Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Podejrzane. ÔÇ×Happy EndÔÇŁ Michaela Hanekego

Jeden z najwybitniejszych tw├│rc├│w ┼Ťwiatowego kina autorskiego powraca w nowym filmie do swoich ulubionych w─ůtk├│w oraz formalnych rozwi─ůza┼ä, a tak┼╝e zn├│w stara si─Ö zmusi─ç ogl─ůdaj─ůcych do przemy┼Ťlenia wa┼╝nych spo┼éecznych problem├│w wsp├│┼éczesnej Europy. Czy r├│wnie┼╝ tym razem jego diagnozy s─ů celne i wstrz─ůsaj─ůce?

materiały prasowe

materiały prasowe


Oczekiwaniu na nowy film Michaela Hanekego m├│g┼é towarzyszy─ç pewien niepok├│j, bowiem wybitny austriacki re┼╝yser nies┼éychanie wysoko postawi┼é sobie poprzeczk─Ö swoim poprzednim dzie┼éem ÔÇô ÔÇ×Mi┼éo┼Ťci─ůÔÇŁ (Amour, 2012), tyle┼╝ pi─Öknym, co emocjonalnie wycie┼äczaj─ůcym studium powoli wypalaj─ůcego si─Ö ┼╝ycia. Uprawnione by┼éo zatem ┬ápytanie o to, czy autor tak ambitny nie przegra z samym sob─ů, pr├│buj─ůc stworzy─ç film jeszcze precyzyjniej skonstruowany, lepiej zagrany, zawieraj─ůcy w sobie jeszcze wi─Ökszy ┼éadunek dramatyczny.
Maj─ůcy premier─Ö w Cannes, a w Polsce pokazywany w ramach wroc┼éawskiego festiwalu Nowe Horyzonty, ÔÇ×Happy EndÔÇŁ spotka┼é si─Ö z bardzo ch┼éodnymi reakcjami krytyk├│w i krytyczek. Czy┼╝by tym razem Haneke nie wspi─ů┼é si─Ö na w┼éa┼Ťciwy sobie najwy┼╝szy poziom? Jedno jest jasne ÔÇô na pewno nie ogl─ůdamy go w mistrzowskiej formie, jednak wci─ů┼╝ nale┼╝y tu m├│wi─ç o kinie intryguj─ůcym i godnym wyt─Ö┼╝onej uwagi.
Ju┼╝ pierwsze kadry filmu wyznaczaj─ů pole napi─Ö─ç, kt├│re Haneke b─Ödzie chcia┼é sukcesywnie eksplorowa─ç: za po┼Ťrednictwem przypominaj─ůcej Snapchat aplikacji obserwujemy kobiet─Ö poddaj─ůc─ů si─Ö czynno┼Ťciom higienicznym. Wy┼Ťwietlaj─ůce si─Ö na ekranie komentarze osoby nagrywaj─ůcej j─ů z ukrycia sugeruj─ů ledwo skrywan─ů niech─Ö─ç, mo┼╝e nawet obrzydzenie. Jeszcze przez d┼éug─ů chwil─Ö podgl─ůdamy ziarnisty obraz rejestrowany przez s┼éabej jako┼Ťci telefoniczny aparat i wydaje si─Ö, ┼╝e ani ta rejestracja, ani nasze jej ┼Ťledzenie nie powinny w og├│le mie─ç miejsca ÔÇô ta potr├│jna gra spojrze┼ä obci─ů┼╝ona jest ┼║r├│d┼éowym niepokojem i wywo┼éuje dyskomfort, tak jakby obraz m├│wi┼é do widza (widzki): ÔÇ×Nie powinno ci─Ö tutaj by─çÔÇŁ.
Jak si─Ö niebawem okazuje, autork─ů filmiku jest dziewczynka imieniem Eva (Fantine Harduin), kt├│ra po zdrowotnej zapa┼Ťci chorej psychicznie matki ÔÇô to w┼éa┼Ťnie j─ů przedstawia nagranie ÔÇô zostaje przygarni─Öta przez ojca i jego rodzin─Ö. Thomas Laurent (Mathieu Kassovitz) bez szczeg├│lnego powodzenia pr├│buje nauczy─ç si─Ö kocha─ç swoj─ů na przemian p┼éacz─ůc─ů i wpadaj─ůc─ů w emocjonalny stupor c├│rk─Ö, jednak wydaje si─Ö, ┼╝e pozostaje mu ona obca. Eva wkracza jako intruz do mieszcza┼äskiego domu przepe┼énionego fasadowym luksusem, kt├│ry nieskutecznie maskuje dysfunkcyjne relacje ┼é─ůcz─ůce cz┼éonk├│w rodziny zarz─ůdzaj─ůcej du┼╝─ů firm─ů budowlan─ů. Na oczach dziewczynki wisz─ůcy na w┼éosku ┼éad ulega stopniowej erozji ÔÇô warto przecie┼╝ pami─Öta─ç, ┼╝e rozk┼éad instytucji bur┼╝uazyjnej rodziny to ulubiony topos Hanekego, charakterystyczny tak┼╝e dla ca┼éej austriackiej kultury powojennej (by wymieni─ç dzie┼éa Thomasa Bernharda, Elfriede Jelinek czy Ulricha Seidla) ÔÇô co efektownie ukazuje scena katastrofy na placu budowy prowadzonej przez przedsi─Öbiorstwo nale┼╝─ůce do Laurent├│w. To kolejny obraz pozostaj─ůcy w pami─Öci na d┼éugo po wyj┼Ťciu z kina: w panoramicznym kadrze uchwycony jest proces powolnego, majestatycznego zapadania si─Ö terenu, a tragedii nikt ani nic nie mo┼╝e ju┼╝ zapobiec.
Za wypadek odpowiedzialny jest siostrzeniec Thomasa, Pierre (Franz Rogowski), kt├│ry charakteryzuje si─Ö zupe┼énie abnegackim stosunkiem do biznesu prowadzonego przede wszystkim przez jego matk─Ö (┼Ťwietna rola Isabelle Huppert). Stara si─Ö on za pomoc─ů r├│┼╝nego rodzaju prowokacji doprowadzi─ç do ostatecznego zniszczenia istniej─ůcej mi─Ödzy nimi w─ůt┼éej wi─Özi ÔÇô szczeg├│ln─ů przyjemno┼Ť─ç sprawia mu szydzenie z g┼é─Öboko skrywanej arystokratycznej ksenofobii jego rodziny mieszkaj─ůcej przecie┼╝ w mie┼Ťcie Calais, kt├│re nie znika z gazetowych nag┼é├│wk├│w jako symbol kryzysu uchod┼║czego. Re┼╝yser powraca do w─ůtk├│w znanych z pora┼╝aj─ůcych film├│w ÔÇ×Kod nieznanyÔÇŁ (Code inconnu, 2000) oraz ÔÇ×UkryteÔÇŁ (Cach├ę, 2005), jednak tym razem porusza je w spos├│b rozczarowuj─ůco schematyczny, wr─Öcz anegdotyczny; dzia┼éania PierreÔÇÖa obserwuje si─Ö za┼Ť z pewnym za┼╝enowaniem.
To w┼éa┼Ťnie grup─Ö afryka┼äskich uchod┼║c├│w zaczepia na ulicy najstarszy cz┼éonek rodziny, Georges, chc─ůc poprosi─ç ich o udzielenie mu pomocy w spe┼énieniu jedynego, w pewnym sensie ┼Ťmiertelnego marzenia. To by─ç mo┼╝e najbardziej interesuj─ůca posta─ç pojawiaj─ůca si─Ö w┬áÔÇ×Happy EndzieÔÇŁ ÔÇô Jean-Louis Trintignant brawurowo wciela si─Ö w posta─ç cz┼éowieka obserwuj─ůcego ┼Ťwiat z ironiczn─ů przenikliwo┼Ťci─ů, kt├│rego ┼╝ycie jest resztkowe, ogo┼éocone z sensu i wychylone ku niebyciu. Co ciekawe, Georges by┼é g┼é├│wnym bohaterem ÔÇ×Mi┼éo┼ŤciÔÇŁ, w kt├│rej usi┼éowa┼é ul┼╝y─ç w cierpieniach swojej umieraj─ůcej ┼╝onie, Annie (Emmanuelle Riva).
Ameryka┼äski krytyk Peter Debruge┬ás┼éusznie zauwa┼╝y┼é jednak, ┼╝e Haneke nakr─Öci┼é nie tyle kontynuacj─Ö swojego poprzedniego filmu, co raczej jego, pod wzgl─Ödem tematycznym przynajmniej, odwrotno┼Ť─ç ÔÇô wr─Öcz ÔÇ×Niemi┼éo┼Ť─çÔÇŁ (tak zreszt─ů zatytu┼éowany jest r├│wnie┼╝ pokazywany na tegorocznych Nowych Horyzontach film Andrieja Zwiagincewa). Eva wytyka ojcu, ┼╝e ten nikogo nie kocha, i faktycznie, szcz─Ö┼Ťcie znajduje on jedynie dzi─Öki sadomasochistycznej relacji z wiolonczelistk─ů Claire, z kt├│r─ů zdradza niedawno po┼Ťlubion─ů ┼╝on─Ö. Facebookowe konwersacje Thomasa i Claire (do┼Ť─ç jawnie nawi─ůzuj─ůce z kolei do ÔÇ×PianistkiÔÇŁ nakr─Öconej w 2001 roku na podstawie s┼éynnej powie┼Ťci Jelinek) zostaj─ů odkryte przez dziewczynk─Ö dzi─Öki jej w┼Ťcibstwu i ponadprzeci─Ötnym informatycznym umiej─Ötno┼Ťciom.
Haneke w tym filmie po raz pierwszy daje wyraz swojemu zainteresowaniu mediami elektronicznymi i chyba szkoda, ┼╝e to czyni, zwa┼╝ywszy na to, ┼╝e wydaje si─Ö ich zupe┼énie nie rozumie─ç ÔÇô s─ů dla niego wy┼é─ůcznie z┼éem koniecznym i ┼║r├│d┼éem deprawacji, dlatego te┼╝ nale┼╝y cieszy─ç si─Ö, ┼╝e nachalne kaznodziejstwo dotycz─ůce internetowych zagro┼╝e┼ä re┼╝yser uprawia gdzie┼Ť na trzecim planie. Do┼Ť─ç umiej─Ötnie eksperymentuje za to z mo┼╝liwo┼Ťciami, kt├│re daje mu w─ůski kadr wideoaplikacji, co wida─ç nie tylko, jak wspomina┼éem, na pocz─ůtku ÔÇ×Happy EnduÔÇŁ, ale tak┼╝e w znakomitej scenie zamykaj─ůcej dzie┼éo.
Sekwencja ta przedstawia Ev─Ö, kt├│ra zamiast zapobiec tragicznym zdarzeniom postanawia je na ┼╝ywo transmitowa─ç za po┼Ťrednictwem telefonu; wstrz─ůsaj─ůca bierno┼Ť─ç dziewczynki i towarzysz─ůcy jej przymus obserwacji zast─Öpuj─ůcej jak─ůkolwiek pr├│b─Ö reakcji s─ů symptomatyczne dla rzeczywisto┼Ťci, kt├│r─ů pocz─ůwszy od debiutanckiego ÔÇ×Si├│dmego kontynentuÔÇŁ (Der Siebente Kontinent, 1989) stara si─Ö przedstawia─ç Haneke. W ÔÇ×Happy EndzieÔÇŁ cz─Ö┼Ťciowo si─Öga w tym celu po nowe ┼Ťrodki i o ile ÔÇ×czarna farsaÔÇŁ obecna w niekt├│rych scenach nie sprawia du┼╝ego wra┼╝enia, to niemal┼╝e beckettowskie zamkni─Öcie jest ju┼╝ naprawd─Ö imponuj─ůce ÔÇô zapowiedziane w tytule ÔÇ×szcz─Ö┼Ťliwe zako┼äczenieÔÇŁ powoduje, ┼╝e nerwowy ┼Ťmiech wi─Ö┼║nie w gardle.
Poza tym jednak dwukrotny laureat Z┼éotej Palmy nieszczeg├│lnie rozwija czy przetwarza formu┼é─Ö swojej tw├│rczo┼Ťci, ch─Ötnie za┼Ť cytuje dotychczasowy dorobek i czyni to z r├│┼╝nym┬á skutkiem, jako ┼╝e ÔÇ×Happy EndÔÇŁ to w og├│le film dosy─ç nier├│wny, a skomplikowana sie─ç spo┼éeczno-psychologicznych zale┼╝no┼Ťci jest przez re┼╝ysera budowana chyba z troch─Ö mniejsz─ů ni┼╝ zwykle maestri─ů. Na pewno jednak nie mamy do czynienia z dzie┼éem zupe┼énie chybionym i nieudanym ÔÇô trzeba odda─ç Hanekemu, ┼╝e wci─ů┼╝ potrafi w spos├│b bardziej anga┼╝uj─ůcy, ni┼╝ ktokolwiek z ogl─ůdaj─ůcych by tego chcia┼é, ukaza─ç okrutny ┼Ťwiat z┼éo┼╝ony z wielu odcieni szaro┼Ťci. To, co podgl─ůdamy (i to, co pozostaje tylko w sferze naszych podejrze┼ä), jest wyj─ůtkowo niepokoj─ůce i ÔÇô w pewnym sensie ÔÇô podejrzane.
***
Happy End, re┼╝. Michael Haneke, 2017.
***
Pozosta┼ée teksty z bie┼╝─ůcego numeru dwutygodnika ÔÇ×KontaktÔÇŁ mo┼╝na znale┼║─ç┬átutaj.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś