Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

"Pisma polityczne" Jana J贸zefa Lipskiego

Na pocz膮tku roku Krytyka Polityczna odda艂a w r臋ce czytelnik贸w 鈥濸isma Polityczne鈥 – zbi贸r publikowanych i niepublikowanych esej贸w Jana J贸zefa Lipskiego. Co sk艂oni艂o Krytyk臋 do od艣wie偶enia pogl膮d贸w tego autora?

Lipski by艂 niew膮tpliwie wybitnym dzia艂aczem politycznym i聽 literaturoznawc膮. Jako kilkunastoletni ch艂opak wst膮pi艂 do Szarych Szereg贸w, walczy艂 w Powstaniu Warszawskim. W drugiej po艂owie lat pi臋膰dziesi膮tych by艂 cz艂onkiem redakcji 鈥濸o prostu鈥 i prezesem Klubu Krzywego Ko艂a. By艂 jednym z za艂o偶ycieli KOR-u i jego skarbnikiem. Po odzyskaniu niepodleg艂o艣ci pr贸bowa艂 przywr贸ci膰 do 偶ycia PPS. W latach 1989-1991 by艂 senatorem. Wi臋kszo艣膰 wybor贸w politycznych Lipskiego po latach okazywa艂o si臋 s艂usznymi, cho膰 w momencie ich podejmowania mog艂y wydawa膰 si臋 nieodpowiedzialne.
 
Polityczna tw贸rczo艣膰 Lipskiego kojarzy si臋 g艂贸wnie z cz臋sto przypominanym esejem (wchodz膮cym r贸wnie偶 w sk艂ad wydanego przez Krytyk臋 zbioru): 鈥 Dwie ojczyzny 鈥 dwa patriotyzmy鈥. Lipski wychwyci艂 tendencje polskiej kultury, a raczej polskiej inteligencji, do tworzenia dw贸ch wariant贸w polsko艣ci 鈥 pierwszego, cz臋sto ksenofobicznego, opartego na samozadowoleniu narodowym i drugiego, opartego聽 o przykaz mi艂o艣ci bli藕niego. Lipski chcia艂, 偶eby poj臋cie mi艂o艣ci do Ojczyzny nie by艂o zarezerwowane wy艂膮cznie dla narodowych demokrat贸w. Chodzi艂o o stworzenie patriotyzmu, kt贸ry by nie wyklucza艂 oraz o wskazanie granicy, kt贸rej przywi膮zanie do Ojczyzny przekracza膰 nie mo偶e. T膮 granic膮 jest nacjonalizm. Dzi艣 tekst mo偶e wydawa膰 si臋 niezbyt odkrywczy, jednak esej by艂 pisany w czasie pierwszej 鈥濻olidarno艣ci鈥, kiedy tezy Lipskiego z pewno艣ci膮 nie dla wszystkich by艂y oczywiste.
Esej 鈥濪wie Ojczyzny 鈥 dwa patriotyzmy鈥澛 pokazuje najwi臋kszy atut Lipskiego, czyli polityczn膮 wyobra藕ni臋 i zdolno艣膰 dostrzegania r贸偶nych zagro偶e艅, zanim stan膮 si臋 problemami. Tej intuicji Lipski wielokrotnie dawa艂 wyraz. Jednym z przyk艂ad贸w mo偶e by膰 nieudana pr贸ba wskrzeszeni PPS. Brak niewywodz膮cej si臋 z PZPR lewicy w wolnej Polsce stworzy艂 wiele patologii. Tak, jak brak lewicowej krytyki reform gospodarczych Balcerowicza stworzy艂 Leppera, tak nieobecno艣膰 lewicowej perspektywy przy podpisywaniu konkordatu i budowaniu聽 relacji pa艅stwo-Ko艣ci贸艂 zbudowa艂a podstaw臋 spo艂eczn膮 dla Ruchu Palikota. Te przyk艂ady s膮 efektem kl臋ski projektu odpowiedzialnej lewicy, kt贸r膮 chcia艂 budowa膰 Lipski.
 
Cho膰 Lipski nie by艂 wierz膮cy, wiele uwagi po艣wi臋ci艂 pisaniu na temat Ko艣cio艂a. Wykazywa艂 si臋 przy tym prawdziw膮 wra偶liwo艣ci膮, kt贸rej dzi艣 brakuje cz臋sto lewicowym krytykom Ko艣cio艂a.聽 W eseju z 1991 roku Lipski postawi艂聽 wa偶kie pytanie o rol臋 Ko艣cio艂a w wolnej Polsce, zaczynaj膮c od rozr贸偶nienia dw贸ch figur: 鈥濸olaka-katolika鈥, przede wszystkim endeka,聽 i 鈥濸olaka wyznania rzymskokatolickiego鈥 (鈥濷 roli Ko艣cio艂a鈥).聽 Im bardziej Ko艣ci贸艂 przybiera聽 twarz 鈥濸olaka-katolika鈥, tym trudniejsze jest porozumienie 艣rodowisk laickich i katolickich. Ta wsp贸艂praca by艂a mo偶liwa w PRL w du偶ej mierze dzi臋ki wielkiemu, pojednawczemu gestowi polskiego Ko艣cio艂a wyra偶onemu w li艣cie biskup贸w polskich do biskup贸w niemieckich (nota bene Lipski by艂 jednym z niewielu, kt贸rzy od razu umieli dostrzec znaczenie tego gestu) oraz imponuj膮cemu oporowi Ko艣cio艂a wobec represji w艂adz. Pozwoli艂o to lewicowym intelektualistom dostrzec uniwersalizm etycznego przes艂ania chrze艣cija艅stwa, a nie tylko ksenofobi臋 endecji.
Lipski rysuje dwie drogi, przed kt贸rymi stan膮艂 Ko艣ci贸艂. Jedn膮, kt贸ra na fali triumfu wiedzie do聽 triumfalizmu i politycznego klerykalizmu, oraz drug膮, prowadz膮c膮 do rozdzia艂u Ko艣cio艂a i pa艅stwa, wzajemnej tolerancji i neutralno艣ci. Wydaje si臋, 偶e gdyby w贸wczas Ko艣ci贸艂 i wi臋kszo艣膰 鈥濴udu bo偶ego鈥 posz艂a t膮 drug膮 drog膮, za kt贸r膮 opowiada艂 si臋 Lipski, frekwencja w ko艣cio艂ach nie mala艂aby, a desperacka akcja grupki ludzi na Krakowskim Przedmie艣ciu nie wywo艂a艂aby pierwszej w historii Polski demonstracji antyklerykalnej.
 
Pogl膮dy Lipskiego dzi艣 na nowo zdobywaj膮 aktualno艣膰. Rola, jak膮 Ko艣ci贸艂 odegra艂 w obaleniu komunizmu, przesta艂a by膰 wi膮偶膮ca dla wsp贸艂czesnej polityki. Ko艣ci贸艂 musi zdecydowa膰, czy b臋dzie reprezentowa艂 otwarto艣膰 i dialog, czy przeciwnie 鈥 okopie si臋 w zasiekach. Modele sekularyzacji na Zachodzie wskazuj膮, 偶e wyb贸r czy b臋dzie to Ko艣ci贸艂 dla wielu, czy dla 鈥濸ok贸w 鈥 katolik贸w鈥 zdecyduje o przetrwaniu samej instytucji.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij