magazyn lewicy katolickiej

ÔÇ×Ma┼éa SyriaÔÇŁ na berli┼äskiej Sonnenallee

Sonnenalle, czyli S┼éoneczna Aleja, to pi─Öciokilometrowa ulica, na kt├│r─ů m├│wi si─Ö ÔÇ×Ma┼éa SyriaÔÇŁ. Przyje┼╝d┼╝aj─ůcy do Niemiec uchod┼║cy i migranci swoje miejsce znale┼║li w┼éa┼Ťnie tam, zamieniaj─ůc t─Ö alej─Ö w jedn─ů z najbardziej ruchliwych ulic w Berlinie.
ÔÇ×Ma┼éa SyriaÔÇŁ na berli┼äskiej Sonnenallee
ilustr.: Wika Krauz

Obserwacj─Ö Sonnenallee zacz─Ö┼éam w jednej z tureckich herbaciarni, popijaj─ůc mocny ─çaj z typowej, ma┼éej szklanki w kszta┼écie tulipana i jedz─ůc kawa┼éek s┼éodkiej baklawy. Do moich uszu dociera┼éy rozmowy dw├│ch roze┼Ťmianych Turczynek, siedz─ůcych obok w fioletowych hijabach. Poczu┼éam si─Ö jak w Stambule, w kt├│rym przez jaki┼Ť mieszka┼éam.

Sonnenallee pachnie kolendr─ů

Po dw├│ch stronach do┼Ť─ç ruchliwej Sonnenallee znajduj─ů si─Ö kawiarnie i restauracje, a raczej kahvehane lokanty. Baklawa albo lokma do kawy? Nie ma problemu. B├Ârek z bia┼éym serem na ┼Ťniadanie? W co drugiej knajpie. Hummus, falafel, shawarma, kebab ÔÇô Sonnealle pachnie kolendr─ů i kuminem.

Na straganach z kolei stoj─ů kosze, w kt├│rych znajduj─ů si─Ö pi─Öknie zielone pistacje, daktyle i inne kurabiye, czyli bakalie. J─Özykiem oficjalnym nagle nie jest ju┼╝ niemiecki, ale turecki i arabski. Gdyby kto┼Ť na czas ca┼éej podr├│┼╝y zawi─ůza┼é mi oczy, zaprowadzi┼é mnie na Sonnenallee i kaza┼é zgadn─ů─ç, gdzie jestem, bez zastanowienia stwierdzi┼éabym, ┼╝e w Turcji. Ze sklep├│w odzie┼╝owych spogl─ůdaj─ů manekiny, na kt├│rych zamiast roznegli┼╝owanych sukienek i krzykliwych sp├│dnic wida─ç nieco skromniejsze ubrania i dopasowane do nich kolorystycznie chusty.

W┼éa┼Ťciciel restauracji, w kt├│rej zatrzymuj─Ö si─Ö na obiad, nie m├│wi po angielsku ani po niemiecku ÔÇô tak jak wiele os├│b tutaj. Nie jest im to potrzebne. Otoczyli si─Ö swoimi rodakami, w┼éasnym j─Özykiem, kultur─ů i jedzeniem. To wystarczy. Tutaj, na pi─Öciokilometrowej Sonnenallee, jest wszystko, czego mogliby potrzebowa─ç. ┼Üwiat niemiecki, kt├│ry ┼╝yje swoim ┼╝yciem ulic─Ö dalej, nie ma wielkiego znaczenia. Czas na obiad. Siedz─Ö w jednej z wielu restauracji serwuj─ůcych falafele i zastanawiam si─Ö, kiedy w┼éa┼Ťciwie Niemcy, czy mo┼╝e raczej Berlin, sta┼é si─Ö miastem tak wielu kultur i jak to jest, kiedy cz┼éowiek tak t─Öskni za ojczyzn─ů, z kt├│rej musia┼é wyjecha─ç, ┼╝e tworzy sobie jej miniaturow─ů wersj─Ö i ┼╝yje w pewnym sensie iluzj─ů.

Tylko czerwono-czarno-bia┼éy plakat wyborczy Socjaldemokratycznej Partii Niemiec, kt├│ra w minion─ů niedziel─Ö wygra┼éa wybory, przypomina mi, ┼╝e to nie Bliski Wsch├│d. Wracam my┼Ťlami do Berlina.

Pocz─ůtek spo┼éeczno┼Ťci arabsko-tureckiej w Niemczech

Niemcy a┼╝ do 2015 roku nie by┼éy postrzegane jako kraj imigrancki, cho─ç ju┼╝ kilkadziesi─ůt lat wcze┼Ťniej sta┼éy si─Ö spo┼éecze┼ästwem wielokulturowym. Cofnijmy si─Ö do lat 60. XX wieku. Powojenny niemiecki cud gospodarczy spowodowa┼é, ┼╝e kraj potrzebowa┼é dodatkowej si┼éy roboczej. Powsta┼é wi─Öc program dla tak zwanych gastarbeiter├│w, czyli ÔÇ×go┼Ťcinnych pracownik├│wÔÇŁ, kt├│rych ┼Ťci─ůgano zza granicy. Przewidywano, ┼╝e przyjezdni opanuj─ů umiej─Ötno┼Ťci, kt├│re nast─Öpnie, po powrocie do swoich kraj├│w, b─Öd─ů mogli wykorzysta─ç, buduj─ůc now─ů rzeczywisto┼Ť─ç.

Pierwsze takie osoby by┼éy rekrutowane z kraj├│w europejskich, ale potem pod wp┼éywem nacisk├│w Turcji zacz─Öto przyjmowa─ç r├│wnie┼╝ pracownik├│w z tego kraju. Sprzeciwia┼é si─Ö temu Theodor Blank, sekretarz stanu do spraw zatrudnienia, kt├│ry twierdzi┼é mi─Ödzy innymi, ┼╝e przepa┼Ť─ç kulturowa b─Ödzie zbyt du┼╝a, ale ostatecznie decyzja zosta┼éa podj─Öta. Turcy szybko stali si─Ö najwi─Öksz─ů grup─ů w┼Ťr├│d gastarbeiter├│w.

Oficjalni migranci mogli pracowa─ç na terenie Niemiec przez rok lub dwa lata, a potem mieli wraca─ç do swoich kraj├│w, ┼╝eby na ich miejsce mogli przyjecha─ç nowi pracownicy. I tutaj plan si─Ö posypa┼é. Zamiast wr├│ci─ç do ojczyzny, wielu z nich sprowadzi┼éo do Niemiec ┼╝ony, dzieci i innych cz┼éonk├│w rodzin, a nast─Öpnie osiedli┼éo si─Ö w etnicznych enklawach. Dla przyk┼éadu, w 2010 roku w Niemczech by┼éo ju┼╝ oko┼éo czterech milion├│w os├│b pochodzenia tureckiego. Opr├│cz Turk├│w przyjmowano w├│wczas r├│wnie┼╝ Maroka┼äczyk├│w czy Tunezyjczyk├│w. Zacz─Ö┼éy si─Ö tworzy─ç silne spo┼éeczno┼Ťci arabskie i tureckie, cho─ç kraj wci─ů┼╝ by┼é uwa┼╝any za raczej homogeniczny.

A potem wydarzy┼éo si─Ö co┼Ť, co w Europie by┼éo ewenementem. Angela Merkel wypowiedzia┼éa swoje s┼éynne ÔÇ×Damy rad─ÖÔÇŁ i ostatecznie Niemcy przyj─Ö┼éy w 2015 roku ponad milion uchod┼║c├│w, g┼é├│wnie z Syrii. Kanclerz pozwoli┼éa ludziom uciekaj─ůcym od wojny przekroczy─ç granic─Ö, nawet je┼Ťli zgodnie z prawem to inne kraje powinny wzi─ů─ç za nich odpowiedzialno┼Ť─ç. I wtedy oblicze Niemiec, a w┼éa┼Ťciwie Berlina, zmieni┼éo si─Ö diametralnie. To wtedy Sonnenallee, cho─ç ju┼╝ wcze┼Ťniej osiedlali si─Ö tam migranci, zacz─Ö┼éa tak intensywnie pachn─ů─ç kolendr─ů.

Sonnenallee jako pora┼╝ka systemu, ale i miejsce terapeutyczne

O to, czym w┼éa┼Ťciwie jest S┼éoneczna Aleja, pytam Hani─Ö Hakiel, psycholo┼╝k─Ö i terapeutk─Ö, kt├│ra w Berlinie pracuje z osobami z do┼Ťwiadczeniem uchod┼║czym. Pytam, czy nie jest to pora┼╝ka systemu, kt├│ry mia┼é za zadanie pom├│c nowym mieszka┼äcom wsi─ůkn─ů─ç w niemieckie spo┼éecze┼ästwo, a tymczasem wielu z nich ┼╝yje w odizolowaniu, tworz─ůc na mapie Berlina swoj─ů ma┼é─ů ojczyzn─Ö. Zjawisko takie w sensie socjologicznym nazywa si─Ö gettoizacj─ů ÔÇô to w┼éa┼Ťnie proces powstawania homogenicznych obszar├│w wewn─ůtrz jakiego┼Ť spo┼éecze┼ästwa.

Hania podkre┼Ťla, ┼╝e ┼╝eby zrozumie─ç fenomen Sonnenallee trzeba na niego spojrze─ç z kilku perspektyw, bo ┼é─ůczy on ludzi, kt├│rzy s─ů w zupe┼énie r├│┼╝nej sytuacji. Cz─Ö┼Ť─ç mieszka┼äc├│w S┼éonecznej Alei przebywa w Niemczech ju┼╝ od pi─Öciu czy sze┼Ťciu lat, dobrze m├│wi po niemiecku, sko┼äczy┼éa studia na tutejszym uniwersytecie i ma dobrze p┼éatn─ů prac─Ö, a weekendy sp─Ödza w gronie niemieckich znajomych i przyjaci├│┼é. Ale te osoby i tak wracaj─ů na Sonnenallee. Moja rozm├│wczyni t┼éumaczy to potrzeb─ů poczucia si─Ö jak u siebie w domu, z kt├│rego cz─Östo wyjecha┼éy nie dlatego, ┼╝e chcia┼éy, ale dlatego, ┼╝e zmusi┼éa je sytuacja ÔÇô wojna, kryzys, niebezpiecze┼ästwo. ÔÇ×To jest zupe┼énie zrozumia┼ée, ale jest te┼╝ druga grupa ÔÇô osoby, kt├│re poza Sonnenallee w og├│le nie wychodz─ů. Znam kobiety, kt├│re je┼╝d┼╝─ů tam z drugiego ko┼äca miasta na zakupy, mimo ┼╝e mog┼éyby je zrobi─ç ko┼éo swojego domuÔÇŁ ÔÇô ci─ůgnie Hania. Maj─ů swoj─ů ulic─Ö, Sonnenallee, gdzie mog─ů porozmawia─ç w swoim j─Özyku, po arabsku lub turecku i czuj─ů, ┼╝e ta ulica daje im poczucie przynale┼╝no┼Ťci. To jest naturalne, ale te osoby cz─Östo przy okazji przestaj─ů pr├│bowa─ç, boj─ů si─Ö wyj┼Ť─ç z zamkni─Ötej spo┼éeczno┼Ťci, kt├│r─ů znaj─ů. To w┼éa┼Ťnie jest ta pora┼╝ka systemu, wynikaj─ůca cz─Ö┼Ťciowo z nieznajomo┼Ťci j─Özyka niemieckiego.

ÔÇ×Opracowano do tej pory r├│┼╝ne wska┼║niki, kt├│re pomagaj─ů oceni─ç stopie┼ä przystosowania si─Ö do nowego spo┼éecze┼ästwaÔÇŁ ÔÇô pisze Rada Europejska na swojej stronie internetowej. Nale┼╝─ů do nich mi─Ödzy innymi dochody, zatrudnienie, mieszkanie, edukacja czy udzia┼é w ┼╝yciu spo┼éecznym. Ta analiza cz─Östo nie uwzgl─Ödnia jednak kryteri├│w bezpo┼Ťrednio zwi─ůzanych z kwesti─ů j─Özykow─ů, mimo ┼╝e znajomo┼Ť─ç j─Özyka kraju przyjmuj─ůcego jest w mniejszym lub wi─Ökszym stopniu kluczowa w przypadku d┼éugotrwa┼éego osiedlenia.

ÔÇ×J─Özyki nie powinny by─ç postrzegane jedynie jako praktyczny ┼Ťrodek komunikacji, kt├│ry po prostu trzeba naby─ç, tak jak ┬źnabywa si─Ö┬╗ mieszkanie lub prac─Ö. Mog─ů by─ç r├│wnie┼╝ wykorzystywane jako materia┼é do budowania zar├│wno indywidualnej, jak i grupowej to┼╝samo┼Ťci kulturowejÔÇŁ ÔÇô pisze dalej Rada. Oznacza to, ┼╝e j─Özyki odgrywaj─ů znacz─ůc─ů rol─Ö w tworzeniu r├│┼╝nic spo┼éecznych i kulturowych. Migranci mog─ů nie bra─ç udzia┼éu w ┼╝yciu spo┼éecznym lub unika─ç pewnych dzia┼éa┼ä, poniewa┼╝ wydaj─ů si─Ö one zbyt trudne j─Özykowo. W ten spos├│b pojawia si─Ö uczucie wykluczenia.

Kursy j─Özykowe na podci─Öcie skrzyde┼é

ÔÇ×Niemcom nie wolno dzi┼Ť powtarza─ç b┼é─Öd├│w, jakie pope┼énili nie integruj─ůc gastarbeiter├│w przed sze┼Ť─çdziesi─Öcioma latyÔÇŁ ÔÇô m├│wi┼éa w 2015 roku pe┼énomocniczka rz─ůdu do spraw integracji, Aydan ├ľzo─čuz z Socjaldemokratycznej Partii Niemiec. Zgodzi┼éa si─Ö z tym r├│wnie┼╝ ├│wczesna kanclerz, Angela Merkel. Zaproponowano wi─Öc migrantom kursy j─Özyka niemieckiego. ÔÇ×Ja z ciekawo┼Ťci posz┼éam kiedy┼Ť na taki kurs, by dowiedzie─ç si─Ö, jak to wygl─ůdaÔÇŁ ÔÇô m├│wi Hania. ÔÇô Temat pierwszej lekcji ÔÇô recykling. Pierwsza lekcja i uczymy si─Ö o rodzajach koszy na ┼Ťmieci. Siedzia┼é ko┼éo mnie ch┼éopak z Afganistanu, kt├│ry nie rozumia┼é nic, nie tylko z powodu j─Özyka, ale nie rozumia┼é te┼╝, dlaczego tutaj butelki, dlaczego tutaj plastik. Zupe┼éne oddzielenie ju┼╝ na tym poziomieÔÇŁ ÔÇô opowiada. Zdarza si─Ö, ┼╝e zaj─Öcia prowadz─ů nauczyciele, kt├│rzy nie s─ů przeszkoleni w kierunku pracy w ┼Ťrodowisku wielokulturowym. W efekcie osoba, kt├│ra przychodzi naprawd─Ö zmotywowana, ┼╝eby sta─ç si─Ö cz─Ö┼Ťci─ů nowego spo┼éecze┼ästwa i chce si─Ö uczy─ç, zderza si─Ö ze ┼Ťcian─ů. I wraca do swojego arabskiego czy tureckiego ┼Ťwiata, kt├│ry zna i w kt├│rym czuje si─Ö bezpiecznie.

ÔÇ×Mam poczucie, ┼╝e bez tego Sonnenallee, i tego, co si─Ö dzieje wok├│┼é tej ulicy dzieje, wiele os├│b nie mog┼éoby sobie poradzi─ç, nie mia┼éyby miejsca, w kt├│rym czuj─ů si─Ö jak w domu ÔÇô t┼éumaczy mi Hania ÔÇô dla mnie Sonnenallee jest takim miejscem terapeutycznymÔÇŁ ÔÇô dodaje.

***

Artyku┼é powsta┼é dzi─Öki grantowi otrzymanemu w ramach projektu ÔÇ×I am European: Historie i fakty o migracjach na XXI wiekÔÇ×, kt├│ry jest realizowany przez Centrum Edukacji Obywatelskiej (CEO) i finansowany ze ┼Ťrodk├│w Unii Europejskiej.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś