Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Nie wzrost, a rozkwit

Jeste艣my pierwszym pokoleniem, kt贸re ma pe艂n膮 艣wiadomo艣膰 zagro偶e艅 ekologicznych, i prawdopodobnie ostatnim, kt贸re jest w stanie im zapobiec. Aby to zrobi膰, konieczna jest zasadnicza zmiana obecnego modelu kapitalizmu i globalizacji. Czy p膮czek z dziurk膮 mo偶e nas uratowa膰?

Has艂o zatrzymania wzrostu gospodarczego od razu przywodzi na my艣l kryzys i pikuj膮ce wykresy ekonomiczne. W potocznym wyobra偶eniu indeks produktu krajowego brutto determinuje sukces pa艅stw. Pos艂ugiwanie si臋 nim ma jednak istotne wady, a pandemia mo偶e nas sk艂oni膰 do bardziej odwa偶nego stosowania lepszych miar rozwoju, na co s艂usznie wskazuje Hubert Walczy艅ski z 鈥濵agazynu Kontakt鈥.

Zasadniczy problem z PKB jest prosty: wlicza si臋 do niego ka偶dy wydatek. Z punktu widzenia wska藕nika PKB jest oboj臋tne, czy kupimy dost臋p do kursu naukowego, gr臋 komputerow膮 czy sze艣ciopak piwa. Nie ma znaczenia ani to, jakie zu偶ywamy zasoby, ani to, jakie efekty spo艂eczne przynosi nasza dzia艂alno艣膰. Nie ma tak偶e znaczenia, czy pa艅stwo inwestuje w opiek臋 zdrowotn膮, edukacj臋 czy zbrojenia. W konsekwencji mo偶liwa jest sytuacja, w kt贸rej produkujemy coraz wi臋cej, ale problemy spo艂eczne i ekologiczne nie s膮 rozwi膮zywane.

Wi臋ksza produkcja to wi臋cej zu偶ytej energii

Jeste艣my pierwsz膮 generacj膮, kt贸ra zdaje sobie spraw臋 ze skali zagro偶e艅 ekologicznych, i by膰 mo偶e ostatni膮, kt贸ra ma realny wp艂yw na to, 偶eby zatrzyma膰 niekontrolowany wzrost temperatury na Ziemi. Jak to zrobi膰? Cz臋艣膰 ekonomist贸w przekonuje, 偶e odpowiedzi膮 jest jeszcze wi臋cej wzrostu. Zgodnie z tym sposobem my艣lenia wkr贸tce znajdziemy rozwi膮zanie technologiczne, dzi臋ki kt贸remu b臋dziemy mogli produkowa膰 i konsumowa膰. Nadzieja tego rodzaju wi膮偶e si臋 z terminem decoupling, kt贸ry oznacza rozdzielenie zale偶no艣ci mi臋dzy zu偶yciem energii a wzrostem gospodarczym. Jednym z argument贸w przeciwko mo偶liwo艣ci decouplingu jest tak zwany efekt odbicia (ang. rebound effect). Polega on na tym, 偶e im bardziej energooszcz臋dna technologia, tym cz臋艣ciej z niej korzystamy 鈥 a zatem energooszcz臋dno艣膰 technologii nie powoduje mniejszego zu偶ycia energii. Do tego dochodzi kolejny problem, kt贸ry polega na tym, 偶e du偶a cz臋艣膰 technologii przedstawianych w kategoriach 鈥瀦ielonych innowacji鈥 w praktyce opiera si臋 na zwyk艂ym oszustwie lub manipulacji, co okre艣la si臋 jako greenwashing, o kt贸rym pisa艂em ju偶 w 鈥濳ulturze Liberalnej鈥. Tego rodzaju problem贸w mo偶na znale藕膰 wi臋cej.

Obwarzanek w s艂u偶bie ludzko艣ci

Ze wzgl臋du na u艂omno艣膰 PKB badacze proponowali alternatywne mierniki dobrobytu. ONZ korzysta z Human Development Index, kt贸ry skupia si臋 na wiedzy, d艂ugo艣ci i jako艣ci 偶ycia. Bank 艢wiatowy pos艂uguje si臋 Human Capital Index, kt贸ry mierzy wykorzystanie potencja艂u obywateli. S艂ynna sta艂a si臋 wprowadzona w 2008 roku do konstytucji Bhutanu norma, zgodnie z kt贸r膮 w艂adze zobowi膮zane s膮 do dzia艂ania maj膮cego na celu wytworzenie szcz臋艣cia narodowego brutto. Wska藕nik ten opiera si臋 na ideach zr贸wnowa偶onego rozwoju spo艂eczno-gospodarczego, troski o 艣rodowisko, a tak偶e ochronie kultury.

Na pocz膮tku XXI wieku pewn膮 popularno艣膰 zyska艂a koncepcja postwzrostu, kt贸rej zwolennicy opowiadaj膮 si臋 za redukcj膮 produkcji i konsumpcji. Idea pojawi艂a si臋 ju偶 w latach 70., wraz z raportem ekspert贸w Klubu Rzymskiego zatytu艂owanym 鈥濭ranice wzrostu鈥. W贸wczas wydawa艂 si臋 zapewne do艣膰 abstrakcyjny, podobnie jak mia艂o to miejsce w kwestii kryzysu klimatycznego. Dzi艣 sytuacja si臋 zmienia. Pa艅stwa takie jak Szkocja, Islandia czy Nowa Zelandia propaguj膮 alternatywne sposoby mierzenia rozwoju.

Jeden z modeli tego rodzaju, kt贸ry pojawi艂 si臋 niedawno w Europie, wydaje si臋 szczeg贸lnie interesuj膮cy. Jego autork膮 jest brytyjska ekonomistka Kate Raworth, kt贸ra w 2017 roku opublikowa艂a ksi膮偶k臋 pod tytu艂em 鈥濪oughnut economics鈥. W polskich warunkach mo偶emy pos艂u偶y膰 si臋 w tym kontek艣cie metafor膮 obwarzanka, bo to kszta艂t ma tutaj kluczowe znaczenie.

藕r贸d艂o: kateraworth.com

 

Zewn臋trzna cz臋艣膰 schematu ukazuje wyzwania ekologiczne, takie jak zachowanie bior贸偶norodno艣ci, redukcja dziury ozonowej czy ograniczenia zanieczyszczenia 艣rodowiska. Cz臋艣膰 wewn臋trzna opisuje kwestie spo艂eczne, w sk艂ad kt贸rych wchodz膮 edukacja, zatrudnienie, doch贸d, polityka mieszkaniowa czy dost臋p do wody i 偶ywno艣ci. Zgodnie z koncepcj膮 Raworth zdrowa gospodarka nie powinna bezustannie rosn膮膰, a rozkwita膰. Jak wyja艣nia艂 Edwin Bendyk, model obwarzanka 鈥瀦apewnia minimum dobrego 偶ycia w taki spos贸b, 偶eby nie przekroczy膰 mo偶liwo艣ci ekosystemu鈥.

Co ciekawe, model ten postanowi艂 zastosowa膰 Amsterdam podczas wychodzenia z gospodarczego kryzysu wywo艂anego epidemi膮 koronawirusa. Strategia, kt贸ra b臋dzie realizowana w latach 2020鈥2025, ma pozwoli膰 na osi膮gni臋cie 49 cel贸w, kt贸re zosta艂y wyznaczone przez w艂adze miasta, wsp贸lnie z ruchami spo艂ecznymi oraz naukowcami. Holenderski obwarzanek ma wspiera膰 dzia艂anie lokalnej gospodarki w ramach obiegu zamkni臋tego, ograniczenie konsumpcji (dost臋pu do us艂ug i rzeczy, a nie nich posiadanie), a tak偶e minimalizowanie produkcji rzeczy nietrwa艂ych.

Nie jest przypadkiem, 偶e projekt ten jest realizowany w jednym z najbardziej rozwini臋tych miast 艣wiata. Prze艂o偶enie koncepcji na poziom krajowy lub mi臋dzynarodowy by艂oby znacznie trudniejsze. Wprowadzenie jej w krajach, kt贸re intensywnie rozwijaj膮 si臋 gospodarczo, takich jak Chiny czy Indie, stanowi艂oby ogromne wyzwanie. Warto pami臋ta膰 tak偶e o tym, 偶e obywatele Holandii w dalszym ci膮gu znajduj膮 si臋 w czo艂贸wce 艣wiatowego zu偶ycia energii na mieszka艅ca.

Nie zmarnujmy tego kryzysu

Nie zmienimy naszych gospodarek w obwarzanki za pomoc膮 pstrykni臋cia palca, ale projekty zmierzaj膮ce do zmiany paradygmatu rozwoju warto traktowa膰 z uwag膮. W najbli偶szej przysz艂o艣ci b臋dziemy prawdopodobnie 艣wiadkami wielkich rozmiar贸w inwestycji publicznych na poziomie krajowym i mi臋dzynarodowym, w tym na gruncie zmieniaj膮cej si臋 polityki unijnej. Zielone inwestycje powinny by膰 kluczowym sk艂adnikiem pakietu dzia艂a艅 podejmowanych przez rz膮dy. Ekologiczna transformacja nie b臋dzie mo偶liwa bez rozs膮dnej redystrybucji, co pokaza艂y protesty 鈥炁济撑倀ych kamizelek鈥 we Francji. 艁atwo zwr贸ci膰 uwag臋 na to, 偶e jest to krajobraz polityczny i gospodarczy, kt贸ry znacznie r贸偶ni si臋 od tego, z czym mieli do czynienia libera艂owie w latach 90. Ale nie ma w tym nic dziwnego 鈥 w 2020 roku trzeba pragmatycznie dostosowywa膰 dzia艂ania do pojawiaj膮cych si臋 wyzwa艅. By艂oby szkoda zmarnowa膰 kryzys, wracaj膮c do modelu, kt贸ry doprowadzi艂 nas do klimatycznej katastrofy.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij