Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Spojrze─ç szerzej. Aborcja w ┼Ťwietle teologii wyzwolenia

Kwesti─Ö aborcji trzeba analizowa─ç w kontek┼Ťcie spo┼éecznym, nie jako kwesti─Ö dotycz─ůc─ů jedynie kobiety, jak czyni to ruch ÔÇ×pro choiceÔÇŁ, albo tylko p┼éodu, jak w ruchu ÔÇ×pro lifeÔÇŁ. Czerpi─ůc z teologii wyzwolenia i ekofeminizmu, warto rozszerza─ç odpowiedzialno┼Ť─ç i zmienia─ç struktury.
Spojrze─ç szerzej. Aborcja w ┼Ťwietle teologii wyzwolenia
ilustr.: Zofia Chamienia

ÔÇ×Teologowie wyzwolenia, kt├│rzy ostro sprzeciwiali si─Ö wszelkim rodzajom niesprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, rzadko wspominaj─ů o niesprawiedliwo┼Ťci wzgl─Ödem kobiet i milcz─ů na temat patriarchalnej teologii reprodukcji i patriarchalnych usi┼éowa┼ä narzucania tego, w jaki spos├│b kobiece cia┼éa maj─ů istnie─ç w ┼ŤwiecieÔÇŁ ÔÇô pisa┼éa w 1995 roku w tek┼Ťcie o aborcji Ivone Gebara, katolicka teolo┼╝ka ekofeministyczna i zakonnica, oskar┼╝aj─ůc teologi─Ö wyzwolenia o m─Öskocentryczn─ů perspektyw─Ö. Faktycznie, problematyka aborcji i praw reprodukcyjnych rzadko pojawia si─Ö w klasycznych tekstach, a najbardziej znani teologowie wyzwolenia wypowiadaj─ů si─Ö na temat aborcji z rzadka.

Dobrze znane s─ů pogl─ůdy na t─Ö spraw─Ö ┼Ťwi─Ötego Oscara Romero, kt├│ry zar├│wno aborcj─Ö, jak i antykoncepcj─Ö czy homoseksualizm uwa┼╝a┼é za konsekwencje skupienia kapitalistycznego Zachodu na przyjemno┼Ťci i u┼╝yteczno┼Ťci. Wielokrotnie wypowiada┼é si─Ö tak┼╝e przeciwko traktowaniu zmniejszania przyrostu naturalnego jako potencjalnego remedium na problemy ekonomiczne w krajach globalnego Po┼éudnia, uwa┼╝aj─ůc je za narzucane przez globaln─ů P├│┼énoc. Jego pogl─ůd na aborcj─Ö ┼é─ůczy┼é perspektyw─Ö opcji na rzecz ubogich z przes┼éankami charakterystycznymi dla katolickiej etyki reprodukcyjnej jako takiej: uznaniem pocz─Öcia za pocz─ůtek ┼╝ycia ludzkiego oraz przekonaniem, ┼╝e ludzka p┼éodno┼Ť─ç jest znakiem Bo┼╝ego b┼éogos┼éawie┼ästwa i darem, na kt├│ry nie nale┼╝y si─Ö zamyka─ç. Ograniczanie ludzkiej p┼éodno┼Ťci jest, zdaniem Romera, ciosem w godno┼Ť─ç cz┼éowieka jako obrazu Bo┼╝ego. Co wa┼╝ne, uwagi te dotycz─ů nie tylko kwestii moralnej oceny aborcji, ale r├│wnie┼╝ sfery regulacji prawnych.

Wypowiedzi te pochodz─ů sprzed kilkudziesi─Öciu lat. Trudno te┼╝ nazwa─ç je typowymi dla teologii wyzwolenia jako takiej: dominuj─ůc─ů w jej ramach strategi─ů by┼éo raczej omijanie problematyki zwi─ůzanej z szeroko rozumianym feminizmem, w tym aborcji, i wysuwanie na pierwszy plan ucisku ekonomicznego. W ostatnich dekadach obserwowa─ç mo┼╝na jednak otwieranie si─Ö teologii wyzwolenia na problematyk─Ö feministyczn─ů (na co wp┼éyw mia┼é rozw├│j teologii feministycznej i intersekcjonalnego feminizmu), a tak┼╝e zagadnienia zwi─ůzane z innymi rodzajami ucisku i wykluczenia. T┼éumacz─ůc potrzeb─Ö rozszerzonego wydania swojej ÔÇ×Teologii wyzwoleniaÔÇŁ, uwa┼╝any za ojca ruchu Gustavo Guti├ęrrez opisuje mi─Ödzy innymi przebudzenie na znaturalizowan─ů wcze┼Ťniej przemoc wobec kobiet, podkre┼Ťlaj─ůc rol─Ö ich do┼Ťwiadcze┼ä w dalszej ewolucji nurtu. Rozwijaj─ů si─Ö r├│wnie┼╝ podej┼Ťcia, kt├│re ┼é─ůcz─ů inspiracje p┼éyn─ůce z teologii wyzwolenia z teologi─ů feministyczn─ů czy ekofeministyczn─ů.

Mimo tego otwarcia nadal w┼Ťr├│d najbardziej znanych teolog├│w wyzwolenia zauwa┼╝alna jest niech─Ö─ç do podejmowania kwestii aborcji, co wida─ç mi─Ödzy innymi u przywo┼éywanego Guti├ęrreza. Wyj─ůtkiem jest tu najbardziej niepokorny wzgl─Ödem Magisterium Leonardo Boff, kt├│ry wielokrotnie wypowiada┼é si─Ö publicznie za legalizacj─ů aborcji, uwa┼╝aj─ůc, ┼╝e nale┼╝y bra─ç pod uwag─Ö nie tylko aspekt moralny, ale tak┼╝e kwesti─Ö zdrowia publicznego (szacuje si─Ö, ┼╝e w Brazylii co dwa dni kobieta umiera w wyniku ┼║le przeprowadzonej aborcji).

W kr├│tkim tek┼Ťcie w 2014 roku, opowiadaj─ůc si─Ö za ┼╝yciem ÔÇ×we wszystkich jego fazach i formachÔÇŁ i przeciwko uznaniu moralnej neutralno┼Ťci aborcji, Leonardo Boff krytykuje faryzejskie skupienie jedynie na ┼╝yciu pocz─Ötym.

W kr├│tkim tek┼Ťcie w 2014 roku (ÔÇ×Discutir el aborto por amor a la vidaÔÇŁ), opowiadaj─ůc si─Ö za ┼╝yciem ÔÇ×we wszystkich jego fazach i formachÔÇŁ i przeciwko uznaniu moralnej neutralno┼Ťci aborcji, Boff krytykuje faryzejskie skupienie jedynie na ┼╝yciu pocz─Ötym, a tak┼╝e rozwa┼╝anie aborcji w oderwaniu od rzeczywisto┼Ťci spo┼éecznej ÔÇô a wi─Öc ogromnej n─Ödzy, cz─Östo poni┼╝ej minimum egzystencji, i zatrwa┼╝aj─ůcej liczby nielegalnych aborcji i ich konsekwencji. Odpowiedzi─ů na t─Ö sytuacj─Ö powinna by─ç, jego zdaniem, ÔÇ×nie policja, ale odpowiedzialna polityka zdrowotna i poczucie realizmuÔÇŁ. Przeciwdzia┼éanie aborcji nie ma wi─Öc polega─ç na kryminalizacji, kt├│ra zagra┼╝a zdrowiu i ┼╝yciu kobiet, ale przede wszystkim na stworzeniu takich warunk├│w, w kt├│rych kobiety nie b─Öd─ů jej potrzebowa─ç. Przywo┼éuj─ůc wypowiedzi Franciszka, Boff apeluje tak┼╝e o wi─Öksz─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç w opiece duszpasterskiej wzgl─Ödem os├│b, kt├│re aborcji dokona┼éy.

Ilustracja: Zofia Chamienia

ilustr.: Zofia Chamienia

Odpowiedzialni za dzieci ┼Ťwiata

Pierwsze pokolenie teolog├│w wyzwolenia, jak widzieli┼Ťmy, nawet je┼Ťli podejmuje problematyk─Ö aborcji, czyni to w zasadzie marginalnie. Systematycznej refleksji na temat praw reprodukcyjnych w ┼Ťwietle teologii wyzwolenia podj─Ö┼éa si─Ö jednak w tek┼Ťcie ÔÇ×Race, Class, and Abortion: How Liberation Theology Enhances the Demand for Reproductive JusticeÔÇŁ Thia Cooper, ameryka┼äska teolo┼╝ka i wyk┼éadowczyni. Przekonuje ona, ┼╝e spojrzenie na sp├│r aborcyjny z perspektywy opcji preferencyjnej na rzecz ubogich prowadzi do jego przedefiniowania. Do┼Ťwiadczenie tych najbardziej wykluczonych ÔÇô przede wszystkim kobiet z mniejszo┼Ťci etnicznych i kobiet wykluczonych ekonomicznie ÔÇô nie mie┼Ťci si─Ö bowiem w ramie konfliktu podej┼Ťcia ÔÇ×pro choiceÔÇŁ i podej┼Ťcia ÔÇ×pro lifeÔÇŁ.

Je┼Ťli nawet pierwsze pokolenie teolog├│w wyzwolenia podejmuje problematyk─Ö aborcji, czyni to w zasadzie marginalnie.

Odnosz─ůc si─Ö do licznych bada┼ä i statystyk, Cooper wskazuje, ┼╝e praktyki wielu kobiet nie pokrywaj─ů si─Ö z ich przekonaniami ┼Ťwiatopogl─ůdowymi, a model my┼Ťlenia o prawach reprodukcyjnych jako sferze wyboru opiera si─Ö na prze┼Ťlepianiu r├│┼╝nego rodzaju ogranicze┼ä i przymus├│w, jakie s─ů spo┼éecznie narzucane na kobiety, ostatecznie ÔÇ×uprzywilejowuj─ůc bia┼ée kobiety z klasy ┼Ťredniej i wy┼╝szej, kt├│re maj─ů wi─Öksz─ů mo┼╝liwo┼Ť─ç podejmowania takich decyzjiÔÇŁ. Cooper wskazuje tak┼╝e na d┼éug─ů histori─Ö przymusowego zmniejszania dzietno┼Ťci kobiet biednych i czarnosk├│rych. O tym, kto ma prawo i mo┼╝liwo┼Ť─ç posiadania potomstwa, ostatecznie decyduje wi─Öc nie wyizolowana jednostka, ale spo┼éecznie narzucone warunki. W tym ┼Ťwietle jednak tak┼╝e model ÔÇ×pro lifeÔÇŁ okazuje si─Ö abstrakcj─ů: istniej─ůce warunki ekonomiczne i spo┼éeczne powoduj─ů bowiem cz─Östo niemo┼╝liwo┼Ť─ç praktycznego opowiedzenia si─Ö ÔÇ×za ┼╝yciemÔÇŁ, zmuszaj─ůc kobiety do wybierania mi─Ödzy jako┼Ťci─ů ┼╝ycia ich rodziny i ┼╝yciem p┼éodu albo uniemo┼╝liwiaj─ůc im podj─Öcie decyzji o powi─Ökszeniu rodziny.

O tym, kto ma prawo i mo┼╝liwo┼Ť─ç posiadania potomstwa, ostatecznie decyduje nie wyizolowana jednostka, ale spo┼éecznie narzucone warunki.

Kwesti─Ö aborcji ÔÇô m├│wi autorka ÔÇô trzeba wi─Öc analizowa─ç w kontek┼Ťcie spo┼éecznym i z uwzgl─Ödnieniem ca┼éej sfery reprodukcji, nie jako kwesti─Ö dotycz─ůc─ů jedynie kobiety, jak czyni to ruch ÔÇ×pro choiceÔÇŁ, albo tylko p┼éodu, jak w ruchu ÔÇ×pro lifeÔÇŁ. Czerpi─ůc z teologii wyzwolenia i ekofeminizmu, Cooper sugeruje rozszerzenie odpowiedzialno┼Ťci: ÔÇ×Je┼Ťli kobieta nie mo┼╝e zdecydowa─ç si─Ö na posiadanie i wychowanie dziecka w bezpiecznym i zdrowym ┼Ťrodowisku, jest to grzech pope┼éniony przeciw Bogu przez nas wszystkich, nie tylko przez biologicznych rodzic├│wÔÇŁ, gdy┼╝ ÔÇ×wszyscy jeste┼Ťmy odpowiedzialni za wychowanie dzieci [ÔÇŽ] nie tylko naszych w┼éasnych dzieci, ale dzieci ┼ŤwiataÔÇŁ. Je┼Ťli tak, to uznanie zasady ┼Ťwi─Öto┼Ťci ┼╝ycia i wyb├│r za ┼╝yciem wymagaj─ů od nas bardziej kompleksowego my┼Ťlenia i dzia┼éania na rzecz ┼Ťwiata, kt├│ry strukturalnie sprzyja ┼╝yciu (zar├│wno narodzonemu, jak i nienarodzonemu), a nie wymuszania na kobietach ponoszenia trud├│w, za kt├│re sami nie chcemy podj─ů─ç odpowiedzialno┼Ťci. Oznacza to zarazem przesuni─Öcie debaty aborcyjnej ze sporu skupionego na kwestii legalno┼Ťci na rzeczywiste wybory kobiet i czynniki, kt├│re na nie wp┼éywaj─ů.

Uznanie zasady ┼Ťwi─Öto┼Ťci ┼╝ycia i wyb├│r za ┼╝yciem wymagaj─ů od nas bardziej kompleksowego my┼Ťlenia i dzia┼éania na rzecz ┼Ťwiata, kt├│ry strukturalnie sprzyja ┼╝yciu.

Tworzy─ç warunki dla ┼╝ycia

Sytuacja w Polsce jest niew─ůtpliwie odmienna ni┼╝ sytuacja chocia┼╝by w Brazylii. Nie ulega jednak w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e prawny zakaz aborcji najbardziej uderza w kobiety o najni┼╝szym kapitale ekonomicznym, a tak┼╝e spo┼éecznym (chocia┼╝by w kobiety spoza du┼╝ych miast) ÔÇô kobiety z klas ┼Ťrednich i wy┼╝szych sta─ç na wyjazd za granic─Ö czy wykonanie bezpiecznego zabiegu nielegalnie. W Polsce ci─ůgle brakuje potrzebnych zabezpiecze┼ä spo┼éecznych, a pogarszaj─ůca si─Ö kondycja polskiej ochrony zdrowia nie sk┼éania do rodzenia ┼╝adnych dzieci, co dopiero dzieci z niepe┼énosprawno┼Ťciami. Nie sk┼éania do tego tak┼╝e ÔÇô powiedzmy to wyra┼║nie ÔÇô systemowo wspierany przez w┼éadz─Ö patriarchalizm, przerzucaj─ůcy odpowiedzialno┼Ť─ç za dziecko niemal ca┼ékowicie na matk─Ö.

To nie tak, ┼╝e powinni┼Ťmy wycofa─ç si─Ö w sfer─Ö prywatn─ů, dla chrze┼Ťcijanek g┼éosz─ůc heroizm mimo wszystko, a reszt─Ö ┼Ťwiata i jego wybory moralne pozostawiaj─ůc sekularnej dowolno┼Ťci.

Zaniepokojenie budzi oczywi┼Ťcie narracja, kt├│ra uznaje aborcj─Ö za wyb├│r ca┼ékowicie neutralny moralnie b─ůd┼║ rozwa┼╝a dost─Öpno┼Ť─ç aborcji jako najbardziej oczywistej odpowiedzi na niepe┼énosprawno┼Ť─ç p┼éodu, nie podejmuj─ůc zarazem ┼╝adnej powa┼╝nej debaty na temat konieczno┼Ťci wieloaspektowej poprawy sytuacji rodzin os├│b z niepe┼énosprawno┼Ťci─ů, obejmuj─ůcej zar├│wno elementarne kwestie ekonomiczne, jak te┼╝ szerok─ů problematyk─Ö dost─Öpu do us┼éug publicznych czy integracji spo┼éecznej. Reakcj─ů na to zaniepokojenie nie mo┼╝e by─ç jednak pr├│ba przyklepania chrze┼Ťcija┼äskiej z nazwy hegemonii w sferze prawodawstwa (przyklepania, dodajmy, z ostentacyjnym brakiem szacunku dla debaty spo┼éecznej), kt├│re albo nie wp┼éynie znacz─ůco na liczb─Ö faktycznie wykonywanych aborcji, albo egoistycznie pozostawi kobiety same z trudami rodzicielstwa. Nie oznacza to jednak zarazem, ┼╝e powinni┼Ťmy wycofa─ç si─Ö w sfer─Ö prywatn─ů, dla chrze┼Ťcijanek g┼éosz─ůc heroizm mimo wszystko, a reszt─Ö ┼Ťwiata i jego wybory moralne pozostawiaj─ůc sekularnej dowolno┼Ťci. Nasz─ů odpowiedzi─ů na Bo┼╝e wezwanie do wyboru ┼╝ycia powinno by─ç zar├│wno strukturalne, jak i indywidualne, tworzenie warunk├│w do wzrastania ┼╝ycia, jak m├│wi Boff, ÔÇ×we wszystkich jego formach i fazachÔÇŁ.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś