Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Monopol na monopol

ilustr. Kuba Mazurkiewicz


ÔÇ×Wol─Ö by─ç wolnym, ni┼╝ przymusowo trze┼║wym pod nadzorem i dyktatur─ů zatroskanego o mnie ┬źpa┼ästwa┬╗ÔÇŁ. ÔÇ×Wida─ç, jak UE staje si─Ö coraz bardziej komunistycznaÔÇŁ. Podobne g┼éosy stanowi─ů wi─Ökszo┼Ť─ç komentarzy internaut├│w na temat artyku┼éu, zamieszczonego w ÔÇ×DziennikuÔÇŁ z 15 lutego, pt. ÔÇ×B─Ödzie jak w Szwecji? Alkohol w sprzeda┼╝y tylko przez osiem godzinÔÇŁ. ÔÇ×DziennikÔÇŁ przytacza wydany na pocz─ůtku roku przez WHO dokument, dotycz─ůcy strategii przeciwdzia┼éania alkoholizmowi w Europie. Zdaniem gazety WHO proponuje wprowadzenie na terenie Unii Europejskiej pa┼ästwowego monopolu na sprzeda┼╝ alkoholu powy┼╝ej 4%, drastyczne ograniczenie liczby punkt├│w, w kt├│rych by┼éby sprzedawany, skr├│cenie czasu ich pracy do o┼Ťmiu godzin, znaczny wzrost akcyzy i ca┼ékowity zakaz reklamy napoj├│w wyskokowych. ÔÇ×DziennikÔÇŁ poda┼é r├│wnie┼╝, ┼╝e propozycje WHO spotka┼éy si─Ö z pozytywn─ů reakcj─ů Brukseli. Oburzenie internaut├│w wywo┼éa┼éo natychmiastow─ů reakcje Ministerstwa Zdrowia, kt├│re zdementowa┼éo pog┼éosk─Ö, jakoby raport WHO zawiera┼é propozycj─Ö konkretnych rozwi─ůza┼ä prawnych. W specjalnym o┼Ťwiadczeniu, rzecznik ministerstwa stwierdza, ┼╝e raport zawiera ÔÇ×og├│lne zalecenia dotycz─ůce ograniczenia sprzeda┼╝y napoj├│w alkoholowych, uzasadniaj─ůc potrzeb─Ö wprowadzania takich ogranicze┼ä udowodnionym w badaniach wp┼éywem dost─Öpno┼Ťci alkoholu na wielko┼Ť─ç spo┼╝yciaÔÇŁ.
Niezale┼╝nie jednak od zawarto┼Ťci raportu WHO, sam pomys┼é opisany w artykule ÔÇ×DziennikaÔÇŁ i burzliwe reakcje internaut├│w sk┼éaniaj─ů do refleksji. W Polsce, jak w prawie wszystkich krajach Unii Europejskiej, istniej─ů r├│┼╝ne formy regulacji handlu alkoholem. Niekt├│re, jak zakaz sprzeda┼╝y alkoholu niepe┼énoletnim czy wysokie akcyzy, ciesz─ů si─Ö spo┼éecznym poparciem, inne, jak zakaz spo┼╝ywania alkoholu np. w parkach, s─ů obiektem wielu dyskusji. Jednak poza krajami skandynawskimi w ┼╝adnym pa┼ästwie Unii nie istnieje sp├│jna i konsekwentna polityka walki z alkoholizmem. Skala problemu ro┼Ťnie i coraz wyra┼║niej domaga si─Ö interwencji Pa┼ästwa. Mo┼╝e wprowadzenie w Polsce systemu od lat funkcjonuj─ůcego w Szwecji wcale nie jest tak z┼éym pomys┼éem?
 
W Szwecji od XVIII wieku alkoholizm stanowi┼é jeden z najpowa┼╝niejszych problem├│w spo┼éecznych. Przez mieszka┼äc├│w Skandynawii w├│dka uwa┼╝ana by┼éa za lekarstwo na zimny, surowy klimat i powszechne ub├│stwo. Pili wszyscy. Wed┼éug relacji Jana Chrzciciela Albertrandi, jednego z pierwszych polskich dyplomat├│w, od alkoholu nie stroni┼éy nie tylko kobiety, ale nawet dzieci karmione gorza┼ék─ů dla rozgrzania. Szwedzi zacz─Öli dostrzega─ç problem w po┼éowie XIX wieku. Drastyczny wzrost ┼Ťmiertelno┼Ťci, spadek liczby narodzin i skr├│cona ┼Ťrednia d┼éugo┼Ť─ç ┼╝ycia wywo┼éa┼éy powa┼╝ny niepok├│j. Ruchy wzywaj─ůce do niespo┼╝ywania alkoholu odgrywa┼éy coraz wi─Öksze znaczenie. Ideologia abstynencka przyj─Öta zosta┼éa zar├│wno przez ruchy religijne, jak i rosn─ůce w si┼é─Ö ugrupowania socjalistyczne. Szwecja zosta┼éa pierwszym pa┼ästwem, kt├│re wprowadzi┼éo zakaz domowej produkcji bimbru. Nie rozwi─ůza┼éo to jednak problemu alkoholizmu. Pa┼ästwo postanowi┼éo wi─Öc p├│j┼Ť─ç o krok dalej ÔÇô od 1917 roku ka┼╝dy obywatel dostawa┼é ksi─ů┼╝eczk─Ö, tzw. motbok, uprawniaj─ůc─ů do zakupu jednego litra alkoholu w miesi─ůcu. Pa┼ästwo przej─Ö┼éo monopol na handel alkoholem powy┼╝ej 3,5%. Z ksi─ů┼╝eczek zrezygnowano w 1955 roku, ale do dzi┼Ť mocniejsze trunki mo┼╝na kupi─ç tylko w jednym z pa┼ästwowych sklep├│w tzw. Systembloaget, kt├│rych dzi┼Ť w ca┼éej Szwecji jest zaledwie 411.
Chyba ka┼╝dy zdaje sobie spraw─Ö z powa┼╝nych konsekwencji wywo┼éanych nadu┼╝ywaniem alkoholu. Dotycz─ů one zar├│wno zdrowia fizycznego (choroby serca, w─ůtroby, ┼Ťlepota i impotencja), jak i jako┼Ťci ┼╝ycia spo┼éecznego. To alkoholicy najcz─Ö┼Ťciej s─ů sprawcami przemocy domowej, a pijani kierowcy powoduj─ů najwi─Öcej wypadk├│w. Dzi┼Ť ju┼╝ wszyscy doskonale zdajemy sobie z tego spraw─Ö, oswoili┼Ťmy si─Ö z t─ů wiedz─ů. Na prze┼éomie XIX i XX wieku stopniowe u┼Ťwiadamianie skutk├│w nadu┼╝ywania alkoholu robi┼éo zdecydowanie wi─Öksze wra┼╝enie. Dlatego od pocz─ůtku ubieg┼éego stulecia w Europie (gdzie spo┼╝ycie alkoholu by┼éo i nadal jest najwy┼╝sze na ┼Ťwiecie) ruchy abstynenckie zacz─Ö┼éy zyskiwa─ç popularno┼Ť─ç nie tylko w Szwecji. W niekt├│rych krajach wprowadzono prohibicj─Ö, w innych projekt uchwa┼éy prohibicyjnej upada┼é w referendach lub w parlamencie minimaln─ů wi─Ökszo┼Ťci─ů g┼éos├│w. Do tej pierwszej grupy pa┼ästw nale┼╝─ů oczywi┼Ťcie USA i Finlandia, do drugiej mi─Ödzy innymi Szwecja i Polska. W naszym kraju wesz┼éa za to w ┼╝ycie uchwa┼éa ÔÇ×o ograniczeniu sprzeda┼╝y napoj├│w alkoholowychÔÇŁ, na mocy kt├│rej znacznie ograniczono liczb─Ö punkt├│w sprzeda┼╝y oraz wprowadzono ca┼ékowity zakaz handlu alkoholem od soboty popo┼éudniu do poniedzia┼éku rano. O ile eksperymenty z wprowadzeniem ca┼ékowitej prohibicji wsz─Ödzie ko┼äczy┼éy si─Ö podobnie jak w USA i po mniej wi─Öcej 10 latach zacz─Öto si─Ö z nich wycofywa─ç, o tyle w krajach, kt├│re, zamiast zakazu, wprowadzi┼éy powa┼╝ne ograniczenia handlu alkoholem, osi─ůgni─Öto zamierzony cel. W 20-leciu mi─Ödzywojennym Polacy byli jednym z najrzadziej pij─ůcych narod├│w w Europie. Przeci─Ötny Polak spo┼╝ywa┼é oko┼éo litr czystego spirytusu rocznie, czyli mniej ni┼╝ 1/10 tego, co obecnie. Polska w 1931 roku zliberalizowa┼éa jednak ustaw─Ö, poniewa┼╝ ograniczenie handlu alkoholem przyczyni┼éo si─Ö do znacznej obni┼╝ki wp┼éyw├│w pieni─Ödzy do bud┼╝etu. W latach 30. spo┼╝ycie alkoholu wzros┼éo prawie dwukrotnie, co jednak dalej by┼éo wynikiem wyr├│┼╝niaj─ůcym nas na tle Europy.
 
Szwecja w XX wieku nie sta┼éa si─Ö krajem abstynent├│w, jednak konsekwentnie stosowana przez pa┼ästwo polityka doprowadzi┼éa do znacznego obni┼╝enia ilo┼Ťci spo┼╝ywanego przez Szwed├│w alkoholu. W latach 70. przeci─Ötny Szwed wypija┼é 3,5 litra czystego alkoholu rocznie, a 10 lat p├│┼║niej 5,5 litra, podczas gdy europejska ┼Ťrednia wynosi┼éa wtedy prawie 10 litr├│w. Skuteczno┼Ť─ç szwedzkiej polityki uleg┼éa za┼éamaniu po wst─ůpieniu tego kraju do Unii Europejskiej. Wprawdzie, po d┼éugich negocjacjach, Szwedom uda┼éo si─Ö wywalczy─ç, ┼╝e nie musieli znosi─ç pa┼ästwowego monopolu na handel alkoholem, jednak otwarte granice i mo┼╝liwo┼Ť─ç importu du┼╝ych ilo┼Ťci ta┼äszego alkoholu spowodowa┼éy gwa┼étowny wzrost spo┼╝ycia napoj├│w wyskokowych i negatywnych konsekwencji przez nie spowodowanych. W ci─ůgu dziesi─Öciu lat obecno┼Ťci Szwecji w Unii Europejskiej, spo┼╝ycie alkoholu wzros┼éo dwukrotnie. Ta tendencja wyhamowa┼éa na pocz─ůtku XXI w. i od tego czasu utrzymuje si─Ö na sta┼éym poziomie 11 litr├│w alkoholu na osob─Ö, co wci─ů┼╝ stanowi wynik ni┼╝szy, ni┼╝ europejska ┼Ťrednia, wynosz─ůca oko┼éo 13 litr├│w.
Inne statystyki dotycz─ůce spo┼╝ywania alkoholu s─ů dos┼éownie i w przeno┼Ťni mordercze. Dotyczy to w szczeg├│lno┼Ťci Europy. Na ┼Ťwiecie 4% zgon├│w jest spowodowanych chorobami wywo┼éanymi przez nadmierne spo┼╝ycie alkoholu. W Europie ta liczba jest zdecydowanie wy┼╝sza ÔÇô stanowi 10% wszystkich zgon├│w. Je┼Ťli doda─ç do tego ┼Ťmierci w wyniku wypadk├│w spowodowanych przez nietrze┼║wych kierowc├│w, otrzymamy wyniki przera┼╝aj─ůco wysokie.
 
W Polsce ┼╝yje ponad 800 tysi─Öcy os├│b uzale┼╝nionych od alkoholu, co oznacza, ┼╝e w ich najbli┼╝szym otoczeniu ┼╝yje oko┼éo 3 milion├│w os├│b (w tym 1,5 miliona dzieci), kt├│re odczuwaj─ů negatywne skutki alkoholizmu najbli┼╝szych. Do tego dochodz─ů ponad 2 miliony os├│b pij─ůcych w spos├│b ryzykowny (decyduj─ůcych si─Ö na picie alkoholu, wiedz─ůc, ┼╝e mo┼╝e to doprowadzi─ç do sytuacji zagra┼╝aj─ůcej czyjemu┼Ť ┼╝yciu b─ůd┼║ zdrowiu) i szkodliwy (pij─ůcych, mimo przeciwwskaza┼ä medycznych). Z bada┼ä wynika, ┼╝e ludzie uznaj─ů alkoholizm za jeden z najpowa┼╝niejszych problem├│w spo┼éecznych. Problem tym powa┼╝niejszy, ┼╝e statystyki s─ů coraz gorsze.
Wi─Ökszo┼Ť─ç spo┼Ťr├│d krytycznych reakcji na opisan─ů przez ÔÇ×DziennikÔÇŁ propozycj─Ö prawnych regulacji handlu alkoholem dotyczy ich skuteczno┼Ťci. Zdaniem internaut├│w spo┼╝ycie alkoholu i alkoholizm w Polsce nie zmniejsz─ů si─Ö, a wzro┼Ťnie za to szara strefa ÔÇô handel w─ůtpliwego pochodzenia alkoholem przemyconym przez wschodni─ů granic─Ö oraz bimbrem produkowanym w domach. Nie spodziewam si─Ö jednak powrotu bimbrownictwa na masow─ů skal─Ö. Pot─Ö┼╝ny, prywatny przemys┼é alkoholowy prowadzony w czasach PRL-u by┼é ┼Ťwiadectwem totalnego lekcewa┼╝enia regulacji prawnych wprowadzanych przez w┼éadz─Ö, niemaj─ůc─ů spo┼éecznego poparcia i jej totalnej bezradno┼Ťci. Nie ma jednak w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e przemyt alkoholu wzro┼Ťnie i w┼éa┼Ťnie wzmocnienie kontroli na granicy b─Ödzie jednym z najpowa┼╝niejszych wyzwa┼ä, z kt├│rymi b─Ödzie musia┼éa zmierzy─ç si─Ö Polska.
 

ilustr. Kuba Mazurkiewicz


 
Najpowa┼╝niejsze zarzuty dotycz─ů jednak samej idei, a nie skuteczno┼Ťci proponowanych rozwi─ůza┼ä. Ich przeciwnicy, po pierwsze, traktuj─ů j─ů jako zamach na wolno┼Ť─ç jednostki, kt├│ra sama powinna dokonywa─ç wyboru, a nie by─ç wyr─Öczana przez pa┼ästwo; po drugie, uznaj─ů, ┼╝e ofiarami regulacji s─ů osoby, kt├│re alkoholu u┼╝ywaj─ů (a nie nadu┼╝ywaj─ů) w spos├│b bezpieczny, a teraz ich dost─Öp do niego b─Ödzie ograniczony.
Alkohol jest wszechobecny w naszej codzienno┼Ťci. Wszystkie ┼Ťwi─Öta, sukcesy i mniejsze uroczysto┼Ťci stanowi─ů okazj─Ö do wznoszenia toast├│w. Dla m┼éodych alkohol cz─Östo stanowi g┼é├│wny pretekst do spotkania z przyjaci├│┼émi. Go┼Ťcia, szczeg├│lnie w ma┼éych miejscowo┼Ťciach i wsiach, wypada podj─ů─ç najlepszym trunkiem znajduj─ůcym si─Ö w domu. Taki wp┼éyw alkoholu na nasz─ů kultur─Ö ma wiele zalet. Sprzyja spotkaniu ludzi, prze┼éamywaniu barier, rozlu┼║nieniu i wypoczynkowi. Ma jednak te┼╝ wady. Obecno┼Ť─ç alkoholu na wi─Ökszo┼Ťci towarzyskich spotka┼ä i ┼Ťcis┼éy zwi─ůzek picia ze ┼Ťwi─Ötowaniem, bywa wykluczaj─ůcy – dla abstynent├│w i (przede wszystkim) niepij─ůcych alkoholik├│w, b─Öd─ůcych cz─Östo po bolesnej i d┼éugotrwa┼éej terapii. Nawet niekt├│re gesty, takie, jak wznoszenie toastu, w kt├│rym nie mog─ů w pe┼éni uczestniczy─ç, mog─ů ich marginalizowa─ç. S┼éysza┼éem kiedy┼Ť o ma┼é┼╝e┼ästwie, kt├│re wybra┼éo si─Ö na wesele syna swoich znajomych. M─ů┼╝ jest niepij─ůcym alkoholikiem. Um├│wili si─Ö z ┼╝on─ů, ┼╝e je┼Ťli b─Ödzie mu trudno wytrzyma─ç w towarzystwie tak du┼╝ej ilo┼Ťci alkoholu i pij─ůcych go ludzi, wyjd─ů. Opu┼Ťcili sal─Ö po pi─Ötnastu minutach. To w┼éa┼Ťnie wszechobecno┼Ť─ç alkoholu jest g┼é├│wn─ů przyczyn─ů ogromnej skali alkoholizmu. Nie chc─Ö przekonywa─ç kogokolwiek do abstynencji, tylko zach─Öci─ç do u┼Ťwiadomienia sobie, ┼╝e kultura, w kt├│rej alkohol pe┼éni tak istotn─ů rol─Ö dla tak wielu, mo┼╝e by─ç kultur─ů wykluczaj─ůc─ů. Nie mam w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e wprowadzenie istotnych ogranicze┼ä w handlu alkoholem, mo┼╝e t─Ö kultur─Ö zmienia─ç. Na lepsze.
 
Walka o dobro spo┼éeczne, bezpiecze┼ästwo i jako┼Ť─ç ┼╝ycia obywateli, stanowi podstawowe zadanie pa┼ästwa. Skoro alkoholizm i choroby wywo┼éane przez alkohol, s─ů jednym z g┼é├│wnych problem├│w w Unii Europejskiej, nale┼╝y stworzy─ç sp├│jn─ů i konsekwentn─ů polityk─Ö przeciwdzia┼éania im. Pojedyncza ustawa, nawet rygorystycznie i skutecznie ograniczaj─ůca handel alkoholem, nie stanowi rozwi─ůzania problemu. Razem z tak─ů ustaw─ů musi i┼Ť─ç konsekwentna walka z bezrobociem i wykluczeniem spo┼éecznym, kt├│re stanowi─ů najwi─Ökszy czynnik ryzyka, gdy chodzi o alkoholizm. Razem z ni─ů musi i┼Ť─ç tak┼╝e sensowna i przemy┼Ťlana profilaktyka uzale┼╝nie┼ä. Nie zmienia to faktu, ┼╝e ka┼╝dy z nas powinien odpowiedzie─ç sobie na pytanie, czy wygoda, p┼éyn─ůca z ┼éatwego dost─Öpu do napoj├│w wyskokowych, jest wystarczaj─ůcym argumentem, by┼Ťmy jako spo┼éecze┼ästwo ponosili koszt tak wysokiego spo┼╝ycia alkoholu, alkoholizmu i konsekwencji z nimi zwi─ůzanych?

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś