fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Symbol porozumienia jest lepszy ni┼╝ symbole zabijania

Co nas, pokolenie ÔÇ×spi─ÖciowychÔÇŁ trzydziestoparolatk├│w, w og├│le obchodzi Okr─ůg┼éy St├│┼é?

krytyka polityczna
Kiedy zaczynali┼Ťmy ┼Ťwiadomie przygl─ůda─ç si─Ö ┼╝yciu politycznemu w Polsce, ┼╝yli jeszcze Kuro┼ä, Geremek i Mazowiecki, Kwa┼Ťniewski ta┼äczy┼é w rytm disco polo, Adam Michnik dowodzi┼é gazet─ů, kt├│ra rz─ůdzi┼éa duszami po┼éowy Polski, potem jeszcze Lech Kaczy┼äski zakazywa┼é Parady R├│wno┼Ťci w Warszawie. Tych samych pan├│w ogl─ůdamy od niedawna na ta┼Ťmach z Magdalenki, nieco d┼éu┼╝ej ÔÇô na zdj─Öciach, na kt├│rych siedz─ů przy Okr─ůg┼éym Stole. Kiedy trwa┼éy obrady OS, by┼éam w pierwszej klasie podstaw├│wki, wi─Öc interesowa┼éo mnie raczej granie w gum─Ö ni┼╝ to, co pokazuj─ů w telewizorze. Si┼é─ů rzeczy zobaczy┼éam Okr─ůg┼éy St├│┼é wiele lat p├│┼║niej, razem z panami, kt├│rzy w 1989 roku i jeszcze wiele lat p├│┼║niej wype┼éniali telewizor.
Dzi┼Ť wielu z nich nie ┼╝yje, cz─Ö┼Ť─ç odesz┼éa na polityczne emerytury, cho─ç wci─ů┼╝ nie wszyscy. Sam mebel widywa┼éam jeszcze p├│┼║niej, bywaj─ůc w Pa┼éacu Prezydenckim na Krakowskim Przedmie┼Ťciu. Wci─ů┼╝ jest symbolem. Mitem. Legend─ů. I upiorem, kt├│ry powraca.
Stefan S─Ökowski pisze, ┼╝e ÔÇ×rozmowy z 1989 roku s─ů z dzisiejszej perspektywy wydarzeniem przecenianym i obros┼éym wieloma mitami. Sytuacja, w jakiej jeste┼Ťmy dzi┼Ť, jest w coraz wi─Ökszym stopniu efektem trzydziestu lat III RP, nie za┼Ť tego, jak wygl─ůda┼éo obalanie realnego socjalizmu w schy┼ékowym okresie jego istnieniaÔÇŁ. To jasne, ┼╝e Okr─ůg┼éy St├│┼é obr├│s┼é mitami. By┼é i jest ÔÇô na dobre i na z┼ée ÔÇô najbardziej wymownym symbolem transformacji w Polsce. Rok 1989 by┼é momentem historycznej, prze┼éomowej zmiany w naszym kraju i w ca┼éym regionie, a historia ÔÇô a mo┼╝e raczej pami─Ö─ç zbiorowa ÔÇô lubi symbole, wi─Öc Niemcy maj─ů swoje zburzenie muru, my Okr─ůg┼éy St├│┼é.
A czy OS by┼é najwa┼╝niejszym elementem tych przemian? To jasne, ┼╝e z┼éo┼╝y┼éo si─Ö na nie wi─Öcej wydarze┼ä. Kolejne etapy urynkowienia gospodarki, legalizacja ÔÇ×Solidarno┼ŤciÔÇŁ, cz─Ö┼Ťciowo wolne wybory, a szczeg├│lnie kampania wyborcza przed nimi (i powstanie ÔÇ×Gazety WyborczejÔÇŁ, kt├│re si─Ö z ni─ů wi─ůza┼éo). Tych klock├│w by┼éo kilka. Ka┼╝dy jako┼Ť symboliczny i jako┼Ť zmitologizowany, bo przecie┼╝ transformacja dokona┼éa si─Ö tak a nie inaczej nie dlatego, ┼╝e si─Ö faceci w podwarszawskiej willi w├│dki napili i dogadali, ale g┼é├│wnie za spraw─ů zmian w Europie Wschodniej, rozpadu ZSRR, a w kraju ÔÇô zapa┼Ťci gospodarczej, kt├│ra w pierwszej kolejno┼Ťci pchn─Ö┼éa w┼éadze do rozm├│w ze stron─ů solidarno┼Ťciow─ů.
Zgadam si─Ö r├│wnie┼╝, ┼╝e to, jak wygl─ůda dzi┼Ť Polska, to efekt ca┼éej serii wydarze┼ä ostatniego 30-lecia, od ÔÇ×terapii szokowejÔÇŁ pocz─ůwszy przez recesj─Ö transformacyjn─ů a┼╝ po integracj─Ö europejsk─ů i wreszcie katastrof─Ö smole┼äsk─ů, kt├│ra na nowo ustawi┼éa polskie podzia┼éy polityczne.
Symbol zmiany pokoleniowej
Mimo to Okr─ůg┼éy St├│┼é nadal wydaje mi si─Ö momentem najnowszej historii Polski, kt├│rego nie mo┼╝na po prostu zawrze─ç w granicach muzealnej gabloty.
Po pierwsze dlatego, ┼╝e jest symbolem dialogu, nawet je┼Ťli nie wszystkich ze wszystkimi. Jako┼Ť si─Ö jednak uda┼éo usi─ů┼Ť─ç do rozm├│w tym, kt├│rzy siedzieli, z tymi, kt├│rzy sadzali. Z dokument├│w, wspomnie┼ä i analiz wiemy, ┼╝e w 1989 roku to rozpocz─Öcie dialogu wynika┼éo ze s┼éabo┼Ťci ├│wczesnego rz─ůdu w obliczu katastrofy ekonomicznej. PZPR chcia┼é si─Ö ÔÇ×jako┼Ť dogada─çÔÇŁ, ┼╝eby podzieli─ç si─Ö odpowiedzialno┼Ťci─ů, cho─ç niekoniecznie w┼éadz─ů, bo system si─Ö sypa┼é. Trzeba by┼éo uspokoi─ç sytuacj─Ö w kraju i pokaza─ç na Zachodzie, ┼╝e Polsce mo┼╝na da─ç nowe kredyty ÔÇô nie zmienia to faktu, ┼╝e rozmowa z wrogami wymaga┼éa przekroczenia wielu barier po obydwu stronach.
Po drugie, Okr─ůg┼éy St├│┼é jest symbolem zmiany pokojowej, a nie rozlewu krwi. A niewiele mamy takich ÔÇô u┼╝yj─Ö tego s┼éowa ÔÇô fajnych symboli w naszej historii. W zbiorowej, tej nauczanej w szko┼éach pami─Öci dominuj─ů raczej powstania, barykady i groby. Dodajmy, ┼╝e nie wszystkie kraje Europy Wschodniej by┼éy w stanie przej┼Ť─ç tamten okres bez rozlewu krwi. Janusz Reykowski w ksi─ů┼╝ce ÔÇ×Psychologia Okr─ůg┼éego Sto┼éuÔÇŁ wspomina, ┼╝e i dla elit w┼éadzy, i dla opozycji do┼Ťwiadczeniami kszta┼étuj─ůcymi ich biografie by┼éy kl─Öska powstania warszawskiego i II wojna ┼Ťwiatowa. ÔÇ×Wielu ┼╝ywi┼éo przekonanie, ┼╝e nie mo┼╝na dopu┼Ťci─ç do powt├│rzenia, w jakiejkolwiek formie, wydarze┼ä, kt├│re nara┼╝a┼éyby polskie spo┼éecze┼ästwo na nowe ofiaryÔÇŁ, dlatego te┼╝, jak m├│wi jeden z architekt├│w tamtych rozm├│w, ÔÇ×zasada politycznego realizmu sta┼éa si─Ö w tym pokoleniu ide─ů przewodni─ůÔÇŁ.
Ksi─Ö┼╝a wa┼╝niejsi ni┼╝ kobiety
Z okazji rocznicy obrad Okr─ůg┼éego Sto┼éu tym razem pada┼éy pytania, czy dzi┼Ť takie wydarzenie by┼éoby mo┼╝liwe. Niew─ůtpliwie przecie┼╝ polskie spo┼éecze┼ästwo jest podzielone przez polityk─Ö (sonda┼╝e pokazuj─ů, ┼╝e mi─Ödzy 70 a 80% tych, kt├│rzy g┼éosuj─ů, wybiera mi─Ödzy jedn─ů z dw├│ch opcji, czyli PiS i anty-PiS). Dzi┼Ť jednak ani ┼╝adna z tych stron nie czuje si─Ö na tyle s┼éaba, aby by─ç zmuszon─ů rozmawia─ç, ani te┼╝ ÔÇô mo┼╝e niestety ÔÇô symbole dialogu i porozumienia, na kt├│rych polityk─Ö historyczn─ů w latach 90. budowa┼éo np. ┼Ťrodowisko ÔÇ×Gazety WyborczejÔÇŁ, nie s─ů uznawane przez ogromn─ů cz─Ö┼Ť─ç polskich elit. Od kilku lat z centrum debaty publicznej wypieraj─ů je zreszt─ů symbole heroiczne i martyrologiczne, g┼é├│wnie wojenne ÔÇô zawsze silnie obecne, a dzi┼Ť dominuj─ůce. Trudno, aby w takich warunkach ktokolwiek decydowa┼é si─Ö siada─ç do rozm├│w ÔÇô abstrahuj─ůc ju┼╝ od faktu, ┼╝e w odr├│┼╝nieniu od roku 1989 w Polsce wci─ů┼╝ panuje demokracja, a wynik wybor├│w nie jest przedmiotem ┼╝adnych kontrakt├│w.
Tak czy inaczej, Okr─ůg┼éy St├│┼é jest nadal ┼╝ywym symbolem, nawet je┼Ťli dla liberalnej strony to symbol porozumienia, a dla strony dzi┼Ť rz─ůdz─ůcej ÔÇô symbol zdrady i zaprzedania idea┼é├│w. Cho─çby z tego powodu faceci dogaduj─ůcy si─Ö w Magdalence i piecz─Ötuj─ůcy porozumienie w Pa┼éacu Namiestnikowskim nadal maj─ů wp┼éyw na nasz─ů polityk─Ö.
O Okr─ůg┼éym Stole jako symbolu dialogu i zdolno┼Ťci do unikni─Öcia rozlewu krwi mimo ostrego konfliktu my┼Ťl─Ö dzi┼Ť z dum─ů. Ale oczywi┼Ťcie jest to te┼╝ symbol, kt├│ry mnie zasmuca. Przy Okr─ůg┼éym Stole siedzia┼éo wi─Öcej ksi─Ö┼╝y ni┼╝ kobiet. W rozmowach w Magdalence nie uczestniczy┼éa ┼╝adna kobieta (cho─ç by┼éo trzech ksi─Ö┼╝y). To te┼╝ charakterystyczne dla tamtych wydarze┼ä i zapowied┼║ tego, co nast─ůpi┼éo po nich. Prawa kobiet ÔÇ×sprzedanoÔÇŁ za poparcie Ko┼Ťcio┼éa katolickiego dla pokojowej transformacji, a potem integracji z Uni─ů Europejsk─ů, podobnie by┼éo z prawami mniejszo┼Ťci seksualnych. W pewnym sensie tak┼╝e z prawami socjalnymi wszystkich, kt├│rych przemiany ekonomiczne skrzywdzi┼éy, bo Ko┼Ťci├│┼é, kt├│ry sam sobie ┼Ťwietnie w nowych warunkach poradzi┼é, o ich problemach m├│wi┼é p├│┼ég─Öbkiem.
Sp├│┼║nione wydarzenie
Stefan S─Ökowski pisze: ÔÇ×Okr─ůg┼éy St├│┼é nie by┼é zgod─ů mi─Ödzy r├│wnorz─Ödnymi uczestnikami. Wszystkie argumenty si┼éowe by┼éy po stronie komunistycznej w┼éadzy, kt├│ra zdecydowa┼éa si─Ö rozmawia─ç z cz─Ö┼Ťci─ů opozycji nie z dobroci serca, tylko ze ┼Ťwiadomo┼Ťci, ┼╝e ┼Ťwiat si─Ö zmienia, a realny socjalizm ostatecznie upadaÔÇŁ. W┼éadza oczywi┼Ťcie widzia┼éa, ┼╝e gospodarka si─Ö sypie. Stanis┼éaw Ciosek m├│wi┼é o tym wprost podczas poprzedzaj─ůcego obrady spotkania w willi przy ulicy Zawrat: ÔÇ×Wiecie, co jest najwi─Öksz─ů gwarancj─ů dla nas? Mizerna kondycja ekonomiczna, kt├│rej szybko nie poprawimyÔÇŁ.
I to jest dla mnie trzeci argument za tym, ┼╝e Okr─ůg┼éy St├│┼é to wydarzenie warte pami─Ötania. I takie, z kt├│rego warto wyci─ůga─ç wnioski. O ekonomii zbyt cz─Östo zapominamy. Bo to sytuacja gospodarcza pcha┼éa (i pcha te┼╝ dzi┼Ť) ludzi do strajk├│w, to rosn─ůce oczekiwania ekonomiczne podsyca┼éy rozczarowanie spo┼éecze┼ästwa. I to kwestie ekonomiczne wymusza┼éy na politykach rz─ůdu i opozycji ten ÔÇ×realizm politycznyÔÇŁ, o kt├│rym wspomina┼é Reykowski. Na Okr─ůg┼éy St├│┼é z tej perspektywy mo┼╝na spojrze─ç jako na wydarzenie sp├│┼║nione ÔÇô wrogie sobie strony zasiad┼éy do rozm├│w dopiero, gdy kraj i jego gospodarka znalaz┼éy si─Ö nad przepa┼Ťci─ů. S┼éuchaj─ůc jednej w┼éadzy, kt├│ra na problemy ekonomiczne daje odpowied┼║ o ÔÇ×zmianie pracy, wzi─Öciu kredytuÔÇŁ i drugiej, kt├│ra przykrywa je nagonk─ů na r├│┼╝ne grupy (migrant├│w, mniejszo┼Ťci seksualne, ostatnio ÔÇ×pazernych nauczycieliÔÇŁ) trudno nie odnie┼Ť─ç wra┼╝enia, ┼╝e ┼Ťrednio potrafimy wyci─ůga─ç wnioski z w┼éasnej historii.
***

ÔÇ×Spi─ÖcieÔÇŁ to projekt wsp├│┼épracy mi─Ödzyredakcyjnej pi─Öciu ┼Ťrodowisk, kt├│re dzieli bardzo wiele, ale ┼é─ůczy gotowo┼Ť─ç do podj─Öcia niecodziennej rozmowy. Klub Jagiello┼äski, Kontakt, Krytyka Polityczna, Kultura Liberalna i┬áNowa Konfederacja co kilka tygodni wybiera nowy temat do dyskusji a┬ápi─Ö─ç powsta┼éych w┬ájej ramach tekst├│w publikujemy naraz na wszystkich pi─Öciu portalach.

Inicjatywa wspierana jest przez Fundusz Obywatelski zarz─ůdzany przez Fundacj─Ö dla Polski.

fundusz

***

Okr─ůg┼éy St├│┼é ÔÇô niewiele wi─Öcej ni┼╝ pocz─ůtek pocz─ůtku

Okr─ůg┼éy St├│┼é ÔÇô si┼éa podstolik├│w

Okr─ůg┼éy St├│┼é. Wasze ┼╝ycie, nasza pami─Ö─ç

Dwie legendy i szara rzeczywisto┼Ť─ç Okr─ůg┼éego Sto┼éu

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy ┼Ťrodowisko zaanga┼╝owane w walk─Ö z podzia┼éami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi─Öki Waszemu wsparciu!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś