Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Sk膮pa bigoteria

Nie mam w膮tpliwo艣ci, 偶e spos贸b finansowania zak艂贸ca obraz ko艣cio艂贸w i innych zwi膮zk贸w wyznaniowych w spo艂ecze艅stwie i nie s艂u偶y ich wiarygodno艣ci. Z perspektywy d艂ugoletniej wiarygodno艣膰 jest kwesti膮 fundamentaln膮. Polak jest w stanie wybaczy膰 proboszczowi z艂amanie celibatu, ale nie daruje 藕dzierstwa - m贸wi dr Pawe艂 Borecki.

ilustr. Olga Mici艅ska


 
O tym, sk膮d Ko艣ci贸艂 ma pieni膮dze, jak uniezale偶ni膰 Ko艣ci贸艂 od Pa艅stwa i czy pomys艂 rz膮dowy pomys艂 odpisywania 0,3% jest s艂uszny, w wywiadzie dla 鈥濳ontaktu鈥 鈥 dr Pawe艂 Borecki specjalista ds. prawa wyznaniowego.
 
„KONTAKT”: W jaki spos贸b Pa艅stwo wspiera finansowo Ko艣ci贸艂?
dr Pawe艂 Borecki: Jednym z najbardziej znanych 藕r贸de艂 wsparcia finansowego聽 dla Ko艣cio艂a ze strony pa艅stwa jest Fundusz Ko艣cielny. Z Funduszu obecnie pokrywane s膮 wy艂膮cznie sk艂adki ubezpieczenia spo艂ecznego i zdrowotnego duchownych. To zaledwie 0,3% wydatk贸w pa艅stwa. Znacz膮cym wsparciem s膮 r贸wnie偶 wynagrodzenia katechet贸w, a ich wysoko艣膰 si臋ga, wed艂ug r贸偶nych 藕r贸de艂, od oko艂o 350 do 500 milion贸w z艂otych. Nale偶y przy tym pami臋ta膰, 偶e katecheza jest misj膮 Ko艣cio艂a. W polskiej szkole lekcje religii maj膮 z za艂o偶enia charakter konfesyjny i formacyjny, nie s膮 religioznawstwem. Skoro Konkordat z 1993 r. przewiduje jednak fakultatywn膮 nauk臋 religii w szko艂ach i przedszkolach w ramach planu zaj臋膰, to jest logiczn膮 konsekwencj膮 tego stanu rzeczy, 偶e katecheci s膮 zatrudnieni w plac贸wkach o艣wiatowych jako nauczyciele. Aczkolwiek Konkordat nie okre艣la bezpo艣rednio zasad wynagradzania katechet贸w.
Nadmiernie rozbudowane w stosunku do potrzeb jest za to duszpasterstwo w niekt贸rych tak zwanych instytucjach zamkni臋tych. Uwagi te dotycz膮 zw艂aszcza Wojska Polskiego, Policji, czy S艂u偶by Celnej. Kapelani katoliccy w Wojsku Polskim maj膮 zazwyczaj stopnie pu艂kownik贸w, podpu艂kownik贸w i major贸w, wi臋c koszty ich utrzymania s膮 bardzo wysokie. Kapelani dzia艂aj膮 r贸wnie偶 w S艂u偶bie Celnej i w Policji. A przecie偶 funkcjonariusze tych s艂u偶b maj膮 mo偶liwo艣膰 korzystania z pos艂ug religijnych w swoich ko艣cio艂ach parafialnych. Obecno艣膰 kapelan贸w w komendach i komisariatach policyjnych dodatkowo legitymizuje po艣rednio wszystkie negatywne zjawiska, kt贸re mog膮 mie膰 tam miejsce. Uzasadniona jest jedynie obecno艣膰 kapelan贸w Policji w jednostkach skoszarowanych. Dlatego oszcz臋dno艣ci poszukiwa艂bym w duszpasterstwach s艂u偶b mundurowych.
 
Czy Ko艣ci贸艂 dostaje dotacje na utrzymanie 艣wi膮ty艅?
Jeszcze niedawno Fundusz Ko艣cielny wspiera艂 finansowo remonty obiekt贸w sakralnych, ale ju偶 go na to nie sta膰. Obecnie Ko艣ci贸艂 otrzymuje dotacje z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, co jest zrozumia艂e, poniewa偶 spo艣r贸d budynk贸w historycznych w Polsce przetrwa艂y g艂贸wnie obiekty sakralne. Wa偶nym 藕r贸d艂em wsparcia okaza艂y si臋 艣rodki z Unii Europejskiej. Pa艅stwo finansuje ponadto szereg uczelni wyznaniowych i wydzia艂y teologii katolickiej na niekt贸rych uniwersytetach pa艅stwowych. Wyk艂adowcami jest cz臋sto wy偶sze duchowie艅stwo.
 
Czy mo偶na powiedzie膰, 偶e s膮 to du偶e sumy?
Niekt贸re dane wskazuj膮, 偶e pa艅stwo 鈥瀙ompuje鈥 w Ko艣ci贸艂 Katolicki nawet 1 mld 300 mln milion贸w z艂otych rocznie. Z raportu KAI wynika, 偶e jest to ponad 800 mln. Rozbie偶no艣ci s膮 wi臋c znacz膮ce. Trzeba pami臋ta膰, 偶e instytucje ko艣cielne nie p艂ac膮 w praktyce podatku dochodowego, korzystaj膮 z istotnych zwolnie艅 z podatku od nieruchomo艣ci i zwolnie艅 z podatku od spadk贸w i darowizn. Podatek dochodowy p艂ac膮 indywidualni ksi臋偶a. Instytucje ko艣cielne, je艣li ju偶, to uiszczaj膮 g艂贸wnie podatek rolny i le艣ny. Trudno te偶 dociec, w jakim stopniu Ko艣ci贸艂 Katolicki korzysta z subwencji samorz膮dowych. Wiele zale偶y od relacji duchowie艅stwa i lokalnych w艂adz, i nie dotyczy to tylko Ko艣cio艂a katolickiego, ale r贸wnie偶 innych np. Ko艣cio艂a prawos艂awnego.
Nie mam w膮tpliwo艣ci, 偶e spos贸b finansowania zak艂贸ca obraz ko艣cio艂贸w i innych zwi膮zk贸w wyznaniowych w spo艂ecze艅stwie i nie s艂u偶y ich wiarygodno艣ci. Z perspektywy d艂ugoletniej wiarygodno艣膰 jest kwesti膮 fundamentaln膮. Polacy, jednak w wi臋kszo艣ci wierz膮cy, nieraz ocieraj膮cy si臋 o dewocj臋, maj膮 te偶 du偶y potencja艂 antyklerykalny o pod艂o偶u ekonomicznym. Polska szlachta z jednej strony uzna艂a Matk臋 Bo偶膮 za Kr贸low膮 Korony Polskiej, z drugiej jednak konsekwentnie od pocz膮tku XVI wieku uchwala艂a ustawy ograniczaj膮ce posiadanie przez Ko艣ci贸艂 d贸br ziemskich (tzw. ustawy amortyzacyjne).
 
Czy rz膮dowy projekt, przewiduj膮cy zast膮pienie Funduszu Ko艣cielnego przekazywaniem 0,3 proc. podatku na Ko艣cio艂y i zwi膮zki wyznaniowe, jest sensowny?
Pomys艂 zast膮pienia dotacji bezpo艣redniej mo偶liwo艣ci膮 przekazywania kilku promili podatku dochodowego od os贸b fizycznych聽 na rzecz wybranego zwi膮zku wyznaniowego (tzw. asygnata podatkowa) mo偶na oceni膰 pozytywnie z punktu widzenia konstytucyjnej i konkordatowej zasady wzajemnej niezale偶no艣ci pa艅stwa i Ko艣cio艂a w wymiarze finansowym. Poza tym w艂adze publiczne zachowa艂yby konstytucyjn膮 zasad臋 bezstronno艣ci 艣wiatopogl膮dowej. Nie jestem jednak zwolennikiem tego rozwi膮zania, przede wszystkim ze wzgl臋du na jego bardzo prawdopodobne negatywne skutki spo艂eczne. Wszystkie wyznania musia艂yby zabiega膰 o sympati臋 podatnik贸w, co wymaga艂oby du偶ej akcji informacyjnej i reklamy, tak, jak czyni膮 to organizacje po偶ytku publicznego. Negatywne efekty finansowe dotkn臋艂yby przede wszystkim konfesje nierzymskokatolickie, kt贸re nie maj膮 艣rodk贸w na tego typu kampanie.
Ponadto rz膮d proponuje zbyt kr贸tki 鈥 zaledwie dwuletni 鈥 okres przej艣ciowy. Wyznania musz膮 mie膰 czas na 鈥瀢ychowanie鈥 swoich wiernych. Do艣wiadczenia hiszpa艅skie i w艂oskie we wprowadzaniu podobnych rozwi膮za艅 m贸wi膮, 偶e nawet pi臋膰 lat to za kr贸tko. W Hiszpanii i na W臋grzech wysoko艣膰 艣rodk贸w zebranych z asygnaty podatkowej by艂a niezadawalaj膮ca. W Hiszpanii premier Zapatero podni贸s艂 wymiar asygnaty (z 0,5 do 0,7 proc.), a i tak Pa艅stwo musi udziela膰 Ko艣cio艂owi dotacji bezpo艣redniej.
Przekazywanie 0,3 proc wi膮偶e si臋 te偶 ze szczeg贸艂owymi problemami. Nie wiadomo, komu mia艂yby by膰 przekazywane wp艂ywy z odpis贸w od podatk贸w. Gdzie jest centrala Ko艣cio艂a katolickiego w Polsce? Konferencja Episkopatu Polski pe艂ni tylko funkcj臋 koordynacyjn膮 wobec biskup贸w. Przekazywanie asygnaty stworzy dodatkowy problem relacji wewn膮trz Ko艣cio艂a.聽 Dotychczas pieni膮dze z Funduszu Ko艣cielnego wspiera艂y bezpo艣rednio odbiorc贸w – duchowie艅stwo. Natomiast dystrybucja 艣rodk贸w za po艣rednictwem diecezji spowoduje, 偶e ksi臋偶a b臋d膮 musieli zwraca膰 si臋 z pro艣b膮 o pieni膮dze do swoich ordynariuszy, co wzmacnia艂oby wasalizacj臋 ni偶szego kleru wobec diecezji. Ko艣ci贸艂 nie powinien wiedzie膰, kto przekaza艂 na jego rzecz asygnat臋 podatkow膮. Mog艂oby to prowadzi膰 do presji wobec wiernych poprzez odmow臋 us艂ug religijnych. Proponowany system grozi ponadto stygmatyzacj膮 podatnik贸w przekazuj膮cych asygnat臋 na rzecz wyzna艅 mniejszo艣ciowych np. 偶ydowskiego. Wreszcie skoro wyznania b臋d膮 dostawa膰 pieni膮dze podatnik贸w, powinny si臋 z nich rozlicza膰 i publikowa膰 sprawozdania np. w Monitorze Polskim.
 
Niedawno w radiu Tok fm postulowa艂 pan pe艂ne oddzielenie finansowe Ko艣cio艂a i Pa艅stwa. Czy to w og贸le mo偶liwe?
Takie rozwi膮zanie ostatecznego rozliczenia jest przeprowadzane obecnie w Czechach. W Polsce nigdy nie oszacowano, ile d贸br zosta艂o przej臋tych przez pa艅stwo na szkod臋 wsp贸lnot religijnych, a ile w mi臋dzyczasie w艂adze konfesjom przekaza艂y. Przy wzajemnych rozliczeniach Pa艅stwo mog艂oby nale偶n膮 kwot臋 zwr贸ci膰 w formie d艂ugoterminowych, nawet kilkudziesi臋cioletnich papier贸w warto艣ciowych. Fundusz Ko艣cielny docelowo nale偶y zlikwidowa膰. Niech Ko艣ci贸艂 sam sobie stworzy w艂asny system emerytalny na wz贸r prywatnych funduszy inwestycyjnych. I niech czerpie z tego zyski.
Uwa偶am, 偶e dla Ko艣cio艂a najlepszym rozwi膮zaniem by艂aby ca艂kowita niezale偶no艣膰 finansowa, co pomaga艂oby w zachowaniu niezale偶no艣ci w g艂oszeniu jego doktryny moralnej i spo艂ecznej oraz oceny zachowa艅 klasy politycznej.
Jak trafnie zauwa偶y艂 arcybiskup S艂awoj Leszek G艂贸d藕, dyskusja o finansach Ko艣cio艂a dopiero si臋 rozpoczyna i nie wiadomo, czym si臋 sko艅czy. Otwarta zosta艂a puszka Pandory. Nie wiadomo, czy by艂o warto. Obawiam si臋, 偶e wsp贸lnoty wyznaniowe nie s膮 gotowe na tego rodzaju zmiany. Maj膮 one cz臋sto w艂asne systemy finansowania o d艂ugiej tradycji. Trzeba pami臋ta膰, 偶e Ko艣cio艂y to nie s膮 sp贸艂ki kapita艂owe, ani stowarzyszenia hodowc贸w kanark贸w, ale instytucje, kt贸re funkcjonuj膮 od wiek贸w. Niekiedy s膮 r贸wnie stare, co historia polskiej pa艅stwowo艣ci. Pe艂ni膮 nie tylko funkcj臋 religijn膮, ale tak偶e kulturotw贸rcz膮, charytatywn膮, czy o艣wiatow膮. Wszelkie zmiany nale偶a艂oby ustala膰 we wsp贸艂pracy z wyznaniami i potwierdzi膰 zgodnie z art. 25 Konstytucji w formie um贸w.
 
Rozmawia艂 Mateusz Luft
 
dr Pawe艂 Borecki jest adiunktem w Katedrze Prawa Wyznaniowego Wydzia艂u Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Autor licznych artyku艂贸w i ksi膮偶ek z zakresu prawa wyznaniowego.
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij