Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Prawica + wolno┼Ť─ç = samoch├│d?

Zbyt cz─Östo urz─Ödnicy i policjanci przejmuj─ů punkt widzenia kierowc├│w. A to tylko jedna z wielu perspektyw, kt├│re nale┼╝y bra─ç pod uwag─Ö w z┼éo┼╝onej problematyce, jak─ů jest organizacja transportu w mie┼Ťcie i poza nim.

ilustr.: Aleksandra Fabia

ilustr.: Aleksandra Fabia


W publicznej debacie w─ůtki samochodowe pojawiaj─ů si─Ö zazwyczaj przy okazji sporu mi─Ödzy kierowcami a rowerzystami, na kt├│re odpowiedzi─ů jest tekst albo dwa, w kt├│rych udowadniana jest teza o tym, ┼╝e transport powinien s┼éu┼╝y─ç wszystkim, z czego wynika jego niepolityczny charakter. Od czasu do czasu pojawiaj─ů si─Ö te┼╝ wypowiedzi sugeruj─ůce, ┼╝e rower czy wsparcie dla transportu publicznego s─ů lewicowymi wymys┼éami, kt├│re zwolennicy nowoczesno┼Ťci w zachodnim wydaniu pr├│buj─ů nam narzuci─ç wbrew polskiej tradycji.
W ramach takich debat cz─Östo padaj─ů argumenty powo┼éuj─ůce si─Ö na realizacj─Ö rozmaitych warto┼Ťci. Nierzadko warto┼Ťci─ů, na jak─ů zwraca si─Ö uwag─Ö, jest wolno┼Ť─ç. Niekiedy wolno┼Ť─ç rozumiana jako niezale┼╝no┼Ť─ç od decyzji politycznych, czyli na przyk┼éad argument m├│wi─ůcy o tym, ┼╝e politycy nie powinni narzuca─ç nam sposob├│w przemieszczania si─Ö po mie┼Ťcie, czy te┼╝, ┼╝e polityka transportowa nie powinna by─ç tematem spor├│w politycznych. W niniejszym tek┼Ťcie spr├│buj─Ö naszkicowa─ç argumentacj─Ö, kt├│ra przemawia┼éaby za tym, ┼╝e w polskim kontek┼Ťcie to prawa strona sceny politycznej ma istotne przes┼éanki do wzywania do przesiadki na rower, do poci─ůgu czy tramwaju.
Darty zamiast Volkswagen├│w
Pierwszym argumentem, o kt├│rym zdarzy┼éo mi si─Ö ju┼╝ pisa─ç w innym miejscu, jest sprawa niezale┼╝no┼Ťci energetycznej Polski. W dzisiejszych realiach zdecydowana wi─Ökszo┼Ť─ç surowc├│w energetycznych potrzebnych do nap─Ödzania samochod├│w na polskich ulicach pochodzi z importu. W razie konfliktu zbrojnego czy ekonomicznego poziom uzale┼╝nienia od ropy b─Ödzie stanowi┼é s┼éabo┼Ť─ç, kt├│ra mo┼╝e zosta─ç wykorzystana przez potencjalnego przeciwnika. Poza kwestiami zwi─ůzanymi z bezpiecze┼ästwem ma to tak┼╝e okre┼Ťlone konsekwencje gospodarcze ÔÇô stanowi konkretny koszt, kt├│ry wp┼éywa na stosunki gospodarcze Polski.
Drugi argument r├│wnie┼╝ zwi─ůzany jest z sytuacj─ů gospodarcz─ů i tak zwanym statusem p├│┼éperyferyjnym Polski, o kt├│rym lubi─ů pisa─ç prawicowi dziennikarze. Ot├│┼╝ w┼Ťr├│d producent├│w samochod├│w nie ma znacz─ůcych polskich firm. Co prawda funkcjonuj─ů w Polsce fabryki samochod├│w, ale s─ů to samochody zagranicznych marek i producent├│w, kt├│re s─ů jedynie montowane w Polsce. Jest to wi─Öc dok┼éadnie problem, o kt├│rym m├│wi si─Ö przy okazji utyskiwania na p├│┼éperyferyjny status naszego kraju: ÔÇ×Zajmujemy si─Ö tylko montowaniemÔÇŁ i ÔÇ×jeste┼Ťmy cz─Ö┼Ťci─ů ┼éa┼äcucha dostaw dla silniejszych graczyÔÇŁ. Mamy natomiast krajowych producent├│w poci─ůg├│w, tramwaj├│w czy autobus├│w, a wi─Öc z punktu widzenia wychodzenia z p├│┼éperyferyjnego statusu dobrych kandydat├│w do kszta┼étowania ┼Ťwiatowych marek powi─ůzanych z naszym krajem. Czy w takim razie przesiadka z mercedesa czy volkswagena do darta, elfa czy urbino nie by┼éaby konkretnym czynem wspieraj─ůcym owo wychodzenie z p├│┼éperyferyjno┼Ťci? Wzi─Öciem na w┼éasne barki odpowiedzialno┼Ťci za kraj?
R├│wni i r├│wniejsi?
Trzecia sprawa to spos├│b rozumienia wolno┼Ťci, kt├│ra w kontek┼Ťcie dyskusji o przestrzeni i transporcie uto┼╝samiana jest zazwyczaj ze swobod─ů i z wolno┼Ťci─ů od jakichkolwiek ogranicze┼ä zewn─Ötrznych. St─ůd, zdaniem niekt├│rych, fotoradary nie s─ů narz─Ödziem w walce z naruszeniem przepis├│w ruchu drogowego, a sposobem zdobywania pieni─Ödzy i ograniczania wolno┼Ťci. St─ůd egzekucja przepis├│w dotycz─ůcych parkowania staje si─Ö podstaw─ů oskar┼╝e┼ä o zap─Ödy autorytarne, a stawianie s┼éupk├│w maj─ůcych uniemo┼╝liwi─ç nielegalne praktyki jest traktowane przez cz─Ö┼Ť─ç spo┼éecze┼ästwa jako ingerowanie w ich przestrze┼ä wolno┼Ťci. Skoro z mojego punktu widzenia samoch├│d jest przed┼éu┼╝eniem sfery prywatnej, swego rodzaju domem na k├│┼ékach, to inni ludzie czy pa┼ästwo nie powinni ingerowa─ç w moj─ů przestrze┼ä, narusza─ç miru domowego.
Dop├│ki tego rodzaju wypowiedzi, stwierdzenia czy pogl─ůdy pozostaj─ů elementem debaty publicznej, mamy do czynienia z sytuacj─ů, w kt├│rej pozostali u┼╝ytkownicy przestrzeni mog─ů mie─ç wi─Öksz─ů ┼Ťwiadomo┼Ť─ç pogl─ůd├│w kierowc├│w i zrozumienie ich nastawienia do rzeczywisto┼Ťci.
Problem zaczyna si─Ö jednak w momencie, w kt├│rym s┼éu┼╝by, urz─Ödnicy i rz─ůdz─ůcy przejmuj─ů taki punkt widzenia. Wida─ç to cho─çby na przyk┼éadzie ostatnich perypetii z fotoradarami, na kt├│rych przej─Öcie i dalsze u┼╝ytkowanie przez urz─Ödnik├│w ÔÇ×nie ma pieni─ÖdzyÔÇŁ, cho─ç argumentem za zmian─ů ustawy by┼éo uznanie ich za maszynki do zdobywania pieni─Ödzy przez samorz─ůdy. To tak jakby kto┼Ť twierdzi┼é, ┼╝e nie b─Ödzie si─Ö zajmowa┼é kur─ů znosz─ůc─ů z┼éote jajka, bo a) znosi z┼éote jajka, a jednocze┼Ťnie b) nie sta─ç go na pasz─Ö dla niej.
Prawo, policja, stra┼╝ miejska, urz─Ödnicy i pos┼éowie, zosta┼éy powo┼éane w celu redefiniowania i opiekowania si─Ö wsp├│ln─ů przestrzeni─ů, a wi─Öc zagwarantowania, ┼╝e wolno┼Ť─ç cz─Ö┼Ťci spo┼éecze┼ästwa nie b─Ödzie wchodzi┼éa w konflikt z pozosta┼éymi cz┼éonkami. Skoro prawica uznaje, ┼╝e walka z korupcj─ů, dba┼éo┼Ť─ç o przestrzeganie prawa i sprawnie dzia┼éaj─ůce s┼éu┼╝by mundurowe s─ů wa┼╝nymi sk┼éadnikami budowania przysz┼éo┼Ťci naszego kraju, trudno zrozumie─ç, dlaczego wszystkie te warto┼Ťci i deklaracje mia┼éyby nie by─ç stosowane w sytuacji, w kt├│rej dotyczy─ç maj─ů kierowc├│w. Skoro prawo jest narz─Ödziem gwarantowania granic swobody zachowa┼ä, na przyk┼éad ma gwarantowa─ç, ┼╝e nikt mnie nie okradnie, gdy b─Öd─Ö szed┼é po ulicy, to ten sam spos├│b rozumowania nale┼╝a┼éoby zastosowa─ç do prawa dotycz─ůcego ruchu drogowego. Innymi s┼éowy je┼Ťli kto┼Ť opowiada si─Ö za sprawnym pa┼ästwem, kt├│re realizuje swoje zadania przy pomocy sprawnej egzekucji prawa, trudno powiedzie─ç, dlaczego owa sprawno┼Ť─ç pa┼ästwa i egzekwowania obowi─ůzuj─ůcych przepis├│w mia┼éyby nie obowi─ůzywa─ç w odniesieniu do samochod├│w. Czy┼╝ przestrze┼ä wolno┼Ťci jednych nie ko┼äczy si─Ö tam, gdzie zaczyna si─Ö przestrze┼ä wolno┼Ťci drugich?
Urynkowi─ç ceny parkingu
Czwarte zagadnienie to kwestia wolnego rynku ÔÇô pa┼ästwo nie powinno ingerowa─ç w swobod─Ö przep┼éywu d├│br i us┼éug, poniewa┼╝ obywatele sami najlepiej b─Öd─ů wiedzie─ç, w jaki spos├│b wydawa─ç swoje pieni─ůdze. Za┼éo┼╝enie to opiera si─Ö jednocze┼Ťnie na przekonaniu, ┼╝e rynek jest najlepszym narz─Ödziem do rozpoznawania wzajemnych relacji pomi─Ödzy poda┼╝─ů i popytem. Pomijaj─ůc problematyczno┼Ť─ç tych pogl─ůd├│w (nie chodzi tu o argumenty dotycz─ůce sposobu funkcjonowania ekonomii), a przyjmuj─ůc przez chwil─Ö, ┼╝e ten spos├│b rozumowania jest prawid┼éowy ÔÇô oznacza─ç on powinien skokowy wzrost cen parkowania i wprowadzenie op┼éat za wjazd do centrum. Skoro poda┼╝ pewnych d├│br jest niewystarczaj─ůca ÔÇô nie ma wystarczaj─ůcej przestrzeni na zaparkowanie i przemieszczanie si─Ö wszystkich ch─Ötnych, kt├│rzy stwarzaj─ů korki i parkuj─ů wbrew przepisom, a wi─Öc naruszaj─ů zasady rynku, to nale┼╝y umo┼╝liwi─ç dzia┼éanie mechanizm├│w, kt├│re przywr├│c─ů r├│wnowag─Ö w relacjach mi─Ödzy poda┼╝─ů a popytem. W ramach ideologii wolnego rynku mechanizmem takim jest zazwyczaj podniesienie cen. Skoro dane dobro jest po┼╝─ůdane, a jego ilo┼Ť─ç niewystarczaj─ůca, nale┼╝y skorzysta─ç z okazji i zarobi─ç wi─Öcej, podnosz─ůc ceny.
Rozmawiaj─ůc o sposobach poruszania si─Ö po mie┼Ťcie czy kraju, warto pami─Öta─ç, ┼╝e za naszymi codziennymi podr├│┼╝ami stoi skomplikowany system zale┼╝no┼Ťci. Od decyzji jak najbardziej politycznych, zwi─ůzanych na przyk┼éad z finansowaniem takiej czy innej formy transportu czy takiej czy innej konkretnej drogi albo linii kolejowej, o kt├│rych decyduj─ů politycy r├│┼╝nych szczebli; poprzez kwestie geopolityczne czy gospodarcze, kt├│re wp┼éywaj─ů na warunki, w kt├│rych dzia┼éamy, ale nad kt├│rymi nie mamy pe┼énej kontroli, czy decyzje indywidualnych konsument├│w, kt├│rzy w ten spos├│b wsp├│┼ékszta┼étuj─ů systemy transportowe; ko┼äcz─ůc za┼Ť na sprawach ┼Ťrodowiskowych w rodzaju zanieczyszczenia powietrza czy ogranicze┼ä dost─Öpnej przestrzeni, kt├│ra mo┼╝e zosta─ç przeznaczona na potrzeby transportowe. Warto, ┼╝eby nasze warto┼Ťci stawa┼éy si─Ö w tym kontek┼Ťcie narz─Ödziem zapobiegania konfliktom spo┼éecznym, okazj─ů do poszukiwania kompromisu pomi─Ödzy r├│┼╝nymi potrzebami i pragnieniami cz┼éonk├│w spo┼éecze┼ästwa, interesem pa┼ästwa czy poszczeg├│lnych podmiot├│w gospodarczych. Rozwa┼╝aj─ůc problem wolno┼Ťci, nie nale┼╝y zapomina─ç o komplikacjach, kt├│re sprawiaj─ů, ┼╝e nie zawsze to, co dla jednostki b─Ödzie si─Ö wydawa┼éo maksymalizacj─ů jej wolno┼Ťci, b─Ödzie jednocze┼Ťnie maksymalizacj─ů wolno┼Ťci dla wszystkich innych jednostek.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie - w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej Polityka prywatno┼Ťci zamknij ├Ś