Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Jałowa krytyka kapitalizmu

Pandemia jest dla Walczy┼äskiego tylko pretekstem do krytyki kapitalizmu. Jednak tak naprawd─Ö autor krytykuje produktywizm i konsumpcjonizm. Z emfaz─ů niepomagaj─ůc─ů w rozwi─ůzaniu konkretnych problem├│w

Polemik─Ö z tekstem ÔÇ×Wirus, kryzys i koniec ┼ŤwiataÔÇŁ Huberta Walczy┼äskiego z Magazynu Kontakt trzeba pisa─ç na wysokim poziomie og├│lno┼Ťci, gdy┼╝ w┼éa┼Ťciwie nie do ko┼äca wiadomo, co dok┼éadnie on krytykuje. Zaczyna si─Ö od opisu relacji mi─Ödzy pandemi─ů koronawirusa a sytuacj─ů gospodarcz─ů na ┼Ťwiecie. Autor jednak stwierdza, ┼╝e to nie pandemia wywo┼éuje kryzys gospodarczy, a ÔÇ×zaszyty w kapitalizmie mechanizm, kt├│ry sprawia, ┼╝e gospodarka z ka┼╝dym dniem, miesi─ůcem i rokiem musi rosn─ů─çÔÇŁ. Na ┼éawie oskar┼╝onych posadzony jest wi─Öc kapitalizm ÔÇô system gospodarczy obowi─ůzuj─ůcy w ogromnej cz─Ö┼Ťci ┼Ťwiata, w dodatku zr├│┼╝nicowany i obejmuj─ůcy bardzo r├│┼╝ne modele ÔÇô od anglosaskiego przez nordycki po kapitalizm pa┼ästwowy wyst─Öpuj─ůcy w Chi┼äskiej Republice Ludowej. Zarzuty s─ů postawione w taki spos├│b, ┼╝e w┼éa┼Ťciwie autor do wyra┼╝enia swojej krytyki nie potrzebowa┼é pretekstu w postaci epidemii.

Ideologiczne łatki

Dodatkowo, gdy wczyta─ç si─Ö w artyku┼é, to szybko wida─ç, ┼╝e Walczy┼äski nie oskar┼╝a kapitalizmu. To, co opisuje, to produktywizm (poj─Öcie to w tek┼Ťcie w og├│le si─Ö nie pojawia, ale de facto o to w┼éa┼Ťnie chodzi), czyli d─ů┼╝enie do jak najwi─Ökszej wydajno┼Ťci gospodarki, b─Öd─ůce, z kolei, pok┼éosiem konsumpcjonizmu, czyli ÔÇ×nadmiernego przywi─ůzania wagi do zdobywania d├│br materialnychÔÇŁ. Jest to zjawisko obecne w kapitalizmie, ale nie stanowi o jego istocie. Kapitalizm jest do┼Ť─ç powszechnie rozumiany jako system gospodarczy oparty na prywatnej w┼éasno┼Ťci ┼Ťrodk├│w produkcji, w kt├│rym obowi─ůzuje wolna wymiana d├│br i us┼éug, za┼Ť ceny powstaj─ů w wyniku swobodnej gry rynkowej. W definicjach stanowi─ůcych powszechnie uznawany wsp├│lny kod j─Özykowy w naukowych dyskusjach na temat system├│w gospodarczych nie ma ani s┼éowa o tym, ┼╝e ludzie w kapitalizmie produkuj─ů wi─Öcej, ni┼╝ s─ů w stanie spo┼╝y─ç, i ┼╝e to niszczy nasz─ů planet─Ö ÔÇô to ju┼╝ ideologiczne nak┼éadki, kt├│re tylko zamazuj─ů rzeczywisto┼Ť─ç. Co wi─Öcej, tak┼╝e alternatywne wobec kapitalizmu systemy gospodarcze (na przyk┼éad socjalizm) mog─ů by─ç oparte na produktywizmie (istnieje d┼éuga tradycja argumentacyjna wskazuj─ůca, ┼╝e socjalizm jest lub by┼éby bardziej wydajny od kapitalizmu), za┼Ť ich realne emanacje tak┼╝e potrafi┼éy przyjmowa─ç formy konsumpcjonistyczne (na przyk┼éad PRL epoki Edwarda Gierka).

Walczy┼äski myli si─Ö tak┼╝e, je┼Ťli chodzi o skutki funkcjonowania kapitalizmu. Pisze przyk┼éadowo, ┼╝e g┼éodu do┼Ťwiadcza 821 mln ludzi na ┼Ťwiecie. Czy dzieje si─Ö tak przez kapitalizm? Owszem, mi─Ödzy innymi ÔÇô bo to tak┼╝e dzi─Öki kapitalizmowi tylu ludzi mo┼╝e jednocze┼Ťnie przebywa─ç na tym ┼Ťwiecie. Eksplozja demograficzna, kt├│ra mia┼éa miejsce od pocz─ůtku XIX wieku, mia┼éa zwi─ůzek z popraw─ů warunk├│w ┼╝ycia, a ta ÔÇô ze wzrostem produktywno┼Ťci wywo┼éanym przez rewolucj─Ö przemys┼éow─ů. To nie jedyny pow├│d wzrostu demograficznego, jednak obok rozwoju nauki, higieny i medycyny ÔÇô bardzo istotny. Autor tekstu ignoruje znaczenie rewolucji przemys┼éowej i ukszta┼étowania si─Ö kapitalizmu w XIX wieku dla poprawy dobrobytu, pisz─ůc, i┼╝ ÔÇ×ch┼éopi zamienili si─Ö w robotnik├│w najemnych, arystokracja i bogate mieszcza┼ästwo w bur┼╝uazj─Ö fabryczn─ů. Do poprawy poziomu ┼╝ycia ludzi dosz┼éo dzi─Öki walkom politycznym ÔÇô o o┼Ťmiogodzinny dzie┼ä pracy, prawo do urlopu, powszechnej s┼éu┼╝by zdrowia czy emeryturyÔÇŁ (akurat p┼éace realne w krajach kapitalistycznych ros┼éy ju┼╝ w XIX wieku, by wyskoczy─ç w przestworza od pocz─ůtku wieku XX). Mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e prawodawstwo socjalne czy prawo pracy mia┼éo wp┼éyw na bardziej egalitarny podzia┼é d├│br i popraw─Ö sytuacji zawodowej pracownik├│w. Jednak nie odby┼éoby si─Ö to bez wzrostu produktywno┼Ťci, bo po prostu nie by┼éoby czego dzieli─ç. To, ┼╝e dobrobyt pracownik├│w ewidentnie ro┼Ťnie, zauwa┼╝a┼é ju┼╝ cho─çby Eduard Bernstein, kt├│ry pisa┼é o tym pod koniec XIX wieku w ÔÇ×Die Voraussetzungen des Sozialismus und die Aufgaben der SozialdemokratieÔÇŁ, proponuj─ůc bardziej krytyczne podej┼Ťcie do marksistowskich dogmat├│w i zmian─Ö taktyki ruchu robotniczego (co jednocze┼Ťnie nie czyni┼éo go fanem kapitalizmu jako takiego).

Lewicowy reformizm

Walczy┼äski stawia kapitalizmowi powa┼╝ne zarzuty: nie jest on ÔÇ×racjonalnym systemem odpowiadaj─ůcym na nasze potrzebyÔÇŁ a ÔÇ×systemem marnotrawnym, kt├│ry potrzeby tworzy po to, ┼╝eby drobna garstka w┼éa┼Ťcicieli globalnych korporacji zarabia┼éa na ich zaspokajaniuÔÇŁ. Z emfaz─ů pisze o tym, jak to dzi┼Ť karmimy ÔÇ×besti─Ö kapitalizmuÔÇŁ. Ignoruje fakt, i┼╝ obok zachcianek gospodarka (zbyt ┼éatwo jednak Walczy┼äski ucieka od pytania, jakie potrzeby s─ů ÔÇ×prawdziweÔÇŁ, a jakie ÔÇ×fa┼észyweÔÇŁ) zaspokaja tak┼╝e realne potrzeby. Potrzeba jedzenia, picia, ubierania si─Ö czy mieszkania nie zniknie, je┼Ťli zlikwidujemy kapitalizm.

Karol Marks przynajmniej wskazywa┼é na to, co jego zdaniem jest ┼║r├│d┼éem problem├│w ÔÇô stosunki w┼éasno┼Ťciowe. Uspo┼éecznienie ┼Ťrodk├│w produkcji to by┼éa rzeczywi┼Ťcie zmiana jako┼Ťciowa. Na tym tle Walczewski wypada do┼Ť─ç blado. Proponuje przyk┼éadowo tak ÔÇ×rewolucyjneÔÇŁ rozwi─ůzania, jak zakaz marketingu (postulowa┼é go ju┼╝ w odniesieniu na przyk┼éad do towarzystw ubezpieczeniowych dwadzie┼Ťcia lat temu Janusz Korwin-Mikke) czy wyd┼éu┼╝enie okresu obowi─ůzkowej gwarancji produkt├│w. Zanim przejd─Ö do sensowno┼Ťci tych propozycji, chc─Ö wskaza─ç, ┼╝e jest to czystej wody reformizm. W niczym nie zmienia istoty kapitalizmu ÔÇô jedynie go koryguje. Mnie to nie przeszkadza, ale jak na postulat maj─ůcy obali─ç ca┼éy system gospodarczy to stanowczo za ma┼éo.

Korekta jest potrzebna

Czy jednak to, co proponuje autor, wystarczy, by skorygowa─ç obecny system gospodarczy? Jak s┼éusznie zauwa┼╝a Walczy┼äski, takie rozwi─ůzania jak ograniczenia reklamy alkoholu (notabene pami─Ötaj─ů Pa┼ästwo ÔÇ×piwo (­čśë) bezalkoholoweÔÇŁ?) czy obowi─ůzkowe reklamacje ju┼╝ obowi─ůzuj─ů, propozycje autora s─ů wi─Öc jedynie daleko id─ůcym rozszerzeniem ich funkcjonowania. Postuluj─ůcy je musi jednak zdawa─ç sobie spraw─Ö z koszt├│w. To, ┼╝e sprz─Öty s─ů ma┼éo ┼╝ywotne, jest oczywi┼Ťcie irytuj─ůce, jednak obni┼╝a to jednostkow─ů cen─Ö towaru. Je┼Ťli gwarancja na wszystko ma obowi─ůzywa─ç co najmniej dziesi─Ö─ç lat, oznacza to wzrost cen i ograniczenie dost─Öpno┼Ťci produkt├│w dla os├│b mniej zamo┼╝nych ÔÇô co lewicowcy musz─ů wzi─ů─ç na klat─Ö. Z kolei pe┼ény zakaz marketingu zak┼éada konieczno┼Ť─ç drobiazgowego sprawdzania ka┼╝dego mo┼╝liwego komunikatu wysy┼éanego w przestrze┼ä publiczn─ů pod k─ůtem tego, czy jest on reklam─ů, czy nie. B─Ödzie to te┼╝ ┼Ťwietne pole do dzia┼éania dla prawnik├│w specjalizuj─ůcych si─Ö w tej dziedzinie prawa. Ciekawe, czy Hubert Walczy┼äski uzna ich za przedstawicieli zawod├│w ÔÇ×spo┼éecznie szkodliwychÔÇŁ.

Nie znaczy to, ┼╝e gospodarka ma by─ç nakierowana w pierwszym rz─Ödzie na produkcj─Ö lub ┼╝e kapitalizmu nie da si─Ö korygowa─ç. Coraz bardziej konieczne wydaje si─Ö wy┼é─ůczanie z mechanizmu rynkowego d├│br wsp├│lnych, czyli takich, do kt├│rych wszyscy mamy dost─Öp i bardzo trudne lub niemo┼╝liwe jest ich podzielenie (w tym na przyk┼éad ┼Ťrodowiska naturalnego). Utrzymaniu sp├│jno┼Ťci spo┼éecznej s┼éu┼╝─ů tak┼╝e pewne formy ingerencji w stosunki pracy czy zapewnienie pomocy spo┼éecznej osobom potrzebuj─ůcym. Konieczne jest tak┼╝e likwidowanie asymetrii informacji w kluczowych bran┼╝ach (finansowej czy ochronie zdrowia). Nie oznacza to jednak wywracania ca┼éego systemu do g├│ry nogami. Lewicowa emfaza w pot─Öpianiu w czambu┼é kapitalizmu nie pomaga rozwi─ůzywa─ç konkretnych problem├│w, jest ja┼éowa poznawczo i, prawd─Ö m├│wi─ůc, coraz bardziej nu┼╝─ůca.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś