Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Skrawki polityki mieszkaniowej

Dominuj膮ce od czasu transformacji przekonanie, 偶e dobre mieszkanie to mieszkanie w艂asno艣ciowe, uniemo偶liwia powa偶n膮 dyskusj臋 o zr贸偶nicowanych potrzebach lokalowych w naszym kraju.

Ilustr.: Kasia Majchrowska


Z pocz膮tkiem stycznia 2014 r. ruszy艂 nowy projekt Mieszkanie dla M艂odych, jednak偶e podobnie do wcze艣niejszych pomys艂贸w, i on jest daleki od rozwi膮zania problem贸w mieszkaniowych w Polsce. A problemy te wynikaj膮 z tego, 偶e o ile mo偶na wymienia膰 d艂ugo r贸偶ne partykularne rozstrzygni臋cia z zakresu mieszkalnictwa, to trudno powiedzie膰, 偶e w Polsce istnieje jakakolwiek sp贸jna polityka mieszkaniowa.
 
Dominuj膮ce od czasu transformacji przekonanie, 偶e dobre mieszkanie to mieszkanie w艂asno艣ciowe, uniemo偶liwia powa偶n膮 dyskusj臋 o zr贸偶nicowanych potrzebach lokalowych w naszym kraju. Podej艣cie takie spycha bowiem na dalszy plan szukanie rozwi膮za艅, kt贸re uregulowa艂yby kwestie wysokich czynsz贸w na prywatnym rynku najmu oraz zach臋ci艂y samorz膮dy do bardziej rozwa偶nej polityki wobec zasobu komunalnego.
 
Mieszkanie jest prawem
Zgodnie z art. 75 Konstytucji RP, 鈥瀢艂adze publiczne prowadz膮 polityk臋 sprzyjaj膮c膮 zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywateli, w szczeg贸lno艣ci przeciwdzia艂aj膮 bezdomno艣ci, wspieraj膮 rozw贸j budownictwa socjalnego oraz popieraj膮 dzia艂ania obywateli zmierzaj膮ce do uzyskania w艂asnego mieszkania. Ochron臋 praw lokator贸w okre艣la ustawa.鈥
 
Cho膰 mieszkania zawsze pozostan膮 towarem, to z wielu powod贸w spo艂ecznych pa艅stwo powinno prowadzi膰 aktywn膮 polityk臋 w tym obszarze. Has艂o 鈥濵ieszkanie prawem 鈥 nie towarem鈥 oznacza tylko tyle, 偶e opr贸cz tego, i偶 mieszkanie mo偶e by膰 traktowane jako dobro luksusowe, ka偶dy z nas ma prawo mie膰 gdzie mieszka膰 i pa艅stwo powinno wzi膮膰 za to pewn膮 odpowiedzialno艣膰.
 
Przywo艂ywanie art. 75. konstytucji jest wa偶ne, poniewa偶 przypomina nam, 偶e potrzeby mieszkaniowe s膮 zr贸偶nicowane, tak jak zr贸偶nicowana mo偶e by膰 sytuacja 偶yciowa u偶ytkownik贸w tych偶e mieszka艅. W praktyce zatem konstytucja m贸wi o wspieraniu przeciwdzia艂aniu bezdomno艣ci, budowaniu mieszka艅 socjalnych i wspieraniu zakupu mieszka艅 przez Polak贸w. Tymczasem nowe rz膮dowe programy mieszkaniowe s艂u偶膮 zapewnieniu wy艂膮cznie ostatniej z potrzeb wymienionych w konstytucji, czyli posiadaniu w艂asnego mieszkania i to w dodatku mieszkania w艂asno艣ciowego. Jest to dalece niewystarczaj膮ce, bo tylko kompleksowy system pozwoli zaspokoi膰 bie偶膮ce i przysz艂e potrzeby mieszkaniowe wszystkich obywateli naszego pa艅stwa.
 
Mieszkanie dla M艂odych i Rodzina na Swoim
Co jaki艣 czas przez polskie media przetacza si臋 informacja o nowym rozwi膮zaniu z zakresu polityki mieszkaniowej. Zwykle odbywa si臋 to w kontek艣cie zawiedzionych nadziei m艂odych wyborc贸w. Dlatego te偶 program Mieszkanie Dla M艂odych (MdM), kt贸ry ruszy艂 w styczniu 2014 r. ma na celu pom贸c m艂odym osobom (zar贸wno singlom, jak i parom) kupi膰 mieszkanie.
 
Jednak偶e zak艂adaj膮c, 偶e w艂asne mieszkanie jest tym czego pragn膮 m艂odzi Polacy i m艂ode Polki, wci膮偶 mo偶na mie膰 wiele w膮tpliwo艣ci czy MdM jest najlepszym dla nich programem. Dlaczego? W momencie, kiedy wszed艂 on w 偶ycie okaza艂o si臋, 偶e cena za metr kwadratowy mieszkania, do kt贸rej mo偶na otrzyma膰 dop艂aty jest znacznie ni偶sza ni偶 艣rednia cena mieszkania w centrum miast. W efekcie, jedyne zakupy na kt贸re 鈥瀖艂odzi鈥 mog膮 sobie pozwoli膰 spe艂niaj膮c wymagania programu, to s膮 mieszkania na przedmie艣ciach. W ten oto spos贸b stworzono niechc膮cy program, kt贸ry sprawia, 偶e m艂odzi ludzie wypychani s膮 na obrze偶a miasta. Obrze偶a, gdzie najcz臋艣ciej wci膮偶 brakuje podstawowej infrastruktury, takiej jak szko艂y czy przedszkola.
 
Innym kontrowersyjnym skutkiem jest przyrost m艂odych ma艂偶e艅stw z kredytem na dekady. MdM staj膮c si臋 bohaterem suburbanizacji, wspiera to niew膮tpliwe niekorzystne zjawisko. Swoj膮 drog膮, warto przypomnie膰, 偶e jesieni膮 ostrzega艂 przed tym w swoim o艣wiadczeniu Kongres Ruch贸w Miejskich. Na pr贸偶no.
 
Wed艂ug rz膮du bowiem celem ustawy jest 鈥瀙odtrzymanie zdolno艣ci produkcyjnej鈥 sektora budowlanego oraz 鈥瀙oprawienie zdolno艣ci kredytowej鈥 os贸b o ni偶szych zarobkach.
Przemilczanym celem jest prawdopodobnie r贸wnie偶 dofinansowanie firm deweloperskich, cho膰 nie zapominajmy, 偶e wed艂ug ubieg艂orocznego raportu Narodowego Banku Polskiego firmy te i tak osi膮gaj膮 niezwykle du偶e (w por贸wnaniu do innych bran偶) mar偶e, si臋gaj膮ce 艣rednio a偶 40 procent.
 
To co jest smutne, to 偶e Mieszkanie dla M艂odych nie jest pierwszym rz膮dowym programem co do, kt贸rego mo偶na mie膰 w膮tpliwo艣ci, czy jego celem jest przede wszystkim zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych. Podobne w膮tpliwo艣ci rodzi艂 ju偶 pierwowz贸r obecnego programu, czyli s艂awna 鈥濺odzina na Swoim鈥, z kt贸rej skorzysta艂o ponad 177 tys. os贸b.
 
O ile jednak MdM oferuje wsparcie w postaci jednorazowej dop艂aty do wk艂adu w艂asnego, poprzedni program RnS wyr贸wnywa艂 r贸偶nic臋 mi臋dzy zdolno艣ci膮 kredytow膮 m艂odych, a faktyczn膮 rat膮 kredytu. Mechanizm ten mo偶e i pom贸g艂 rozwi膮za膰 indywidualne problemy poszczeg贸lnych rodzin, ale w skali rynku doprowadzi艂 do ustabilizowania si臋 wysokich cen kredyt贸w, co sprawi艂o, 偶e prywatni w艂a艣ciciele musieli boryka膰 si臋 z ma艂ym popytem na nowe mieszkania.
 
Partnerstwo zako艅czone fiaskiem
Tyle ponarzekali艣my, spr贸bujmy zastanowi膰 si臋 nad pozytywniejszymi rozwi膮zaniami. Alternatyw膮 wobec dop艂at dla deweloper贸w i kredyt贸w mieszkaniowych mog艂oby by膰 na przyk艂ad budowanie mieszka艅 w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego. Zagorza艂膮 zwolenniczk膮 takiego rozwi膮zania jest od lat dr Irena Herbst. W swoim artykule w pierwszym numerze Magazynu Miasta wymienia ona partnerstwo publiczno-prywatne (PPP), czyli wykorzystanie kapita艂u prywatnego do budowy mieszka艅 pe艂ni膮cych funkcje mieszka艅 komunalnych, jako istotne narz臋dzie prowadzenia polityki miejskiej.
 
Warto przypomnie膰, 偶e do budowy 346 lokali komunalnych przy u偶yciu formu艂y PPP przymierza艂 si臋 swego czasu Krak贸w. Ostatecznie inwestycja zosta艂a jednak wycofana ze wzgl臋du na 鈥 nomen omen 鈥 zbyt du偶e ryzyko prawne przedsi臋wzi臋cia. Do budowania mieszka艅 komunalnych w ramach PPP przymierza艂y si臋 r贸wnie偶 inne polskie miasta takie jak Boles艂awiec, Tychy, O艂awa czy Zblewo, ale do dzi艣 wsz臋dzie ko艅czy艂o si臋 to fiaskiem.
 
Spory o wykup mieszka艅
Zatem mamy problem. Aby spe艂nia膰 konstytucyjny zapis o konieczno艣ci zapewnienia potrzeb mieszkaniowych samorz膮dy musia艂yby zacz膮膰 poszerza膰 baz臋 lokali komunalnych. Trudno jednak oczekiwa膰 od samorz膮d贸w, 偶e zaczn膮 inwestowa膰 w tym kierunku, dop贸ki nie panuje powszechna zgoda, 偶e jest to konieczne. Nie b臋dzie rewolucji, gdy nie mo偶emy si臋 doczeka膰 sp贸jnej polityki na poziomie samorz膮d贸w w kwestii tak podstawowej jak wykup mieszka艅 z du偶膮 bonifikat膮.
 
艁贸d藕, Wroc艂aw Gda艅sk zach臋caj膮 lokator贸w do wykupu mieszka艅. Towarzyszy temu przekonanie, 偶e mieszkania powinny by膰 prywatne, bo prywatne jest z zasady lepsze ni偶 komunalne. Samo stwierdzenie a priori jest dyskusyjne, a do tego towarzyszy mu cz臋sto cynizm w艂adz miejskich, kt贸re za pomoc膮 wykupu mieszka艅 staraj膮 si臋 przerzuci膰 na lokator贸w koszty wieloletnich zaniedba艅 remontowych. Ca艂kiem wprost m贸wi zreszt膮 o tym w jednym z wywiad贸w wiceprezydent Gda艅ska, Maciej Lisicki: 鈥濵y艣my kiedy艣 policzyli, 偶e aby wyremontowa膰 wszystkie mieszkania komunalne w Gda艅sku, potrzebujemy 600 milion贸w z艂otych. To gigantyczna kwota, kt贸rej nie mamy. To ju偶 lepiej sprzeda膰 cz臋艣膰 tych mieszka艅, nawet za 10 procent warto艣ci i niech nowi w艂a艣ciciele sami o nie dbaj膮.鈥
 
Odwrotn膮 tendencj臋 wida膰 w Warszawie i w Szczecinie. Miasta te rezygnuj膮 z maksymalnych bonifikat (90%), aby zachowa膰 w swoim posiadaniu zasoby mieszka艅 komunalnych. Wstrzymanie sprzeda偶y mieszka艅 jest szczeg贸lnie wa偶ne w Warszawie gdzie du偶a cz臋艣膰 nieruchomo艣ci ulega rozbi贸rkom lub zwrotom z powod贸w prawnych. Z analizy z Wieloletniego Programu Gospodarowania Mieszkaniowym Zasobem m.st. Warszawy na lata 2013-2017 wynika, 偶e w okresie 2007-2011 roczny spadek liczby lokali mieszkalnych wynosi艂 艣rednio ok.聽2聽500 lokali, z czego 10聽550 zosta艂o sprzedanych, 3聽342 zwr贸conych w tytu艂u dekretu Bieruta, a pozosta艂e 1聽041 utracone z tytu艂u rozbi贸rki, sprzeda偶y nieruchomo艣ci, zmiany przeznaczenie i innych powod贸w. Tak wi臋c mimo budowania nowych lokali komunalnych prognozy wskazuj膮 spadek ich liczby z 85聽275 w 2013 r. do 81聽592 w roku 2017 r.
 
Jest jednak nadzieja dla mieszkalnictwa komunalnego. Miasta szukaj膮 sposob贸w pozyskiwania nowych mieszka艅 komunalnych za pomoc膮 programu 鈥濵ieszkanie za grunt鈥. Program taki dzia艂a ju偶 w Gda艅sku, a pierwsze przymiarki do wprowadzenia tego rozwi膮zania s膮 ju偶 prowadzone w Warszawie. Pomys艂 wydaje si臋 prosty. Ratusz pozyskuje lokale od deweloper贸w p艂ac膮c za nie miejskimi dzia艂kami.
 
Kontenerowce
Jest jeszcze jeden fatalny spos贸b rozwi膮zywania problemu mieszkalnictwa w Polsce. Mimo istniej膮cych ju偶 wzorc贸w pozytywnych miasta wci膮偶 si臋gaj膮 po 鈥 jak si臋 wydaje 鈥 dawno skompromitowane rozwi膮zania, takie jak osiedla kontenerowe. Siedliska takie nie do艣膰, 偶e z zasady oferuj膮 bardzo niskie warunki 偶ycia i zwykle znajduj膮 si臋 na obrze偶ach miast, co prowadzi do marginalizacji ich mieszka艅c贸w, (Kontenery: polityka wykluczenia) to jeszcze generuj膮 relatywnie wysokie koszty utrzymania. Wystarczy wspomnie膰 o op艂atach za ogrzewanie, kt贸re jest na pr膮d elektryczny. A o tym jak upokarzaj膮ce i trudne jest 偶ycie w kontenerach socjalnych mo偶na r贸wnie偶 obejrze膰 w nowym dokumencie grupy Kontr Plan, 鈥濳ontenery鈥.
 
Ostatnie taki osiedle powsta艂o w Poznaniu przy ul. 艢redzkiej w 2011 r.. Pocz膮tkowo mieli tam trafia膰 jedynie 鈥瀟rudni鈥 lokatorzy, ale z czasem okaza艂o si臋, 偶e wysy艂a si臋 tam po prostu osoby bezdomne. Nieca艂y rok temu pomys艂 na stawianie kontener贸w socjalnych mia艂 r贸wnie偶 burmistrz warszawskiego Bemowa Jaros艂aw D膮browski. Mia艂y by膰 one straszakiem na oszukuj膮cych lokator贸w. Szcz臋艣liwie pomys艂 burmistrza by艂 sprzeczny z polityk膮 mieszkaniow膮 sto艂ecznego Ratusza i na pogr贸偶kach si臋 sko艅czy艂o.
 
Postawmy na sp贸艂dzielczo艣膰!
Przyjmuj膮c rozwi膮zania z Zachodu by膰 mo偶e powinni艣my wr贸ci膰 do w艂asnych korzeni. Polska ma wszak d艂ug膮 tradycj臋 sp贸艂dzielcz膮, w tym r贸wnie偶 mieszkaniow膮. Aktualnym przyk艂adem kooperatywy mieszkaniowej mo偶e by膰 Kraftwerk 1 w Zurichu Takie ma艂e sp贸艂dzielnie zapewniaj膮 potrzeb臋 posiadania mieszkania na w艂asno艣膰, ale jednocze艣nie pozwalaj膮 omin膮膰 rynek deweloperski. Mimo, 偶e to rozwi膮zanie popularne na Zachodzie, to w Polsce odrodzenie takich pomys艂贸w dopiero raczkuje. Na szcz臋艣cie m贸wi si臋 o tym coraz wi臋cej. Na przyk艂ad na 艂amach Krytyki Politycznej postulowali takie rozwi膮zania architekci 鈥 Maciej Czeredys i Piotr Topi艅ski. Wed艂ug nich rozw贸j mikrosp贸艂dzielczo艣ci zar贸wno na mniej, jak i bardziej centralnych dzia艂kach doprowadzi艂by do spadku cen na rynku deweloperskim. By艂by wi臋c korzystny dla wszystkich. Do podobnego rozwi膮zania przymierza si臋 zreszt膮 Bia艂ostocka Kooperatywa Mieszkaniowa.
 
Jaki z tego wszystkiego wniosek? W polityce mieszkaniowej nale偶y szuka膰 wielu komplementarnych rozwi膮za艅, kt贸re w ca艂o艣ci powinny prowadzi膰 do zaspokojenia potrzeb r贸偶nych grup spo艂ecznych zale偶nie od ich zarobk贸w, potrzeby mobilno艣ci, zmieniaj膮cych si臋 wraz z biegiem 偶ycia potrzeb odno艣nie wielko艣ci mieszkania. Warto te偶 dowarto艣ciowa膰 rynek najmu, kt贸ry m贸g艂by by膰 jednym ze skutecznych sposob贸w zapewniania potrzeb mieszkaniowych, a nie tylko przej艣ciowym rozwi膮zaniem na czas, zanim zamieszka si臋 w mieszkaniu w艂asno艣ciowym.
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij