Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Pasja z happy endem

Melan┼╝ porz─ůdk├│w religijnych i ba┼Ťniowych nasuwa pytanie, czy tw├│rcy parku sugeruj─ů, by Pismo ┼Üwi─Öte odczytywa─ç jako ba┼Ť┼ä, czy te┼╝ mo┼╝e infantylizacja S┼éowa Bo┼╝ego jest metod─ů szerzenia wiary w s─ůsiedztwie Disneylandu.

ilustr.: Olga Micińska

W Orlando na Florydzie, opr├│cz Disneylandu czy Universal Studios, odwiedzi─ç mo┼╝na tak┼╝e Holy Land Experience. Cho─ç w┬áoficjalnych broszurach podkre┼Ťla si─Ö, ┼╝e park nie jest ÔÇ×rozrywkowyÔÇŁ, to zajmuj─ůca sze┼Ť─ç hektar├│w gipsowa replika Jerozolimy z czas├│w Chrystusa nieub┼éaganie przywodzi na my┼Ťl takie skojarzenia.
 
Holy Land Experience otworzy┼é w 2003 roku Marvin Rosenthal, nawr├│cony ameryka┼äski ┼╗yd. Zgodnie z wizj─ů Rosenthala, park mia┼é w przyst─Öpnej formie upowszechnia─ç wiedz─Ö o pocz─ůtkach chrze┼Ťcija┼ästwa. Dzi┼Ť park jest w┼éasno┼Ťci─ů Trinity Broadcasting Network, najwi─Ökszej religijnej firmy mediowej w Stanach Zjednoczonych.
 
Pracownicy Holy Land Experience to osoby wierz─ůce. Tak, jak wi─Ökszo┼Ť─ç odwiedzaj─ůcych, nale┼╝─ů przewa┼╝nie do ameryka┼äskich Ko┼Ťcio┼é├│w ewangelikalnych, w kt├│rych g┼é├│wny nacisk stawia si─Ö na widzenia i bezpo┼Ťredni, cz─Östo zmys┼éowy kontakt z Duchem ┼Üwi─Ötym. Ta specyfika jest bardzo wyra┼║nie widoczna w samym parku. We wszystkich widowiskach, kt├│re si─Ö tam odbywaj─ů, wida─ç silny nacisk na bezpo┼Ťrednie do┼Ťwiadczenie, dost─Öpne za pomoc─ů najr├│┼╝niejszych replik oraz spektakli odgrywanych na ┼╝ywo przez aktor├│w. Chrystus, przedstawiony na obrazach i silikonowych rze┼║bach niczym z muzeum Madame Tussaud, wygl─ůda jak umi─Ö┼Ťniony superbohater. Co wi─Öcej, wszystkie te wizerunki stworzone s─ů ÔÇ×na obraz i podobie┼ästwoÔÇŁ niezwykle m─Öskiego aktora, kt├│ry w Holy Land Experience wciela si─Ö┬áw Zbawiciela. Betonowe ┼Ťcie┼╝ki parkowe, pe┼éne sztucznych ┼Ťlad├│w wielb┼é─ůdzich kopyt, prowadz─ů zwiedzaj─ůcych mi─Ödzy innymi do groty, w kt├│rej z┼éo┼╝one zosta┼éo cia┼éo Chrystusa, do gipsowej ┼Üwi─ůtyni Jerozolimskiej z domalowanymi ┼╝y┼ékami imituj─ůcymi marmur oraz do budynku Skryptorium, w kt├│rym znajduje si─Ö jedna z najwi─Ökszych kolekcji Biblii na ┼Ťwiecie.
 
Zmartwychwstanie na Broadwayu
 
Czas w Holy Land Experience podporz─ůdkowany jest przedstawieniom. Aktorzy, ubrani w┬ácekinowe stroje stylizowane na te sprzed dw├│ch tysi─Öcy lat, inscenizuj─ů nowotestamentowe ┼Ťwiadectwa. W spektaklach takich jak ÔÇ×Kobieta przy studniÔÇŁ czy ÔÇ×Cztery kobiety, kt├│re kocha┼éy JezusaÔÇŁ wyznaj─ů w┼éasne s┼éabo┼Ťci i poczucie braku sensu w ┼╝yciu, na kt├│re jedynym lekarstwem jest B├│g. Przy ┼╝ywo i entuzjastycznie reaguj─ůcej publiczno┼Ťci spektakle te ogl─ůda si─Ö niemal jak publiczne akty spowiedzi i przebaczenia. Poza prostymi rekwizytami i┬ákostiumami aktor├│w s─ů one ca┼ékowicie pozbawione historycznych kontekst├│w, dzi─Öki czemu staj─ů si─Ö uniwersalnymi historiami o ludzkich problemach, kt├│re mo┼╝e pokona─ç jedynie wiara. Chrystus natomiast jawi si─Ö jako si┼éa zdolna rozprawi─ç si─Ö z wszelkimi ludzkimi bol─ůczkami. Bycie chrze┼Ťcijaninem jest wi─Öc aktem oczywistego wyboru, bo kt├│┼╝ nie chcia┼éby mie─ç gotowych rozwi─ůza┼ä na swoje ┼╝yciowe problemy? W Holy Land Experience wiara w Chrystusa to najlepszy poradnik na ziemskie k┼éopoty.
 
G┼é├│wnym punktem programu Holy Land Experience s─ů ÔÇ×PasjeÔÇŁ. Pierwsza odbywa si─Ö w po┼éudnie, druga wieczorem, tu┼╝ przed zamkni─Öciem parku. Grane przy kompletach publiczno┼Ťci, te niezwykle kolorowe spektakle z pe┼én─ů brutalno┼Ťci─ů pokazuj─ů ostatnie sceny ┼╝ycia Chrystusa. Szatan, ubrany w czarno-czerwon─ů p┼éacht─Ö, co i rusz wznosi si─Ö w powietrze i, chichocz─ůc diabelsko, obserwuje cierpienia Jezusa. Inscenizacje pe┼éne s─ů efekt├│w specjalnych, a d┼║wi─Ök biczowania brzmi niepokoj─ůco realistycznie. O ile pierwsze przedstawienie ko┼äczy si─Ö w momencie, w kt├│rym uczniowie odkrywaj─ů znikni─Öcie cia┼éa Chrystusa z grobu, o tyle wieczorna ÔÇ×PasjaÔÇŁ dodaje ju┼╝ ÔÇ×szcz─Ö┼Ťliwe zako┼äczenieÔÇŁ. Zmartwychwstaniu towarzyszy choreografia niczym z broadwayowskiego musicalu. Na scenie pojawiaj─ů si─Ö archanio┼éowie w bia┼éo-z┼éotych szatach, z sufitu spada konfetti, a sam Chrystus w srebrzystym ubraniu u┼Ťmiecha si─Ö pewnie i szeroko jak superbohater, kt├│ry wr├│ci┼é w┼éa┼Ťnie ze zwyci─Öskiej bitwy.
 
Posta─ç Chrystusa w Holy Land Experience mo┼╝e s┼éu┼╝y─ç jako klucz do zrozumienia tego, w jaki spos├│b tw├│rcy parku pojmuj─ů swoj─ů misj─Ö edukacyjn─ů. W rol─Ö Zbawiciela wciela si─Ö przystojny, umi─Ö┼Ťniony aktor, jakby ┼╝ywcem wyj─Öty z ok┼éadek kolorowych magazyn├│w. Jest atrakcyjnym mocarzem. W ÔÇ×Ogrodach ChrystusowychÔÇŁ, sk─ůpanej w b┼é─Ökitno-r├│┼╝owym ┼Ťwietle ekspozycji, pe┼énej silikonowych figur naturalnej wielko┼Ťci, przedstawiaj─ůcej sceny z jego ┼╝ycia, dosiada bia┼éego konia w srebrnej uprz─Ö┼╝y. Holy Land Experience uczy o Chrystusie atrakcyjnym, niezachwianym i bezrefleksyjnym, podobnym do postaci z masowo produkowanych film├│w akcji. W efekcie, bardziej ni┼╝ refleksj─ů o historii Zbawiciela, park jest wielk─ů reklam─ů wizji Boga ÔÇô wsp├│┼éczesnego, jednoznacznego herosa z prost─ů recept─ů wiary.
 
Holy Land Experience nie m├│g┼éby istnie─ç bez sklep├│w z pami─ůtkami. Miesza si─Ö tu jeszcze wi─Öcej porz─ůdk├│w. Obok egzemplarzy Biblii, poradnik├│w i ksi─ů┼╝ek kucharskich napisanych przez kaznodziej├│w, znale┼║─ç mo┼╝na w nich torebki z krzy┼╝ami z cyrkonii, plastikowe butelki na wod─Ö, breloczki i inne typowo turystyczne pami─ůtki. Na tym jednak nie koniec ÔÇô w sklepie dost─Öpne s─ů r├│wnie┼╝ ┼╝ydowskie kipy i menory, a tak┼╝e kosmetyki z Morza Martwego. Przestronne sale wype┼énia r├│┼╝owo-b┼é─Ökitne ┼Ťwiat┼éo, kt├│re odbija si─Ö w licznych lustrach i kryszta┼éowych lampach, natomiast w centralnym punkcie, na podwy┼╝szeniu, stoi niemal dwumetrowa srebrna, sztuczna choinka, nadaj─ůca sklepowi permanentnie bo┼╝onarodzeniowy klimat.
 

ilustr.: Olga Micińska


Biblijna galeria sław
 
Obok ÔÇ×PasjiÔÇŁ najbardziej poruszaj─ůc─ů inscenizacj─ů jest ÔÇ×Komunia ┼Üwi─Öta z JezusemÔÇŁ ÔÇô dziesi─Öciominutowe odtworzenie Ostatniej Wieczerzy, w kt├│rej miejsce aposto┼é├│w zajmuj─ů zwiedzaj─ůcy. Tabliczka przed wej┼Ťciem do stylizowanej groty oznajmia, ┼╝e w ┼Ťrodku odbywa si─Ö ÔÇ×prawdziwa Msza ┼Üwi─ÖtaÔÇŁ i wst─Öp na ni─ů maj─ů wy┼é─ůcznie osoby wierz─ůce. Uczestnicy ÔÇô nie wi─Öcej ni┼╝ pi─Ötna┼Ťcie os├│b ÔÇô siadaj─ů przy du┼╝ym drewnianym stole. Aktorzy w kostiumach wr─Öczaj─ů im niewielkie kawa┼éki macy oraz kubeczki wielko┼Ťci naparstka, do kt├│rych nast─Öpnie wlewaj─ů sok z czerwonych winogron. Kiedy wszyscy cichn─ů, do sali wchodzi m─Ö┼╝czyzna w przebraniu z epoki i wyg┼éasza monolog o trudach podejmowania w┼éa┼Ťciwych decyzji i konieczno┼Ťci wyboru mniejszego z┼éa. Jego mowa brzmi tak, ┼╝e mo┼╝na by j─ů us┼éysze─ç zar├│wno dwa tysi─ůce lat temu, jak i wczoraj. W sali pojawia si─Ö drugi m─Ö┼╝czyzna, kt├│ry rozpoczyna ÔÇô okazuje si─Ö po chwili ÔÇô sakrament Eucharystii. Podnosz─ůc do g├│ry mac─Ö, recytuje: Bierzcie i jedzcie, to jest bowiem cia┼éo moje. Podobnie z sokiem: Pijcie z niego wszyscy, to jest bowiem kielich krwi mojej, kt├│ra za was b─Ödzie wylana. Cho─ç ludzie siedz─ůcy przy stole, powtarzaj─ůc jego ruchy, uczestnicz─ů w symulowanym rytuale, po wyj┼Ťciu z groty sprawiaj─ů wra┼╝enie, jakby przed chwil─ů uczestniczyli w sacrum.
 
Tak, jak do┼Ťwiadczenie duchowe miesza si─Ö w Holy Land Experience z do┼Ťwiadczeniem zmys┼éowym, tak kopia miesza si─Ö tam z orygina┼éem. W tej plastikowo-gipsowej makiecie Jerozolimy znale┼║─ç mo┼╝na liczne elementy przywiezione wprost z Ziemi ┼Üwi─Ötej. ┼╗ywe ro┼Ťliny, pami─ůtki czy przek─ůski dost─Öpne w sklepikach maj─ů nadawa─ç parkowi mocy autentyczno┼Ťci. Co wi─Öcej, w Holy Land Experience mie┼Ťci si─Ö jedna z najwi─Ökszych kolekcji Biblii na ┼Ťwiecie, zawieraj─ůca r├│wnie┼╝ rzadkie egzemplarze z pocz─ůtk├│w ┼Ťredniowiecza. Jednak waga tej kolekcji ginie w dekoracjach Skryptorium, w kt├│rym jest przechowywana, poniewa┼╝ uwag─Ö widz├│w odwracaj─ů ruszaj─ůce si─Ö manekiny kopist├│w oraz tak zwana Galeria S┼éaw Biblii. Ich figury, niczym uczestnicy teleturnieju, wy┼éaniaj─ů si─Ö zza aksamitnych kotar wywo┼éywani przez g┼éos narratora. Wszystko odbywa si─Ö w towarzystwie b┼éysk├│w i grzmot├│w dochodz─ůcych z wisz─ůcego pod sufitem wielkiego krzy┼╝a.
 
To, ┼╝e wyj─ůtkowe egzemplarze Biblii nie pe┼éni─ů na wystawie g┼é├│wnej roli, okazuje si─Ö ┼Ťwiadomym zabiegiem. Jeden z darczy┼äc├│w w nagraniu wideo wy┼Ťwietlanym nieopodal wej┼Ťcia m├│wi otwarcie, ┼╝e nie chcia┼é, by kolekcja by┼éa ÔÇ×intelektualnaÔÇŁ ÔÇô zamiast tego ma by─ç czytelna dla szerokiego grona odbiorc├│w.
 
Duchowo┼Ť─ç z Disneylandu
 
Spektakl, kt├│ry pozornie nie pasuje do chrze┼Ťcija┼äskiej misji edukacyjnej parku, to ÔÇ×┼Üwi─Ötujmy Ameryk─ÖÔÇŁ. Ta komedia pomy┼éek opowiada o ma┼éym ameryka┼äskim miasteczku, nieudolnie przygotowuj─ůcym si─Ö do lokalnego ┼Ťwi─Öta. Gdy wszystko wskazuje na to, ┼╝e uroczysto┼Ť─ç czeka nieuchronna klapa, w ostatniej chwili przedsi─Öwzi─Öcie ratuje ┼╝o┼énierz przyje┼╝d┼╝aj─ůcy nagle prosto z misji w Iraku, kt├│ry okazuje si─Ö by─ç synem jednego z mieszka┼äc├│w miasteczka. Spektakl jest utrzymany w kolorach ameryka┼äskiej flagi, a po bokach sceny, na ekranach wy┼Ťwietlane s─ů czarno-bia┼ée filmy z bombardowa┼ä lotniczych z czas├│w drugiej wojny ┼Ťwiatowej. W miejsce zwyczajowego uk┼éonu na koniec spektaklu, aktorzy stoj─ůcy na scenie prosz─ů tych widz├│w, kt├│rych cz┼éonkowie rodziny s─ů w armii, by wstali ze swoich miejsc. Jedna trzecia sali podnosi si─Ö z krzese┼é. Aktorzy schodz─ů na widowni─Ö, by pogratulowa─ç im s┼éu┼╝by ku chwale ojczyzny. Pozostali widzowie bez wahania do┼é─ůczaj─ů do podzi─Ökowa┼ä.
 
Mimo ┼╝e jedynym religijnym elementem przedstawienia jest utw├│r God Bless America, to w┼éa┼Ťnie on definiuje kontekst zar├│wno spektaklu, jak i ca┼éego parku. Oczywiste domniemanie o wyj─ůtkowo┼Ťci Stan├│w Zjednoczonych stanowi punkt wyj┼Ťcia dla roli chrze┼Ťcija┼ästwa, jak─ů propaguje Holy Land Experience. Bior─ůc to pod uwag─Ö, mo┼╝na zrozumie─ç zamierzon─ů umowno┼Ť─ç miejsca, jego transgresj─Ö oraz nacisk na konsumpcj─Ö. Tylko w kontek┼Ťcie ameryka┼äsko┼Ťci ÔÇô w jej mocarstwowo┼Ťci, kapitalizmie, konsumpcji i ┼╝─ůdaniu natychmiastowego do┼Ťwiadczenia, r├│wnie┼╝ duchowego ÔÇô staj─ů si─Ö one nieod┼é─ůcznymi elementami wsp├│┼éczesnego chrze┼Ťcija┼ästwa.
 
Holy Land Experience to niezwykle ciekawy przyk┼éad szerzenia duchowo┼Ťci za po┼Ťrednictwem narz─Ödzi przypisanych rozrywce ÔÇô od lokalizacji pocz─ůwszy, a sko┼äczywszy na bogatym asortymencie sklepik├│w z pami─ůtkami. Obecny na ka┼╝dym kroku melan┼╝ porz─ůdk├│w religijnych i ba┼Ťniowych nasuwa pytanie, czy tw├│rcy parku sugeruj─ů, by Pismo ┼Üwi─Öte odczytywa─ç jako ba┼Ť┼ä, czy te┼╝ mo┼╝e infantylizacja S┼éowa Bo┼╝ego jest przemy┼Ťlan─ů metod─ů szerzenia wiary w s─ůsiedztwie Disneylandu. Wszystko wskazuje na to, ┼╝e ta dojmuj─ůca sztuczno┼Ť─ç nie przeszkadza jednak zwiedzaj─ůcym w duchowym prze┼╝yciu. W parku-symulacji prze┼╝ycie religijne jest natychmiastowe i bezpo┼Ťrednie ÔÇô jak zabawa w Disneylandzie obok.
 
Tekst ukaza┼é si─Ö pierwotnie w 23. numerze naszego kwartalnika, Post-turysta.
 
UWAGA! W czasie wakacji internetowa ods┼éona ÔÇ×KontaktuÔÇŁ b─Ödzie ukazywa─ç si─Ö raz na dwa tygodnie ÔÇô co drugi poniedzia┼éek. Serdecznie zapraszamy do lektury!
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś