Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Alternatywna, ale czy na pewno lewica?

Czy wskazywanie na sie─ç zale┼╝no┼Ťci, dzi─Öki kt├│rej bogata ÔÇ×bia┼éaÔÇŁ P├│┼énoc zbudowa┼éa swoje bogactwo kosztem ÔÇ×kolorowegoÔÇŁ Po┼éudnia, jest ÔÇ×nienawi┼Ťci─ů do bia┼éychÔÇŁ? Chyba tylko na takiej zasadzie, na jakiej pisanie i m├│wienie o zbrodni w Jedwabnem jest wyrazem nienawi┼Ťci do Polak├│w.
Alternatywna, ale czy na pewno lewica?
ilustr.: Zuzanna Wicha

W ÔÇ×Nowym ObywateluÔÇŁ pojawi┼é si─Ö tekst Jaros┼éawa Tomasiewicza, dotycz─ůcy powsta┼éego pod koniec 2015 roku ruchu alt-left. Zdaniem autora rozwa┼╝enie pewnych jego postulat├│w stanowi ratunek dla ÔÇ×wyja┼éowionej polskiej lewicyÔÇŁ i jest jedyn─ů skuteczn─ů broni─ů w walce z rosn─ůcym w si┼é─Ö ruchem alt-right. Wartym dostrze┼╝enia trendem jest wed┼éug Tomasiewicza przede wszystkim odej┼Ťcie przez alt-lewicowc├│w od ÔÇ×lewicy kulturalnejÔÇŁ w stron─Ö ÔÇ×lewicy ekonomicznejÔÇŁ. ┬áS─ůdz─ůc z cytowanego przez niego tekstu Piotra Ciszewskiego, w przypadku Polski oznacza─ç by to mog┼éo rezygnacj─Ö ze ÔÇ×┼Ťmiesznych temat├│w zast─ÖpczychÔÇŁ ÔÇô czyli walki o przestrzeganie Konstytucji przez PiS ÔÇô i wprowadzenie ÔÇ×nowoczesnego lewicowego populizmuÔÇŁ, pos┼éuguj─ůcego si─Ö retoryk─ů walki klas. Energia lewicy powinna si─Ö skupi─ç g┼é├│wnie na walce o ÔÇ×baz─ÖÔÇŁ, czyli przeciwko nier├│wno┼Ťciom ekonomicznym. Artyku┼é Tomasiewicza bazuje zatem na opozycji pomi─Ödzy tak zwan─ů ÔÇ×lewic─ů to┼╝samo┼Ťciow─ůÔÇŁ/ÔÇ×lewic─ů kulturow─ůÔÇŁ/ÔÇ×lewic─ů kawiorow─ůÔÇŁ a ÔÇ×prawdziw─ů lewic─ů ekonomiczn─ůÔÇŁ. Ten ÔÇô silnie eksploatowany r├│wnie┼╝ przez prawicowe media ÔÇô podzia┼é, jak wiele opozycji binarnych, pewne kwestie unaocznia, jednak znacznie wi─Öcej upraszcza, stereotypizuje i banalizuje. Czy da si─Ö bowiem walczy─ç z jednymi nier├│wno┼Ťciami, ca┼ékowicie pomijaj─ůc inne?

Tomasiewicz, kt├│ry ÔÇ×od dekad krytykuje polsk─ů lewic─Ö za intelektualn─ů impotencj─ÖÔÇŁ, rozpoczyna tekst od rekapitulacji w jednym akapicie swojej pracy ostatnich dekad. Zarzuca polskiej lewicy brak w┼éasnego g┼éosu, zach┼éy┼Ťni─Öcie si─Ö zachodnimi wzorcami i bezmy┼Ťlne implementowanie ich na rodzimym gruncie. Ta bezideowo┼Ť─ç zaowocowa┼éa wed┼éug niego jej alienacj─ů i wypchni─Öciem poza nawias politycznego mainstreamu. By mocniej ugruntowa─ç swoje pretensje i pokaza─ç, ┼╝e nie jest w nich osamotniony, Tomasiewicz powo┼éuje si─Ö na artyku┼é z ÔÇ×Dyktatury ProletariatuÔÇŁ, opublikowanyÔÇŽ w 2003 roku. Czy co┼Ť istotnego zmieni┼éo si─Ö od tego czasu? Mi─Ödzy innymi powsta┼éa Partia Razem, kt├│rej dzia┼éania w du┼╝ym stopniu zasadzaj─ů si─Ö na wspieraniu zwi─ůzk├│w zawodowych, walce o prawa pracownicze czy nag┼éa┼Ťnianiu lokalnych ÔÇ×niszowychÔÇŁ afer, kt├│rych negatywnym bohaterem jest nieuczciwy pracodawca. Cz┼éonkowie Razem zwracaj─ů r├│wnie┼╝ uwag─Ö na potransformacyjne nier├│wno┼Ťci ÔÇô trudno chyba o lepszy przyk┼éad ÔÇ×ulokalnieniaÔÇŁ uniwersalnych lewicowych idea┼é├│w przez ich rodzimych wyznawc├│w. O tym jednak Tomasiewicz nie pisze. Wobec Partii Razem, jak i wobec ka┼╝dej innej partii politycznej, nie nale┼╝y by─ç bezkrytycznym, jednak negatywne wypowiadanie si─Ö o kondycji polskiej lewicy przy jednoczesnym pomini─Öciu istnienia tej formacji jest merytorycznie nieuzasadnione.

W tek┼Ťcie Tomasiewicza niepok├│j wzbudza nie tylko w─ůtpliwa argumentacja, lecz tak┼╝e sama ideologia ruchu alt-left. Autor odwo┼éuje si─Ö mi─Ödzy innymi do bloga Roberta Lindsaya, zdeklarowanego zwolennika alt-left. Trudno stwierdzi─ç, jaki status w┼Ťr├│d samych wyznawc├│w tego ruchu maj─ů deklaracje autora, jednak na stronie znajduje si─Ö tekst, kt├│ry wygl─ůda jak manifest alt-left. Mo┼╝emy tam przeczyta─ç, ┼╝e alt-lewicowcy charakteryzuj─ů si─Ö ÔÇ×odej┼Ťciem w lewoÔÇŁ w kwestiach ekonomicznych i ÔÇ×odej┼Ťciem w prawoÔÇŁ w sprawach ┼Ťwiatopogl─ůdowych. Ostro krytykuj─ů ÔÇ×nowoczesneÔÇŁ liberalne rz─ůdy jako lewicowe jedynie powierzchniowo: skupiaj─ů si─Ö one bowiem na chwytliwych medialnie kwestiach obyczajowych, forsuj─ůc jednocze┼Ťnie brutalny neoliberalizm. Jest to polityka wygodnicka, sprzyjaj─ůca wy┼é─ůcznie w─ůskim wielkomiejskim elitom, nieetyczna, a jednocze┼Ťnie kr├│tkowzroczna i niebezpieczna. W jej efekcie o zapomniane i mniej uprzywilejowane ÔÇ×masyÔÇŁ upomnia┼é si─Ö Donald Trump (u nas wskaza─ç zapewne nale┼╝a┼éoby PiS). Z t─ů prost─ů i zapewne s┼éuszn─ů diagnoz─ů nie zamierzam polemizowa─ç. Ponadto, o ile dobrze rozumiem Lindsaya, program polityczny alt-lewicowc├│w nie zawiera┼éby w sobie projektu odebrania praw tym mniejszo┼Ťciom i grupom, kt├│rym dotychczasowe rz─ůdy owe prawa przyzna┼éy. Chodzi raczej o zawieszenie s─ůd├│w, spuszczenie z tonu czy te┼╝ ÔÇ×uneutralnienie si─ÖÔÇŁ w ÔÇô drugorz─Ödnych wobec ÔÇ×prawdziwychÔÇŁ problem├│w spo┼éecznych ÔÇô kwestiach obyczajowych.

Czy jednak ÔÇ×bazaÔÇŁ i ÔÇ×nadbudowaÔÇŁ wykluczaj─ů si─Ö wzajemnie i walka o jedn─ů oznacza rezygnacj─Ö z upominania si─Ö o t─Ö drug─ů? A mo┼╝e to, co jacy┼Ť ÔÇ×myÔÇŁ, na miar─Ö kt├│rych szyte s─ů normy spo┼éeczne ÔÇô biali, heteroseksualni, katolicy w katolickim kraju ÔÇô nonszalancko nazywamy ÔÇ×nadbudow─ůÔÇŁ, dla innych stanowi podstaw─Ö, warunek konieczny do budowania w┼éasnego miejsca w spo┼éecze┼ästwie? Szerokie badania przeprowadzone w USA przez Instytut Williamsa w┼Ťr├│d doros┼éych os├│b transp┼éciowych wskazuj─ů, ┼╝e 41 procent respondent├│w ma za sob─ů pr├│b─Ö samob├│jcz─ů (w ca┼éej populacji ameryka┼äskiej wska┼║nik ten wynosi 4,6 procent). Ciekawe jest r├│wnie┼╝ zestawienie tych danych z informacj─ů o to┼╝samo┼Ťci etnicznej uczestnik├│w bada┼ä: w┼Ťr├│d transp┼éciowych Indian i rdzennych mieszka┼äc├│w Alaski odsetek pr├│b samob├│jczych wynosi 56 procent, w┼Ťr├│d os├│b o multikulturowej to┼╝samo┼Ťci ÔÇô 54 procent, Afroamerykan├│w ÔÇô 45 procent, Latynos├│w ÔÇô 44 procent, bia┼éych transp┼éciowych Amerykan├│w ÔÇô 38 procent. Pomimo adnotacji, ┼╝e ze wzgl─Ödu na metod─Ö zbierania danych wska┼║niki mog─ů by─ç nieco zawy┼╝one, tendencja, kt├│ra z nich si─Ö wy┼éania, jest bole┼Ťnie widoczna.

Lista opinii niepo┼╝─ůdanych

Na wspomnianym blogu znajduje si─Ö lista przekona┼ä niepo┼╝─ůdanych u alt-lewicowca, poprzedzona adnotacj─ů: ÔÇ×Oznacza to, ┼╝e b─Ödziemy zapewne tolerancyjni w stosunku do os├│b, kt├│re posiadaj─ů maksymalnie kilka z poni┼╝szych wad, dop├│ki b─Öd─ů na ten temat milcze─çÔÇŁ. W┼Ťr├│d owych niechcianych pogl─ůd├│w figuruj─ů mi─Ödzy innymi: ÔÇ×przekonanie, ┼╝e biali ludzie s─ů ┼║liÔÇŁ, ÔÇ×nawijanie o ┬źBia┼éym Przywileju┬╗ÔÇŁ, ÔÇ×feminazizm, genderowy feminizm, wrogo┼Ť─ç w stosunku do m─Ö┼╝czyznÔÇŁ, ÔÇ×wiara, ┼╝e Zach├│d jest z┼éy, a Wsch├│d wspania┼éyÔÇŁ, ÔÇ×detektywi antysemityzmu, kt├│rzy wsz─Ödzie doszukuj─ů si─Ö oznak zagro┼╝enia w stosunku do ┼╗yd├│w ÔÇô ta ┼╝ydowska paranoja jest prawie tak z┼éa, cho─ç nie tak niebezpieczna, jak sam antysemityzmÔÇŁ. Nale┼╝y doda─ç, ┼╝e po┼Ťr├│d 29 pozosta┼éych punkt├│w znajduje si─Ö r├│wnie┼╝ nazizm, faszyzm czy antysemityzm.

Sam pomys┼é utworzenia specjalnej listy ÔÇ×opinii niepo┼╝─ůdanychÔÇŁ oraz adnotacja, ┼╝e b─Öd─ů one akceptowane tak d┼éugo, jak ich nieszcz─Ö┼Ťliwi posiadacze pozostan─ů milcz─ůcy, wydaj─ů si─Ö podejrzane i w swoim duchu wcale nie tak ÔÇ×lewicoweÔÇŁ. Natychmiast te┼╝ nasuwaj─ů skojarzenia ze zdaniami-wytrychami: ÔÇ×Nie jestem homofobem, ale nie podoba mi si─Ö, jak homoseksuali┼Ťci obnosz─ů si─Ö ze swoj─ů orientacj─ůÔÇŁ (czytaj: nie powinni o swojej orientacji m├│wi─ç, trzyma─ç si─Ö za r─Öce w miejscach publicznych, a zatem nie powinni r├│wnie┼╝ stanowi─ç politycznej grupy interesu). Problematyczny jest r├│wnie┼╝ sam j─Özyk, kt├│ry karmi si─Ö agresywnymi, niemerytorycznymi i pustymi semantycznie sformu┼éowaniami. Kim jest bowiem tajemnicza ÔÇ×feminazistkaÔÇŁ? Czy przypadkiem nie tym okre┼Ťleniem pos┼éuguj─ů si─Ö obro┼äcy patriarchalnego i nier├│wnego uk┼éadu r├│l p┼éciowych w spo┼éecze┼ästwie, by okre┼Ťli─ç kobiet─Ö domagaj─ůc─ů si─Ö r├│wnouprawnienia? Kiedy cz┼éowiek niepozbawiony wra┼╝liwo┼Ť─ç i wyczulony na mow─Ö nienawi┼Ťci w stosunku do ┼╗yd├│w ÔÇô znan─ů na pewno wi─Ökszo┼Ťci z nas z napis├│w na murach, w autobusach czy poci─ůgach ÔÇô staje si─Ö ÔÇ×detektywem antysemityzmuÔÇŁ?

Jak si─Ö zdaje, alt-lewicowcy nie krytykuj─ů idei r├│wnouprawnienia samej w sobie, lecz pewne jej przejawy, sposoby m├│wienia o niej. Granica pomi─Ödzy jednym a drugim jest jednak tak p┼éynna, ┼╝e zapewne niemo┼╝liwa do postawienia. ÔÇ×Lista LindsayaÔÇŁ bazuje na stereotypach, banalizacjach i generalizacjach, podobnie jak sam j─Özyk, ┼╝ywcem ┼Ťci─ůgni─Öty ÔÇô by odwo┼éa─ç si─Ö do rodzimego kontekstu ÔÇô z magazyn├│w ÔÇ×W SieciÔÇŁ, ÔÇ×Do rzeczyÔÇŁ czy z portalu Fronda.pl. Zn├│w ÔÇô wcale nie tak ÔÇ×lewicowychÔÇŁ.

Nierozerwalne nier├│wno┼Ťci

Mo┼╝na oczywi┼Ťcie przyj─ů─ç, ┼╝e ÔÇ×nienawi┼Ť─ç do bia┼éychÔÇŁ jest tak samo zakazana jak nienawi┼Ť─ç do ÔÇ×czarnychÔÇŁ, ÔÇ×┼╝├│┼étychÔÇŁ czy ÔÇ×niebieskichÔÇŁ ÔÇô jako nienawi┼Ť─ç rasowa w og├│le. Jednak z jakiego┼Ť powodu wymieniona zosta┼éa wy┼é─ůcznie ta pierwsza. Czy zatem krytyka kolonializmu, wskazywanie na sie─ç globalnych zale┼╝no┼Ťci, dzi─Öki kt├│rej bogata ÔÇ×bia┼éaÔÇŁ P├│┼énoc zbudowa┼éa i nadal powi─Öksza swoje bogactwo kosztem ÔÇ×kolorowegoÔÇŁ Po┼éudnia, jest ÔÇ×nienawi┼Ťci─ů do bia┼éychÔÇŁ? Chyba tylko na takiej zasadzie, na jakiej pisanie i m├│wienie o zbrodni w Jedwabnem jest wyrazem nienawi┼Ťci do Polak├│w. Czy dostrze┼╝enie strukturalnych przyczyn nier├│wno┼Ťci spo┼éecznych, zwr├│cenie uwagi na to, ┼╝e ÔÇô cho─çby w Stanach czy Ameryce ┼üaci┼äskiej ÔÇô ÔÇ×bieda ma kolorÔÇŁ, mo┼╝na nazwa─ç ÔÇ×nawijaniemÔÇŁ?

Trudno si─Ö nie zgodzi─ç, ┼╝e stosowanie rasistowskich kryteri├│w jest szkodliwe w ka┼╝d─ů stron─Ö. R├│wnocze┼Ťnie nie wolno jednak zapomina─ç o odpowiednim postawieniu akcent├│w. W ko┼äcu to poczucie wy┼╝szo┼Ťci bia┼éych w stosunku do Czarnych, Indian czy Hindus├│w zebra┼éo najkrwawsze ┼╝niwo i w du┼╝ym stopniu jest winne globalnemu uk┼éadowi si┼é, kt├│ry, podtrzymuj─ůc dobrobyt jednych, upo┼Ťledza innych. W ÔÇ×Otwartych ┼╝y┼éach Ameryki ┼üaci┼äskiejÔÇŁ Eduardo Galeno stwierdza, ┼╝e to ÔÇ×gor─ůczka srebraÔÇŁ i poprzedzaj─ůca j─ů ÔÇ×gor─ůczka z┼éotaÔÇŁ oraz wyw├│z ogromnych ilo┼Ťci tych kruszc├│w z Ameryki ┼üaci┼äskiej do Europy umo┼╝liwi┼éy rozw├│j ekonomiczny ÔÇ×Starego KontynentuÔÇŁ, kosztem podbitych przez Europejczyk├│w ziem. Sama konkwista za┼Ť by┼éa mo┼╝liwa dzi─Öki poczuciu wy┼╝szo┼Ťci cywilizacyjnej i moralnej Hiszpan├│w i Portugalczyk├│w nad mieszka┼äcami zdobytych teren├│w, kt├│re usprawiedliwia┼éo mordowanie i wyzysk Indian, polegaj─ůcy mi─Ödzy innymi na zmuszaniu ich do niewolniczej pracy w kopalniach. Ta ohydna polityka zbiera swoje ┼╝niwa do dzi┼Ť, tyle ┼╝e w ÔÇ×mi─ÖkszychÔÇŁ postkolonialnych formach i w bia┼éych r─Ökawiczkach. Niepozbawione podstaw jest zatem czytanie globalnych nier├│wno┼Ťci ekonomicznych jako pok┼éosia i konsekwencji pogardy rasowej. Nie da si─Ö m├│wi─ç o ┼Ťwiatowej ekonomii, stara─ç si─Ö uj─ů─ç wszystkich jej niuans├│w i aspekt├│w, marginalizuj─ůc kwestie to┼╝samo┼Ťciowe, jak chcieliby tego alt-lewicowcy.

Szeroko poj─Öta ÔÇ×lewicowo┼Ť─çÔÇŁ czy ÔÇ×lewicowa wra┼╝liwo┼Ť─çÔÇŁ sk┼éada si─Ö wed┼éug mnie z dw├│ch komponent├│w. Warunki te spe┼éniaj─ů rzecz jasna nie tylko osoby o lewicowych pogl─ůdach, lecz nie wyobra┼╝am sobie, by kto┼Ť, kto za tak─ů si─Ö uwa┼╝a, mia┼é zrezygnowa─ç z kt├│regokolwiek z nich. Pierwszym jest zwr├│cenie uwagi na czyj─ů┼Ť krzywd─Ö, wykluczenie. Drugi to dostrze┼╝enie, ┼╝e o owym wykluczeniu decyduje wi─Öcej czynnik├│w ni┼╝ tylko indywidualna decyzja upo┼Ťledzonej spo┼éecznie jednostki. W┼Ťr├│d potencjalnych przyczyn znale┼║─ç si─Ö mog─ů kwestie ekonomiczne, lecz tak┼╝e rasowe, etniczne, zwi─ůzane z orientacj─ů seksualn─ů czy to┼╝samo┼Ťci─ů p┼éciow─ů. Nienormatywno┼Ť─ç (w odniesieniu do europocentrycznej normy) w kt├│rymkolwiek z tych aspekt├│w mo┼╝e sta─ç si─Ö przyczyn─ů stygmatyzacji, pogardy, a nast─Öpnie wykluczenia jednostki. Zlekcewa┼╝enie czterech ostatnich kwestii stanowi zatem w moim odczuciu wyraz pewnej ┼Ťlepoty, kt├│r─ů trudno pogodzi─ç z lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ťci─ů. Nawet ÔÇ×alternatywnie-lewicow─ůÔÇŁ.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś