鈥 podczas gdy zgod臋 na pobyt w Polsce najtrudniej jest uzyska膰 w艂a艣nie w takim wypadku.
Przy tej okazji pojawia si臋 jeszcze jeden problem,聽szeroko dyskutowany ostatnio ze wzgl臋du na spraw臋 鈥瀦amkni臋tego鈥 przej艣cia granicznego w Terespolu. Teoretycznie pa艅stwo ma obowi膮zek przyj膮膰 ka偶dego cudzoziemca i dopiero poprzez procedur臋 oceni膰, czy powinno udzieli膰 mu ochrony. Jednak偶e w Polsce zasada ta nie jest przestrzegana: cudzoziemcy zawracani s膮 ju偶 na granicy. Dotyczy to przede wszystkim wspomnianego przej艣cia w Terespolu, na granicy z Bia艂orusi膮, gdzie na trudno艣ci we wje藕dzie do Polski napotykaj膮 w szczeg贸lno艣ci Czeczeni. Nale偶y przy tym zaznaczy膰, 偶e automatyczne zawracanie cudzoziemc贸w na zewn臋trznych granicach Unii Europejskiej jest niezgodne z orzeczeniem Europejskiego Trybuna艂u Praw Cz艂owieka. Ka偶dy ma bowiem prawo do z艂o偶enia wniosku o obj臋cie go ochron膮 mi臋dzynarodow膮聽鈥 i do sprawiedliwej jego oceny. Polski MSZ uznaje jednak, 偶e skoro 鈥瀠chod藕cy鈥 ju偶 na granicy nie zostaj膮 wpuszczeni, zasada 鈥瀗iezawracania鈥 nie obowi膮zuje. Jednak偶e gdy tylko cudzoziemiec stawia si臋 na przej艣ciu granicznym,聽dostaje si臋 automatycznie pod jurysdykcj臋 w艂adz polskich聽鈥 a co za tym idzie, pa艅stwo musi post臋powa膰 zgodnie z Europejsk膮 Konwencj膮 Praw Cz艂owieka. Trudno wi臋c zrozumie膰, dlaczego rz膮d polski nie dopuszcza ch臋tnych do procedury, Stra偶 Graniczna nie jest przecie偶 s膮dem i nie w jej gestii le偶y ocena tego, kto na status uchod藕cy zas艂uguje聽鈥 tym bardziej, 偶e weryfikacja jakichkolwiek informacji w tak szybkim tempie jest wr臋cz awykonalna. Trudno oceni膰 rzetelno艣膰 z艂o偶onych przez cudzoziemca zezna艅聽鈥 najcz臋艣ciej przes艂uchanie odbywa si臋 w niekomfortowych warunkach, po wielodniowej podr贸偶y, zdarzaj膮 si臋 te偶 przypadki, w kt贸rych pojawiaj膮 si臋 problemy 鈥瀓臋zykowe鈥 (przes艂uchanie prowadzone jest na przyk艂ad po rosyjsku, podczas gdy ojczystym j臋zykiem zeznaj膮cego jest czecze艅ski). Wydaje si臋 wi臋c, 偶e wynik tego typu dzia艂a艅 jest niewystarczaj膮co rzetelny, by m贸g艂 prowadzi膰 do niewpuszczenia danej osoby do kraju,聽a co za tym idzie聽鈥 do uniemo偶liwienia jej uzyskania statusu uchod藕cy.
Co ciekawe, z ostatnio opublikowanych danych Urz臋du do Spraw Cudzoziemc贸w wynika, 偶e w 2017 roku nast膮pi艂 znaczny spadek聽sk艂adanych wniosk贸w聽鈥 w latach poprzednich by艂o ich oko艂o dziesi臋ciu tysi臋cy rocznie, podczas gdy obecnie聽鈥 jedynie pi臋膰 tysi臋cy. Mo偶na wi臋c s膮dzi膰, 偶e jest to wynikiem odsy艂ania cudzoziemc贸w przez Stra偶 Graniczn膮 z powrotem na Bia艂oru艣, a zatem 偶e co艣, co trudno uzna膰 za legalne, jest powszechnym procederem.
Wracaj膮c jednak do zmian w prawie: w 艣wietle wszystkich tych danych wydaj膮 si臋 one jeszcze bardziej niepokoj膮ce. Swoje w膮tpliwo艣ci co do projektu wyrazi艂a mi臋dzy innymi Helsi艅ska Fundacja Praw Cz艂owieka, za najbardziej niepewne uznaj膮c propozycje wprowadzenia listy bezpiecznych kraj贸w pochodzenia, bezpiecznych kraj贸w trzecich, stworzenia trybu granicznego czy zmiany instytucjonalne skutkuj膮ce brakiem skutecznego 艣rodka odwo艂awczego od decyzji o odmowie udzielenia ochrony. HFPCz oceni艂a te偶 negatywnie automatyczn膮 detencj臋 wi臋kszo艣ci cudzoziemc贸w na czas rozpatrywania wniosku ubiegaj膮cych si臋 o udzielenie im ochrony mi臋dzynarodowej (czekaj膮cy na decyzje umieszczani b臋d膮 w zamkni臋tych o艣rodkach). Strona rz膮dowa pomys艂y te t艂umaczy usprawnieniem ruchu granicznego czy ochron膮 porz膮dku publicznego. Je艣li jednak przyjrze膰 si臋 im bli偶ej, nie jest to tak oczywiste.
Koncepcja 鈥瀊ezpiecznych kraj贸w鈥 zak艂ada, 偶e istnie膰 b臋dzie lista pa艅stw z g贸ry uznanych za聽鈥 jak sama nazwa wskazuje聽鈥 niestanowi膮ce zagro偶enia dla swoich obywateli; wnioski cudzoziemc贸w pochodz膮cych z takich rejon贸w z g贸ry uznawane b臋d膮 za bezzasadne b膮d藕 b臋d膮 procedowane w trybie przyspieszonym, a co za tym idzie, mog膮 one nie zosta膰 odpowiednio i indywidualne ocenione. Co wi臋cej, rozwi膮zanie to jest niezgodne z Konwencj膮 Genewsk膮, kt贸ra nakazuje przecie偶 stosowanie jej postanowie艅 bez wzgl臋du na kraj pochodzenia uchod藕cy. Owszem, rozwi膮zanie to mo偶e spowodowa膰 znaczne zwi臋kszenie tempa wydawania decyzji聽鈥 ale czy czas powinien by膰 warto艣ci膮 nadrz臋dn膮 w stosunku do rzetelno艣ci post臋powania?
Tak偶e i tryb graniczny聽鈥 b臋d膮cy pr贸b膮 鈥瀠sprawnienia procedury鈥澛犫 bardziej ni偶 do zapewnienia 鈥瀘chrony porz膮dku publicznego鈥 mo偶e prowadzi膰 do nierzetelnego rozpatrywania poszczeg贸lnych spraw. Czas na wydanie decyzji w pierwszej instancji wynosi膰 b臋dzie jedynie dwadzie艣cia dni! Naiwno艣ci膮 jest s膮dzi膰, 偶e przyniesie to oczekiwany skutek聽鈥 oczywi艣cie, post臋powania b臋d膮 trwa艂y kr贸cej, ale chocia偶by ze wzgl臋du na braki kadrowe, na niewystarczaj膮c膮 liczb臋 urz臋dnik贸w, trudno spodziewa膰 si臋 koherentnej i merytorycznej oceny dostarczonych dowod贸w. Co wi臋cej, cz臋ste s膮 przypadki, w kt贸rych cudzoziemcy w momencie przekraczania granicy nie posiadaj膮 odpowiednich dokument贸w聽鈥 musz膮 wi臋c czeka膰 na wys艂anie ich z kraju pochodzenia, co z oczywistych wzgl臋d贸w okazuje si臋 zwykle czasoch艂onne.
Mo偶na te偶 zapyta膰, czy projekt ustawy nie jest prawem pozornym z innego powodu: w 鈥瀕iterze鈥 zapewnia on przecie偶 wszystkim staraj膮cym si臋 o udzielenie ochrony mi臋dzynarodowej bezp艂atn膮 pomoc prawn膮. Trudno jednak o 艣rodki na realizacj臋 tego postulatu. Z drugiej strony, organizacje pozarz膮dowe, kt贸re聽zajmuj膮 si臋 sprawami uchod藕czymi, maj膮 utrudniony kontakt z potencjalnymi klientami, ich przedstawiciele nie maj膮 te偶 pe艂nego dost臋pu do akt, a co wi臋cej聽鈥 same NGO-sy s膮 niedofinansowane, mi臋dzy innymi ze wzgl臋du na inne ni偶 pocz膮tkowo planowane wykorzystanie 艣rodk贸w FAMI. Z tego wzgl臋du wspomniana w ustawie 鈥瀊ezp艂atna pomoc prawna鈥 staje si臋聽鈥 przynajmniej na razie聽鈥撀爅edynie frazesem.
Wydaje si臋 wi臋c, 偶e nowe rozwi膮zania prawne nie odpowiadaj膮 zmieniaj膮cym si臋 warunkom i nasilaj膮cemu si臋 ruchowi migracyjnemu聽鈥 trudno tak naprawd臋 zrozumie膰, dlaczego do Polski tak ci臋偶ko si臋 dosta膰, skoro bezpiecze艅stwo zdaje si臋 tu tylko pustym has艂em. To istotne tym bardziej, 偶e migracja nie jest przecie偶 niczym nowym, a jedynie naturalnym zjawiskiem, kt贸remu nie mo偶na przypisa膰 偶adnej warto艣ci. Wszystko to stanowi odwr贸cenie zasad, kt贸re powinny przecie偶 przy艣wieca膰 w艂adzom publicznym聽鈥 pa艅stwo wraz z ca艂ym swoim aparatem administracyjnym s艂u偶y膰 ma jednostkom. W tej sytuacji wida膰 za to swego rodzaju odwr贸cenie porz膮dku聽鈥 pa艅stwo stawia siebie wr臋cz na r贸wni z cudzoziemcem, uznaj膮c, 偶e dla ewentualnego zagro偶enia, kt贸re mog艂aby stanowi膰 jednostka, zmieni膰 musi ca艂y sw贸j system.
***
W imieniu Studenckiego Ko艂a Naukowego im. Pauliny Kuczalskiej-Reinschmitt chcieliby艣my serdecznie zaprosi膰 na kolejne wydarzenia 鈥撀爊ajbli偶sze, czyli wyk艂ad s臋dziego Elyakima Rubinsteina, Wiceprezesa S膮du Najwy偶szego w Izraelu w stanie spoczynku, odb臋dzie si臋 ju偶 30 stycznia!
***

Pozosta艂e teksty z聽bie偶膮cego numeru dwutygodnika 鈥濳ontakt鈥 mo偶na znale藕膰聽tutaj.

***

Polecamy tak偶e:

Z艂onkiewicz: Uchod藕cy 偶yj膮 w ci膮g艂ym poczuciu tymczasowo艣ci

Granice europejsko艣ci na granicach Europy

Szlak Ba艂ka艅ski: tam i z powrotem

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij