Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Mewa

W korytarzu pracowni na ul. Solidarno┼Ťci 64 w Warszawie wisi niewielki kola┼╝ Mewy ┼üunkiewicz-Rogoyskiej. To jedyny ┼Ťlad obecno┼Ťci artystki w tym legendarnym dla ├│wczesnej awangardy mieszkaniu.

Ewa Maria ┼üunkiewicz-Rogoyska, P┼éywalnia, 1939, dzi─Öki uprzejmo┼Ťci Muzeum Narodowego w Warszawie, fot. Piotr Ligier


 
W korytarzu pracowni na ul. Solidarno┼Ťci 64 w Warszawie wisi niewielki kola┼╝ Mewy ┼üunkiewicz-Rogoyskiej. To jedyny ┼Ťlad obecno┼Ťci artystki w tym legendarnym dla ├│wczesnej awangardy mieszkaniu. Razem z m─Ö┼╝em Janem Rogoyskim i przyjacielem Henrykiem Sta┼╝ewskim sp─Ödzi┼éa tam pi─Ö─ç lat swojego ┼╝ycia.
Mewa ┼üunkiewicz-Rogoyska (1895-1967) by┼éa jedyn─ů w Polsce przedstawicielk─ů malarstwa purystycznego Am├ęd├ęe Ozenfanta i Charles-Edouarda Jeannereta. Zwi─ůza┼éa si─Ö z mi─Ödzynarodowymi grupami Cercle et Carr├ę i Abstraction-Cr├ęation. By┼éa cz┼éonkini─ů Klubu M┼éodych Artyst├│w i Naukowc├│w, uczestniczy┼éa w ┼╝yciu awangardowych ugrupowa┼ä takich jak: Plastycy Nowocze┼Ťni, Blok, Preasens, chocia┼╝ formalnie nie zosta┼éa nigdy ich cz┼éonkiem. Niemal przez ca┼ée ┼╝ycie dzieli┼éa pracowni─Ö z Henrykiem Sta┼╝ewskim, utrzymuj─ůc autonomi─Ö w┼éasnych wybor├│w artystycznych.

Erudytka i mentorka, znajdowa┼éa si─Ö w samym centrum warszawskiej inteligencji literackiej i artystycznej. Dla odwiedzaj─ůcych j─ů w pracowni by┼éa namiastk─ů paryskiego ┼Ťwiata. ÔÇ×To Mewa ze swoim znakomitym francuskim, swoimi lekturami i omletami ├á La M├ęre Poulard, da┼éa nam pozna─ç smak FrancjiÔÇŁ ÔÇô wspomina Anka Ptaszkowska. ÔÇô ÔÇ×By┼éa szczeg├│lnie uzdolniona do mi┼éo┼Ťci, jak ┼╝ywa antena wychwytuj─ůca, szczeg├│lnie w┼Ťr├│d m┼éodych, ich tw├│rcze mo┼╝liwo┼ŤciÔÇŁ. Mariusz Tchorek, krytyk sztuki i sta┼éy go┼Ť─ç pracowni wspomina┼é j─ů jako ÔÇ×kobiet─Ö wyzwolon─ů z potocznych atrybut├│w kobieco┼Ťci. W swoim pachn─ůcym terpentyn─ů pokojem ÔÇô pisa┼é Tchorek ÔÇô nie mia┼éa w sobie nic z domowego zniewolenia i nadopieku┼äczo┼Ťci, by┼éa po kr├│lewsku majestatyczna i, w moim przynajmniej odczuciu, doskonale rozlu┼║nionaÔÇŁ.

 

***

Krajobraz z autoportretem to metafora tej wystawy. Po pierwsze umieszczony w rogu autoportret przedstawia Mew─Ö jako siln─ů kobiet─Ö ÔÇô grecki pos─ůg o wyrazistym spojrzeniu, regularnych rysach w nowoczesnym stroju i uczesaniu. Po drugie jest monta┼╝em prac o dw├│ch wyra┼║nie odmiennych stylistykach. W jednej ramie zamkni─Öto klasycyzuj─ůcy portret i purystyczny pejza┼╝, kt├│re zapowiadaj─ů r├│┼╝norodny, nawet eklektyczny charakter tw├│rczo┼Ťci Rogoyskiej. Po trzecie Krajobraz z autoportretem, na spos├│b nieco komiksowy, przedstawia dystans Mewy do w┼éasnej tw├│rczo┼Ťci. Dystans, kt├│ry pozwoli┼é jej podejmowa─ç si─Ö coraz to nowych stylistyk, wliczaj─ůc to socrealizm. Po czwarte obraz ten przywo┼éuje status nadany Rogoyskiej przez histori─Ö sztuki ÔÇô artystki znajduj─ůcej si─Ö na marginesie awangardy.

Mewa si─Öga┼éa po wstydliwy w awangardowych kr─Ögach realizm. W┼Ťr├│d jej prac znajduj─ů si─Ö poczt├│wkowe widoki star├│wki i przedstawienia wiejskiego ┼╝ycia: kobiet zbieraj─ůcych k┼éosy, stada koni czy ┼éowiczanek w strojach ludowych. Obrazy, kt├│re z powodu zbyt dos┼éownego realizmu mo┼╝na by omy┼ékowo odstawi─ç do k─ůta, to tak┼╝e sportowe sceny rodzajowe ÔÇô P┼éywalnia (1939) i S┼éu┼╝ewiec (1937). Nios─ů ze sob─ů atmosfer─Ö lat trzydziestych: dynamik─Ö m┼éodzie┼äczych cia┼é, odwag─Ö kobiet ods┼éaniaj─ůcych nago┼Ť─ç ramion i ud, mod─Ö na wy┼Ťcigi konne. Rdzawe akwarele (1939, 1945), na kt├│rych Mewa dokumentowa┼éa burzon─ů Warszaw─Ö to szybkie realistyczne szkice. Budowa trasy W-Z (1950), nad kt├│r─ů p├│┼║niej wybudowano blok z pracowni─ů, jest z kolei autorsk─ů i udan─ů pr├│b─ů geometryzacji realizmu socjalistycznego.

Kompozycja abstrakcyjna (1958) powieszona na kracie okna wskazuje na studio. To mieszkanie by┼éo ostatnim wsp├│lnym miejscem Mewy i Sta┼╝ewskiego. ┼ü─ůcznie mieszkali ze sob─ů przez ponad trzydzie┼Ťci lat. Historia zaczyna si─Ö w 1934 roku, kiedy Sta┼╝ewski wprowadzi┼é si─Ö do kawalerki Mewy na Krakowskim Przedmie┼Ťciu, po rozwodzie z jej pierwszym m─Ö┼╝em Jerzym ┼üunkiewiczem. W 1936 roku zamieszkali w pracowni, kt├│r─ů Sta┼╝ewski otrzyma┼é po W┼éadys┼éawie Skoczylasie, niedaleko Teatru Wielkiego na ul. Ossoli┼äskich. Zostali tam a┼╝ do czasu ucieczki z Warszawy w 1942 roku. Po powrocie do stolicy w 1945 roku, znowu we dwoje, zamieszkali na ulicy Piusa XI, obecnej Pi─Öknej. Z tego mieszkania zachowa┼éy si─Ö zupe┼énie wyj─ůtkowe fotografie, na kt├│rych to Sta┼╝ewski pozuje na tle obraz├│w Mewy, a nie odwrotnie. Do pracowni na ┼Üwierczewskiego wprowadzili si─Ö w 1962 roku we troje ÔÇô Sta┼╝ewski, Mewa i jej drugi m─ů┼╝ Jan Rogoyski. Pi─Ö─ç lat p├│┼║niej kiedy Mewa umiera┼éa, osobi┼Ťcie poprosi┼éa Sta┼╝ewskiego, ┼╝eby Edward Krasi┼äski m├│g┼é zamieszka─ç w jej pokoju. Po ┼Ťmierci pochowano j─ů razem z m─Ö┼╝em na Pow─ůzkach. Nagrobek ÔÇô awangardow─ů rze┼║b─Ö zaprojektowa┼é dla obojga Henryk Sta┼╝ewski. Mo┼╝na j─ů ┼éatwo odszuka─ç: 75 kwatera, 3 rz─ůd, 24 gr├│b.

 
Mewa Łunkiewicz-Rogoyska
26 pa┼║dziernika ÔÇô 17 listopada

Czwartek ÔÇô Sobota, 16.00 ÔÇô 19.00

 
Kuratorka: Katarzyna Kucharska-Hornung

Wystawa zorganizowana przez Fundacj─Ö

Galerii Foksal.

Instytut Awangardy

Solidarno┼Ťci 64, m. 118

Warszawa

 + 48 22 826 50 81
instytutawangardy@gmail.com

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie - w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej Polityka prywatno┼Ťci zamknij ├Ś