fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Mewa

W korytarzu pracowni na ul. Solidarno艣ci 64 w Warszawie wisi niewielki kola偶 Mewy 艁unkiewicz-Rogoyskiej. To jedyny 艣lad obecno艣ci artystki w tym legendarnym dla 贸wczesnej awangardy mieszkaniu.

Ewa Maria 艁unkiewicz-Rogoyska, P艂ywalnia, 1939, dzi臋ki uprzejmo艣ci Muzeum Narodowego w Warszawie, fot. Piotr Ligier


 
W korytarzu pracowni na ul. Solidarno艣ci 64 w Warszawie wisi niewielki kola偶 Mewy 艁unkiewicz-Rogoyskiej. To jedyny 艣lad obecno艣ci artystki w tym legendarnym dla 贸wczesnej awangardy mieszkaniu. Razem z m臋偶em Janem Rogoyskim i przyjacielem Henrykiem Sta偶ewskim sp臋dzi艂a tam pi臋膰 lat swojego 偶ycia.
Mewa 艁unkiewicz-Rogoyska (1895-1967) by艂a jedyn膮 w Polsce przedstawicielk膮 malarstwa purystycznego Am茅d茅e Ozenfanta i Charles-Edouarda Jeannereta. Zwi膮za艂a si臋 z mi臋dzynarodowymi grupami Cercle et Carr茅 i Abstraction-Cr茅ation. By艂a cz艂onkini膮 Klubu M艂odych Artyst贸w i Naukowc贸w, uczestniczy艂a w 偶yciu awangardowych ugrupowa艅 takich jak: Plastycy Nowocze艣ni, Blok, Preasens, chocia偶 formalnie nie zosta艂a nigdy ich cz艂onkiem. Niemal przez ca艂e 偶ycie dzieli艂a pracowni臋 z Henrykiem Sta偶ewskim, utrzymuj膮c autonomi臋 w艂asnych wybor贸w artystycznych.

Erudytka i mentorka, znajdowa艂a si臋 w samym centrum warszawskiej inteligencji literackiej i artystycznej. Dla odwiedzaj膮cych j膮 w pracowni by艂a namiastk膮 paryskiego 艣wiata. 鈥濼o Mewa ze swoim znakomitym francuskim, swoimi lekturami i omletami 脿 La M茅re Poulard, da艂a nam pozna膰 smak Francji鈥 鈥 wspomina Anka Ptaszkowska. 鈥 鈥濨y艂a szczeg贸lnie uzdolniona do mi艂o艣ci, jak 偶ywa antena wychwytuj膮ca, szczeg贸lnie w艣r贸d m艂odych, ich tw贸rcze mo偶liwo艣ci鈥. Mariusz Tchorek, krytyk sztuki i sta艂y go艣膰 pracowni wspomina艂 j膮 jako 鈥瀔obiet臋 wyzwolon膮 z potocznych atrybut贸w kobieco艣ci. W swoim pachn膮cym terpentyn膮 pokojem 鈥 pisa艂 Tchorek 鈥 nie mia艂a w sobie nic z domowego zniewolenia i nadopieku艅czo艣ci, by艂a po kr贸lewsku majestatyczna i, w moim przynajmniej odczuciu, doskonale rozlu藕niona鈥.

 

***

Krajobraz z autoportretem to metafora tej wystawy. Po pierwsze umieszczony w rogu autoportret przedstawia Mew臋 jako siln膮 kobiet臋 鈥 grecki pos膮g o wyrazistym spojrzeniu, regularnych rysach w nowoczesnym stroju i uczesaniu. Po drugie jest monta偶em prac o dw贸ch wyra藕nie odmiennych stylistykach. W jednej ramie zamkni臋to klasycyzuj膮cy portret i purystyczny pejza偶, kt贸re zapowiadaj膮 r贸偶norodny, nawet eklektyczny charakter tw贸rczo艣ci Rogoyskiej. Po trzecie Krajobraz z autoportretem, na spos贸b nieco komiksowy, przedstawia dystans Mewy do w艂asnej tw贸rczo艣ci. Dystans, kt贸ry pozwoli艂 jej podejmowa膰 si臋 coraz to nowych stylistyk, wliczaj膮c to socrealizm. Po czwarte obraz ten przywo艂uje status nadany Rogoyskiej przez histori臋 sztuki 鈥 artystki znajduj膮cej si臋 na marginesie awangardy.

Mewa si臋ga艂a po wstydliwy w awangardowych kr臋gach realizm. W艣r贸d jej prac znajduj膮 si臋 poczt贸wkowe widoki star贸wki i przedstawienia wiejskiego 偶ycia: kobiet zbieraj膮cych k艂osy, stada koni czy 艂owiczanek w strojach ludowych. Obrazy, kt贸re z powodu zbyt dos艂ownego realizmu mo偶na by omy艂kowo odstawi膰 do k膮ta, to tak偶e sportowe sceny rodzajowe 鈥 P艂ywalnia (1939) i S艂u偶ewiec (1937). Nios膮 ze sob膮 atmosfer臋 lat trzydziestych: dynamik臋 m艂odzie艅czych cia艂, odwag臋 kobiet ods艂aniaj膮cych nago艣膰 ramion i ud, mod臋 na wy艣cigi konne. Rdzawe akwarele (1939, 1945), na kt贸rych Mewa dokumentowa艂a burzon膮 Warszaw臋 to szybkie realistyczne szkice. Budowa trasy W-Z (1950), nad kt贸r膮 p贸藕niej wybudowano blok z pracowni膮, jest z kolei autorsk膮 i udan膮 pr贸b膮 geometryzacji realizmu socjalistycznego.

Kompozycja abstrakcyjna (1958) powieszona na kracie okna wskazuje na studio. To mieszkanie by艂o ostatnim wsp贸lnym miejscem Mewy i Sta偶ewskiego. 艁膮cznie mieszkali ze sob膮 przez ponad trzydzie艣ci lat. Historia zaczyna si臋 w 1934 roku, kiedy Sta偶ewski wprowadzi艂 si臋 do kawalerki Mewy na Krakowskim Przedmie艣ciu, po rozwodzie z jej pierwszym m臋偶em Jerzym 艁unkiewiczem. W 1936 roku zamieszkali w pracowni, kt贸r膮 Sta偶ewski otrzyma艂 po W艂adys艂awie Skoczylasie, niedaleko Teatru Wielkiego na ul. Ossoli艅skich. Zostali tam a偶 do czasu ucieczki z Warszawy w 1942 roku. Po powrocie do stolicy w 1945 roku, znowu we dwoje, zamieszkali na ulicy Piusa XI, obecnej Pi臋knej. Z tego mieszkania zachowa艂y si臋 zupe艂nie wyj膮tkowe fotografie, na kt贸rych to Sta偶ewski pozuje na tle obraz贸w Mewy, a nie odwrotnie. Do pracowni na 艢wierczewskiego wprowadzili si臋 w 1962 roku we troje 鈥 Sta偶ewski, Mewa i jej drugi m膮偶 Jan Rogoyski. Pi臋膰 lat p贸藕niej kiedy Mewa umiera艂a, osobi艣cie poprosi艂a Sta偶ewskiego, 偶eby Edward Krasi艅ski m贸g艂 zamieszka膰 w jej pokoju. Po 艣mierci pochowano j膮 razem z m臋偶em na Pow膮zkach. Nagrobek 鈥 awangardow膮 rze藕b臋 zaprojektowa艂 dla obojga Henryk Sta偶ewski. Mo偶na j膮 艂atwo odszuka膰: 75 kwatera, 3 rz膮d, 24 gr贸b.

 
Mewa 艁unkiewicz-Rogoyska
26 pa藕dziernika 鈥 17 listopada

Czwartek 鈥 Sobota, 16.00 鈥 19.00

 
Kuratorka: Katarzyna Kucharska-Hornung

Wystawa zorganizowana przez Fundacj臋

Galerii Foksal.

Instytut Awangardy

Solidarno艣ci 64, m. 118

Warszawa

聽+ 48 22 826 50 81
instytutawangardy@gmail.com

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij