Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Strefa euro: projekt zawiera lokowanie ideologii

Jaki jest wi─Öc bilans istnienia strefy euro? T┼éustych lat nie pami─Öta ju┼╝ prawie nikt, chude trwaj─ů o wiele d┼éu┼╝ej ni┼╝ przewidywano ÔÇô PKB kraj├│w strefy euro nadal jest na ni┼╝szym poziomie ni┼╝ jedena┼Ťcie lat temu.

materiały prasowe

materiały prasowe


Dobrowolne bezrobocie w┼Ťr├│d Grek├│w, dog┼é─Öbny altruizm niemieckiego ministra finans├│w Sch├Ąublego, kwitn─ůca gospodarka strefy euro czy nieomylno┼Ť─ç ekspert├│w Trojki (Komisja Europejska, Europejski Bank Centralny, Mi─Ödzynarodowy Fundusz Walutowy) ÔÇô to nierzeczywisty scenariusz rodem z r├│wnoleg┼éej rzeczywisto┼Ťci, kt├│rej obraz by┼é przez ostatnie lata powszechnie podzielany. W wi─Ökszo┼Ťci przez media g┼é├│wnego nurtu, kt├│re informowa┼éy nas o kryzysie w Grecji i strefie euro. Na szcz─Ö┼Ťcie na pomoc w obaleniu tych mit├│w przyszed┼é nam ekonomiczny noblista i czo┼éowy przedstawiciel progresywnej my┼Ťli ekonomicznej, Joseph E. Stiglitz. Wkr├│tce w j─Özyku polskim uka┼╝e si─Ö jego najnowsza ksi─ů┼╝ka o z┼éowieszczym tytule ÔÇ×The Euro: How a Common Currency Threatens the Future of EuropeÔÇŁ.
Kto cho─ç raz spotka┼é si─Ö z tym krytykiem globalizacji ÔÇô zgadzaj─ůc si─Ö z nim lub nie ÔÇô na pewno nie zarzuci mu oderwania od rzeczywisto┼Ťci. W Polsce trudno o ekonomist─Ö z tak bogatym warsztatem opartym o dziesi─ůtki statystyk i znajomo┼Ť─ç proces├│w gospodarczoÔÇôpolitycznych z pierwszej r─Öki ÔÇô by┼é mi─Ödzy innymi doradc─ů ekonomicznym prezydent├│w Clintona oraz Obamy. Na ┼éamach najnowszej ksi─ů┼╝ki Stiglitz po raz pierwszy dzieli si─Ö swoimi przemy┼Ťleniami o obranym kszta┼écie integracji europejskiej i dokonuje przys┼éowiowej wycieczki na stary kontynent, aby roz┼éo┼╝y─ç stref─Ö euro na czynniki pierwsze.
Do jakich wniosk├│w dochodzi? Wsp├│lna waluta dla a┼╝ osiemnastu tak r├│┼╝ni─ůcych si─Ö gospodarek to pomys┼é g┼é─Öboko nieskuteczny. Stiglitz krytykuje koncepcj─Ö strefy euro jako opart─ů na niedaj─ůcych si─Ö uzasadni─ç przes┼éankach, wedle kt├│rych g┼é─Öbsza integracja gospodarcza oraz znoszenie barier handlowych i przep┼éywu kapita┼éu przek┼éadaj─ů si─Ö na wy┼╝szy wzrost gospodarczy. Jaki jest wi─Öc bilans istnienia strefy euro? T┼éustych lat nie pami─Öta ju┼╝ prawie nikt, chude trwaj─ů o wiele d┼éu┼╝ej ni┼╝ przewidywano ÔÇô PKB kraj├│w strefy euro nadal jest na ni┼╝szym poziomie ni┼╝ jedena┼Ťcie lat temu.
Patrz─ůc na podstawy strefy euro jako wsp├│lnego mechanizmu walutowego, nie trudno doj┼Ť─ç do wniosku, ┼╝e jest to projekt oparty w g┼é├│wnej mierze na neoliberalnych za┼éo┼╝eniach, na przyk┼éad m├│wi─ůcych o wy┼╝szo┼Ťci decyzji podejmowanych przez inwestor├│w prywatnych nad pa┼ästwowymi b─ůd┼║ o niskiej inflacji jako gwarancji, ┼╝e oszcz─Ödno┼Ťci nie strac─ů swojej warto┼Ťci. Od samego pocz─ůtku tworzenia strefy euro brakowa┼éo jej wbudowanych w system instytucji pozwalaj─ůcych prowadzi─ç polityk─Ö antycykliczn─ů, takich jak ponadnarodowy fundusz gwarantowania depozyt├│w czy szeroki mandat Europejskiego Banku Centralnego (EBC) do wspierania polityki gospodarczej (a nie tylko utrzymywania stabilno┼Ťci cen, czyli wzgl─Ödnie niskiej inflacji). Bardzo aktualny dzi┼Ť temat powo┼éania ministerstwa finans├│w strefy euro wynika mi─Ödzy innymi z bada┼ä ameryka┼äskiego noblisty.
Grecja ÔÇô kraj z┼éo┼╝ony na o┼étarzu
Clue ksi─ů┼╝ki Stiglitza to historia negocjacji Grecji z jej wierzycielami, a w szczeg├│lno┼Ťci Niemcami. Historia politycznych rozgrywek Trojki z kolejnymi rz─ůdami i ministrami finans├│w Grecji, w tym Yanisem Varoufakisem, jest nam dobrze znana dzi─Öki ┼Ťrodkom masowego przekazu. Ale dzi─Öki ameryka┼äskiemu nobli┼Ťcie dowiadujemy si─Ö, dlaczego w ┼Ťwietle praw ekonomii niemo┼╝liwym jest, aby cz┼éonek strefy euro wyszed┼é z kryzysu gospodarczego, kurczowo trzymaj─ůc si─Ö sztywnego kursu walutowego.┬áDewaluacja w┼éasnej waluty jest oczywist─ů reakcj─ů gospodarki na przej┼Ťciowe problemy ÔÇô┬ápodobnie jak gor─ůczka jest naturaln─ů odpowiedzi─ů organizmu na pojawiaj─ůce si─Ö w nim bakterie. Ta naturalna ekonomicznie droga by┼éa jednak niemo┼╝liwa do obrania ze wzgl─Öd├│w politycznych. Oznacza┼éaby bowiem pora┼╝k─Ö autor├│w gospodarczej agendy w UE.
Skutecznym rozwi─ůzaniem by┼éby bail-in (bankructwo, za kt├│re p┼éac─ů wierzyciele, nie podatnicy) ÔÇô┬ánast─Öpuj─ůcy po nim Grexit by┼é mo┼╝liwy do przeprowadzenia na korzystnych warunkach (amicable divorce) na pocz─ůtku kryzysu. Ale strach przed konsekwencjami politycznymi tego ruchu ┬ázmusi┼é najwi─Ökszych posiadaczy greckich obligacji (rz─ůdy Niemiec i Francji oraz Trojk─Ö) do podtrzymywania obecnego status quo, szkodliwego dla wszystkich cz┼éonk├│w tocz─ůcej si─Ö gry. Rozwi─ůzanie to polega┼éo na zaciskaniu pasa przez Grek├│w oraz zmuszaniu ich do systematycznego sp┼éacania d┼éug├│w ponad swoje mo┼╝liwo┼Ťci. Narzucona Grekom polityka austerity (ci─Öcie p┼éac, redukcja wydatk├│w publicznych) okaza┼éa si─Ö dla nich nie tylko zab├│jcza pod wzgl─Ödem spo┼éecznym, ale i ÔÇô┬ájak przekonuje Stiglitz ÔÇô┬ánieefektywna ekonomicznie. Noblista dowodzi, ┼╝e podwy┼╝szanie obci─ů┼╝e┼ä podatkowych dla najs┼éabiej zarabiaj─ůcych to przepis na nieskuteczne wdro┼╝enie reform ÔÇô w szczeg├│lno┼Ťci wtedy, kiedy rynek pracy pe┼éen jest szukaj─ůcych zatrudnienia.
Pojawia si─Ö zatem naturalne pytanie o kszta┼ét i warunki Grexitu. Gdyby Grecja zamiast tkwi─ç w pacie opu┼Ťci┼éa eurozon─Ö i wr├│ci┼éa do drachmy, spowodowa┼éoby to natychmiastow─ů dewaluacj─Ö nowej waluty, a w konsekwencji doprowadzi┼éoby do odzyskania konkurencyjno┼Ťci przez greck─ů gospodark─Ö. Wtedy Grecy nie byliby zmuszeni do wi─Ökszej elastyczno┼Ťci p┼éac (wage moderation; uwaga, neoliberalny eufemizm!), co dzi─Öki usilnym staraniom kraj├│w wierzycieli sprowadzi┼éo ich na ┼Ťcie┼╝k─Ö wewn─Ötrznej dewaluacji, czyli obni┼╝ania udzia┼éu p┼éac w PKB. W mniemaniu bezwzgl─Ödnych chirurg├│w z MFW czy EBC taka polityka mia┼éa przywr├│ci─ç konkurencyjno┼Ť─ç eksportu greckich towar├│w i us┼éug ÔÇô w szczeg├│lno┼Ťci turystyki, stanowi─ůcej blisko jedn─ů pi─ůt─ů greckiego PKB. Tak si─Ö jednak nie sta┼éo.
Przypadek Grecji to momentami historia pe┼éna ┼Ťmiechu przez ┼ézy ÔÇô┬áhistoria o tym, jak apologeci wolnego handlu pr├│bowali zdruzgotanej gospodarce postawi─ç jak┼╝e celn─ů diagnoz─Ö i wypisa─ç recept─Ö na szybkie ozdrowienie. Eksperci Trojki sugerowali, ┼╝e zniesienie protekcjonistycznych wzgl─Ödem rodzimego sektora rolnego przepis├│w (na przyk┼éad definicji ┼Ťwie┼╝ego mleka czy sera oraz wielko┼Ťci ich opakowa┼ä) pozwoli odzyska─ç upragnion─ů konkurencyjno┼Ť─ç i przywr├│ci kraj na ┼Ťcie┼╝k─Ö wzrostu gospodarczego. Efekty okaza┼éy si─Ö jednak o 180 stopni┬ár├│┼╝ne od za┼éo┼╝e┼ä. Greckie gospodarstwa rolne straci┼éy udzia┼é w krajowym rynku na rzecz konkurencji z P├│┼énocy ÔÇô┬ágreckie produkty zosta┼éy zast─ůpione przez importowane z Holandii czy Niemiec ser, mleko czy pomidory. To tylko pog┼é─Öbi┼éo deficyt bilansu obrot├│w bie┼╝─ůcych, oddalaj─ůc Grek├│w od uzdrowienia finans├│w publicznych i powrotu do grona kraj├│w silnych i niezale┼╝nych gospodarczo.
Siesta, lenistwo, rozpasanie
Przypomnijmy sobie informacje r├│wnie┼╝ z polskich medi├│w. Nie raz s┼éyszeli┼Ťmy, jak leniwi Grecy porzucaj─ů produkcj─Ö pracoch┼éonnych produkt├│w i importuj─ů nawet s┼éynn─ů greck─ů oliw─Ö (sic!), bo tak im si─Ö nie pali do roboty. Kto z nas nie ┼éykn─ů┼é wtedy haczyka i nie wyobrazi┼é sobie le┼╝─ůcego pod palm─ů bezrobotnego, acz szcz─Ö┼Ťliwego Greka ÔÇô znane uczucie wzburzenia wywo┼éane czyim┼Ť rzekomym ÔÇ×nier├│bstwemÔÇŁ. Ot├│┼╝ prawda le┼╝y gdzie indziej. Greckie firmy nadal chcia┼éy eksportowa─ç i sprzedawa─ç swoje produkty na wewn─Ötrznym rynku, gdzie ci─ůgle spada┼éa si┼éa nabywcza, ale stawa┼éy si─Ö one mniej konkurencyjne przez brak ci─Öcia koszt├│w p┼éac, co robi┼éy kraje P├│┼énocy. Mimo wszystko w 2012 roku p┼éaca minimalna zosta┼éa obni┼╝ona o 22 procent z 876 euro do poziomu sprzed 2006 roku ÔÇô zamro┼╝ono j─ů te┼╝ do dnia dzisiejszego. Prze┼éo┼╝y┼éo si─Ö to na jeszcze wi─Ökszy spadek konsumpcji (o jedn─ů czwart─ů w pi─Ö─ç lat od wybuchu kryzysu), a tym samym i PKB.
W mi─Ödzyczasie realnym wyzwaniem (rzadziej dostrzeganym przez konsylium ekonomist├│w) by┼éy oligarchiczne uk┼éady na styku polityki, medi├│w i bank├│w. Przedsi─Öbiorcy niezwi─ůzani z jedn─ů z nielicznych rodzin trzymaj─ůcych w┼éadz─Ö nad kapita┼éem nie mogli liczy─ç na kredyt dla ich dzia┼éalno┼Ťci. Ograniczona akcja kredytowa spowodowana by┼éa te┼╝ bank-runem,┬áczyli masowym wycofywaniem depozyt├│w z bank├│w, co jeszcze bardziej pogr─ů┼╝y┼éo Grecj─Ö w jej strukturalnym kryzysie.
Eksperyment na ┼╝ywym organizmie pokaza┼é zasadnicz─ů s┼éabo┼Ť─ç strefy euro ÔÇô wbudowane w takie instytucje jak EBC mechanizmy zawiod┼éy, bo by┼éy oparte na przekonaniu, ┼╝e to rynek najefektywniej doprowadzi z powrotem do r├│wnowagi. Sztywno┼Ť─ç kursu walutowego nie da┼éa Grecji okazji do oddechu, za┼Ť regu┼éy fiskalne z traktatu z Maastricht (s┼éynny pu┼éap maksymalnego deficytu w wysoko┼Ťci 3 procent PKB, uciele┼Ťnienie neoliberalnej ekonomii) uniemo┼╝liwi┼éy zastosowanie keynsistowskiej/keynsowskiej zasady pa┼ästwa jako sterownika statku na oceanie we mgle niepewno┼Ťci. Wydaj─ůc pieni─ůdze zar├│wno na inwestycje, jak i pobudzaj─ůce aktywno┼Ť─ç zawodow─ů transfery socjalne, rz─ůd da┼éby antycykliczne impulsy pobudzaj─ůce rynek pracy i gospodark─Ö. Zdaniem Stiglitza ten brak elastyczno┼Ťci i ekonomicznej suwerenno┼Ťci pog┼é─Öbi┼é kryzys, z kt├│rego Grecja nie wysz┼éa do dzi┼Ť.
Solidarno┼Ť─ç na ratunek euro
Czy strefa euro jest zatem stracona? Nie ÔÇô twierdzi Stiglitz. Pomimo niezliczonej ilo┼Ťci b┼é─Öd├│w pope┼énionych przez wierzycieli Grecji, trzymaj─ůcych si─Ö ┼Ťlepo swoich dogmat├│w, stref─Ö euro da si─Ö jeszcze naprawi─ç. Brak elastyczno┼Ťci kurs├│w walutowych trzeba zrekompensowa─ç wsp├│lnym mechanizmem gwarantowania depozyt├│w (znany klientom polskich SKOK-├│w paneuropejski BFG) oraz zawieszaniem regu┼é wydatkowych na czas dekoniunktury. W czasie kryzysu pozwoli┼éoby to rz─ůdom na wi─Öksze ni┼╝ zwykle zad┼éu┼╝anie (szybsze ni┼╝ 3 procent PKB rocznie) celem uzupe┼énienia ni┼╝szych wp┼éyw├│w podatkowych w bud┼╝ecie i wi─Öksze wydatki na inwestycje publiczne, zwi─Ökszaj─ůc tym samym optymizm na rynku i przeciwdzia┼éaj─ůc za┼éamaniu si─Ö popytu wewn─Ötrznego oraz bezrobociu.
Strefa euro potrzebuje nowej definicji nie tylko zasad post─Öpowania z zad┼éu┼╝onymi krajami, ale i fundament├│w solidarno┼Ťci. Trwaj─ůcy ju┼╝ prawie dziesi─Ö─ç lat marazm gospodarczy nie sko┼äczy si─Ö, nawet je┼Ťli w Europejskim Banku Centralnym pojawi si─Ö dwa razy wi─Öcej ekonomist├│w ÔÇô tej instytucji brakuje mandatu do wspierania polityki gospodarczej poszczeg├│lnych rz─ůd├│w, jaki maj─ů cho─çby NBP czy ameryka┼äski FED.
Stiglitz docenia s┼éowa prezesa EBC, Mario Draghiego, kt├│ry w czerwcu 2012 roku zapewni┼é, ┼╝e EBC zrobi, co w jego mocy, aby uratowa─ç wsp├│ln─ů walut─Ö. Zdaniem noblisty potrzebny jest europejski minister finans├│w. Ten m├│g┼éby kierowa─ç efektywniej ┼Ťrodkami unijnymi tam, gdzie wzrost gospodarczy jest rachityczny, dokonuj─ůc tym samym (w obecnych warunkach) redystrybucji od kraj├│w P├│┼énocy do kraj├│w Po┼éudnia.
A co to nas wszystkich nad Wis┼é─ů obchodzi
A jaki z tego wniosek dla Polski? I tak ju┼╝ jeste┼Ťmy silnie uzale┼╝nieni od strefy euro, a nad Wis┼é─ů cz─Östo s┼éycha─ç g┼éosy akcentuj─ůce potrzeb─Ö suwerenno┼Ťci gospodarczej i politycznej, szczeg├│lnie wobec Niemiec. Warto wi─Öc mo┼╝e wyj┼Ť─ç poza emocjonaln─ů narracj─Ö o hegemonii naszego zachodniego s─ůsiada i w debacie o przej┼Ťciu od z┼éotego do euro u┼╝y─ç karty greckiej. Warszawa, redefiniuj─ůc swoje relacje z Berlinem, mo┼╝e jako interesariusz podkre┼Ťla─ç alternatywne wyj┼Ťcia z sekularnej stagnacji (trwa┼éego zahamowania wzrostu gospodarczego), kt├│ra bez w─ůtpienia trapi stref─Ö euro. Cho─çby poprzez skonstruowanie ponadnarodowych mechanizm├│w redystrybucji nadwy┼╝ek handlowych ÔÇô do tego potrzeba jednak silnego mandatu politycznego. Nie to jednak z punktu widzenia Polski by┼éoby najwa┼╝niejsze (to my mamy od kilku lat nadwy┼╝k─Ö w handlu z Niemcami). Bud┼╝et kraj├│w strefy euro powsta┼éby kosztem funduszy strukturalnych, kt├│rych jeste┼Ťmy najwi─Ökszym beneficjentem. Zatem ratowanie pozycji kraj├│w Po┼éudnia odby┼éoby si─Ö kosztem budowy naszych kolei, dr├│g czy lotnisk ÔÇô czy sta─ç nas na ten rodzaj ekonomicznej solidarno┼Ťci na miar─Ö XXI wieku?
***
Ksi─ů┼╝k─Ö dok┼éadnie obrazuj─ůc─ů polsk─ů perspektyw─Ö przyst─ůpienia do strefy euro opublikowali niedawno by┼éy wiceminister finans├│w Stefan Kawalec oraz g┼é├│wny ekonomista mBanku Ernest Pytlarczyk ÔÇô┬áÔÇ×Paradoks euro. Jak wyj┼Ť─ç z pu┼éapki wsp├│lnej waluty?ÔÇŁ, Komisja Europejska, Europejski Bank Centralny, Mi─Ödzynarodowy Fundusz Walutowy

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś