Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Ewolucyjny reformizm zamiast moralnego wzburzenia

W tek┼Ťcie ÔÇ×Wirus, kryzys i koniec ┼ŤwiataÔÇŁ autor obwinia kapitalizm za wszystkie grzechy tego ┼Ťwiata. Rozwi─ůzaniem problem├│w ma by─ç si─Ögni─Öcie po ide─Ö degrowth. Czy faktycznie ┼╝yjemy w ┼Ťwiecie, kt├│ry produkuje tak wiele d├│br, ┼╝e wszyscy mo┼╝emy ┼╝y─ç w dobrobycie, ale bez wzrostu?

Zacz─ů─ç trzeba od tego, ┼╝e zaproponowana przez Huberta Walczy┼äskiego lista przewin kapitalizmu jest i┼Ťcie tendencyjna. Antykapitalistyczne emocje, kt├│re a┼╝ buzuj─ů w tek┼Ťcie, powoduj─ů, ┼╝e autor nie jest w stanie dostrzec ┼╝adnych zas┼éug wolnego rynku, a jego grzechy wyolbrzymia do monstrualnych rozmiar├│w. We┼║my dwa proste przyk┼éady.

Ostatnie trzydzie┼Ťci lat by┼éo histori─ů gospodarczego sukcesu Polski, co zawdzi─Öczamy w┼éa┼Ťnie udanej wolnorynkowej transformacji. Oczywi┼Ťcie, ┼╝e mo┼╝na by┼éo zrobi─ç wi─Öcej, oczywi┼Ťcie, ┼╝e mo┼╝na by┼éo zrobi─ç to lepiej. Ale oczywiste jest r├│wnie┼╝ to, ┼╝e sukces naszego kraju wynika z wdro┼╝enia wielu kapitalistycznych mechanizm├│w, kt├│re zwi─Ökszy┼éy PKB i prze┼éo┼╝y┼éy si─Ö na wzrost zamo┼╝no┼Ťci spo┼éecze┼ästwa.

Drugi przyk┼éad jest jeszcze bardziej spektakularny. W ostatnich czterdziestu latach w Chinach mieli┼Ťmy do czynienia z najwi─Ökszym awansem gospodarczym, jaki kiedykolwiek widzia┼é ┼Ťwiat. To w┼éa┼Ťnie dzi─Öki ÔÇ×pod┼é─ůczeniu do globalizacjiÔÇŁ osiemset milion├│w Chi┼äczyk├│w wysz┼éo z biedy. Nie zmienia tego fakt, ┼╝e kapitalizm w wersji chi┼äskiej ma pa┼ästwowy charakter, bo w tym kontek┼Ťcie nie ma to znaczenia. Trawestuj─ůc klasyka ÔÇô nigdy tak wielu nie opu┼Ťci┼éo biedy w tak kr├│tkim czasie.

No dobrze, mamy przyk┼éady biednych pa┼ästw, kt├│re si─Ö rozwin─Ö┼éy, ale mo┼╝e lepiej, aby sta┼éo si─Ö to wed┼éug zasad degrowth? Teoria koniecznego spowolnienia zak┼éada, ┼╝e ilo┼Ť─ç d├│br na ┼Ťwiecie jest wystarczaj─ůca, ┼╝eby zaspokoi─ç potrzeby wszystkich os├│b, poniewa┼╝ marnotrawione nadwy┼╝ki na bogatym Zachodzie mog┼éyby by─ç przekazywane potrzebuj─ůcym, a nie wyrzucane jak obecnie. W ten spos├│b mieliby┼Ťmy cudowny system, nie tylko pozwalaj─ůcy zaspokoi─ç potrzeby, ale o bardzo redystrybucyjnym charakterze i w dodatku niezwi─Ökszaj─ůcym wykorzystania zasob├│w ÔÇô ┼╝y─ç nie umiera─ç!

Niestety, podane przyk┼éady wyrzucanej ┼╝ywno┼Ťci czy niszczonych ubra┼ä przez ┼Ťwiatowe korporacje to ma┼éo powa┼╝ny argument za tym, ┼╝e na ┼Ťwiecie mamy wystarczaj─ůc─ů ilo┼Ť─ç d├│br, aby ka┼╝dego zadowoli─ç. Chyba ┼╝e uwa┼╝amy, ┼╝e faktycznie mieszka┼äcom Afryki wystarcz─ů do ┼╝ycia p┼éatki Nestle i koszulki od Burberry. Je┼╝eli tak, to raczej ┼║le ┼Ťwiadczy o trosce o najbardziej potrzebuj─ůcych. Tylko zasygnalizuj─Ö tak┼╝e gargantuiczn─ů skal─Ö politycznego planowania, jakie musia┼éoby zosta─ç zastosowane, aby takie utopijne pomys┼éy zrealizowa─ç w praktyce.

Dzi┼Ť wiele pa┼ästw na ┼Ťwiecie boryka si─Ö z bardzo z┼éo┼╝onymi problemami rozwojowymi i potrzebuj─ů one ogromnych inwestycji w infrastruktur─Ö, edukacj─Ö, s┼éu┼╝b─Ö zdrowia oraz wiele innych d├│br, us┼éug i instytucji, kt├│rymi ciesz─ů si─Ö mieszka┼äcy bogatego Zachodu. Wybudowanie ka┼╝dego kilometra drogi wymaga ton asfaltu, postawienie ka┼╝dej szko┼éy ÔÇô ton cementu, a wszystko to wymaga energii, kt├│rej nie da si─Ö w stu procentach zaspokoi─ç z paneli s┼éonecznych czy wiatrak├│w.

Z kolei je┼Ťli chcemy mie─ç zasoby nie tylko na pokrycie naszych potrzeb, ale te┼╝ na to, ┼╝eby ambitniej wesprze─ç pa┼ästwa w potrzebie, nie mo┼╝emy sobie pozwoli─ç na zahamowanie wzrostu PKB. Czy mamy zatem siedzie─ç z za┼éo┼╝onymi r─Ökami i akceptowa─ç wszystkie wynaturzenia wsp├│┼éczesnego systemu gospodarczego?

Trzy korekty współczesnego kapitalizmu

Niekoniecznie. Wsp├│┼éczesny kapitalizm wymaga reformy w duchu zasad spo┼éecznego nauczania Ko┼Ťcio┼éa, kt├│re pozwol─ů go niejako ÔÇ×uszlachetni─çÔÇŁ. Limit znak├│w ka┼╝e ograniczy─ç si─Ö do opisania trzech najwa┼╝niejszych z nich.

Po pierwsze, odtwarzanie, a nie tylko konsumowanie zasob├│w. Przedsi─Öbiorstwa w wi─Ökszym stopniu powinny by─ç odpowiedzialne za zasoby, z kt├│rych korzystaj─ů. Bardzo w─ůskie traktowanie kategorii koszt├│w, jakie przedsi─Öbiorstwo bierze pod uwag─Ö w bilansie zysk├│w i strat, powoduje erozj─Ö zasob├│w. S─ů one wykorzystywane, a z drugiej strony nieodtwarzane. Cho─ç ekonomia od dawna zna tak zwane efekty zewn─Ötrzne, czyli na przyk┼éad zanieczyszczenia, kt├│re s─ů obj─Öte specjalnymi op┼éatami (podatek od emisji CO2, podatki od wydobycia surowc├│w energetycznych), to wci─ů┼╝ jest to kategoria zbyt w─ůsko definiowana.

Brak odpowiedzialno┼Ťci firm (i po┼Ťrednio oczywi┼Ťcie klient├│w) za produkcj─Ö opakowa┼ä, kt├│rych nie da w ┼éatwy spos├│b ponownie u┼╝y─ç, jest jednym z przyk┼éad├│w. Dlatego potrzebujemy takich mechanizm├│w, jak unijny system handlu emisjami ETS, r├│wnie┼╝ w innych obszarach, aby za pomoc─ů bod┼║c├│w stymulowa─ç do tworzenia gospodarki o obiegu zamkni─Ötym. To pozwoli zmienia─ç profil przedsi─Öbiorstw, a nie zmusza─ç je do zako┼äczenia dzia┼éalno┼Ťci.

Po drugie, potrzebujemy d┼éugofalowego rozwoju, a nie szybkiego wzrostu. Prawd─ů jest, ┼╝e wsp├│┼éczesny kapitalizm okaza┼é si─Ö sprawnym systemem, je┼Ťli chodzi o szybkie skalowanie wzrostu, ale zacz─ů┼é mie─ç problemy z d┼éugofalowym post─Öpem, rozumianym jako tworzenie warunk├│w do integralnego rozwoju cz┼éowieka. To poszerzenie definicji rozwoju wymaga innego spojrzenia na postrzeganie samego przedsi─Öbiorstwa.

Nie jest to bowiem jedynie instytucja podejmuj─ůca dzia┼éalno┼Ť─ç gospodarcz─ů zgodn─ů z interesem w┼éa┼Ťciciela, ale tworzy ona z┼éo┼╝one relacje ze swoim otoczeniem, za kt├│re cz─Ö┼Ťciowo powinna bra─ç wsp├│┼éodpowiedzialno┼Ť─ç. Zmiana powinna wi─Öc polega─ç na tym, ┼╝e to nie zysk finansowy poszczeg├│lnych przedsi─Öbiorstw, ale kreowanie znacz─ůcej warto┼Ťci dla wszystkich interesariuszy powinno by─ç ich kluczowym zadaniem. Wydaje si─Ö, ┼╝e najlepsz─ů odpowiedzi─ů na problem ekonomicznej kr├│tkowzroczno┼Ťci jest silniejsze zapuszczenie korzeni w ┼Ťrodowisku, w kt├│rym dana firma funkcjonuje.

Po trzecie, relacje, a nie transakcje. Cz┼éowiek jest istot─ů relacyjn─ů, a ┼╝ycie we wsp├│lnocie z innymi nie jest dla niego czym┼Ť dodatkowym, ale wynika z jego natury. Wsp├│┼éczesny system gospodarczo-spo┼éeczny wymaga istotnej korekty bod┼║c├│w, kt├│re generuje, tak aby popycha┼éy one do silniejszej kooperacji, a nie rywalizacji, bo to wsp├│┼épraca wytwarza warto┼Ť─ç, jak─ů s─ů g┼é─Öbokie relacje mi─Ödzyludzkie.

Jedn─ů z proponowanych modyfikacji by┼éoby wi─Öc upowszechnienie ekonomii wsp├│┼épracy, czyli trendu zak┼éadaj─ůcego wsp├│┼éu┼╝ytkowanie i wsp├│┼édzielenie nie w pe┼éni wykorzystanych zasob├│w. Co wa┼╝ne, taka zmiana pozwoli┼éaby generowa─ç warto┼Ťci nieekonomiczne nie zamiast, ale wraz z warto┼Ťciami ekonomicznymi. Efektywno┼Ť─ç zagospodarowania zasob├│w sz┼éaby tutaj w parze z nawi─ůzywaniem bezpo┼Ťrednich relacji mi─Ödzyludzkich.

Ewolucyjny reformizm zamiast moralnego wzburzenia

Kluczem do skutecznego wprowadzania jakichkolwiek zmian jest w┼éa┼Ťciwa metoda: nie rewolucyjne ÔÇ×wywracanie stolika do g├│ry nogamiÔÇŁ, ale ewolucyjne reformy poprzez eksperymentalne, punktowe zmiany. Reform─Ö polegaj─ůc─ů na ÔÇ×uszlachetnieniuÔÇŁ kapitalizmu, a nie jego zakwestionowaniu, nale┼╝y zatem rozpocz─ů─ç od identyfikowania innowacyjnych, inspiruj─ůcych ÔÇ×dobrych praktykÔÇŁ poszczeg├│lnych przedsi─Öbiorstw i instytucji, a nast─Öpnie stworzy─ç nie tylko warunki dla ich dalszego rozwoju i rozpowszechniania, ale w niekt├│rych sytuacjach wymusza─ç je za pomoc─ů systemu bod┼║c├│w prawno-ekonomicznych.

Podkre┼Ťlmy, ┼║r├│d┼éem problem├│w wsp├│┼éczesnego systemu gospodarczego nie s─ů mechanizmy i instytucje wolnorynkowe, ale ich absolutyzacja przez nadgorliwych wyznawc├│w. Paradoksem jest, ┼╝e w istocie podobny b┼é─ůd pope┼éniaj─ů ci, kt├│rzy przechylaj─ů wahad┼éo w drug─ů stron─Ö, deprecjonuj─ůc korzy┼Ťci, jakie przyni├│s┼é kapitalizm. Je┼Ťli wskazane propozycje s─ů za ma┼éo ambitne, niech rozstrzygaj─ůcy dla czytelnik├│w b─Ödzie argument ze skuteczno┼Ťci. Podstaw─ů dobrej polityki nie jest wzdychanie do ┼Ťwiata naszych marze┼ä, ale tworzenie ┼Ťwiata naszych mo┼╝liwo┼Ťci. Chyba ┼╝e nale┼╝y nam nie na jego zmianie, ale pysznej satysfakcji z poczucia moralnej wy┼╝szo┼Ťci.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś