Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Opieka ÔÇô (po)pandemiczna najlepsza inwestycja

To g┼é├│wnie kobiety s─ů ÔÇ×niezb─Ödnymi pracownikamiÔÇŁ na pierwszej linii frontu walki z pandemi─ů. Cho─ç to od nich zale┼╝y reprodukowanie si─Ö spo┼éecze┼ästw, nasz obecny i przysz┼éy dobrostan, projektowane scenariusze nie uwzgl─Ödniaj─ů jednak ich istotnego wk┼éadu w gospodark─Ö przysz┼éo┼Ťci.

Recepty na to, jak powinna wygl─ůda─ç gospodarka po pandemii COVID-19, multiplikuj─ů si─Ö, a w prognozach, cz─Östo sprzecznych, trudno si─Ö dzi┼Ť w┼éa┼Ťciwie rozezna─ç. Dominuj─ů w nich dystopijne scenariusze wskazuj─ůce na wieloletni kryzys, ale r├│wnie┼╝ pojawia si─Ö coraz wi─Öcej g┼éos├│w za dokonaniem rzetelnego rachunku sumienia dotycz─ůcego wspierania superkapitalizmu, kt├│ry eskaluje ogromne nier├│wno┼Ťci. Za przesuni─Öciem wagi z konsumpcjonizmu i wynikaj─ůcego z niego marnotrawstwa zasob├│w na dobrostan wszystkich obywateli, poprzez mi─Ödzy innymi lepsz─ů redystrybucj─Ö czy zapewnienie wysokiej jako┼Ťci us┼éug publicznych, opowiadaj─ů si─Ö w znacznej mierze ekonomi┼Ťci publikuj─ůcy przer├│┼╝ne, ale jednak sp├│jne manifesty: na przyk┼éad polski ÔÇ×Regeneracja zamiast tarczyÔÇŁ czy g┼éo┼Ťny ostatnio w mediach, podpisany przez ponad 3000 naukowc├│w z 600 uczelni na ┼Ťwiecie ÔÇ×Work: Democratize, Decommodify, RemediateÔÇŁ. G┼é├│wny nacisk k┼éadziony jest w nich na ograniczone mo┼╝liwo┼Ťci eksploatowania planety i wynikaj─ůc─ů z tego konieczno┼Ť─ç budowania zr├│wnowa┼╝onej gospodarki dla wszystkich. Cele te mog┼éyby zosta─ç osi─ůgni─Öte poprzez bardziej demokratyczne formy kierowania przedsi─Öbiorstwami (w┼é─ůczanie pracownik├│w w podejmowanie decyzji ÔÇô w miejsce dotychczasowego traktowania ich tylko jako ÔÇ×zasobuÔÇŁ), odtowarowienie samej pracy (praca os├│b, kt├│re codziennie nara┼╝aj─ů swoje ┼╝ycie i zdrowie, aby nas leczy─ç czy zaopatrywa─ç w niezb─Ödne produkty, jest czym┼Ť wi─Öcej ni┼╝ tylko towarem poddanym rygorom rentowno┼Ťci) oraz regeneracj─Ö ┼Ťrodowiska w miejsce jego dalszego niszczenia. Trudno nie zgodzi─ç si─Ö z tymi postulatami.

Kobiety u podstaw gospodarki

Jednak mimo ┼╝e w manifestach tych rola kobiet (a tak┼╝e mniejszo┼Ťci, w tym przede wszystkim migrant├│w) jest podkre┼Ťlana, to brakuje uwagi medialnej skierowanej na dotychczas niedocenian─ů i nisko op┼éacan─ů prac─Ö opieku┼äcz─ů, od kt├│rej ÔÇô podczas pandemii, a tak┼╝e w przysz┼éo┼Ťci, aby spo┼éecze┼ästwa mog┼éy trwa─ç i si─Ö reprodukowa─ç ÔÇô wszyscy jeste┼Ťmy zale┼╝ni. Genderowy wymiar naszego codziennego ┼╝ycia nadal umyka analizom i wska┼║nikom gospodarczym nawet w tym trudnym czasie zagro┼╝enia, mimo ┼╝e w┬á pierwszych szeregach ÔÇ×niezb─Ödnych pracownik├│wÔÇŁ to kobiety stanowi─ů wi─Ökszo┼Ť─ç: w grupie zawodowej lekarzy w┼Ťr├│d os├│b pracuj─ůcych bezpo┼Ťrednio z pacjentem w Polsce jest ich ponad 50 procent, w grupie zawodowej farmaceut├│w ponad 83 procent, nie wspominaj─ůc o piel─Ögniarkach i po┼éo┼╝nych. Kobiety pracuj─ůce w zawodach powi─ůzanych z opiek─ů to tak┼╝e nauczycielki (ponad 80 procent wszystkich nauczycieli), wychowawczynie przedszkolne czy ┼╝┼éobkowe (tu m─Ö┼╝czyzn praktycznie nie ma), personel dom├│w opieki dla senior├│w, ┼Ťwietlic czy osoby dochodz─ůce ÔÇô udzielaj─ůce wszelkiej pomocy osobom starszym czy z niepe┼énosprawno┼Ťciami.

Je┼Ťli m├│wimy o opiece, kt├│rej nie da si─Ö zast─ůpi─ç robotami, jak chcieliby or─Ödownicy rewolucji przemys┼éowej 4.0 (np. Ray Kurzweil, autor ksi─ů┼╝ki ÔÇ×Nadchodzi osobliwo┼Ť─çÔÇŁ), to potrzebujemy jej nie tylko w dzieci┼ästwie czy na staro┼Ť─ç, ale w r├│┼╝nych momentach naszego ┼╝ycia. Szczeg├│lnie teraz, gdy na przyk┼éad mieszkamy sami (w Warszawie jest to co trzecie gospodarstwo domowe), z dala od rodziny i bliskich. Gdy zarazimy si─Ö wirusem SARS-CoV-2, z dnia na dzie┼ä zostaniemy zamkni─Öci w domu, aby odby─ç obowi─ůzkow─ů kwarantann─Ö. Jednocze┼Ťnie mo┼╝emy zosta─ç bez pomocy i niezb─Ödnych do ┼╝ycia produkt├│w, a czas oczekiwania na dostaw─Ö towar├│w ze sklep├│w spo┼╝ywczych na pocz─ůtku epidemii przekracza┼é nawet trzy tygodnie. Jak wi─Öc zaopatrzy─ç si─Ö w tej trudnej sytuacji? Godne uznania s─ů inicjatywy typu ÔÇ×Widzialna R─ÖkaÔÇŁ ÔÇô czyli grupa wzajemnej pomocy, kt├│ra powsta┼éa na Facebooku w czasie pandemii. Wed┼éug jej za┼éo┼╝ycieli a┼╝ 80 procent zarejestrowanych w niej os├│b to kobiety. Czy nie by┼éoby pi─Öknie, gdyby ta ÔÇ×widzialna r─ÖkaÔÇŁ (w j─Özyku ekonomii jest to r─Öka pa┼ästwa, w przeciwie┼ästwie do ÔÇ×niewidzialnej r─ÖkiÔÇŁ b─Öd─ůcej metafor─ů dzia┼éania rynku) pomaga┼éa nam w trudnych chwilach zawsze wtedy, gdy dotykaj─ů nas skutki spo┼éecznych czy indywidualnych kryzys├│w? Czy dzi─Öki temu nie poprawi┼éaby si─Ö jako┼Ť─ç naszego ┼╝ycia? Czy nie byliby┼Ťmy spokojniejsi, wiedz─ůc, ┼╝e nie musimy si─Ö martwi─ç o elementarn─ů pomoc, gdy b─Ödziemy starsi, a tak┼╝e o naszych bliskich i ich dobrostan?

Tworzenie miejsc pracy ÔÇ×u┼╝ytecznych spo┼éecznieÔÇŁ w ramach gwarancji zatrudnienia jest naczelnym postulatem feministycznych ekonomistek. Prace te, oczywi┼Ťcie, nie oznaczaj─ů tylko opieki, do kt├│rej r├│wnie┼╝ potrzebne s─ů specyficzne umiej─Ötno┼Ťci i wiedza, lecz tak┼╝e na przyk┼éad sadzenie drzew, dozorowanie boiska szkolnego, wykonywanie podstawowych renowacji i innych prac uznanych lokalnie za potrzebne; jednak w tym kr├│tkim tek┼Ťcie chcia┼éabym skupi─ç si─Ö przede wszystkim na opiece.

Ile mo┼╝e kosztowa─ç brak opieki dla najm┼éodszych, mogli┼Ťmy si─Ö przekona─ç, ┼Ťledz─ůc sytuacj─Ö, gdy w obliczu pandemii z jednej strony zamkni─Öto ┼╝┼éobki i przedszkola (a przecie┼╝ pensje pracownik├│w tych instytucji by┼éy nadal wyp┼éacane, r├│wnie┼╝ w ramach ÔÇ×postojowegoÔÇŁ), z drugiej strony gwa┼étownie ros┼éa liczba wniosk├│w o ÔÇ×dodatkowe ┼Ťwiadczenie opieku┼äczeÔÇŁ, kt├│re oferowa┼éy kolejne ÔÇ×tarcze antykryzysoweÔÇŁ (jeszcze w marcu z┼éo┼╝ono 41,5 tysi─ůca wniosk├│w) wyp┼éacane z bud┼╝etu pa┼ästwa, a z trzeciej ÔÇô sytuacja ta doprowadzi┼éa do brak├│w kadrowych na przyk┼éad w bran┼╝ach zwi─ůzanych z produkcj─ů lek├│w i ┼╝ywno┼Ťci. Tym samym strata zwi─ůzana z odej┼Ťciem rodzica (g┼é├│wnie kobiety) z rynku pracy na rzecz zajmowania si─Ö ma┼éym dzieckiem mia┼éa charakter lawinowy. Nie uwzgl─Ödniam tu rozwoju dziecka i jego utraconych kompetencji, gdy┼╝ przedszkola to dzi┼Ť nie tylko opieka, ale i edukacja (ang. educare) oraz nabywanie spo┼éecznych umiej─Ötno┼Ťci w swojej grupie r├│wie┼Ťniczej. Bior─ůc pod uwag─Ö powy┼╝sze argumenty, mo┼╝na wnioskowa─ç, ┼╝e zinstytucjonalizowana opieka jest kluczowym elementem funkcjonowania wsp├│┼éczesnych gospodarek. A przecie┼╝ zapotrzebowanie na ni─ů b─Ödzie ros┼éo. Nie tylko z uwagi na dzieci, ale przede wszystkim ze wzgl─Ödu na fakt, ┼╝e nasze spo┼éecze┼ästwa si─Ö starzej─ů.

Opieka się opłaca

Tu dochodzimy do sedna sprawy ÔÇô czyli niezb─Ödnych inwestycji w ÔÇ×infrastruktur─Ö spo┼éeczn─ůÔÇŁ, to jest przede wszystkim w dobrej jako┼Ťci i dost─Öpn─ů opiek─Ö, kt├│ra powinna by─ç naczelnym postulatem popandemicznej przysz┼éo┼Ťci. Dlaczego jest to r├│wnie┼╝ najlepsza inwestycja? W 2016 roku, jako mi─Ödzynarodowy zesp├│┼é badawczy, kt├│rego by┼éam cz┼éonkini─ů, przygotowywali┼Ťmy szacunki dla siedmiu kraj├│w OECD, por├│wnuj─ůc dwa rodzaje inwestycji maj─ůcych pobudzi─ç gospodark─Ö w czasie recesji: inwestycje 2 procent PKB w ÔÇ×infrastruktur─Ö fizyczn─ůÔÇŁ, czyli budowanie dom├│w, dr├│g, most├│w i tak dalej, versus inwestycje 2 procent PKB w ÔÇ×infrastruktur─Ö spo┼éeczn─ůÔÇŁ, czyli opiek─Ö nad osobami starszymi, osobami z niepe┼énosprawno┼Ťciami i przedszkoln─ů. Sprawdzali┼Ťmy w jakim stopniu takie inwestycje prze┼éo┼╝─ů si─Ö na zatrudnienie w wy┼╝ej wymienionych sektorach oraz jaki wyst─ůpi efekt mno┼╝nikowy ÔÇô czyli jak wzro┼Ťnie zatrudnienie w innych sektorach, powi─ůzanych z tym, na kt├│ry nast─ůpi┼éy nak┼éady.

Wyniki by┼éy zaskakuj─ůce ÔÇô na przyk┼éad w Stanach Zjednoczonych ca┼éo┼Ťciowe efekty takiej inwestycji by┼éy prawie dwukrotnie wy┼╝sze dla nak┼éad├│w na sektor opieki (wzrost zatrudnienia o 6,1 punkt├│w procentowych w ca┼éej gospodarce, a po inwestycji w sektor budowlany wzrost jedynie o 3,5 punkt├│w procentowych). Najmniejsze r├│┼╝nice by┼éy w Japonii, lecz tak┼╝e na korzy┼Ť─ç sektora opieki (wzrost zatrudnienia o 4,3 pp. po inwestycji w sektor opieki i 3,8 pp. po inwestycji w sektor budowlany). Oczywi┼Ťcie, taka inwestycja ma r├│wnie┼╝ prze┼éo┼╝enie na wzrost gospodarczy, a przecie┼╝ wielu analitykom g┼é├│wnie na nim zale┼╝y. Tu, ponownie, najwy┼╝sze prze┼éo┼╝enie inwestycji w wysoko┼Ťci 2 procent PKB mia┼éoby miejsce w Stanach Zjednoczonych (nak┼éady na tworzenie miejsc pracy w sektorze opieki i wynikaj─ůcy z nich wzrost w innych sektorach prze┼éo┼╝y┼éyby si─Ö na wzrost PKB o prawie 8 procent, a inwestycje w sektor budowlany zagwarantowa┼éyby wzrost o 7 procent), najni┼╝sze w Danii (wzrost PKB o 4,8 procent dla inwestycji w opiek─Ö i 4,9 procent przez inwestycje w sektor budowlany).

Co wi─Öcej, tworzenie nowych miejsc pracy w ramach gwarancji zatrudnienia w sektorze opieki pomog┼éoby rozwi─ůza─ç tak┼╝e wiele problem├│w gospodarczych i spo┼éecznych, przed kt├│rymi stoj─ů wsp├│┼éczesne spo┼éecze┼ästwa, a kt├│re kryzys COVID-19 szczeg├│lnie unaoczni┼é. S─ů to: niska produktywno┼Ť─ç, deficyt opieki, zmiany demograficzne, a tak┼╝e nier├│wno┼Ť─ç p┼éci w pracy produkcyjnej i nieodp┼éatnej, wykonywanej na rzecz gospodarstw domowych. W prasie pojawia si─Ö obecnie wiele informacji o wznowieniu inwestycji budowlanych w ca┼éym kraju. Czy nie nale┼╝a┼éoby pomy┼Ťle─ç r├│wnie┼╝ o nowej popandemicznej rzeczywisto┼Ťci, kt├│ra przybra┼éaby bardziej integracyjny model rozwoju? O d┼éugofalowych inwestycjach w sektor opieki i tym samym w wysok─ů jako┼Ť─ç ┼╝ycia wszystkich obywatelek i obywateli? S─ůdz─Ö, ┼╝e by┼éby to pozytywny scenariusz, kt├│rego wszyscy potrzebujemy, a kt├│ry jednocze┼Ťnie jest sp├│jny z przedstawionymi na pocz─ůtku tego artyku┼éu manifestami. Przesuni─Öcie z konsumpcji d├│br fizycznych na dobra niematerialne by┼éoby, jak w tytule, bezsprzecznie najbardziej op┼éacaln─ů inwestycj─ů.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś