fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Pasja z happy endem

Melan偶 porz膮dk贸w religijnych i ba艣niowych nasuwa pytanie, czy tw贸rcy parku sugeruj膮, by Pismo 艢wi臋te odczytywa膰 jako ba艣艅, czy te偶 mo偶e infantylizacja S艂owa Bo偶ego jest metod膮 szerzenia wiary w s膮siedztwie Disneylandu.

ilustr.: Olga Mici艅ska

W Orlando na Florydzie, opr贸cz Disneylandu czy Universal Studios, odwiedzi膰 mo偶na tak偶e Holy Land Experience. Cho膰 w聽oficjalnych broszurach podkre艣la si臋, 偶e park nie jest 鈥瀝ozrywkowy鈥, to zajmuj膮ca sze艣膰 hektar贸w gipsowa replika Jerozolimy z czas贸w Chrystusa nieub艂aganie przywodzi na my艣l takie skojarzenia.
 
Holy Land Experience otworzy艂 w 2003 roku Marvin Rosenthal, nawr贸cony ameryka艅ski 呕yd. Zgodnie z wizj膮 Rosenthala, park mia艂 w przyst臋pnej formie upowszechnia膰 wiedz臋 o pocz膮tkach chrze艣cija艅stwa. Dzi艣 park jest w艂asno艣ci膮 Trinity Broadcasting Network, najwi臋kszej religijnej firmy mediowej w Stanach Zjednoczonych.
 
Pracownicy Holy Land Experience to osoby wierz膮ce. Tak, jak wi臋kszo艣膰 odwiedzaj膮cych, nale偶膮 przewa偶nie do ameryka艅skich Ko艣cio艂贸w ewangelikalnych, w kt贸rych g艂贸wny nacisk stawia si臋 na widzenia i bezpo艣redni, cz臋sto zmys艂owy kontakt z Duchem 艢wi臋tym. Ta specyfika jest bardzo wyra藕nie widoczna w samym parku. We wszystkich widowiskach, kt贸re si臋 tam odbywaj膮, wida膰 silny nacisk na bezpo艣rednie do艣wiadczenie, dost臋pne za pomoc膮 najr贸偶niejszych replik oraz spektakli odgrywanych na 偶ywo przez aktor贸w. Chrystus, przedstawiony na obrazach i silikonowych rze藕bach niczym z muzeum Madame Tussaud, wygl膮da jak umi臋艣niony superbohater. Co wi臋cej, wszystkie te wizerunki stworzone s膮 鈥瀗a obraz i podobie艅stwo鈥 niezwykle m臋skiego aktora, kt贸ry w Holy Land Experience wciela si臋聽w Zbawiciela. Betonowe 艣cie偶ki parkowe, pe艂ne sztucznych 艣lad贸w wielb艂膮dzich kopyt, prowadz膮 zwiedzaj膮cych mi臋dzy innymi do groty, w kt贸rej z艂o偶one zosta艂o cia艂o Chrystusa, do gipsowej 艢wi膮tyni Jerozolimskiej z domalowanymi 偶y艂kami imituj膮cymi marmur oraz do budynku Skryptorium, w kt贸rym znajduje si臋 jedna z najwi臋kszych kolekcji Biblii na 艣wiecie.
 
Zmartwychwstanie na Broadwayu
 
Czas w Holy Land Experience podporz膮dkowany jest przedstawieniom. Aktorzy, ubrani w聽cekinowe stroje stylizowane na te sprzed dw贸ch tysi臋cy lat, inscenizuj膮 nowotestamentowe 艣wiadectwa. W spektaklach takich jak 鈥濳obieta przy studni鈥 czy 鈥濩ztery kobiety, kt贸re kocha艂y Jezusa鈥 wyznaj膮 w艂asne s艂abo艣ci i poczucie braku sensu w 偶yciu, na kt贸re jedynym lekarstwem jest B贸g. Przy 偶ywo i entuzjastycznie reaguj膮cej publiczno艣ci spektakle te ogl膮da si臋 niemal jak publiczne akty spowiedzi i przebaczenia. Poza prostymi rekwizytami i聽kostiumami aktor贸w s膮 one ca艂kowicie pozbawione historycznych kontekst贸w, dzi臋ki czemu staj膮 si臋 uniwersalnymi historiami o ludzkich problemach, kt贸re mo偶e pokona膰 jedynie wiara. Chrystus natomiast jawi si臋 jako si艂a zdolna rozprawi膰 si臋 z wszelkimi ludzkimi bol膮czkami. Bycie chrze艣cijaninem jest wi臋c aktem oczywistego wyboru, bo kt贸偶 nie chcia艂by mie膰 gotowych rozwi膮za艅 na swoje 偶yciowe problemy? W Holy Land Experience wiara w Chrystusa to najlepszy poradnik na ziemskie k艂opoty.
 
G艂贸wnym punktem programu Holy Land Experience s膮 鈥濸asje鈥. Pierwsza odbywa si臋 w po艂udnie, druga wieczorem, tu偶 przed zamkni臋ciem parku. Grane przy kompletach publiczno艣ci, te niezwykle kolorowe spektakle z pe艂n膮 brutalno艣ci膮 pokazuj膮 ostatnie sceny 偶ycia Chrystusa. Szatan, ubrany w czarno-czerwon膮 p艂acht臋, co i rusz wznosi si臋 w powietrze i, chichocz膮c diabelsko, obserwuje cierpienia Jezusa. Inscenizacje pe艂ne s膮 efekt贸w specjalnych, a d藕wi臋k biczowania brzmi niepokoj膮co realistycznie. O ile pierwsze przedstawienie ko艅czy si臋 w momencie, w kt贸rym uczniowie odkrywaj膮 znikni臋cie cia艂a Chrystusa z grobu, o tyle wieczorna 鈥濸asja鈥 dodaje ju偶 鈥瀞zcz臋艣liwe zako艅czenie鈥. Zmartwychwstaniu towarzyszy choreografia niczym z broadwayowskiego musicalu. Na scenie pojawiaj膮 si臋 archanio艂owie w bia艂o-z艂otych szatach, z sufitu spada konfetti, a sam Chrystus w srebrzystym ubraniu u艣miecha si臋 pewnie i szeroko jak superbohater, kt贸ry wr贸ci艂 w艂a艣nie ze zwyci臋skiej bitwy.
 
Posta膰 Chrystusa w Holy Land Experience mo偶e s艂u偶y膰 jako klucz do zrozumienia tego, w jaki spos贸b tw贸rcy parku pojmuj膮 swoj膮 misj臋 edukacyjn膮. W rol臋 Zbawiciela wciela si臋 przystojny, umi臋艣niony aktor, jakby 偶ywcem wyj臋ty z ok艂adek kolorowych magazyn贸w. Jest atrakcyjnym mocarzem. W 鈥濷grodach Chrystusowych鈥, sk膮panej w b艂臋kitno-r贸偶owym 艣wietle ekspozycji, pe艂nej silikonowych figur naturalnej wielko艣ci, przedstawiaj膮cej sceny z jego 偶ycia, dosiada bia艂ego konia w srebrnej uprz臋偶y. Holy Land Experience uczy o Chrystusie atrakcyjnym, niezachwianym i bezrefleksyjnym, podobnym do postaci z masowo produkowanych film贸w akcji. W efekcie, bardziej ni偶 refleksj膮 o historii Zbawiciela, park jest wielk膮 reklam膮 wizji Boga 鈥 wsp贸艂czesnego, jednoznacznego herosa z prost膮 recept膮 wiary.
 
Holy Land Experience nie m贸g艂by istnie膰 bez sklep贸w z pami膮tkami. Miesza si臋 tu jeszcze wi臋cej porz膮dk贸w. Obok egzemplarzy Biblii, poradnik贸w i ksi膮偶ek kucharskich napisanych przez kaznodziej贸w, znale藕膰 mo偶na w nich torebki z krzy偶ami z cyrkonii, plastikowe butelki na wod臋, breloczki i inne typowo turystyczne pami膮tki. Na tym jednak nie koniec 鈥 w sklepie dost臋pne s膮 r贸wnie偶 偶ydowskie kipy i menory, a tak偶e kosmetyki z Morza Martwego. Przestronne sale wype艂nia r贸偶owo-b艂臋kitne 艣wiat艂o, kt贸re odbija si臋 w licznych lustrach i kryszta艂owych lampach, natomiast w centralnym punkcie, na podwy偶szeniu, stoi niemal dwumetrowa srebrna, sztuczna choinka, nadaj膮ca sklepowi permanentnie bo偶onarodzeniowy klimat.
 

ilustr.: Olga Mici艅ska


Biblijna galeria s艂aw
 
Obok 鈥濸asji鈥 najbardziej poruszaj膮c膮 inscenizacj膮 jest 鈥濳omunia 艢wi臋ta z Jezusem鈥 鈥 dziesi臋ciominutowe odtworzenie Ostatniej Wieczerzy, w kt贸rej miejsce aposto艂贸w zajmuj膮 zwiedzaj膮cy. Tabliczka przed wej艣ciem do stylizowanej groty oznajmia, 偶e w 艣rodku odbywa si臋 鈥瀙rawdziwa Msza 艢wi臋ta鈥 i wst臋p na ni膮 maj膮 wy艂膮cznie osoby wierz膮ce. Uczestnicy 鈥 nie wi臋cej ni偶 pi臋tna艣cie os贸b 鈥 siadaj膮 przy du偶ym drewnianym stole. Aktorzy w kostiumach wr臋czaj膮 im niewielkie kawa艂ki macy oraz kubeczki wielko艣ci naparstka, do kt贸rych nast臋pnie wlewaj膮 sok z czerwonych winogron. Kiedy wszyscy cichn膮, do sali wchodzi m臋偶czyzna w przebraniu z epoki i wyg艂asza monolog o trudach podejmowania w艂a艣ciwych decyzji i konieczno艣ci wyboru mniejszego z艂a. Jego mowa brzmi tak, 偶e mo偶na by j膮 us艂ysze膰 zar贸wno dwa tysi膮ce lat temu, jak i wczoraj. W sali pojawia si臋 drugi m臋偶czyzna, kt贸ry rozpoczyna 鈥 okazuje si臋 po chwili 鈥 sakrament Eucharystii. Podnosz膮c do g贸ry mac臋, recytuje: Bierzcie i jedzcie, to jest bowiem cia艂o moje. Podobnie z sokiem: Pijcie z niego wszyscy, to jest bowiem kielich krwi mojej, kt贸ra za was b臋dzie wylana. Cho膰 ludzie siedz膮cy przy stole, powtarzaj膮c jego ruchy, uczestnicz膮 w symulowanym rytuale, po wyj艣ciu z groty sprawiaj膮 wra偶enie, jakby przed chwil膮 uczestniczyli w sacrum.
 
Tak, jak do艣wiadczenie duchowe miesza si臋 w Holy Land Experience z do艣wiadczeniem zmys艂owym, tak kopia miesza si臋 tam z orygina艂em. W tej plastikowo-gipsowej makiecie Jerozolimy znale藕膰 mo偶na liczne elementy przywiezione wprost z Ziemi 艢wi臋tej. 呕ywe ro艣liny, pami膮tki czy przek膮ski dost臋pne w sklepikach maj膮 nadawa膰 parkowi mocy autentyczno艣ci. Co wi臋cej, w Holy Land Experience mie艣ci si臋 jedna z najwi臋kszych kolekcji Biblii na 艣wiecie, zawieraj膮ca r贸wnie偶 rzadkie egzemplarze z pocz膮tk贸w 艣redniowiecza. Jednak waga tej kolekcji ginie w dekoracjach Skryptorium, w kt贸rym jest przechowywana, poniewa偶 uwag臋 widz贸w odwracaj膮 ruszaj膮ce si臋 manekiny kopist贸w oraz tak zwana Galeria S艂aw Biblii. Ich figury, niczym uczestnicy teleturnieju, wy艂aniaj膮 si臋 zza aksamitnych kotar wywo艂ywani przez g艂os narratora. Wszystko odbywa si臋 w towarzystwie b艂ysk贸w i grzmot贸w dochodz膮cych z wisz膮cego pod sufitem wielkiego krzy偶a.
 
To, 偶e wyj膮tkowe egzemplarze Biblii nie pe艂ni膮 na wystawie g艂贸wnej roli, okazuje si臋 艣wiadomym zabiegiem. Jeden z darczy艅c贸w w nagraniu wideo wy艣wietlanym nieopodal wej艣cia m贸wi otwarcie, 偶e nie chcia艂, by kolekcja by艂a 鈥瀒ntelektualna鈥 鈥 zamiast tego ma by膰 czytelna dla szerokiego grona odbiorc贸w.
 
Duchowo艣膰 z Disneylandu
 
Spektakl, kt贸ry pozornie nie pasuje do chrze艣cija艅skiej misji edukacyjnej parku, to 鈥炁歸i臋tujmy Ameryk臋鈥. Ta komedia pomy艂ek opowiada o ma艂ym ameryka艅skim miasteczku, nieudolnie przygotowuj膮cym si臋 do lokalnego 艣wi臋ta. Gdy wszystko wskazuje na to, 偶e uroczysto艣膰 czeka nieuchronna klapa, w ostatniej chwili przedsi臋wzi臋cie ratuje 偶o艂nierz przyje偶d偶aj膮cy nagle prosto z misji w Iraku, kt贸ry okazuje si臋 by膰 synem jednego z mieszka艅c贸w miasteczka. Spektakl jest utrzymany w kolorach ameryka艅skiej flagi, a po bokach sceny, na ekranach wy艣wietlane s膮 czarno-bia艂e filmy z bombardowa艅 lotniczych z czas贸w drugiej wojny 艣wiatowej. W miejsce zwyczajowego uk艂onu na koniec spektaklu, aktorzy stoj膮cy na scenie prosz膮 tych widz贸w, kt贸rych cz艂onkowie rodziny s膮 w armii, by wstali ze swoich miejsc. Jedna trzecia sali podnosi si臋 z krzese艂. Aktorzy schodz膮 na widowni臋, by pogratulowa膰 im s艂u偶by ku chwale ojczyzny. Pozostali widzowie bez wahania do艂膮czaj膮 do podzi臋kowa艅.
 
Mimo 偶e jedynym religijnym elementem przedstawienia jest utw贸r God Bless America, to w艂a艣nie on definiuje kontekst zar贸wno spektaklu, jak i ca艂ego parku. Oczywiste domniemanie o wyj膮tkowo艣ci Stan贸w Zjednoczonych stanowi punkt wyj艣cia dla roli chrze艣cija艅stwa, jak膮 propaguje Holy Land Experience. Bior膮c to pod uwag臋, mo偶na zrozumie膰 zamierzon膮 umowno艣膰 miejsca, jego transgresj臋 oraz nacisk na konsumpcj臋. Tylko w kontek艣cie ameryka艅sko艣ci 鈥 w jej mocarstwowo艣ci, kapitalizmie, konsumpcji i 偶膮daniu natychmiastowego do艣wiadczenia, r贸wnie偶 duchowego 鈥 staj膮 si臋 one nieod艂膮cznymi elementami wsp贸艂czesnego chrze艣cija艅stwa.
 
Holy Land Experience to niezwykle ciekawy przyk艂ad szerzenia duchowo艣ci za po艣rednictwem narz臋dzi przypisanych rozrywce 鈥 od lokalizacji pocz膮wszy, a sko艅czywszy na bogatym asortymencie sklepik贸w z pami膮tkami. Obecny na ka偶dym kroku melan偶 porz膮dk贸w religijnych i ba艣niowych nasuwa pytanie, czy tw贸rcy parku sugeruj膮, by Pismo 艢wi臋te odczytywa膰 jako ba艣艅, czy te偶 mo偶e infantylizacja S艂owa Bo偶ego jest przemy艣lan膮 metod膮 szerzenia wiary w s膮siedztwie Disneylandu. Wszystko wskazuje na to, 偶e ta dojmuj膮ca sztuczno艣膰 nie przeszkadza jednak zwiedzaj膮cym w duchowym prze偶yciu. W parku-symulacji prze偶ycie religijne jest natychmiastowe i bezpo艣rednie 鈥 jak zabawa w Disneylandzie obok.
 
Tekst ukaza艂 si臋 pierwotnie w 23. numerze naszego kwartalnika, Post-turysta.
 
UWAGA! W czasie wakacji internetowa ods艂ona 鈥濳ontaktu鈥 b臋dzie ukazywa膰 si臋 raz na dwa tygodnie 鈥 co drugi poniedzia艂ek. Serdecznie zapraszamy do lektury!
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij