Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Prof. Carlin: Wi─Öcej ni┼╝ lifting

Studenci ekonomii byli przekonani, ┼╝e ÔÇ×bycie ekonomist─ůÔÇŁ sprowadza si─Ö do zak┼éadania egoistycznego zachowania jednostek. Powtarzajmy studentom, ┼╝e pytania o sprawiedliwo┼Ť─ç ekonomi┼Ťci nie maj─ů prawa po prostu zamie┼Ť─ç pod dywan.

 

ilustr.: Aleksandra Lampart

ilustr.: Aleksandra Lampart


Z┬áprofesor Wendy Carlin rozmawiaj─ů Ignacy i Konstancja ┼Üwi─Öciccy. Wywiad pochodzi z┬á28. numeru magazynu ÔÇ×KontaktÔÇŁ pod tytu┼éem ÔÇ×Ma┼ée obczyznyÔÇŁ.┬á
IGNACY ┼ÜWI─śCICKI, KONSTANCJA ┼ÜWI─śCICKA: ÔÇ×Stan makro[ekonomii] jest dobryÔÇŁ ÔÇô pisa┼é na dwa tygodnie przed upadkiem Lehman Brothers jeden z czo┼éowych ekonomist├│w, Olivier Blanchard. A p├│┼║niej zacz─ů┼é si─Ö najwi─Ökszy kryzys w ostatnim stuleciu. Czy takie kryzysy po prostu si─Ö zdarzaj─ů, czy to jednak kryzys ekonomii jako nauki?
PROF. WENDY CARLIN:┬áW obu tych twierdzeniach jest sporo s┼éuszno┼Ťci. Ekonomia jest bardzo szerok─ů dziedzin─ů. Obszarem, kt├│ry okaza┼é si─Ö w niej najs┼éabszy i nie nad─ů┼╝y┼é za rzeczywisto┼Ťci─ů, jest w┼éa┼Ťnie makroekonomia. W spos├│b drastyczny ujawni┼é to ostatni kryzys. Nie jest wi─Öc prawd─ů, ┼╝e wszyscy prowadzili┼Ťmy wspania┼ée badania nad zagro┼╝eniami wynikaj─ůcymi z nadmiernego oparcia gospodarki na kredycie. Cz─Ö┼Ť─ç z nas faktycznie robi┼éa prze┼éomowe projekty, na przyk┼éad w obszarze ekonomii behawioralnej czy ekonomii rozwoju. Jednak wielu naukowc├│w by┼éo nadmiernie zadowolonych z dominuj─ůcego podej┼Ťcia i mainstreamowych modeli makroekonomicznych. To klasyczny przyk┼éad sytuacji, w kt├│rej badania nie skupia┼éy si─Ö na tym, co rzeczywi┼Ťcie dzieje si─Ö w gospodarce. Potem przyszed┼é kryzys ÔÇô olbrzymie zaskoczenie. Naukowcy do┼Ť─ç szybko odpowiedzieli na now─ů sytuacj─Ö, powsta┼éa ogromna liczba analiz. Mamy teraz znacznie wi─Öcej bada┼ä ┼é─ůcz─ůcych system finansowy z realn─ů gospodark─ů. To wed┼éug mnie brakuj─ůce ogniwo, zaniedbane we wcze┼Ťniejszym okresie.
Postanowi┼éa pani stworzy─ç nowy program nauczania ekonomii. Has┼éo przewodnie projektu CORE, w ramach kt├│rego ten program jest przygotowywany, brzmi: ÔÇ×Uczy─ç ekonomii, jak gdyby ostatnie trzy dekady si─Ö wydarzy┼éyÔÇŁ. Czy to znaczy, ┼╝e wcze┼Ťniej uczono student├│w b┼é─Ödnych modeli?
Nie przekazywali┼Ťmy najlepszej dost─Öpnej wiedzy ekonomicznej. Mi─Ödzy narz─Ödziami, z kt├│rych korzystamy na co dzie┼ä w naszych badaniach i w zakresie doradztwa w polityce gospodarczej, a tre┼Ťciami, kt├│re by┼éy prezentowane w salach wyk┼éadowych, istnia┼éa du┼╝a luka. To pierwszy problem. Drugi problem polega┼é na tym, ┼╝e nie odpowiadali┼Ťmy na pytania, kt├│re najbardziej interesowa┼éy student├│w. W czasie kryzysu studenci ekonomii byli zawstydzeni w┼éasn─ů bezradno┼Ťci─ů. Nie byli w stanie wyt┼éumaczy─ç swoim kolegom ani cz┼éonkom rodziny tego, co si─Ö dzieje, lepiej ni┼╝ studenci fizyki czy architektury. Studiowali przecie┼╝ ekonomi─Ö, tymczasem trwa┼é wielki kryzys gospodarczy, a oni nie mieli nic sensownego do powiedzenia.
Czy mo┼╝e pani poda─ç jakie┼Ť konkretne przyk┼éady narz─Ödzi, kt├│rych u┼╝ywacie jako naukowcy, a kt├│rych nie uczono student├│w?
Narzucaj─ůcy si─Ö przyk┼éad to wnioski i ustalenia ekonomii behawioralnej, kt├│re s─ů cz─Östo wykorzystywane w polityce gospodarczej. Dziedzina ta odwo┼éuje si─Ö do aktualnej wiedzy z takich obszar├│w jak psychologia czy socjologia, co pozwala opisywa─ç i analizowa─ç wybory, kt├│rych dokonuj─ů jednostki. Klasyczne za┼éo┼╝enia o indywidualnej racjonalno┼Ťci cz─Östo weryfikuje si─Ö przy tym w oparciu o metody eksperymentalne. Tymczasem studenci byli uczeni naiwnego, uproszczonego modelu racjonalnych jednostek, kieruj─ůcych si─Ö indywidualistycznymi, egoistycznymi preferencjami. To nie ma nic wsp├│lnego z tym, co wiemy o motywacjach i preferencjach ekonomicznych, jakie ludzie maj─ů w rzeczywisto┼Ťci. Wszyscy mamy preferencje spo┼éeczne ÔÇô zwracamy uwag─Ö na skutki swoich dzia┼éa┼ä r├│wnie┼╝ dla innych, a nie czysto indywidualistyczne. To, czy dojd─ů one do g┼éosu, zale┼╝y od otoczenia i konkretnej sytuacji, w kt├│rej znajduje si─Ö dana osoba. Dodajmy, ┼╝e studenci sami z siebie nie my┼Ťl─ů o cz┼éowieku w upraszczaj─ůcy spos├│b, ale id─ů na wyk┼éad ekonomii, poznaj─ů zestaw standardowych za┼éo┼╝e┼ä i s─ů przekonani, ┼╝e ÔÇ×bycie ekonomist─ůÔÇŁ sprowadza si─Ö do zak┼éadania egoistycznych preferencji jednostek. To dziwne, ┼╝e wpuszcza si─Ö student├│w w pewien w─ůski spos├│b widzenia, kt├│rego samemu si─Ö nie u┼╝ywa.
Jakie nowe tre┼Ťci znajduj─ů si─Ö w programie, kt├│ry pani tworzy?
W naszym programie gospodarka jest zakorzeniona w swoim spo┼éecznym, kulturowym i ┼Ťrodowiskowym otoczeniu. Studenci ucz─ů si─Ö o innowacjach, instytucjach i interakcjach spo┼éecznych, zanim zaczn─ů si─Ö uczy─ç o rynkach. Gdy przechodzimy do omawiania mechanizmu rynkowego, studenci s┼éysz─ů zar├│wno o jego mocnych stronach, jak i o jego zawodno┼Ťci. Dowiaduj─ů si─Ö o tym, ┼╝e ceny mog─ů wysy┼éa─ç zar├│wno w┼éa┼Ťciwe, jak i b┼é─Ödne sygna┼éy o sytuacji na rynku. Wprowadzamy narz─Ödzia, kt├│re s─ů p├│┼║niej wykorzystywane do pokazania wielkich temat├│w ekonomii: tworzenia si─Ö bogactwa, patologii systemu kapitalistycznego, jego niestabilno┼Ťci i zwi─ůzanych z nim nier├│wno┼Ťci. Poruszamy r├│wnie┼╝ problematyk─Ö zr├│wnowa┼╝onego rozwoju. Studenci ucz─ů si─Ö my┼Ťle─ç o efektywno┼Ťci gospodarowania i o sprawiedliwo┼Ťci uzyskiwanych rezultat├│w. Jednocze┼Ťnie staramy si─Ö, ┼╝eby koncepcje prezentowane w programie odnosi┼éy si─Ö do materia┼éu empirycznego ÔÇô wsp├│┼éczesnego lub historycznego.
Jak to wygl─ůda w praktyce?
Wprowadzamy narz─Ödzia, kt├│re nie s─ů nowe w ekonomii, ale s─ů nowe w nauczaniu, szczeg├│lnie na poziomie podstawowym. We┼║my problem nier├│wnowagi utrzymuj─ůcej si─Ö na niekt├│rych rynkach. Zgodnie z programem CORE studenci od samego pocz─ůtku ucz─ů si─Ö, ┼╝e rynek pracy czy rynek kredyt├│w to nie to samo co rynek, na kt├│rym handluje si─Ö koszulami. Gdy kupujesz koszul─Ö, do┼Ť─ç dok┼éadnie wiesz, co otrzymasz ÔÇô mo┼╝esz j─ů obejrze─ç, wiesz z jakiego materia┼éu zosta┼éa uszyta i czy pasuje do reszty twojej garderoby. Ale gdy zatrudniasz kogo┼Ť do pracy albo po┼╝yczasz komu┼Ť pieni─ůdze, nie mo┼╝esz by─ç pewien tego, co dostaniesz w zamian. Ile wysi┼éku w prac─Ö b─Ödzie wk┼éada┼é pracownik? Na ile tak naprawd─Ö wiarygodny jest d┼éu┼╝nik?
Na razie to wszystko wygl─ůda na oczywisteÔÇŽ
Rzecz w tym, ┼╝e za┼éo┼╝enia przyj─Öte w podstawowych modelach, kt├│re poznawali studenci, by┼éy jeszcze bardziej uproszczone. Rynek pracy wygl─ůda┼é na ich gruncie troch─Ö jak rynek koszul, co nie pozwala┼éo wyja┼Ťni─ç na przyk┼éad utrzymuj─ůcego si─Ö podwy┼╝szonego poziomu bezrobocia. Kluczowe dla zrozumienia tego zjawiska okazuje si─Ö poj─Öcie ÔÇ×niepe┼énego kontraktuÔÇŁ. Opisuje ono sytuacj─Ö, w kt├│rej nie mo┼╝esz w umowie w pe┼éni opisa─ç i przewidzie─ç cech us┼éugi, kt├│r─ů kupujesz, czyli na przyk┼éad wysi┼éku wk┼éadanego przez pracownika. To prowadzi do pojawienia si─Ö na rynku um├│w przewiduj─ůcych wy┼╝sze wynagrodzenia ni┼╝ minimalna kwota, kt├│ra zosta┼éaby zaakceptowana przez pracownika. Ma to na celu zniech─Öcenie go do uchylania si─Ö od rzetelnej pracy. Uchylaj─ůc si─Ö od niej, pracownik ryzykuje utrat─Ö pracy, co jest dla niego tym kosztowniejsze, im wy┼╝sza jest jego pensja. Gdy obja┼Ťniamy mechanizmy dzia┼éania niekt├│rych rynk├│w, w┼éa┼Ťnie ÔÇ×niepe┼éne kontraktyÔÇŁ okazuj─ů si─Ö jedn─ů z przyczyn powstawania barier na przyk┼éad dla uzyskania pe┼énego zatrudnienia. Na rynku kredyt├│w jest podobnie. Ze wzgl─Ödu na ÔÇ×niepe┼éne kontraktyÔÇŁ wymaga si─Ö od kredytobiorc├│w zabezpieczenia po┼╝yczek, a to prowadzi do wykluczenia z rynku sporej grupy z po┼Ťr├│d tych os├│b, kt├│re mog┼éyby wzi─ů─ç i sp┼éaci─ç kredyt. Nikt im go nie zaoferuje, bo nie mo┼╝na si─Ö upewni─ç, ┼╝e go sp┼éac─ů, nie posiadaj─ůc odpowiedniego zabezpieczenia.
Czy mo┼╝na to wyt┼éumaczy─ç studentom pierwszego roku?
Tak, bardzo ┼éatwo. Ka┼╝dy z nich mia┼é jak─ů┼Ť prac─Ö i wie, ┼╝e podpisywana umowa jest ÔÇ×niepe┼énym kontraktemÔÇŁ. To, czego uczymy, jest wi─Öc sp├│jne z ich do┼Ťwiadczeniem, a szybko te┼╝ orientuj─ů si─Ö, ┼╝e modele, kt├│re poznaj─ů, pozwalaj─ů przewidywa─ç istotne zjawiska w ┼Ťwiecie dooko┼éa. Te zagadnienia s─ů kluczowe dla naszego programu. Nie tracimy czasu na uczenie modeli zak┼éadaj─ůcych doskona┼é─ů r├│wnowag─Ö z jedynie dobrowolnym bezrobociem czy pe┼énym dopasowaniem na rynku po┼╝yczek.
Bardziej zaawansowane za┼éo┼╝enia kojarz─ů si─Ö z jeszcze wi─Öksz─ů potrzeb─ů skomplikowanego modelowania matematycznego w ekonomii, podczas gdy wielu krytyk├│w mainstreamowej ekonomii twierdzi, ┼╝e jednym z jej g┼é├│wnych grzech├│w jest w┼éa┼Ťnie nadmierne poleganie na matematyceÔÇŽ
Matematyka jest pot─Ö┼╝nym narz─Ödziem wspieraj─ůcym rozumowanie ekonomiczne, ale wci─ů┼╝ tylko narz─Ödziem. W niekt├│rych obszarach faktycznie b─Ödziemy korzystali z bardziej zaawansowanej analizy. Model, w kt├│rym mamy zar├│wno gospodarstwa domowe z ograniczonym dost─Öpem do kredytu, jak i te pozbawione takich ogranicze┼ä, jest oczywi┼Ťcie bardziej z┼éo┼╝ony ni┼╝ standardowe podej┼Ťcie oparte na wizji reprezentatywnej jednostki. Powinni┼Ťmy wi─Öc uczy─ç matematyki w zakresie pozwalaj─ůcym zmierzy─ç si─Ö z problemami ┼Ťwiata, w kt├│rym miewamy do czynienia z powa┼╝n─ů niestabilno┼Ťci─ů. Te obliczenia b─Öd─ů cz─Östo bardziej skomplikowane ni┼╝ w modelu, w kt├│rym zawsze osi─ůga si─Ö stabiln─ů r├│wnowag─Ö.
Jednak nie dla wszystkich rozbudowa warsztatu matematycznego jest drog─ů do przezwyci─Ö┼╝enia s┼éabo┼Ťci ekonomii. Wr─Öcz przeciwnie. Na gruncie wielu podej┼Ť─ç nazywanych ÔÇ×heterodoksyjnymiÔÇŁ odrzuca si─Ö cz─Ö┼Ťciowo lub w ca┼éo┼Ťci neoklasyczne za┼éo┼╝enia (o jednostkach optymalizuj─ůcych swoje wybory) oraz analiz─Ö spo┼éecze┼ästwa jako zbioru takich jednostek. Mo┼╝e zamiast koncentrowa─ç si─Ö na ekonomii neoklasycznej i jej podstawowym instrumentarium, jakim jest matematyka, nale┼╝a┼éoby zapoznawa─ç student├│w z r├│┼╝nymi szko┼éami my┼Ťli ekonomicznej?
Jak wspomnia┼éam, program CORE oparty jest o nauczanie ekonomii w odwo┼éaniu do szerszego kontekstu. Pierwsze spotkanie z ekonomi─ů nie powinno by─ç spotkaniem z matematyk─ů stosowan─ů. T┼éumaczymy, sk─ůd pochodz─ů wa┼╝ne idee i hipotezy. Studenci mog─ů ┼Ťledzi─ç ewolucj─Ö my┼Ťlenia o gospodarce w miar─Ö przemian samej gospodarki. Dowiaduj─ů si─Ö, jakie interpretacje proponowali wielcy my┼Ťliciele: Malthus, Ricardo, Schumpeter i inni. Mamy r├│wnie┼╝ rozdzia┼éy po┼Ťwi─Öcone sporom pomi─Ödzy ekonomistami. Obszar├│w dyskusyjnych jest w ekonomii bardzo wiele. Aby zrozumie─ç istot─Ö tych spor├│w, niezb─Ödna jest znajomo┼Ť─ç pewnych podstawowych dla ekonomii narz─Ödzi. Zast─ůpienie wyk┼éadu z ekonomii wyk┼éadem po┼Ťwi─Öconym konkuruj─ůcym szko┼éom my┼Ťli ekonomicznej nie jest ┼╝adnym rozwi─ůzaniem. Studenci kszta┼éceni w ten spos├│b potrafiliby pisa─ç eseje z makroekonomii na zasadzie: ÔÇ×keynesi┼Ťci uwa┼╝aj─ů, ┼╝e X, natomiast monetary┼Ťci s─ůdz─ů, ┼╝e YÔÇŽÔÇŁ, brakowa┼éoby im jednak umiej─Ötno┼Ťci dokonywania wyboru pomi─Ödzy argumentami, kt├│re przedstawiono by im jako r├│wnie uzasadnione.
Czy program CORE przek┼éada si─Ö na lepsze rozumienie przez student├│w r├│wnie┼╝ wsp├│┼éczesnych spor├│w mi─Ödzy ekonomistami ÔÇô o istot─Ö kryzysu gospodarczego i sposoby jego przezwyci─Ö┼╝enia?
Tak. We┼║my na przyk┼éad dyskusj─Ö tocz─ůc─ů si─Ö wok├│┼é pytania o to, w jaki spos├│b i jakimi kana┼éami rz─ůd powinien stymulowa─ç gospodark─Ö. Toczy si─Ö ona nieustaj─ůco od momentu rozpocz─Öcia kryzysu. Dzi─Öki w┼é─ůczeniu do opracowywanego przez nas programu narz─Ödzia, jakim jest model uwzgl─Ödniaj─ůcy ograniczony dost─Öp niekt├│rych gospodarstw domowych do kredytu, mo┼╝na lepiej zrozumie─ç skutki decyzji rz─ůdu czy Banku Centralnego. Na ich efekty znaczny wp┼éyw ma w┼éa┼Ťnie istnienie tych pozbawionych dost─Öpu do kredytu gospodarstw domowych. W dodatku dowiadujemy si─Ö, ┼╝e znaczenie wyst─Öpowania takich gospodarstw oraz reakcje gospodarki b─Öd─ů odmienne w warunkach kryzysu czy zwyk┼éego spowolnienia ni┼╝ w czasie boomu. Bez takiego podej┼Ťcia nie spos├│b zrozumie─ç te┼╝ g┼éo┼Ťnej debaty o efektach pobudzania gospodarki przy pomocy wy┼╝szych wydatk├│w fiskalnych (pojawiaj─ůcej si─Ö pod has┼éem ÔÇ×wielko┼Ťci mno┼╝nikaÔÇŁ albo ÔÇ×zaciskania pasaÔÇŁ) ani zaj─ů─ç w niej stanowiska opartego na czym┼Ť wi─Öcej ni┼╝ tylko w┼éasnych sympatiach politycznych.
Wspomnia┼éa pani o ideach, kt├│re wprowadzili do ekonomii wa┼╝ni my┼Ťliciele z przesz┼éo┼Ťci. Czy mo┼╝emy prosi─ç o przyk┼éady wsp├│┼éczesnych ekonomist├│w, kt├│rzy s─ů liderami w swoich dziedzinach i dla kt├│rych widzicie wa┼╝ne miejsce w zreformowanym programie?
Jako CORE wyprodukowali┼Ťmy niedawno seri─Ö kr├│tkich film├│w ÔÇ×Economists in ActionÔÇŁ, w kt├│rej czo┼éowi badacze pokazuj─ů, jak u┼╝ywa─ç osi─ůgni─Ö─ç wsp├│┼éczesnej ekonomii w odniesieniu do kluczowych problem├│w polityki gospodarczej. Noblista Joseph Stiglitz omawia zawodno┼Ť─ç rynku, skupiaj─ůc si─Ö przede wszystkim na rynku kredyt├│w i przyczynach kryzysu finansowego. Dani Rodrik, ekspert w dziedzinie ekonomii rozwoju, m├│wi o ÔÇ×trylemacie globalizacjiÔÇŁ (ang. globalization trillema), u┼╝ywaj─ůc przy tym narz─Ödzi ekonomicznych w celu pokazania, ┼╝e pe┼éne po┼é─ůczenie demokracji, narodowej suwerenno┼Ťci i pog┼é─Öbionej globalizacji jest niemo┼╝liwe. Natomiast Richard Freeman, ekonomista specjalizuj─ůcy si─Ö w problematyce ekonomii rynku pracy, t┼éumaczy, jak w dobie globalizacji zmienia si─Ö istota ÔÇ×firmyÔÇŁ i jakiego typu odpowiedzialno┼Ť─ç wi─ů┼╝e si─Ö z rozwojem outsourcingu cz─Ö┼Ťci dzia┼éalno┼Ťci gospodarczej do kraj├│w mniej rozwini─Ötych. To dla mnie przyk┼éady ekonomist├│w, kt├│rzy wykorzystuj─ů istniej─ůc─ů wiedz─Ö do odpowiedzi na naprawd─Ö wa┼╝ne i aktualne pytania. Nie chcia┼éabym przes─ůdza─ç, czy to jest mainstream czy nie. To po prostu dobra ekonomia, kt├│ra podejmuje istotne wyzwania.
Do wa┼╝nych problem├│w, kt├│re chcecie podejmowa─ç, zaliczy┼éa pani r├│wnie┼╝ kwesti─Ö sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej. Nas uczono, ┼╝e ekonomia jest troch─Ö jak fizyka i ┼╝e wobec tego nie ma potrzeby bezpo┼Ťredniego odnoszenia jej do problemu sprawiedliwo┼ŤciÔÇŽ
Staramy si─Ö pokazywa─ç, ┼╝e ka┼╝de ekonomiczne rozwi─ůzanie ma dwa wymiary. Pierwszy z nich dotyczy efektywno┼Ťci: przygl─ůdasz si─Ö jakiej┼Ť ekonomicznej wymianie i oceniasz, czy s─ů jakie┼Ť dodatkowe korzy┼Ťci, kt├│re mog┼éaby odnie┼Ť─ç jedna ze stron bez straty dla tej drugiej. To pytanie o tak zwan─ů efektywno┼Ť─ç Pareto. Mo┼╝emy te┼╝ jednak zapyta─ç: ÔÇ×Czy rezultat wymiany jest sprawiedliwy?ÔÇŁ. To skupia uwag─Ö na konflikcie interes├│w, nieod┼é─ůcznym wielu interakcjom analizowanym w ekonomii. We┼║my przyk┼éad robotnik├│w fabrycznych, kt├│rzy w pewnym momencie zyskuj─ů si┼é─Ö polityczn─ů i przeg┼éosowuj─ů uprawnienia ograniczaj─ůce dozwolon─ů liczb─Ö godzin pracy. Historycznie tego typu proces mia┼é oczywi┼Ťcie miejsce. Mo┼╝emy wykaza─ç analitycznie, ┼╝e rezultat takiej zmiany prawa nie jest efektywny. Poprzez dalsze negocjacje mi─Ödzy pracownikami i pracodawcami mo┼╝na by znale┼║─ç rozwi─ůzanie, kt├│re bardziej zadowoli obie strony. Mo┼╝liwe, ┼╝e takim wyj┼Ťciem by┼éoby zezwolenie na prac─Ö ponad normowany czas, ale pod warunkiem wy┼╝szego wynagrodzenia za nadgodziny. Tak wi─Öc w punkcie wyj┼Ťcia mieli┼Ťmy do czynienia z wymian─ů efektywn─ů, ale niesprawiedliw─ů, w nast─Öpnym kroku uda┼éo si─Ö robotnikom przej┼Ť─ç do bardziej sprawiedliwej sytuacji, by na koniec znale┼║─ç rozwi─ůzanie efektywne i uwzgl─Ödniaj─ůce zasady sprawiedliwo┼Ťci. ┼╗yjemy w ┼Ťwiecie, w kt├│rym nieustannie musimy dokonywa─ç politycznych wybor├│w, maj─ůc na uwadze obydwa te wymiary.
Jak jednak przekona─ç student├│w, ┼╝e w tych dylematach nie chodzi o czysto akademick─ů dyskusj─Ö?
Jednym ze sposob├│w na to, aby tego typu problemy sta┼éy si─Ö bardziej rzeczywiste, jest zaanga┼╝owanie student├│w w eksperymenty przeprowadzane podczas zaj─Ö─ç. Musz─ů oni w├│wczas dokonywa─ç wybor├│w, kt├│re potem stanowi─ů baz─Ö do dyskusji nad normami i sprawiedliwo┼Ťci─ů.
Powinni┼Ťmy wi─Öc uczy─ç ekonomist├│w etyki?
Prac─ů ekonomisty nie jest ocenianie, co jest sprawiedliwe, lecz wskazywanie, ┼╝e d─ů┼╝─ůc do jednego celu gospodarczego, ograniczamy mo┼╝liwo┼Ť─ç pe┼énej realizacji innego ÔÇô nieustannie jeste┼Ťmy stawiani w sytuacji wyboru ÔÇ×co┼Ť za co┼ŤÔÇŁ. Powinni┼Ťmy wi─Öc uczy─ç student├│w analitycznego my┼Ťlenia o problemach etycznych i pokazywa─ç im, ┼╝e te problemy s─ů cz─Ö┼Ťci─ů ekonomii. To jednak co┼Ť innego ni┼╝ m├│wienie, ┼╝e to jest sprawiedliwe, a tamto nie. Zamiast tego powtarzajmy studentom, ┼╝e pytania o sprawiedliwo┼Ť─ç ekonomi┼Ťci nie maj─ů prawa po prostu zamie┼Ť─ç pod dywan.
 
Prof. Wendy Carlin┬ájest profesorem ekonomii na University College of London, autork─ů podr─Öcznik├│w do makroekonomii oraz tw├│rczyni─ů projektu edukacyjnego CORE, oferuj─ůcego nowy program nauczania podstaw ekonomii.
Projekt CORE (The Curriculum Open-access Resources in Economics) jest przedsi─Öwzi─Öciem finansowanym przez Institute for New Economic Thinking (INET). Nowy program nauczania ekonomii dla studi├│w pierwszego stopnia jest obecnie dopracowywany i testowany na kilkunastu uczelniach na ┼Ťwiecie. Mo┼╝na go znale┼║─ç online pod adresem: www.core-econ.org
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś