Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Nawet emerytura obywatelska nas nie uratuje

Niezale┼╝nie od wprowadzenia emerytury obywatelskiej, na d┼éu┼╝sz─ů met─Ö jedynym roztropnym rozwi─ůzaniem problem├│w nie tylko polityki emerytalnej jest wzmocnienie wsp├│lnot rodzinnych.

jagiellonski24
Dyskusja o po┼╝─ůdanym kszta┼écie polityki emerytalnej nie mo┼╝e by─ç prowadzona w oderwaniu od rozwa┼╝a┼ä dotycz─ůcych kszta┼étu polityki podatkowej, spo┼éecznej, zdrowotnej, demograficznej czy last but not least ÔÇĺ rodzinnej. Z tego powodu tekst wprowadzaj─ůcy do trzeciej ods┼éony ÔÇ×Spi─ÖciaÔÇŁ autorstwa Stefana S─Ökowskiego z ÔÇ×Nowej KonfederacjiÔÇŁ jest niezwykle cennym i dobrze uargumentowanym g┼éosem, z kt├│rym w ┼Ťrodowisku Klubu Jagiello┼äskiego w wi─Ökszo┼Ťci si─Ö zgodzimy. Mo┼╝e z jedn─ů ma┼é─ů r├│┼╝nic─ů ÔÇĺ przynajmniej niekt├│rzy z nas s─ů bardziej sceptyczni co do szans uratowania sytemu emerytalnego w kszta┼écie, jaki znamy z XX wieku.
W latach 2008ÔÇĺ2009, kiedy rozpoczyna┼é si─Ö globalny kryzys finansowy, przeprowadza┼éem wywiady ze ┼Ťwiadkami pontyfikatu Jana Paw┼éa II. Jednym z moich rozm├│wc├│w by┼é premier Jan Krzysztof Bielecki, w tamtym czasie (marzec 2009) prezes zarz─ůdu du┼╝ego banku. Pami─Ötam do dzi┼Ť jedno ze zda┼ä, kt├│re pad┼éo na zako┼äczenie tamtej rozmowy. Bielecki stwierdzi┼é, ┼╝e nikt nie zdaje sobie jeszcze sprawy, jak ogromne skutki dla wszystkich sfer ┼╝ycia niesie ze sob─ů ├│wczesny kryzys finansowy we wszystkich swoich ods┼éonach (nota bene wielu do dzi┼Ť ma z tym problem).
Jedn─ů z pierwszych os├│b, kt├│ra pr├│bowa┼éa kompleksowo uchwyci─ç zjawisko globalnego kryzysu, by┼é papie┼╝ Benedykt XVI. W wydanej w czerwcu 2009 roku encyklice Caritas in veritate pisa┼é on tak: ÔÇ×Aspekty kryzysu i jego rozwi─ůza┼ä, a tak┼╝e mo┼╝liwego nowego rozwoju w przysz┼éo┼Ťci s─ů coraz bardziej ze sob─ů powi─ůzane, nawzajem na siebie oddzia┼éuj─ů, konieczne jest ich ca┼éo┼Ťciowe zrozumienie oraz dokonanie nowej syntezy humanistycznej. (ÔÇŽ) Kryzys zmusza nas do przemy┼Ťlenia na nowo naszej drogi, do przyj─Öcia nowych regu┼é i znalezienia nowych form zaanga┼╝owania, do korzystania z pozytywnych do┼Ťwiadcze┼ä, a odrzucania negatywnych. W ten spos├│b kryzys staje si─Ö okazj─ů do rozeznania sytuacji i czynienia nowych projekt├│w. Z takim nastawieniem, raczej ufno┼Ťci ni┼╝ rezygnacji, nale┼╝y stawi─ç czo┼éo obecnym trudno┼ŤciomÔÇŁ.
Odpowiedzi─ů, kt├│r─ů papie┼╝ wskazywa┼é na kartach encykliki, by┼éa potrzeba zrozumienia na nowo i zaadaptowania do wymog├│w rzeczywisto┼Ťci prawdy o relacyjnej naturze cz┼éowieka, a co za ni─ů idzie zasad wsp├│lnotowego ┼╝ycia, wzajemnej solidarno┼Ťci, braterstwa i logiki daru.
Kryzys strukturalny
Kto┼Ť spyta, po co przywo┼éuj─Ö encyklik─Ö sprzed prawie 10 lat w dyskusji o systemie emerytalnym. Mo┼╝na przecie┼╝ za┼éo┼╝y─ç, ┼╝e system emerytalny w modelu repartycyjnym, kt├│ry znamy od ko┼äca XIX wieku, mo┼╝e swobodnie realizowa─ç zasad─Ö mi─Ödzypokoleniowej solidarno┼Ťci. Pytanie jednak, czy publiczne systemy emerytalne, bazuj─ůce na zaufaniu do samego systemu, s─ů w stanie przetrwa─ç w pokryzysowych okoliczno┼Ťciach? Czy te okoliczno┼Ťci r├│┼╝ni─ů si─Ö wyra┼║nie od tych, z kt├│rymi mieli┼Ťmy do czynienia jeszcze kilkadziesi─ůt lat temu? Czy przypadkiem nie musimy ÔÇ×na nowo przemy┼Ťle─ç naszej drogiÔÇŁ?
To ostatnie pytanie stoi i b─Ödzie sta─ç u podstaw ka┼╝dej z poprzednich i ka┼╝dej z nast─Öpnych edycji ÔÇ×Spi─ÖciaÔÇŁ. Musimy sobie odpowiedzie─ç, czy mamy do czynienia ze zwyk┼éym kryzysem funkcjonowania szeroko rozumianego systemu, czy te┼╝ mo┼╝e z jego kryzysem strukturalnym?
Odpowied┼║ ta ze wzgl─Ödu na z┼éo┼╝ono┼Ť─ç systemu (system├│w) i brak naszych zdolno┼Ťci do ogarni─Öcia ca┼éo┼Ťci mo┼╝e mie─ç co najwy┼╝ej charakter tzw. educated guess, a w praktyce musi bazowa─ç na intuicji. Ta podpowiada, ┼╝e gdyby┼Ťmy byli ┼Ťwiadkami wy┼é─ůcznie kryzysu funkcjonalnego, to mogliby┼Ťmy z powodzeniem szuka─ç rozwi─ůza┼ä naszych problem├│w z demokracj─ů, edukacj─ů, ochron─ů zdrowia, emeryturami, demografi─ů etc. w┼Ťr├│d znanego repertuaru ┼Ťrodk├│w. Obserwacja, ┼╝e te rozwi─ůzania przestaj─ů dzia┼éa─ç lub s─ů daleko niewystarczaj─ůce, sk┼éania jednak do konkluzji, ┼╝e mamy do czynienia z kryzysem drugiego rodzaju.
Je┼Ťli zgodzimy si─Ö, ┼╝e trwaj─ůcy de facto do dzi┼Ť kryzys ma charakter strukturalny, poszukiwanie rozwi─ůza┼ä poszczeg├│lnych problem├│w politycznych powinni┼Ťmy zacz─ů─ç od pytania, co jest jego ┼║r├│d┼éem? Pewnie to spore uproszczenie, ale podobnie jak Benedykt XVI upatruj─Ö go w post─Öpuj─ůcym procesie indywidualizacji oraz ekonomizacji ┼╝ycia.
Zatruty system
Co z tego wynika? Wr├│─çmy do systemu emerytalnego w Polsce. Z pierwotnego modelu repartycyjnego zosta┼é on wraz z wprowadzeniem OFE przekszta┼écony w hybryd─Ö repartycyjno-kapita┼éow─ů, w kt├│rej ta druga wywodzi si─Ö z czysto indywidualistycznej logiki. Oczywi┼Ťcie nie chodzi o to, aby zakaza─ç ludziom oszcz─Ödzania na emerytur─Ö. Problem w tym, ┼╝e solidarno┼Ťciowy system zarz─ůdzany przez pa┼ästwo zosta┼é ÔÇ×zatrutyÔÇŁ. Skutkiem tego zatrucia by┼éo r├│wnoleg┼ée wprowadzenie do tzw. I filaru systemu zdefiniowanej sk┼éadki, o kt├│rym pisa┼é Stefan S─Ökowski ÔÇô pa┼ästwo stoj─ůce na stra┼╝y solidarno┼Ťciowego systemu obieca┼éo ludziom, ┼╝e sk┼éadki to ich prywatna w┼éasno┼Ť─ç, a nie element wsp├│lnotowego ubezpieczenia. Demonta┼╝ OFE na niewiele si─Ö zda ÔÇô po 20 latach wi─Ökszo┼Ť─ç z nas uwa┼╝a, ┼╝e ma co┼Ť od┼éo┼╝one w ZUS, nawet je┼Ťli kwota ta wydaje si─Ö ┼Ťmiesznie niska. Jak w takiej sytuacji przekona─ç do solidarno┼Ťciowej emerytury obywatelskiej, gdzie wysoko┼Ť─ç ┼Ťwiadczenia w og├│le nie zale┼╝y od wysoko┼Ťci sk┼éadek (w tym przypadku de facto podatk├│w)?
Nie jest to jednak jedyny problem. Za┼é├│┼╝my, ┼╝e jakim┼Ť cudem, wbrew r├│┼╝nym grupom interesu, uda si─Ö wprowadzi─ç emerytur─Ö obywatelsk─ů. P├│jd┼║my dalej ÔÇô za┼é├│┼╝my, ┼╝e uda si─Ö j─ů wprowadzi─ç w wersji poszerzonej o emerytur─Ö rodzinn─ů. Poszalejmy ÔÇô uda si─Ö podwy┼╝szy─ç/uelastyczni─ç wiek emerytalnyÔÇŽ
Pozostanie jednak pytanie, z czego finansowa─ç pa┼ästwo, je┼Ťli w 2050 roku na 100 pracuj─ůcych b─Ödzie przypada┼éo ponad 60 os├│b w wieku poprodukcyjnym, kt├│re jednocze┼Ťnie b─Öd─ů mia┼éy radykalnie wi─Öksze potrzeby w zakresie us┼éug systemu opieki zdrowotnej. Nie trzeba zreszt─ů czeka─ç do 2050 roku ÔÇô rocznik szczytu powojennego wy┼╝u demograficznego (1955) osi─ůgnie wiek emerytalny ju┼╝ w roku 2020, kiedy jednocze┼Ťnie sko┼äczy si─Ö zastrzyk europejskich pieni─Ödzy. W efekcie ju┼╝ trzecia dekada XXI wieku b─Ödzie sporym wyzwaniem dla finans├│w publicznych. Dlatego z uznaniem warto patrze─ç na propozycje zmian systemu danin publicznych, takich jak cho─çby ta przedstawiona w raporcie Nowej Konfederacji autorstwa Andrzeja Mikosza.
Trzeba wzmocni─ç rodzin─Ö
Jednak i one pr─Ödzej czy p├│┼║niej oka┼╝─ů si─Ö niewystarczaj─ůce. Potrzebujemy zupe┼énie nowych instrument├│w, kt├│re pozwol─ů nam opodatkowa─ç maj─ůtek, w┼éasno┼Ť─ç intelektualn─ů, przep┼éywy finansowe, roboty, a mo┼╝e nawet i kapita┼é spo┼éeczny. Skoro w Chinach powstaje system oceny wiarygodno┼Ťci obywateli, od kt├│rego w praktyce, jak zauwa┼╝y┼é Amartya Sen, zale┼╝y zdolno┼Ť─ç konwersji statusu spo┼éecznego w maj─ůtek, to nic nie b─Ödzie sta─ç na przeszkodzie, by t─Ö wiarygodno┼Ť─ç, cz─Östo przecie┼╝ niezale┼╝n─ů od cz┼éowieka, opodatkowa─ç.
Tylko czy zgodzimy si─Ö na tak daleko id─ůc─ů fiskalizacj─Ö ┼╝ycia? Czy nie uderzy ona w nasz─ů konkurencyjno┼Ť─ç? Czy wreszcie nie spowoduje ona nadmiernego uzale┼╝nienia od pomocy pa┼ästwa i nie doprowadzi do erozji wi─Özi spo┼éecznych, wpychaj─ůc nas jeszcze g┼é─Öbiej w indywidualizm? To pytania, na kt├│re b─Ödziemy musieli sobie odpowiada─ç szybciej, ni┼╝ nam si─Ö wydaje.
Dlatego te┼╝ w moim przekonaniu, niezale┼╝nie od wprowadzenia emerytury obywatelskiej, na d┼éu┼╝sz─ů met─Ö jedynym roztropnym rozwi─ůzaniem problem├│w nie tylko polityki emerytalnej, ale i szeroko rozumianej polityki senioralnej, o┼Ťwiatowej czy spo┼éecznej, jest wzmocnienie wsp├│lnot rodzinnych. Mam ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, ┼╝e ta ÔÇ×podstawowa kom├│rka spo┼éecznaÔÇŁ prze┼╝ywa obecnie wiele trudno┼Ťci, spowodowanych odmienianymi ju┼╝ przez wszystkie przypadki: indywidualizacj─ů i ekonomizacj─ů ┼╝ycia. Rozumiem, ┼╝e ma┼éo kto pali si─Ö do brania odpowiedzialno┼Ťci za utrzymanie rodzic├│w i opiek─Ö nad nimi. Podobnie zreszt─ů jak ma┼éo kto pali si─Ö do po┼Ťwi─Öcania wielu godzin dzieciom czy nawet ich ÔÇ×posiadaniaÔÇŁ. Jednocze┼Ťnie jednak wiem, ┼╝e niestety ma┼éo kto z mojego pokolenia mo┼╝e sobie pozwoli─ç na odk┼éadanie na emerytur─Ö.
Jestem przekonany, ┼╝e powt├│rne oparcie spo┼éecze┼ästwa na silnych wsp├│lnotach rodzinnych jest bardzo ma┼éo prawdopodobne. Problem w tym, ┼╝e bez odbudowania rodziny i jej spo┼éecznej roli system gospodarczo-spo┼éeczny pr─Ödzej czy p├│┼║niej si─Ö rozpadnie, a nasze ┼╝ycie stanie si─Ö koszmarem, bo nikt nie stanie w obronie naszych praw w sytuacji, kiedy sami nie b─Ödziemy w stanie ich broni─ç.
 
Artyku┼é powsta┼é w┬áramach projektu┬áÔÇ×Spi─ÖcieÔÇŁ .┬á
Inicjatywa wspierana jest przez Fundusz Obywatelski zarz─ůdzany przez Fundacj─Ö dla Polski.

fundusz

***

Czas na emerytur─Ö obywatelsk─ů. Jak zreformowa─ç system emerytalny?

Dyskretny urok uniwersalnego ┼Ťwiadczenia

Zabezpieczenie spo┼éeczne to prawo cz┼éowieka

Polskie emerytury? Dach bez fundament├│w


 
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie - w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej Polityka prywatno┼Ťci zamknij ├Ś