Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

American dream chi┼äskiej klasy ┼Ťredniej

Chi┼äska klasa ┼Ťrednia niebawem b─Ödzie liczy─ç oko┼éo p├│┼é miliarda ludzi. Cho─ç w stosunku do ca┼éej populacji jest to wci─ů┼╝ mniej ni┼╝ w Stanach Zjednoczonych, to tempo, w jakim chi┼äska klasa ┼Ťrednia przesz┼éa od niebytu do dominuj─ůcej roli w spo┼éecze┼ästwie, jest osza┼éamiaj─ůce.

chińska_klasa

ilustr.: Aleksandra Fabia-Tugal


Z profesorem Tongdong Baiem rozmawia Martyna ┼Üwi─ůtczak-Borowy.┬áWywiad pochodzi z 31. numeru papierowego Magazynu ÔÇ×KontaktÔÇŁ pod tytu┼éem ÔÇ×Lepsza zmianaÔÇŁ.
***
MARTYNA ┼ÜWI─äTCZAK-BOROWY:┬áMieszka┼é pan zar├│wno w Chinach, jak i w Stanach Zjednoczonych. Jak z tego punktu widzenia wygl─ůda ┼╝ycie chi┼äskiej klasy ┼Ťredniej?
PROF. TONDONG BAI:┬áAspiracje chi┼äskiej klasy ┼Ťredniej s─ů w du┼╝ej mierze podobne do tych, jakie charakteryzuj─ů jej odpowiednik w Ameryce. W wersji minimum b─Ödzie to w┼éasne mieszkanie, samoch├│d, oszcz─Ödno┼Ťci na emerytur─Ö i edukacj─Ö dla dziecka. W wersji bardziej rozbudowanej by─ç mo┼╝e kilka mieszka┼ä, a ju┼╝ na pewno drugie mieszkanie dla doros┼éego potomka. Zw┼éaszcza je┼╝eli jest to syn, bo bez tego nie uda si─Ö dla niego znale┼║─ç odpowiedniej ┼╝ony. Do tego zagraniczne wakacje, zabezpieczenie w przypadku choroby, no i oczywi┼Ťcie op┼éacenie edukacji dziecka za granic─ů, najlepiej w Stanach, Kanadzie, Australii lub Anglii.
A jakie r├│┼╝nice w ┼╝yciu tych dw├│ch grup s─ů najbardziej uderzaj─ůce?
R├│┼╝nice pojawiaj─ů si─Ö, gdy przyjrzymy si─Ö im z bliska. Chi┼äskie prawo w┼éasno┼Ťci jest ograniczone czasowo i nie obejmuje gruntu, na kt├│rym nieruchomo┼Ť─ç stoi. Tym samym owoc zbiorowego wysi┼éku ca┼éej rodziny, jakim jest kupno jednego lub wi─Öcej mieszka┼ä, daje nam prawo do u┼╝ytkowania ich jedynie przez siedemdziesi─ůt lat. Cho─ç z perspektywy najnowszej historii Chin wida─ç, ┼╝e w przeci─ůgu siedemdziesi─Öciu lat mo┼╝e zmieni─ç si─Ö absolutnie wszystko, to na poziomie ┼Ťwiadomo┼Ťci daje to ogromn─ů r├│┼╝nic─Ö. Drug─ů, bardzo przyziemn─ů r├│┼╝nic─Ö stanowi─ů koszty utrzymywania okre┼Ťlonego stylu ┼╝ycia. W Chinach nie mo┼╝emy po prostu kupi─ç gruntu i wybudowa─ç na nim domu. Dla mieszka┼äc├│w metropolii takich jak Pekin czy Szanghaj posiadanie jednorodzinnego domu pozostaje absolutnie poza zasi─Ögiem klasy ┼Ťredniej. Ale i w mniejszych miastach sytuacja nie wygl─ůda du┼╝o lepiej. Ma to po cz─Ö┼Ťci zwi─ůzek ze sztywnymi ograniczeniami rozrostu teren├│w zurbanizowanych kosztem ziemi uprawnej oraz brakiem realnej konkurencji na rynku nieruchomo┼Ťci.
Laureat literackiej Nagrody Nobla Mo Yan za otrzymane pieni─ůdze [przyp. red: ok. 4,8 miliona z┼éotych] chcia┼é kupi─ç dom w Pekinie, ale szybko musia┼é zweryfikowa─ç swoje plany, bo zwyczajnie nie by┼éo go na to sta─ç.
[┼Ümiech] Rzeczywi┼Ťcie, za takie pieni─ůdze m├│g┼éby kupi─ç co najwy┼╝ej mieszkanie, a i to niekoniecznie w kt├│rej┼Ť z najlepszych dzielnic Pekinu. Na marginesie m├│wi─ůc, stosunek ceny do jako┼Ťci mieszka┼ä pozostawia u nas cz─Östo du┼╝o do ┼╝yczenia.
Czy ta niekorzystna korelacja pomi─Ödzy wysok─ů cen─ů d├│br a ich relatywnie nisk─ů jako┼Ťci─ů jest charakterystyczna wy┼é─ůcznie dla rynku nieruchomo┼Ťci?
Niestety, jest to element szerszego zjawiska i kolejna p┼éaszczyzna, na kt├│rej ┼╝ycie chi┼äskiej klasy ┼Ťredniej znacz─ůco r├│┼╝ni si─Ö od tych na Zachodzie. Cho─ç mo┼╝e to brzmie─ç zaskakuj─ůco w odniesieniu do kraju, kt├│ry zas┼éyn─ů┼é jako tania fabryka ┼Ťwiata, wydatki na ┼╝ycie Chi┼äczyka z klasy ┼Ťredniej s─ů praktycznie pod ka┼╝dym wzgl─Ödem wy┼╝sze ni┼╝ jego odpowiednika ze Stan├│w Zjednoczonych. Mieszkaj─ůc w Chinach, je┼Ťli chce si─Ö kupowa─ç produkty znanych firm ze ┼Ťredniej p├│┼éki, ich ceny b─Öd─ů o wiele wy┼╝sze ni┼╝ w USA czy Europie. Kiedy dwadzie┼Ťcia lat temu po raz pierwszy jecha┼éem do USA, oczywiste by┼éo, ┼╝e musz─Ö zabra─ç ze sob─ů wszystkie potrzebne rzeczy i ubrania z Chin. Teraz jest r├│wnie oczywiste, by przy ka┼╝dej nadarzaj─ůcej si─Ö okazji kupowa─ç przedmioty codziennego u┼╝ytku w Stanach, gdy┼╝ mo┼╝na w ten spos├│b du┼╝o zaoszcz─Ödzi─ç.
Co, opr├│cz koszt├│w ┼╝ycia, odr├│┼╝nia chi┼äsk─ů klas─Ö ┼Ťredni─ů od jej Zachodnich odpowiednik├│w?
Zakupy za granic─ů staj─ů si─Ö coraz rozs─ůdniejszym wyborem, nie tylko ze wzgl─Ödu na ceny, ale te┼╝ bezpiecze┼ästwo produkt├│w. To nie jest ju┼╝ tylko kwestia tego, czy kupimy spodnie dwukrotnie taniej czy dro┼╝ej, ale tego, czy te spodnie b─Öd─ů wytworzone z toksycznych w┼é├│kien, od kt├│rych dostaniemy wysypki i uczulenia. Zreszt─ů potencjalna wysypka to i tak najmniej niepokoj─ůcy problem. Od lat, w regularnych odst─Öpach czasu, chi┼äska opinia publiczna wstrz─ůsana jest doniesieniami o toksycznych produktach, kt├│re doprowadzi┼éy do ci─Ö┼╝kich chor├│b lub ┼Ťmierci. Najbardziej poruszaj─ůce s─ů te przyk┼éady, gdy ofiarami s─ů dzieci ÔÇô jak w przypadku skandalu z toksycznym mlekiem dla niemowl─ůt, ostatniej afery z przeterminowanymi szczepionkami czy te┼╝ szko┼éy wybudowanej na ska┼╝onym gruncie. Wszystkie te sytuacje sprawiaj─ů, ┼╝e ┼╝ycie chi┼äskiej klasy ┼Ťredniej naje┼╝one jest zagro┼╝eniami, kt├│re mog─ů kosztowa─ç ┼╝ycie w┼éasnego dziecka. To s─ů pytania, przed kt├│rymi stajemy ka┼╝dego dnia i na kt├│re nie ma prostej odpowiedzi: czym nakarmi─ç dziecko, w co je ubra─ç, jakie leki poda─ç, czy pozwoli─ç bawi─ç si─Ö na dworze, gdy poziom zanieczyszczenia powietrza przekracza wszelkie mo┼╝liwe standardy?
chińska_klasa2

ilustr.: Aleksandra Fabia-Tugal


Dochodzimy tu do kwestii, kt├│ra wydaje si─Ö konstytutywna dla samego poj─Öcia klasy ┼Ťredniej, czyli stabilizacji. W teorii dzia┼éa ona w obie strony ÔÇô przynale┼╝no┼Ť─ç do klasy ┼Ťredniej oznacza dla jej cz┼éonk├│w pewno┼Ť─ç, ┼╝e ich w┼éasne ┼╝ycie i ┼╝ycie ich dzieci, a by─ç mo┼╝e i wnuk├│w, b─Ödzie toczy┼éo si─Ö po okre┼Ťlonych torach. Tym samym klasa ┼Ťrednia w naturalny spos├│b wspiera i d─ů┼╝y do utrzymania status quo. Jednocze┼Ťnie przyjmuje si─Ö, ┼╝e silna klasa ┼Ťrednia jest jednym z wyznacznik├│w stabilno┼Ťci pa┼ästwa oraz podstaw─ů jego d┼éugotrwa┼éego rozwoju. Budowa ÔÇ×spo┼éecze┼ästwa umiarkowanego dobrobytuÔÇŁ (xiaokang shehui), rozumianego w┼éa┼Ťnie jako klasa ┼Ťrednia, jest te┼╝ jedn─ů z ÔÇ×Czterech Kompletnych StrategiiÔÇŁ, wyznaczonych przez prezydenta Xi Jinpinga w 2014 roku. Jednak┼╝e raport Chi┼äskiej Akademii Nauk Spo┼éecznych jeszcze z 2008 roku wykaza┼é, ┼╝e chi┼äska klasa ┼Ťrednia charakteryzuje si─Ö ponadprzeci─Ötnym poziomem nieufno┼Ťci wobec oficjalnego dyskursu politycznego i otaczaj─ůcej jej rzeczywisto┼Ťci. Autorzy raportu formu┼éuj─ů nawet opini─Ö, ┼╝e w przypadku Chin klasa ┼Ťrednia nie powinna by─ç┬ájednoznacznie traktowana jako si┼éa stabilizuj─ůca.
W przypadku chi┼äskiej klasy ┼Ťredniej to w┼éa┼Ťnie brak poczucia stabilno┼Ťci jest tym, co j─ů w zasadniczy spos├│b okre┼Ťla. Sk┼éadaj─ů si─Ö na to wcze┼Ťniej wspomniane czynniki, jak brak poczucia d┼éugoterminowej stabilizacji mieszkaniowej, poczucie niepewno┼Ťci w odniesieniu do konsumowanych produkt├│w i us┼éug, ale tak┼╝e szerzej rozumiany brak poczucia bezpiecze┼ästwa, zakorzeniony w burzliwej historii chi┼äskiego spo┼éecze┼ästwa w XX wieku. Mimo to ci─Ö┼╝ko oceni─ç rzeczywisty potencja┼é chi┼äskiej klasy ┼Ťredniej do utrwalania lub destabilizowania zastanego porz─ůdku rzeczy. G┼é├│wnym powodem jest fakt, ┼╝e nie istnieje ┼╝aden realny kana┼é, kt├│rym klasa ┼Ťrednia mog┼éaby wyrazi─ç swoje niezadowolenie lub oczekiwania. Bez wzgl─Ödu na to, jakie opinie wyra┼╝ane s─ů prywatnie b─ůd┼║ nawet w badaniach spo┼éecznych, klasa ┼Ťrednia jest, i w przewidywalnej przysz┼éo┼Ťci pozostanie, niema ÔÇô wszelkie zmiany zale┼╝─ů wy┼é─ůcznie od dobrej woli rz─ůdz─ůcych. Istnieje r├│wnie┼╝ mo┼╝liwo┼Ť─ç, ┼╝e brak poczucia bezpiecze┼ästwa paradoksalnie wzmacnia niech─Ö─ç do zmian, zw┼éaszcza w kontek┼Ťcie relatywnego dobrobytu, kt├│ry klasie ┼Ťredniej uda┼éo si─Ö przez ostatnie trzydzie┼Ťci lat osi─ůgn─ů─ç.
Jak fakt, ┼╝e chi┼äska klasa ┼Ťrednia staje si─Ö coraz liczniejsza, wp┼éynie na kszta┼ét ┼Ťwiata? Obecnie zu┼╝ycie energii per capita w Chinach wci─ů┼╝ jest trzykrotnie ni┼╝sze ni┼╝ w USA. Czy nasza planeta b─Ödzie w stanie wytrzyma─ç nap├│r p├│┼é miliarda ludzi, aspiruj─ůcych do ameryka┼äskich wzorc├│w konsumpcyjnych ÔÇô kupuj─ůcych coraz wi─Öksze samochody i coraz nowsze wersje iPhon├│w?
Pod wzgl─Ödem tego, co jawi si─Ö jej jako po┼╝─ůdane, chi┼äska klasa ┼Ťrednia niewiele r├│┼╝ni si─Ö od ameryka┼äskiej. Trudno si─Ö wi─Öc dziwi─ç, ┼╝e powiela jej nastawienie do d├│br materialnych. Warto jednak zwr├│ci─ç uwag─Ö na pewn─ů specyficzn─ů cech─Ö Chin, jak─ů jest jednoczesno┼Ť─ç wyst─Öpowania zjawisk, kt├│re w spo┼éecze┼ästwach zachodnich wyst─Öpowa┼éy na przestrzeni kilku czy kilkunastu dekad. Za przyk┼éad mo┼╝e pos┼éu┼╝y─ç fakt, ┼╝e jeszcze wczoraj Chiny budowa┼éy sw├│j rozw├│j w oparciu o tani─ů, m┼éod─ů si┼é─Ö robocz─ů, a dzi┼Ť s─ů ju┼╝ krajem, kt├│ry musi rozwi─ůza─ç problem starzej─ůcego si─Ö spo┼éecze┼ästwa. Podobnie przedstawia si─Ö problem konsumpcji. Chi┼äska klasa ┼Ťrednia zach┼éystuje si─Ö niczym nieograniczon─ů mo┼╝liwo┼Ťci─ů konsumowania, ale jednocze┼Ťnie odczuwa bezpo┼Ťrednie skutki takiego modelu ┼╝ycia. Toksyczna woda, ska┼╝ona gleba, powietrze, kt├│rym nie da si─Ö oddycha─ç, jedzenie, kt├│re zamiast od┼╝ywia─ç truje ÔÇô to wszystko stanowi element codziennego do┼Ťwiadczenia. Coraz wi─Öcej os├│b zaczyna dostrzega─ç zwi─ůzek pomi─Ödzy rozpasan─ů konsumpcj─ů a degradacj─ů ┼Ťrodowiska. Coraz powszechniejsza jest te┼╝ potrzeba, by co┼Ť w tej sprawie zmieni─ç. Jednym z przyk┼éad├│w tego trendu mog─ů by─ç kampanie spo┼éeczne, wymierzone w bardzo rozpowszechniony w Chinach zwyczaj: zamawianie w restauracji olbrzymich ilo┼Ťci jedzenia, z kt├│rego wi─Ökszo┼Ť─ç l─ůduje potem w ┼Ťmietniku. Powoli si─Ö to zmienia, jednak zn├│w stajemy przed problemem wspomnianym wcze┼Ťniej: by zmiana ┼Ťwiadomo┼Ťci sta┼éa si─Ö mo┼╝liwa, potrzeba jest du┼╝o oddolnej inicjatywy, chocia┼╝by w formie dzia┼éa┼ä organizacji pozarz─ůdowych. Niestety NGO-sy maj─ů w Chinach trudne ┼╝ycie, wi─Öc spo┼éecze┼ästwu zn├│w pozostaje liczy─ç na dobr─ů wol─Ö rz─ůdz─ůcych. Jednak nawet ona nie zawsze wystarcza ÔÇô na wszystkich ulicach znajduj─ů si─Ö podw├│jne kosze na odpady recyklingowe i nierecyklingowe, ale czy kiedykolwiek widzia┼éa pani kogo┼Ť, kto rzeczywi┼Ťcie z nich korzysta?
Nigdy. Z pocz─ůtku zawsze stara┼éam si─Ö wrzuca─ç ┼Ťmieci do odpowiedniej przegr├│dki, ale po pewnym czasie zorientowa┼éam si─Ö, ┼╝e nie ma to absolutnie ┼╝adnego znaczenia, bo w obu wszystkie odpadki s─ů wymieszane.
To w┼éa┼Ťnie przyk┼éad zmiany, kt├│ra, wprowadzona odg├│rnie, nie zakorzeni┼éa si─Ö w spo┼éecze┼ästwie. By─ç mo┼╝e zabrak┼éo dzia┼éa┼ä oddolnych.
Jaka przysz┼éo┼Ť─ç czeka chi┼äsk─ů klas─Ö ┼Ťredni─ů?
Niestety, nie mam p├│ki co ┼╝adnych optymistycznych wniosk├│w. Marzeniem klasy ┼Ťredniej jest wie┼Ť─ç wygodne, stabilne i w gruncie rzeczy nudne ┼╝ycie. Natomiast ┼╝ycie chi┼äskiej klasy ┼Ťredniej nie tylko nie jest nudne, ale w ka┼╝dym momencie mo┼╝e zosta─ç przewr├│cone do g├│ry nogami. Co wi─Öcej chi┼äska klasa ┼Ťrednia pozbawiona jest zar├│wno poczucia bezpiecze┼ästwa, jak i mo┼╝liwo┼Ťci wyra┼╝ania swoich obaw i oczekiwa┼ä. Pozostaje jej wy┼é─ůcznie czeka─ç, ┼╝e co┼Ť zmieni si─Ö na lepsze.
***
Prof. Tongdong Bai┬ájest pracownikiem Wydzia┼éu Filozoficznego w Fudan University w Chinach. Od wrze┼Ťnia b─Ödzie prowadzi┼é badania naukowe w Edmond J. Safra Center for Ethics na Harvardzie.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś