Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Wr贸偶ki wobec pandemii. O opowie艣ciach i instytucjach

Narracja o europejskiej jedno艣ci w walce z pandemi膮 musi mie膰 si臋 czym 偶ywi膰. Bez prze艂o偶enia na konkretne decyzje, maj膮ce na celu zapewnienie bezpiecze艅stwa i godno艣ci obywatelom Europy, jest tylko gadanin膮. I policzkiem dla ludno艣ci na tyle sposob贸w dotkni臋tej przez pandemi臋.
Wr贸偶ki wobec pandemii. O opowie艣ciach i instytucjach
ilustr.: Stanis艂aw Gajewski

鈥濿sp贸lna Europa jest niczym wi臋cej jak tylko pi臋kn膮 opowie艣ci膮鈥 鈥 pisze Marcin Napi贸rkowski w artykule 鈥濶adal wierz臋 we wr贸偶ki鈥 zamieszczonym w dodatku 鈥濼ygodnika Powszechnego鈥 pod tytu艂em 鈥濫uropa: Recepty鈥. Jest to oczywi艣cie prawda 鈥 autor ma racj臋, m贸wi膮c o cywilizacjach, 偶e stanowi膮 narracje, czyli twory utkane ze znacze艅. Opowie艣ci膮 jest, jak s艂usznie pisze, nowoczesna polityka oparta na dziewi臋tnastowiecznym wynalazku pa艅stw narodowych. Jest ni膮 r贸wnie偶, cho膰 dyscyplina ta w艣ciekle temu zaprzecza, ekonomia. Kapitalizm finansowy 鈥 wsp贸艂czesna odmiana tej narracji 鈥 jest opowie艣ci膮 o stosunkach mi臋dzyludzkich napisan膮 przy pomocy wska藕nik贸w wzrostu, zyskowno艣ci i zad艂u偶enia. Tworz膮 one zaw臋偶ony obraz 艣wiata, kt贸rego zwi膮zek z rzeczywisto艣ci膮 jest cz臋sto do艣膰 lu藕ny 鈥 jak pokazuje doskonale, wskazany przez Napi贸rkowskiego, przypadek waha艅 ocen agencji ratingowych.

Trafne przyk艂ady podawane przez autora tekstu pokazuj膮 jednak r贸wnocze艣nie, jak dalece niewystarczaj膮ce jest my艣lenie o Europie w kategoriach samej tylko narracji. Znaczenia, z kt贸rych utkane s膮 opowie艣ci, maj膮 bowiem swoj膮 obiektywno艣膰, w艂asne 偶ycie poza g艂owami narrator贸w i ich s艂uchaczy. Faktu tego Napi贸rkowski jest wprawdzie 艣wiadom, ale schodzi on w jego tek艣cie na dalszy plan wobec kwestii wiary 鈥 zdaniem autora opowie艣膰 偶ywi si臋 przede wszystkim pok艂adan膮 w niej nadziej膮 i zaufaniem.

Tymczasem snute przez nas narracje twardniej膮 w niematerialne, ale nie mniej przez to rzeczywiste cia艂a instytucji 鈥 prawnych, finansowych, u偶yteczno艣ci publicznej i tak dalej. Opowie艣ci uk艂adaj膮 si臋 w struktury, a te organizuj膮 nam 艣wiat. Ta obiektywno艣膰 testuje cz臋sto nasz膮 wiar臋, cz臋sto w og贸le si臋 z ni膮 nie liczy.

Przeci臋cie narracji i biologii

Owszem, to w艂a艣nie nieumiej臋tno艣ci zmiany opowie艣ci o neoliberalnym kapitalizmie zawdzi臋czamy to, 偶e rezultatem kryzysu finansowego 2008 roku jest dewastacja us艂ug publicznych wskutek polityki ci臋膰 bud偶etowych. Jednak nieumiej臋tno艣膰 ta spowodowana by艂a g艂臋bokim zakorzenieniem tej narracji ekonomicznej w praktykach instytucjonalnych, za kt贸rymi sta艂y nie opowie艣ci, a pot臋偶ne interesy gospodarcze garstki uprzywilejowanych. Drastyczne skutki polityki austerity r贸wnie ci臋偶ko by艂oby sprowadzi膰 do problem贸w z narracj膮.

Z losem opowie艣ci o Europie zmiesza艂 si臋 dzi艣 wirus, czynnik biologiczny. W ksi膮偶ce 鈥濶igdy nie byli艣my nowocze艣ni鈥 Bruno Latour pisze, 偶e 偶yjemy w 艣wiecie hybryd, w kt贸rym mieszaj膮 si臋 fenomeny nale偶膮ce do najr贸偶niejszych sfer istnienia. Autor diagnozuje nieustanne przep艂ywanie w siebie fenomen贸w naturalnych i wytworzonych r臋k膮 cz艂owieka, sta艂e zaz臋bianie si臋 techniki i wyobra藕ni, poezji i ekonomii. Klimat wp艂ywa zatem bezpo艣rednio na polityk臋 wewn臋trzn膮 i mi臋dzynarodow膮, sam b臋d膮c uzale偶niony od (wci膮偶 w znacznej mierze nieobecnych) praw gwarantuj膮cych jego ochron臋.

Ta hybrydalno艣膰 zjawisk znalaz艂a si臋 dzi艣 w centrum naszego codziennego do艣wiadczenia za spraw膮 epidemii COVID-19. Obserwujemy bezpo艣redni wp艂yw wirusa na polityk臋 i gospodark臋 oraz, zwrotnie, prze艂o偶enie, jakie decyzje podejmowane w obu tych sferach maj膮 na 艣miertelno艣膰 populacji. Kszta艂t pandemii 鈥 zachowanie wirusa wdzieraj膮cego si臋 w przestrze艅 sektora publicznego, wcze艣niej bole艣nie nadszarpni臋tego przez polityk臋 ci臋膰 鈥 zosta艂 zawczasu okre艣lony przez kryzys ekonomiczny sprzed dekady.

W tym dok艂adnie miejscu 鈥 na przeci臋ciu narracji, instytucji i biologii 鈥 osadzi膰 mo偶na wyniki niedawnego badania opinii publicznej przeprowadzonego przez European Council on Foreign Relations. Analizowany by艂 wp艂yw przyj臋tych strategii walki z pandemi膮 na postawy obywateli zar贸wno wzgl臋dem Unii Europejskiej, jak i pa艅stw narodowych. Badanie wykaza艂o 鈥 z pozoru paradoksalny 鈥 spadek zaufania wobec instytucji unijnych przy jednoczesnym rosn膮cym poparciu dla wi臋kszej integracji i rosn膮cej nieufno艣ci wobec pa艅stw narodowych.

Weryfikowane opowie艣ci

Pawe艂 Bravo, kt贸rego artyku艂 鈥濸opulizm 鈥 ofiara wirusa?鈥 nast臋puje tu偶 po tek艣cie Napi贸rkowskiego, cieszy si臋, 偶e badania wskazuj膮, 偶e epidemia nie spowodowa艂a dalszego umacniania si臋 silnych dzi艣 w Europie nastroj贸w populistycznych i tendencji od艣rodkowych. Jednocze艣nie napomyka tylko o towarzysz膮cemu tym reakcjom powa偶nemu spadkowi zaufania do Unii. Na te informacje nale偶y jednak spogl膮da膰 艂膮cznie, a nie przeciwstawia膰 je sobie.

Przeprowadzone badania pokazuj膮 w艂a艣nie za艂amywanie si臋 najpi臋kniejszych nawet narracji pod ci臋偶arem bole艣nie weryfikuj膮cych je fakt贸w 鈥 i nieadekwatnej instytucjonalnej odpowiedzi na te fakty. Pokazuj膮, 偶e polityka to nie kwestia opowie艣ci roztoczonych przed wyborcami 鈥 tu: opowie艣ci o nowoczesno艣ci i integracji, kt贸rej przeciwstawia si臋 opowie艣膰 o wstawaniu pa艅stw narodowych z kolan. Ludzie zaczynaj膮 te narracje ocenia膰 jako jednakowo fa艂szywe w obliczu wyj艣ciowej niefrasobliwo艣ci, p贸藕niejszych wojen interes贸w i systemowych niedomaga艅, kt贸re uniemo偶liwi艂y skuteczn膮 walk臋 z pandemi膮 i jej ekonomicznymi skutkami.

Odczuciom tym towarzyszy jednak zrozumienie dla tego, 偶e skuteczna mo偶e by膰 tylko systemowa odpowied藕 na wyzwania o takiej skali jak pandemia. Tak膮 odpowied藕 zapewni膰 mo偶e wy艂膮cznie zintegrowana silnie Europa 鈥 we wsp贸艂pracy z my艣l膮cymi i dzia艂aj膮cymi solidarnie pa艅stwami narodowymi. Zaw贸d odczuwany przez respondentki i respondent贸w wobec decyzji i instytucji politycznych 鈥 zar贸wno krajowych, jak i mi臋dzynarodowych 鈥 jest tak silny w艂a艣nie ze wzgl臋du na zrozumienie tego, jak niezb臋dne jest nam dzi艣 ich skuteczne dzia艂anie.

Nie dziwi臋 si臋 ludziom, kt贸rzy stracili z dnia na dzie艅 prac臋, lub tym, kt贸rych bliscy stracili 偶ycie wskutek niedostatecznej instytucjonalnej reakcji na wszystkich szczeblach, 偶e wiara we wr贸偶ki przychodzi im dzisiaj z trudem. Nie dziwi臋 si臋 W艂ochom i Hiszpanom, 偶e nie znajduj膮 oparcia w Nibylandii przysz艂ej Europy 鈥 na drodze, do kt贸rej stoi kordon pa艅stw samozwa艅czej 鈥瀎rugal four鈥: Holandii, Austrii, Finlandii i Danii. Tak偶e te pa艅stwa zdaj膮 si臋 wierzy膰 nie w le艣ne istotki, tylko we w艂asne interesy, promowane bezwzgl臋dnie kosztem interesu wsp贸lnoty.

Nie czas na pr贸偶ne zapewnienia

Napi贸rkowski pisze o Europie jako wsp贸lnocie symbolicznej 鈥 zaistnia艂a sytuacja weryfikuje jednak t臋 definicj臋. Tocz膮ca si臋 w艂a艣nie gorzka walka wok贸艂 przyj臋cia pakietu Next Generation EU pokazuje, 偶e nie wystarczy marzy膰 o Europie stawiaj膮cej solidarnie czo艂a pandemii, by marzenia te si臋 zi艣ci艂y. Jak pisze Pawe艂 Jaworski w kontek艣cie dotychczasowego fiaska tych negocjacji, nie wystarczy nam dzi艣 odmieniane przez wszystkie przypadki s艂owo 鈥瀞olidarno艣膰鈥. Narracja o europejskiej jedno艣ci w walce z pandemi膮 musi mie膰 si臋 czym 偶ywi膰. Bez prze艂o偶enia na konkretne decyzje, maj膮ce na celu zapewnienie bezpiecze艅stwa i godno艣ci obywatelom Europy, jest tylko gadanin膮. I policzkiem dla ludno艣ci na tyle sposob贸w dotkni臋tej przez pandemi臋.

Napi贸rkowski pisze w swoim tek艣cie, 偶e Europa, by przetrwa膰, musi opowiedzie膰 siebie na nowo. I ma racj臋. Myli si臋 jednak, jak s膮dz臋, co do stosunku pomi臋dzy wiar膮 a instytucjami unijnymi, w kt贸re ma by膰 ona pok艂adana. Europa nie opowie sobie niczego nowego wskutek samej tylko nadziei. Nie ma szans na odnow臋 poczucia wsp贸lnoty bez zmiany instytucjonalnego kontekstu, w kt贸rym snuta jest opowie艣膰 o niej.

Inicjatywa 鈥濸acjent Europa鈥 鈥 z perspektywy kt贸rej pisany jest ten komentarz 鈥 walczy o tak膮 w艂a艣nie instytucjonaln膮 zmian臋. List otwarty adresowany do w艂adz Unii nawo艂uje do systemowej odpowiedzi na kryzys, kt贸ry zagrozi艂 偶yciu i dobrobytowi ludzi, a w konsekwencji ca艂ej przysz艂o艣ci europejskiego projektu. Liczny odzew na list i zawarte w nim postulaty ekonomiczne 鈥 rozpisane na konkretne strategie w powsta艂ym jako za艂膮cznik 鈥濫uropean Regeneration Fund鈥 鈥 mo偶na dzi艣 czyta膰 w 艣wietle wynik贸w badania opinii przeprowadzonego przez ECFR. Sygnatariusze chc膮 si臋 czu膰 obywatelami Europy i mie膰 wp艂yw na decyzje podejmowane przez w艂adze unijne 鈥 manifestuj膮c jednocze艣nie przekonanie, 偶e nie ma teraz czasu na pr贸偶ne zapewnienia.

鈥濸acjent Europa鈥 proponuje rozwi膮zania

Wysuwane przez nas postulaty s膮 niemo偶liwe do zrealizowania bez g艂臋bszej integracji europejskiej, kt贸ra dokona膰 si臋 powinna naszym zdaniem wok贸艂 konkretnych postulat贸w ekonomicznych. Integracja mo偶e by膰 藕r贸d艂em warto艣ci i nadziei. Nie jest jednak dobrem idealnym, celem samym w sobie 鈥 jest istotna dla wytworzenia narz臋dzi pozwalaj膮cych Europie stawia膰 czo艂a wielkim wyzwaniom hybrydalnej rzeczywisto艣ci, o kt贸rej pisze Bruno Latour.

W zwi膮zku z tym domagamy si臋 finansowania odbudowy sektora publicznego z pieni臋dzy pochodz膮cych z emisji europejskich korona-obligacji; wprowadzenia partycypacyjnego modelu gospodarki, kt贸rego mo偶liwo艣膰 stworzy przejmowanie udzia艂贸w w subsydiowanych korporacjach przez Europejski Bank Inwestycyjny; uwa偶amy za konieczn膮 wsp贸ln膮 prac臋 nad szczepionk膮 i lekiem na COVID-19, kt贸rych efekty nie zostan膮 p贸藕niej sprywatyzowane w postaci patent贸w. Domagamy si臋 pandemicznego dochodu gwarantowanego, bo tylko to konkretne rozwi膮zanie, a nie opowie艣膰 o solidarnej wsp贸lnocie za g贸rami i lasami, da nadziej臋 tym, kt贸rzy stracili prac臋 w wyniku koniecznego lockdownu.

鈥濸acjent Europa鈥 proponuje oczywi艣cie okre艣lon膮 narracj臋 鈥 o bardziej sprawiedliwej, solidarnej, spo艂ecznie i klimatycznie odpowiedzialnej Europie. Gwarantem jej wiarygodno艣ci musz膮 by膰 jednak w naszym przekonaniu konkretne rozwi膮zania. Mo偶emy sobie opowiada膰 o Zielonej Europie, ale nigdy jej nie zobaczymy, je艣li nie zapewnimy obywatelom narz臋dzi wp艂ywu na decyzje koncern贸w i mo偶liwo艣ci wymuszania na nich przyjaznych 艣rodowisku strategii rozwoju. Mo偶emy wierzy膰 w europejsk膮 solidarno艣膰, ale b臋dzie ona rzeczywista, tylko je艣li do sektora publicznego pop艂yn膮 pieni膮dze z emitowanych wsp贸lnie obligacji. Mo偶emy uwa偶a膰, 偶e dobrzy z nas ludzie i Europejczycy, ale nie b臋dziemy nimi, je艣li rzesze bezrobotnych wydamy na pastw臋 tak zwanej konieczno艣ci ekonomicznej

鈥濸i臋kna opowie艣膰鈥, o kt贸rej pisze Napi贸rkowski, daje si臋 opowiedzie膰 tylko w stworzonym wok贸艂 konkretnych postulat贸w kontek艣cie polityczno-ekonomicznym. Je艣li nie powo艂amy go wkr贸tce do 偶ycia, umrze wr贸偶ka Europa 鈥 nie wskutek braku wiary jednak. Umrze na COVID-19.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij