Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Studencki wiek XX

XX wiek zosta┼é naznaczony przez wiele zjawisk ÔÇô czasem wspania┼éych, czasem strasznych. Mi─Ödzy innymi przez ruchy studenckie ÔÇô te┼╝ zr├│┼╝nicowane.


Ilustr.: Antek Sieczkowski

Ilustr.: Antek Sieczkowski


Studenci byli i s─ů grup─ů specyficzn─ů. To ludzie doro┼Ťli, ale jeszcze m┼éodzi ÔÇô ┬áczyli relatywnie buntowniczy (ÔÇ×Za m┼éodu si─Ö jest podpalaczem, a na staro┼Ť─ç stra┼╝akiemÔÇŁ). Zgromadzeni w du┼╝ych skupiskach, w jakim┼Ť stopniu s─ů zorganizowani przez sam─ů struktur─Ö uczelni. Nawet na s┼éabszych uniwersytetach wiedz─ů relatywnie du┼╝o o ┼Ťwiecie i o pr─ůdach umys┼éowych, umiej─ů si─Ö wypowiada─ç. Por├│wnuj─ů otaczaj─ůc─ů ich rzeczywisto┼Ť─ç do znanych im┬á(cho─çby z lektur) bogatszych pa┼ästw. W krajach peryferyjnych┬áÔÇô ┬áwraz z ca┼é─ů inteligencj─ů┬áÔÇô ┬ás─ů na tyle wyodr─Öbnieni od wi─Ökszo┼Ťci wsp├│┼éobywateli, ┼╝e s┼éabo ich hamuje realny kontakt z rzeczywisto┼Ťci─ů. Przy du┼╝ych ambicjach cz─Östo widz─ů nik┼éo┼Ť─ç szans zawodowych po dyplomie. Uniwersytety nieraz staj─ů si─Ö dla nich ÔÇ×szko┼é─ů frustracjiÔÇŁ (Kapu┼Ťci┼äski). Jako wykszta┼éceni bezrobotni z ambicjami stanowi─ů wielk─ů i gro┼║n─ů si┼é─Ö.
Latynoskie bunty
Cho─ç na og├│┼é przyjmuje si─Ö, ┼╝e XX wiek rozpocz─ů┼é si─Ö wraz z wybuchem I wojny ┼Ťwiatowej, to z punktu widzenia rozwa┼╝anego tematu rozpocz─ů┼é go tak zwany Ruch 4 maja (w 1919 roku) w Chinach. Kulminowa┼é on strajkiem uczelni peki┼äskich i da┼é pocz─ůtek nowym pr─ůdom, kt├│re ostatecznie owocowa┼éy zwyci─Östwem komunizmu w Chinach trzydzie┼Ťci lat p├│┼║niej.
Dalej wiek rozwija┼é si─Ö poprzez ruch studencki, kt├│ry wybuch┼é w C├│rdobie (Argentyna). Tamtejszy manifest z 1918 roku odbi┼é si─Ö silnym echem w wielu krajach latynoameryka┼äskich. G┼éosi┼é, i┼╝ ÔÇ×uniwersytety by┼éy dotychczas odwiecznym schronieniem miernot, pa┼éacem ignorancji, bezpiecznym przytu┼ékiem dla wszelkich inwalid├│w intelektualnych, a nawet, co gorsza, siedliskiem tyranii i bezduszno┼Ťci, jaka z katedr by┼éa propagowanaÔÇŁ. ÔÇ×W ten spos├│b┬áÔÇô m├│wili studenci kordoba┼äscy┬áÔÇô uniwersytety sta┼éy si─Ö wiernym odbiciem tego schy┼ékowego spo┼éecze┼ästwa, kt├│re przedstawia sm─Ötny obraz starczego bezruchuÔÇŁ.
W ┼Ťlad za C├│rdob─ů fala ruch├│w studenckich przela┼éa si─Ö przez Ameryk─Ö ┼üaci┼äsk─ů. Wyst─ůpi┼éy one w Peru (1920), w Chile (1922), w Meksyku (1921), na Kubie (1923), w Wenezueli (1928). Potem studenci buntowali si─Ö w Urugwaju, Paragwaju, Boliwii, Puerto Rico, Panamie, Salwadorze oraz w Kolumbii. Wsz─Ödzie od postulat├│w zwi─ůzanych z ┼╝yciem uczelnianym, takich jak: zwolnienie od obowi─ůzku ucz─Öszczania na okre┼Ťlone wyk┼éady, uzyskanie wsp├│┼éudzia┼éu w zarz─ůdzaniu uczelni─ů czy autonomia uniwersytecka, studenci szybko przechodzili do postulat├│w og├│lnospo┼éecznych. Kuba┼äski dzia┼éacz studencki Julio Antonio Mella wr─Öcz zadeklarowa┼é, ┼╝e ÔÇ×Nieszcz─Ösny [by┼éby] kraj, w kt├│rym m┼éodzi nie nienawidziliby tyrana, w kt├│rym studenci nie ruszaliby z posad bry┼éy ┼ŤwiataÔÇŁ. Gdy w pa┼║dzierniku 1923 roku na inauguracj─Ö roku akademickiego na Uniwersytecie Hawa┼äskim przyszed┼é Minister O┼Ťwiaty i chcia┼é przemawia─ç, Mella przerwa┼é mu stwierdzeniem, i┼╝ nie jest godzien przemawia─ç z katedry ten, kto nie uczyni┼é nic dla uczelni oraz dla o┼Ťwiaty. 10 lat p├│┼║niej kuba┼äscy studenci utworzyli nawet rz─ůd ÔÇô rz─ůdz─ůcy naprawd─Ö, cho─ç kr├│tko. Po dwudziestu latach Fidel Castro rozpoczyna┼é dzia┼éalno┼Ť─ç polityczn─ů te┼╝ w ruchu studenckim.
Polifonia lat 60.
Znacz─ůcym momentem w XX wieku ÔÇô ┬átym razem praktycznie na ca┼éym ┼Ťwiecie┬áÔÇô ┬áby┼éy ruchy uczelniane lat sze┼Ť─çdziesi─ůtych. W ka┼╝dym kraju mia┼éy one jakie┼Ť specyficzne przyczyny, odmienny dyskurs, odmienne postulaty. Flamandzcy studenci Uniwersytetu w Leuven (Belgia) doprowadzili do usuni─Öcia profesor├│w francuskoj─Özycznych, czego skutkiem by┼é podzia┼é uczelni na dwie, zgodnie z kryterium j─Özykowym. Nawet bardzo star─ů bibliotek─Ö podzielono ca┼ékowicie sztucznie pomi─Ödzy obie plac├│wki (sygnatury parzyste do jednej, a nieparzyste do drugiej!). Fakt, i┼╝ Leuven by┼éo (i jest) uniwersytetem katolickim, czyli zwi─ůzanym z religi─ů maj─ůc─ů aspiracje do powszechno┼Ťci, okaza┼é si─Ö nie mie─ç znaczenia. ┬á┬á┬á We Francji i w USA ruch studencki lat sze┼Ť─çdziesi─ůtych by┼é ruchem kontrkultury. W Niemczech studenci zapytali pokolenie rodzic├│w, co w┼éa┼Ťciwie robi┼éo podczas wojny, o kt├│rej starsi najcz─Ö┼Ťciej milczeli. W Polsce i w Czechos┼éowacji studenci upomnieli si─Ö o demokracj─Ö. Praska Wiosna rozpocz─Ö┼éa si─Ö od demonstracji student├│w Politechniki przeciwko przerwom w dostawie pr─ůdu do dom├│w studenckich (31 pa┼║dziernika 1967), a tamtejsze has┼éo ÔÇ×Wi─Öcej ┼Ťwiat┼éaÔÇŁ chyba nieprzypadkowo by┼éo dwuznaczne. Przez Polsk─Ö przela┼éa si─Ö fala demonstracji studenckich, rozpocz─Öta wiecem na UW 8 marca ÔÇô ┬áco by┼éo rzecz─ů niezwyk┼é─ů w kraju rz─ůdzonym przez komunist├│w. Podobnie dzia┼éo si─Ö wtedy w krajach Ameryki ┼üaci┼äskiej, z kt├│rych niejeden by┼é mocno trzymany w gar┼Ťci przez genera┼é├│w. Do najbardziej chyba dramatycznych, masowych demonstracji studenckich dosz┼éo w mie┼Ťcie Meksyk. 2 pa┼║dziernika rozegra┼é si─Ö tam dramat na placu Trzech Kultur (Tlatelolco). Wielotysi─Öczny wiec zosta┼é ostrzelany z ziemi oraz z helikopter├│w, a nast─Öpnie zaatakowany przez wojsko. ┼╗o┼énierze strzelali b─ůd┼║ z bezpo┼Ťredniej blisko┼Ťci, b─ůd┼║ z wysokich okolicznych dom├│w. Mo┼╝liwo┼Ťci ukrycia si─Ö nie by┼éo. Liczba ofiar nie jest znana. Szacuje si─Ö j─ů na 200-300 os├│b, rannych na oko┼éo 500.
Gdyby zebra─ç przedstawicieli wszystkich ├│wczesnych ruch├│w studenckich, najpewniej nie dogadaliby si─Ö┬áÔÇô chyba ┼╝e na poziomie pochwa┼éy buntu w imi─Ö bli┼╝ej nieokre┼Ťlonego dobra. Znane s─ů wr─Öcz wypadki z pogranicza farsy. Gdy w┼Ťr├│d student├│w z Pragi niemiecki przyw├│dca studencki Rudi Dutschke zacz─ů┼é m├│wi─ç o negatywach pluralistycznej demokracji, miejscowi nie okazali mu wielkiego zrozumienia. Gdy w ramach buntu przeciw cywilizacji mieszcza┼äsko-samochodowej studenci paryscy zerwali bruk z bulwaru Saint Michel, stanowi─ůcego o┼Ť Dzielnicy ┼üaci┼äskiej (bo pod spodem by┼é rzekomo pi─Ökny, naturalny piasek!) i zrzucili do Sekwany samoch├│d, warszawscy studenci (je┼Ťli o tym przeczytali) musieli pomy┼Ťle─ç, ┼╝e Francuzi chyba zwariowali.
Prawda, ┼╝e wyst─Öpowa┼éy te┼╝ wsp├│lne elementy pod┼éo┼╝a omawianych ruch├│w. By┼éy nimi wy┼╝ demograficzny (efekt powojennego baby boom-u) oraz wymiana pokoleniowa ÔÇô ┬áale z nich uczestnicy najpewniej nie zdawali sobie sprawy. Trudno by┼éoby zreszt─ů demonstrowa─ç przeciw baby boom-owi sprzed dwudziestu lat. Przeciw zat┼éoczeniu uczelni paryskich i warunkom tam panuj─ůcym by┼éo ┼éatwiej.
Ruchy studenckie kierowa┼éy si─Ö w XX wieku w bardzo r├│┼╝ne strony. W okresie mi─Ödzywojennym studenci potrafili by─ç bardzo aktywni w ruchach prawicowo-nacjonalistycznych w r├│┼╝nych krajach europejskich, tak┼╝e w Polsce. W Niemczech czy, dajmy na to, w niekt├│rych krajach peryferyjnych silne by┼éo poparcie m┼éodych dla faszyzmu, jako rzekomo reprezentuj─ůcego m┼éodo┼Ť─ç i perspektyw─Ö przemiany zmursza┼éego ┼Ťwiata. Tymczasem w Czechos┼éowacji studenci protestowali przeciw dzia┼éaniom niemieckim. W 1934 roku domagali si─Ö zwrotu insygni├│w Uniwersytetu Karola, kt├│rych nie chcia┼éa odda─ç wydzielona z niego niemiecka uczelnia; skutkiem by┼éy czterodniowe zamieszki, ze 180 osobami rannymi (tzw. ÔÇ×insygniadaÔÇŁ). Potem, w 1939 roku, mia┼éy miejsce du┼╝e, cz─Ö┼Ťciowo sprowokowane manifestacje studenckie, bardzo brutalnie st┼éumione (9 student├│w rozstrzelanych bez s─ůdu, oko┼éo 1200 zamkni─Ötych w obozie koncentracyjnym w Oranienburgu, zamkni─Öte czeskie szko┼éy wy┼╝sze). W Polsce w 1956 roku, potem w 1968 u nas, w Czechos┼éowacji i z grubsza na ca┼éym ┼Ťwiecie, jeszcze p├│┼║niej w wielu krajach Europy Wschodniej w 1989 roku studenci wyst─Öpowali w imi─Ö demokracji, tak┼╝e suwerenno┼Ťci narod├│w. W schy┼ékowej fazie komunizmu w Polsce strajkowali w ┼üodzi i w Radomiu, a NZS by┼é bardzo aktywny. Niewyobra┼╝alna i nieznana liczba student├│w (setki? tysi─ůce?) demonstrowa┼éa w Pekinie na placu Tienanmen w czerwcu 1989. Wojsko rozgoni┼éo ich przy u┼╝yciu karabin├│w i czo┼ég├│w. Tymczasem w Peru organizacja ÔÇ×┼Üwietlisty szlakÔÇŁ prowadzi┼éa wtedy krwaw─ů walk─Ö w imi─Ö hase┼é bliskich maoizmowi ÔÇô jedynie nominalnie demokratycznych. O┼Ťrodkiem buntu by┼é tam Uniwersytet ┼Ťw. Krzysztofa w Huamandze.
W 2011 roku du┼╝y by┼é udzia┼é student├│w w ÔÇ×Arabskiej Wio┼ŤnieÔÇŁ, ale w tym samym kr─Ögu kulturowym w┼Ťr├│d m┼éodych ludzi wyst─ůpi┼éy tendencje o┼╝ywione fundamentalistycznym islamem.
Studenci i absolwenci, kt├│rzy nie znale┼║li dla siebie miejsca w spo┼éecze┼ästwie, byli aktywnymi uczestnikami demonstracji w Londynie latem 2011 roku, a tak┼╝e niedawnych protest├│w w Hiszpanii. W jakich kierunkach popchn─ů te kraje?
Wszystko wskazuje na to, ┼╝e tak┼╝e w XXI wieku studenci b─Öd─ů aktywni. Powod├│w znajd─ů a┼╝ nadto┬áÔÇô zar├│wno na uczelniach, kt├│re coraz bardziej przypominaj─ů firmy, w kt├│rych ksi─Ögowo┼Ť─ç jest kr├│low─ů nauk, klienci mas─ů do przerobienia wed┼éug standaryzowanych procedur, za┼Ť profesorowie lud┼║mi do wynaj─Öcia; jak i w ┼Ťwiecie, na kt├│rym odbyte studia oka┼╝─ů si─Ö ma┼éo u┼╝yteczne.
 
W niniejszym artykule podejmuj─Ö w─ůtki tekst├│w o studentach z mojej ksi─ů┼╝ki ÔÇ×Kartki z socjologii historycznejÔÇŁ (Scholar 2014).

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś