Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Wynaturzony przez kultur─Ö

Nigdy nie byli┼Ťmy w pe┼éni wyzwoleni z natury i nigdy si─Ö tacy nie staniemy cho─çby dlatego, ┼╝e nasze cia┼éo powi─ůzane jest z ogromn─ů ilo┼Ťci─ů ÔÇ×obcychÔÇŁ ÔÇô bakterii, grzyb├│w etc. Sztywne kategorie, takie jak ÔÇ×kulturaÔÇŁ, ÔÇ×naturaÔÇŁ nie pomagaj─ů nam wi─Öc w opisie i zrozumieniu rzeczywisto┼Ťci.

ilustr.: Rafał Kucharczuk

ilustr.: Rafał Kucharczuk


Tekst pochodzi z 26. numeru papierowego Magazynu ÔÇ×KontaktÔÇŁ┬ápod tytu┼éem ÔÇ×Zielone poj─ÖcieÔÇŁ, kt├│ry ukaza┼é si─Ö jesieni─ů 2014 roku.┬á
Timothy Treadwell, bohater filmu Wernera Herzoga Grizzly Man, jest wymarzonym obiektem kpin dla przeciwnik├│w ÔÇ×nawiedzonych ekolog├│wÔÇŁ. Treadwell by┼é dzia┼éaczem fundacji ekologicznej ÔÇ×Grizzly PeopleÔÇŁ, propagowa┼é ide─Ö ochrony nied┼║wiedzi. ┼╗eby zagwarantowa─ç im bezpiecze┼ästwo podczas sezonu ┼éowieckiego, co roku rozbija┼é ob├│z na Alasce i samotnie sp─Ödza┼é w┼Ťr├│d nich cztery miesi─ůce. Tworzy┼é filmy dokumentalne o grizzly. Opowiada┼é o swej przyja┼║ni i wi─Özi z pot─Ö┼╝nymi drapie┼╝nikami, nazywa┼é si─Ö ich ÔÇ×w┼éadc─ůÔÇŁ. Jednocze┼Ťnie m├│wi┼é o swoim g┼é─Öbokim rozczarowaniu ┼Ťwiatem ludzi. Treadwell zgin─ů┼é zagryziony i po┼╝arty przez jednego ze swoich podopiecznych.
Ca┼éa historia wygl─ůda na wymy┼Ťlon─ů. Mamy tu ograny motyw ucieczki od ÔÇ×zbrukanejÔÇŁ cywilizacji na ┼éono ÔÇ×czystejÔÇŁ natury. Naiwnie kochane zwierz─Ö okazuje si─Ö ostatecznie gro┼║n─ů besti─ů. Na czym polega┼é g┼é├│wny b┼é─ůd pope┼éniony przez Treadwella? Paradoksalnie wydaje si─Ö, ┼╝e na bezkrytycznym przyj─Öciu perspektywy antropocentrycznej. Pozwoli┼é, by jego w┼éasna fantazja o szlachetnych zwierz─Ötach i wspania┼éej naturze przes┼éoni┼éa rzeczywiste istoty, z w┼éasnymi obyczajami i osobnym spojrzeniem na ┼Ťwiat. Ten cz┼éowiek, wbrew deklaracjom, wcale nie traktowa┼é nied┼║wiedzi powa┼╝nie. Raczej zagadywa┼é ich inno┼Ť─ç. Jego historia pokazuje, jak skomplikowane bywaj─ů dylematy ekologiczne.
Ekologia, w swej najbardziej popularnej formule, zwraca uwag─Ö na szkodliwy wp┼éyw cz┼éowieka na ┼Ťrodowisko. Dzia┼éalno┼Ť─ç ludzka, zwi─ůzana przede wszystkim z post─Öpem technologicznym postrzegana jest jako zagra┼╝aj─ůca naturze. W wielu teoriach ekologicznych szczeg├│lnie silnie pobrzmiewa w─ůtek etyczny: ÔÇ×wyrzut sumieniaÔÇŁ i ch─Ö─ç zado┼Ť─çuczynienia krzywdom, jakie wyrz─ůdzamy naturze. Warto jednak zapyta─ç, na jakich teoretycznych przes┼éankach takie stanowisko si─Ö opiera? Jakie paradoksy wynikaj─ů z radykalnego przeciwstawienia sobie dw├│ch porz─ůdk├│w: kulturowego i naturalnego? Z jakiej pozycji oceniamy wp┼éyw ludzkich technologii na natur─Ö? Kim jest ÔÇ×cz┼éowiekÔÇŁ, kt├│ry niszczy ┼Ťrodowisko naturalne oraz czym jest ÔÇ×naturaÔÇŁ, kt├│r─ů nale┼╝y ochrania─ç?
Ekologia wskazuje na konieczno┼Ť─ç przemy┼Ťlenia antropocentryzmu jako perspektywy porz─ůdkuj─ůcej nasze rozumienie i warunkuj─ůcej mo┼╝liwo┼Ťci dzia┼éania w ┼Ťwiecie. Czerpane przez cz┼éowieka korzy┼Ťci przestaj─ů by─ç usprawiedliwieniem dowolnego dysponowania innymi stworzeniami. ┼╗eby jednak m├│c broni─ç takiego stanowiska konieczne jest przemy┼Ťlenie tradycji humanistycznej opartej na paradygmacie antropocentrycznym ÔÇô na za┼éo┼╝eniu, ┼╝e tylko ludzki punkt widzenia i ludzkie spojrzenie na ┼Ťwiat wprowadzaj─ů miar─Ö i ┼éad w chaos rzeczywisto┼Ťci.
Sens nie-antropocentrycznego podej┼Ťcia chcia┼éabym przedstawi─ç, odnosz─ůc si─Ö przede wszystkim do pytania o status naszych relacji ze zwierz─Ötami. Ogniskuj─ů si─Ö tu bowiem kluczowe problemy i pytania zwi─ůzane z pr├│b─ů przekroczenia antropocentryzmu. Przedstawi─Ö perspektyw─Ö teorii posthumanistycznych oraz animal studies ÔÇô studi├│w nad zwierz─Ötami.
W tradycji humanistycznej cz┼éowiek nie jest cz─Ö┼Ťci─ů natury, nie jest na przyk┼éad jednym spo┼Ťr├│d wielu r├│wnorz─Ödnych gatunk├│w zwierz─ůt. Jego dzia┼éania pochodz─ů z innego, ÔÇ×sztucznegoÔÇŁ, to znaczy samodzielnie wytworzonego porz─ůdku, jakim jest kultura. Klasyczna nowo┼╝ytna narracja m├│wi o radykalnej wy┼╝szo┼Ťci cz┼éowieka nad ca┼éym ┼Ťwiatem natury. Wy┼╝szo┼Ť─ç ta oparta jest na ÔÇô zakorzenionej w racjonalno┼Ťci ÔÇô mo┼╝liwo┼Ťci zrozumienia, wykorzystania i przewy┼╝szenia proces├│w natury; umiej─Ötno┼Ťci wykraczania poza porz─ůdek zastany: od natury ku kulturze. Antropocentryczne stanowisko humanistyczne zak┼éada, ┼╝e r├│┼╝nica cz┼éowiek-zwierz─Ö ma charakter metafizyczny a nie empiryczny. Dzia┼éania ludzkie s─ů niesprowadzalne do zwierz─Öcych zachowa┼ä.
Teorie nie-antropocentryczne stoj─ů na stanowisku, ┼╝e kurczowe trzymanie si─Ö tezy o w┼éasnej przewadze i niepowtarzalno┼Ťci jest przejawem postawy szowinistycznej. Oznacza r├│wnie┼╝ brak krytycyzmu, to znaczy niezgod─Ö na wysi┼éek ponownego namys┼éu nad dominuj─ůc─ů humanistyczn─ů tradycj─ů, w kt├│rej centrum tkwi podzia┼é na ÔÇ×cz┼éowiekaÔÇŁ i ÔÇ×zwierz─ÖÔÇŁ. Teoria posthumanistyczna ma zaj─ů─ç si─Ö w┼éa┼Ťnie krytycznym spojrzeniem na tradycj─Ö humanistyczn─ů i jej g┼é├│wne kategorie. Zauwa┼╝a si─Ö tu przede wszystkim nieprzejrzysto┼Ť─ç wydawa┼éoby si─Ö zrozumia┼éych samych przez si─Ö g┼é├│wnych kategorii i podzia┼é├│w odziedziczonych po tradycji humanistycznej, takich jak: cz┼éowiek ÔÇô zwierz─Ö, natura ÔÇô kultura, ale te┼╝ podmiotowo┼Ť─ç, racjonalno┼Ť─ç. Pytanie, kt├│re zadaj─ů sobie my┼Ťliciele jest w gruncie rzeczy proste: co si─Ö stanie, je┼Ťli potraktujemy te kategorie i poj─Öcia jako elementy nale┼╝─ůce do schemat├│w narracji to┼╝samo┼Ťciowej cz┼éowieka Zachodu? Czy mo┼╝emy zrozumie─ç samych siebie i opowiedzie─ç co┼Ť o nas i ┼Ťwiecie, w kt├│rym ┼╝yjemy, u┼╝ywaj─ůc innego s┼éownika?
Dzia┼éanie tradycji humanistycznej doskonale wida─ç, jak argumentuje wielu badaczy, w momencie gdy przyjrzymy si─Ö sposobom funkcjonowania kategorii zwierz─Öcia oraz historii naszego stosunku do zwierz─ůt. Dlatego w┼éa┼Ťnie zwierz─Öta jako temat osierocony przez my┼Ťl filozoficzn─ů staj─ů si─Ö tak wa┼╝ne dla wsp├│┼éczesnej humanistyki. Termin ÔÇ×kwestia zwierz─ÖcaÔÇŁ (question of the animal) pojawia si─Ö jako okre┼Ťlenie problemu obrazu zwierz─Öcia w my┼Ťli humanistycznej ÔÇô przede wszystkim w dyskursie filozoficznym ÔÇô i wykorzystywany jest dzi┼Ť zw┼éaszcza w ramach animal studies. Nie chodzi tu o szukanie kolejnych temat├│w bada┼ä na si┼é─Ö ani o kolejny ÔÇ×postmodernistyczny wymys┼éÔÇŁ, czy akademick─ů mod─Ö. Idzie raczej o przywr├│cenie wa┼╝no┼Ťci pyta┼ä wielkiego sceptyka Michela de Montaigne, kt├│ry w XVI wieku tak pisa┼é o cz┼éowieku: ÔÇ×(ÔÇŽ) wyr├│┼╝nia sam siebie i oddziela od ci┼╝by stworze┼ä, odmierza dzia┼éy zwierz─Ötom, swoim wsp├│┼ébraciom i kompanom, i rozdziela im takie porcje si┼é i cn├│t, jak jemu si─Ö podoba. (…) przez jakie por├│wnanie ich z nami wnosi on o g┼éupocie, kt├│r─ů im przypisuje? Kiedy igram z moj─ů kotk─ů, kt├│┼╝ wie, czy ona bardziej nie bawi si─Ö ze mn─ů ni┼╝ ja z ni─ů?ÔÇŁ Trudno o bardziej podr─Öcznikowego reprezentanta my┼Ťli humanistycznej ni┼╝ Montaigne. Jest on jednak my┼Ťlicielem krytycznym: stara si─Ö zbada─ç z┼éo┼╝one, przede wszystkim kulturowe, uwarunkowania naszego pojmowania ┼Ťwiata. Zwierz─Ö sprowadza dyskurs filozoficzny na ziemi─Ö, ka┼╝e nam przyjrze─ç si─Ö takim realnym przyk┼éadom, kt├│re cz─Östo jasno wskazuj─ů na mo┼╝liwo┼Ť─ç tego, co teoretycznie uznaliby┼Ťmy za wykluczone.
Posthumanizm w swoim najbardziej filozoficznym wymiarze (odziedziczonym przede wszystkim po pracach p├│┼║nego Derridy) zajmuje si─Ö zwierz─Öciem jako radykalnym Innym ÔÇô kim┼Ť, z kim mog─Ö si─Ö spotka─ç, o kim mog─Ö jako┼Ť my┼Ťle─ç, z kim mog─Ö wsp├│┼édzia┼éa─ç, kt├│rego jednak nigdy nie opisz─Ö w spos├│b wyczerpuj─ůcy. Inny nie daje si─Ö nam poj─ů─ç ÔÇô nie okre┼Ťli go ┼╝adne poj─Öcie. Zwierz─Ö nie jest ÔÇ×czym┼ŤÔÇŁ, nie jest przedmiotem ÔÇô nie jest te┼╝ jednak cz┼éowiekiem. Antropomorfizacja zwierz─Öcia, cho─çby wynika┼éa z ch─Öci podniesienia jego statusu, okazuje si─Ö innym obliczem antropocentryzmu, a ostatecznie wynika z mierzenia ┼Ťwiata ludzk─ů miar─ů. Jedynie skala si─Ö zmienia, miara pozostaje ta sama. Problematyczno┼Ť─ç kwestii zwierz─Öcej wynika z radykalnej nie-ludzkiej, nie daj─ůcej si─Ö oswoi─ç inno┼Ťci, wobec kt├│rej jeste┼Ťmy bezradni.
Rosi Braidotti, jedna z czo┼éowych my┼Ťlicielek posthumanistycznych, pisze wprost, ┼╝e ┼Ťmier─ç Cz┼éowieka (poj─Ötego jako pewna aksjologiczna kategoria), jest wyj─ůtkowo wyzwalaj─ůca. Historia idei poucza nas bowiem, jak pisze, ┼╝e ÔÇ×Cz┼éowiekiemÔÇŁ by┼é przez d┼éugie wieki bia┼éy heteroseksualny m─Ö┼╝czyzna, cz┼éonek kultury zachodniej oraz odpowiedniej klasy spo┼éecznej. Tylko on by┼é reprezentantem pe┼éni cech ekskluzywnie ludzkich. Historia emancypacji opiera si─Ö na walce o uznanie za ÔÇ×LudziÔÇŁ tak┼╝e kobiet, dzieci, cz┼éonk├│w kultur nie-zachodnich, ludzi o innym ni┼╝ bia┼éy kolorze sk├│ry. Upadek ÔÇ×Cz┼éowiekaÔÇŁ nie jest wi─Öc niczym strasznym. Nie m├│wimy bowiem o realnej degradacji konkretnych jednostek, ale o ┼Ťmierci pewnej idei, z kt├│rej zdaniem Braidotti nic dobrego nie mo┼╝e wynika─ç.
Definicja cz┼éowieka w swej klasycznej, Arystotelesowskiej formie opiera si─Ö na podaniu r├│┼╝nicy gatunkowej: cz┼éowiek to ÔÇ×zwierz─Ö polityczneÔÇŁ, albo ÔÇ×zwierz─Ö posiadaj─ůce mow─ÖÔÇŁ. Zyskuje on sw├│j wyj─ůtkowy status, sw─ů nad-naturaln─ů pozycj─Ö, dzi─Öki konkretnemu zespo┼éowi zdolno┼Ťci, na przyk┼éad dzi─Öki rozumowi, j─Özykowi, rozwini─Ötej emocjonalno┼Ťci i inteligencji, zdolno┼Ťci do do┼Ťwiadczania uczu─ç religijnych. Definiowanie cz┼éowieka opiera si─Ö wi─Öc na oddzieleniu od tego, co uznane zostaje za nie-ludzkie. W┼éoski filozof Giorgio Agamben mechanizm wytwarzania cz┼éowieka poprzez wydzielenie go z obszaru tego, co nie-ludzkie nazywa dzia┼éaniem ÔÇ×maszyny antropologicznejÔÇŁ. Co ciekawe, nie zajmuje si─Ö on wcale zwierz─Ötami jako takimi. Zauwa┼╝a bowiem, ┼╝e r├│wnie dobrze nawet dzi┼Ť ka┼╝dy cz┼éowiek mo┼╝e zosta─ç uznany za ÔÇ×nie-cz┼éowiekaÔÇŁ. Agamben podaje przyk┼éady ludzi w stanie ┼Ťpi─ůczki, uchod┼║c├│w, ┼╗yd├│w w obozach ┼Ťmierci. Tutaj antropocentryzm polegaj─ůcy na ch─Öci radykalnego oddzielenia si─Ö od tego, co zdefiniowane zostaje jako nie-ludzkie, obraca si─Ö przeciwko samemu cz┼éowiekowi. Jest politycznym instrumentem wskazywania na ÔÇ×obcegoÔÇŁ, kt├│rego nie musimy traktowa─ç tak, jak ÔÇ×jednego z naszychÔÇŁ.
Kto┼Ť m├│g┼éby jednak zauwa┼╝y─ç, ┼╝e ta kategoria nie s┼éu┼╝y┼éa wy┼é─ůcznie autorytarnemu wykluczeniu. Przecie┼╝ ruchy emancypacyjne d─ů┼╝y┼éy w┼éa┼Ťnie do poszerzenia wsp├│lnoty ludzkiej o grupy dotychczas z niej wykluczone. To w┼éa┼Ťnie na wej┼Ťciu do niej polega┼éo realne, to znaczy odczuwalne w zmianie statusu politycznego i prawnego, wyzwolenie. Kiedy ju┼╝ poczuli┼Ťmy si─Ö bezpiecznie we w┼éasnej wsp├│lnocie, chcemy do┼é─ůczy─ç do niej tak┼╝e niekt├│re istoty nie-ludzkie. ÔÇ×Cz┼éowiecze┼ästwoÔÇŁ zagarnia coraz szersze przestrzenie ÔÇô zwierz─Ötom przyznaje si─Ö prawn─ů ochron─Ö, a nawet pewnego rodzaju status podmiotowy. Chocia┼╝ zwierz─Öta wci─ů┼╝ s─ů wyzyskiwane przez ludzi, wykorzystywane w przemy┼Ťle naukowym i hodowlanym, , to problem ten jest powszechnie rozpoznawany i podejmuje si─Ö kroki, aby zabezpieczy─ç jako┼Ť ich interesy, co wi─ů┼╝e si─Ö z ograniczeniem pola dzia┼éalno┼Ťci cz┼éowieka. W tym kontek┼Ťcie m├│wi si─Ö przecie┼╝ o podmiotowo┼Ťci i osobowo┼Ťci zwierz─ůt. Podkre┼Ťla si─Ö tu, ┼╝e s─ů one ÔÇ×takie jak myÔÇŁ nie tylko pod wzgl─Ödem podobie┼ästw fizjologicznych, psychologicznych, lecz tak┼╝e pod wzgl─Ödem statusu moralnego. Os┼éabiamy tu restrykcje dotycz─ůce uznania kogo┼Ť za podmiot, ale nadal utrzymujemy mechanizm oddzielenia: to zwierz─Ö uznamy za podmiot albo osob─Ö, tamtego ju┼╝ nie. Gdzie postawi─ç granic─Ö i kto ma o niej decydowa─ç? Czy mamy oprze─ç si─Ö na ustaleniach naukowc├│w, m├│wi─ůcych nam o zdolno┼Ťciach danych gatunk├│w? Co zgubimy wraz z utraceniem radykalnej (w sensie: podstawowej) r├│┼╝nicy pomi─Ödzy cz┼éowiekiem-podmiotem a zwierz─Öciem?
Donna Haraway pisze, ┼╝e taka radykalna r├│┼╝nica nigdy tak naprawd─Ö nie istnia┼éa. Nigdy nie byli┼Ťmy w pe┼éni wyzwoleni z natury i nigdy si─Ö tacy nie staniemy cho─çby dlatego, ┼╝e nasze cia┼éo powi─ůzane jest z ogromn─ů ilo┼Ťci─ů ÔÇ×obcychÔÇŁ ÔÇô bakterii, grzyb├│w, etc. Jej posthumanizm wi─ů┼╝e si─Ö z apologi─ů cielesno┼Ťci i materializmu, a tak┼╝e z brakiem prostych podzia┼é├│w na natur─Ö i kultur─Ö, na cz┼éowieka i zwierz─Ö. Haraway pr├│buje tworzy─ç swoj─ů teori─Ö ÔÇ×na ┼╝ywoÔÇŁ z wn─Ötrza realnych mi─Ödzygatunkowych spotka┼ä. Stawia tez─Ö, ┼╝e sztywne kategorie, takie jak ÔÇ×kulturaÔÇŁ, ÔÇ×naturaÔÇŁ nie pomagaj─ů nam w opisie i zrozumieniu rzeczywisto┼Ťci. Ta jest polem spotka┼ä z innymi. Niech─Ö─ç do stawiania wyra┼║nych granic mi─Ödzy cz┼éowiekiem a reszt─ů stworze┼ä, do pos┼éugiwania si─Ö jasnymi tradycyjnymi kategoriami wynika tu z tej specyficznej diagnozy charakteru naszego sposobu bycia w ┼Ťwiecie. Badaczka jako g┼é├│wn─ů kategori─Ö swojej wersji posthumanizmu proponuje termin companion species ÔÇô gatunki towarzysz─ůce. Zaliczaj─ů si─Ö do nich wszystkie istoty zamieszkuj─ůce ┼Ťwiat i nawzajem sobie w nim towarzysz─ůce: ludzie, zwierz─Öta nie-ludzkie, ro┼Ťliny. Nie istnieje nic takiego jak raz na zawsze ustalona podmiotowo┼Ť─ç ÔÇô jest ona definiowana ka┼╝dorazowo w danym splocie wydarze┼ä.
ilustr.: Rafał Kucharczuk

ilustr.: Rafał Kucharczuk


Postawa nie-antropocentryczna ma realizowa─ç si─Ö przede wszystkim w realnym dzia┼éaniu, a nie wy┼é─ůcznie teoretycznym namy┼Ťle. Brzmie─ç to mo┼╝e jak kolejna holistyczna utopia o ┼Ťwiecie harmonii i powszechnego pojednania. Tak jednak nie jest. Fakt, ┼╝e uznajemy, ┼╝e nasza pozycja jest zmienna i zale┼╝na od tego, z kim lub czym wchodzimy w relacj─Ö, nie oznacza zniesienia politycznych interes├│w, relacji hierarchii lub dominacji. Perspektywa nie-antropocentryczna zmusza jednak do brania pod uwag─Ö wielo┼Ťci r├│┼╝nych perspektyw bez uprzedniego uprzywilejowania tej ludzkiej. Teza o relacyjnym sposobie bycia, kt├│ra pojawia si─Ö tak┼╝e na przyk┼éad u francuskiego socjologa Bruno Latoura w jego teorii aktora-sieci (actor-network theory) czy u brytyjskiego antropologa Tima Ingolda, ma jasno przypomina─ç o politycznym wymiarze teoretycznego rozwa┼╝ania i teoretycznych podzia┼é├│w, a wi─Öc o tym, ┼╝e s─ů one zawsze zwi─ůzane ze ÔÇ×stopniow─ů kompozycj─ů wsp├│lnego ┼ŤwiataÔÇŁ, jak wyja┼Ťnia Latour.
Nie chodzi tu wcale o bezkompromisow─ů ochron─Ö natury. Jak pisze Latour, nie mo┼╝emy traktowa─ç natury jako osobnego kr├│lestwa, kt├│re znajduje si─Ö gdzie┼Ť tam, ÔÇ×poza namiÔÇŁ i kt├│re nale┼╝y za wszelk─ů cen─Ö odseparowa─ç od z┼éych (w ocenie dzia┼éaczy ekologicznych, jak z┼éo┼Ťliwie zauwa┼╝a badacz) dzia┼éa┼ä ludzkich. Natura rozumiana jako rezerwuar tego, co poza-ludzkie, co mo┼╝emy z pozycji zewn─Ötrznej niszczy─ç lub chroni─ç, po prostu nie istnieje. Mo┼╝emy m├│wi─ç wy┼é─ůcznie o przestrzeni mo┼╝liwych dzia┼éa┼ä, bior─ůc pod uwag─Ö fakt istnienia z┼éo┼╝onej sieci relacji pomi─Ödzy tym, co tradycyjnie okre┼Ťliliby┼Ťmy jako spo┼éeczne a naturalnym.
Nasza perspektywa poznawcza jest nieuchronnie antropocentryczna: nie pozb─Ödziemy si─Ö naszej unikalnej zmys┼éowo┼Ťci ani umys┼éowo┼Ťci. Nie przekroczymy jej na rzecz dost─Öpu do ┼Ťwiadomo┼Ťci zwierz─Öcia innego gatunku. Nikt nie b─Ödzie te┼╝ twierdzi┼é, ┼╝e teoria dotycz─ůca miejsca zwierz─ůt w humanistyce zainteresuje jakiekolwiek zwierz─Ö nie-ludzkie. Wci─ů┼╝ pozostajemy ramach w humanistycznych pr├│b samozrozumienia. Tyle ┼╝e ÔÇô argumentuj─ů posthumani┼Ťci ÔÇô nie mo┼╝emy ignorowa─ç wa┼╝no┼Ťci pytania o innych, nie-ludzi, z kt├│rymi wsp├│┼étworzymy ┼Ťwiat. Cz┼éowiek jest tu przywracany ┼Ťwiatu: realizuje swoje dzia┼éania, konstytuuje swoj─ů podmiotowo┼Ť─ç dzi─Öki spotkaniom z innymi, tak┼╝e z nie-lud┼║mi. Nie-antropocentryzm nie sprowadza si─Ö do zaprzeczenia warto┼Ťci cz┼éowieka. Nie chodzi tu o pozbywanie si─Ö w┼éasnej ludzkiej to┼╝samo┼Ťci, ale o dopuszczenie do g┼éosu innych, kt├│rzy do tej pory byli ignorowani.
***
Korzysta┼éam z nast─Öpuj─ůcych ksi─ů┼╝ek:
Giorgio Agamben, The Open. Man and Animal, Stanford, California 2004.
Rosi Braidotti, The Posthuman, Cambridge ÔÇô Malden 2013.
Donna J. Haraway, When Species Meet, Minneapolis ÔÇô London 2008.
Tim Ingold, Being Alive. Essays on Movement, Knowledge and Description, New York 2011.
Bruno Latour, Polityka natury, Warszawa 2009.
Michel de Montaigne, Pr├│by, ks. II, Warszawa 1957.┬ž

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś