Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Kryzys klimatyczny to nasza szansa. Zbudujmy na nim mocne pa┼ästwo

Dwa problemy: globalna eksplozja nier├│wno┼Ťci i kryzys klimatyczny zapowiadaj─ů ÔÇ×ciekawe czasyÔÇŁ. Obywatele, szukaj─ůc stabilno┼Ťci, b─Öd─ů obdarza─ç w┼éadz─ů tych, kt├│rzy obiecaj─ů i wyt┼éumacz─ů im zrozumia┼ée rozwi─ůzanie. Powszechny, zwi─ůzany z kryzysem, niepok├│j mo┼╝e wi─Öc sta─ç si─Ö ┼Ťwie┼╝ym oddechem dla wszystkich ÔÇ×pa┼ästwowc├│wÔÇŁ, b─Öd─ůcych w stanie zaproponowa─ç nowy ÔÇ×New DealÔÇŁ.

kontakt
Wed┼éug, z ka┼╝dym rokiem smutniejszego, Raportu Oxfam 82% ┼Ťwiatowego bogactwa nale┼╝y obecnie do najbogatszego procenta ludzko┼Ťci. Ten sam uprzywilejowany u┼éamek, poprzez coraz bardziej wymy┼Ťln─ů konsumpcj─Ö, emituje te┼╝ coraz wi─Öcej gaz├│w cieplarnianych ÔÇô obecnie ponad 16% ┼Ťwiatowej emisji, czyli znacznie ponad to, co najbiedniejsze 3,8 miliarda ludzi. Na tym jednak nie koniec ÔÇô to najbogatsi i najbardziej wp┼éywowi kontroluj─ů wi─Ökszo┼Ť─ç z 224 przedsi─Öbiorstw, odpowiedzialnych za ponad 70% emisji. Pomimo swojej pozycji, najbogatsi i najbardziej wp┼éywowi ca┼éy czas uciekaj─ů ÔÇô od podatk├│w, od odpowiedzialno┼Ťci za klimat, od publicznej debaty.
┼╗yjemy w czasach kapita┼éowo-klimatycznego kryzysu ÔÇô pytanie, czy b─Ödziemy w stanie zmobilizowa─ç si─Ö i zmusi─ç swoje pa┼ästwa do zmierzenia si─Ö z problemami ┼Ťrodowiska i ekonomii r├│wnocze┼Ťnie, czy utkwimy w debatach ÔÇ×realist├│wÔÇŁ roztrz─ůsaj─ůcych, kt├│ry z tych problem├│w jest wa┼╝niejszy.
Konsensus zale┼╝no┼Ťci
W tej sytuacji stosunkowo ┼éatwo jest stworzy─ç dwubiegunow─ů opozycj─Ö: skrzywdzeni biedni ÔÇô bezlito┼Ťni bogaci i dyskutowa─ç, do kt├│rego z tych oboz├│w powinni┼Ťmy si─Ö ┼Ťwiadomie zapisa─ç. Niestety, spieranie si─Ö o to, czy bardziej jeste┼Ťmy bogatym wujem, kt├│ry musi wreszcie odpowiedzialnie zap┼éaci─ç za swoje antyekologiczne kolonialne eskapady, czy ubogim krewnym, kt├│ry ma ┼Ťwi─Öte prawo domaga─ç si─Ö dziejowej sprawiedliwo┼Ťci, odrywa nas od innej, jeszcze gorszej mo┼╝liwo┼Ťci ÔÇô Polski na tym obrazku mo┼╝e po prostu nie by─ç. Pe┼énimy w ┼Ťwiecie rol─Ö mieszkaniowego pawlacza ÔÇô sytuujemy si─Ö wysoko, w dogodnym miejscu, ale je┼╝eli chodzi o nasze funkcje gospodarcze, to znajdujemy si─Ö na zakurzonym zapleczu (o czym ┼Ťwiadczy─ç mo┼╝e cho─çby si┼éa rodzimej bran┼╝y futrzarskiejmeblarskiej).
W tym sensie polski szeroki ponadpartyjny ÔÇ×konsensus w─ÖglowyÔÇŁ ÔÇô nie ruszajmy zbyt szybko naszego modelu produkcji, przede wszystkim w energetyce, bo nas na to nie sta─ç ÔÇô przypomina znany z Ameryki ┼üaci┼äskiej ÔÇ×konsensus towarowyÔÇŁ (consenso de los commodities). Tym poj─Öciem argenty┼äska socjolo┼╝ka Maristella Svampa t┼éumaczy p┼éynne przej┼Ťcie regionu z lat 90., z charakterystyczn─ů dla realizacji ustale┼ä konsensusu waszyngto┼äskiego prywatyzacj─ů, prekaryzacj─ů i zwijaniem us┼éug publicznych, w pierwsze lata XXI wieku, w kt├│rym latynoska prawica i lewica nadzieje na rozw├│j upatrywa┼éy w eksporcie surowc├│w, dewastuj─ůc ┼Ťrodowisko i utrwalaj─ůc zale┼╝ny model gospodarczy. Dostrze┼╝enie tego nieoczywistego zwi─ůzku eksploatacji natury i wyzysku cz┼éowieka by┼éo w Ameryce ┼üaci┼äskiej wa┼╝nym sukcesem prac teolog├│w wyzwolenia, takich jak Leonardo Boff. Polska jest oczywi┼Ťcie w globalnym porz─ůdku oczko wy┼╝ej ÔÇô zamiast drewna z Amazonii eksportujemy futra z Goleniowa, ale mechanizm utrwalania si─Ö skutk├│w schematu ÔÇô liberalna transformacja i gospodarka zale┼╝na ÔÇô pozostaje niepokoj─ůco podobny.
Kr─Öc─ůc si─Ö wok├│┼é strategii
Ostatnia ods┼éona Polityki Energetycznej Polski wydaje si─Ö niestety te tendencje potwierdza─ç. Po pewnej zadumie nad rewolucyjno-konserwatywn─ů opcj─ů w─Öglow─ů proponuje sprawdzon─ů narracje ┼éagodnego powi─Ökszania OZE i pozostania przy w─Öglu, oferuj─ůc r├│wnoleg┼ée rozwijanie kilkunastu lu┼║no powi─ůzanych ┼Ťcie┼╝ek rozwoju, bez ich wyra┼║nej priorytetyzacji. Nie przypisuje zasob├│w ani nie okre┼Ťla jednoznacznie strategicznych kierunk├│w, co mo┼╝e prowadzi─ç do gorzkiej refleksji, ┼╝e jej g┼é├│wnym celem jest odpowiedzenie w roku 2040 na wyzwania jutra roku 2019 roku. Dokument ten wpisuje si─Ö tym samym w smutn─ů tradycj─Ö strategii kompensacyjno-┼╝yczeniowych, id─ůc w ten spos├│b ┼Ťladami swojej poprzedniczki czy kilku wykluczaj─ůcych si─Ö wzajemnie wariant├│w, zaprezentowanych przez Polsk─Ö na COP19 w Warszawie.
Problemem tych dokument├│w, inaczej ni┼╝ by chcieli ich krytycy, nie jest jednak denializm (oba podkre┼Ťlaj─ů potrzeb─Ö wywi─ůzywania si─Ö przez Polsk─Ö z zobowi─ůza┼ä w zakresie zmian klimatycznych), a ich g┼é─Öboka fasadowo┼Ť─ç i bij─ůcy z nich brak strategii. Pisanie dokument├│w jako wym├│wek, a nie jako wi─ů┼╝─ůcych na lata um├│w, jest jedn─ů z charakterystycznych cech pa┼ästw zale┼╝nych, kt├│re nie s─ů w stanie prowadzi─ç samodzielnej polityki. Zastanawianie si─Ö, jaka Polityka Energetyczna Polski uratuje Ziemi─Ö, wydaje si─Ö w tym kontek┼Ťcie niestety ja┼éowe. Pomi┼ämy nawet fakt, ┼╝e polski sektor w─Öglowy wyemitowa┼é w 2015 roku mniej gaz├│w cieplarnianych ni┼╝ rosyjska firma Lukoil, o najwi─Ökszych gazowych i naftowych magnatach nie wspominaj─ůc. Nie chodzi tutaj o przekrzykiwanie si─Ö ÔÇ×kto jest gorszyÔÇŁ, ale o uwzgl─Ödnienie globalnego uk┼éadu si┼é, kt├│ry ostatecznie zadecyduje o powodzeniu lub pora┼╝ce zielonej transformacji. ┼╗adne ratowanie ┼Ťwiata nie mo┼╝e mie─ç jednak miejsca, je┼╝eli nawet najbardziej ÔÇ×zielonejÔÇŁ strategii nie realizuje si─Ö w spos├│b konsekwentny, co w realiach naszej mi─Ödzynarodowej i krajowej polityki ÔÇ×od bramki do bramkiÔÇŁ nie wydaje si─Ö niestety najbardziej prawdopodobnym rezultatem.
Energetyczny welfare state
Je┼╝eli zatem g┼é├│wnym problemem energetyki nie jest deklaracja takiego czy inny miksu energetycznego, ale utrwalona przez dziesi─Öciolecia s┼éabo┼Ť─ç pa┼ästwa wynikaj─ůca z zaniedba┼ä w wykorzystywaniu jego zasob├│w oraz sposobu ich nadzorowania, warto si─Ö zastanowi─ç, jak ÔÇ×zimny prysznicÔÇŁ zmian klimatu mo┼╝e pozwoli─ç obywatelom odzyska─ç wiar─Ö w pa┼ästwo, a pa┼ästwu ÔÇô w siebie. Energetyka, podobnie jak ochrona ┼Ťrodowiska, ma zapewni─ç obywatelom bezpiecze┼ästwo i godne warunki ┼╝ycia. Transformacja energetyczna nie mo┼╝e by─ç zatem powt├│rk─ů z transformacji gospodarczej lat 90., realizuj─ůc─ů z g├│ry zadany projekt, ale w przemy┼Ťlany spos├│b wi─ůza─ç si─Ö z odpowiedzi─ů na wyzwania lokalne, takie jak smog, ┼Ťmiertelno┼Ť─ç pieszych, wynikaj─ůca z zaniedbania transportu publicznego i nadmiernej motoryzacji oraz za┼Ťmiecenie kraju, powracaj─ůce przez wysypiska w oparach rakotw├│rczego benzo(a)pirenu. Emisje, nawet je┼╝eli s─ů istotne, powinny by─ç umieszczone w kontek┼Ťcie tych wyzwa┼ä, na kt├│rych pa┼ästwo mo┼╝e zbudowa─ç swoj─ů podmiotowo┼Ť─ç. Na te zadania odpowie bowiem dopiero przemy┼Ťlana polityka ekologiczna, osadzona w rozumieniu potrzeb obywateli.
Pytanie, ile b─Ödzie ona kosztowa─ç, warto rozszerzy─ç ÔÇô trudno bowiem oszacowa─ç, ile b─Ödzie kosztowa─ç hybrydowa wojna, jak─ů na polu ekologii i energii Polska od co najmniej kilkunastu lat toczy sama ze sob─ů, stawiaj─ůc niekonsekwentnie na zmian─Ö zielone i czarne kroki, lub ile w starzej─ůcym si─Ö spo┼éecze┼ästwie wyniesie koszt profilaktyki skutk├│w zdrowotnych smogu, wypadk├│w drogowych i benzo(a)pirenu. Warto te┼╝ zastanowi─ç si─Ö, ile kosztowa─ç b─Öd─ů tysi─ůce gigawatogodzin niewykorzystanych zasob├│w wiatru na morzu Ba┼étyckim, kt├│rego dost─Öpny potencja┼é w naszej strefie jest szacowany nawet na ponad 30 GW (szacowane zapotrzebowanie Polski na moc w 2035 to 35 GW), i sp┼éacanie zobowi─ůza┼ä, wynikaj─ůcych z nadmiernej emisji.
Ponadto, warto pami─Öta─ç, ┼╝e rz─ůd od dawna rekompensuje obywatelom skutki nieprzemy┼Ťlanych transformacji kapita┼éowych i energetycznych regionu. Przyk┼éadem tego mo┼╝e by─ç cho─çby stosunek pomi─Ödzy cenami hurtowymi (dla przemys┼éu) i cenami dla indywidualnych odbiorc├│w, zupe┼énie r├│┼╝ny w pa┼ästwach Europy Zachodniej i ┼Ürodkowo-Wschodniej. Zachodnioeuropejskie i nordyckie gospodarstwa domowe s─ů w stanie finansowa─ç zielon─ů transformacj─Ö i utrzymywa─ç konkurencyjno┼Ť─ç rodzimego przemys┼éu, poniewa┼╝ dzi─Öki sile samoorganizacji swoich pracownik├│w oraz sektora publicznego maj─ů szerok─ů i ┼Ťwiadom─ů klas─Ö ┼Ťredni─ů, kt├│ra ten projekt rozumie i jest w stanie go wesprze─ç, p┼éac─ůc wi─Öcej za energi─Ö. Budowanie przemy┼Ťlanej polityki ekologicznej to tak┼╝e budowanie zaplecza, kt├│re mo┼╝e j─ů kredytowa─ç ÔÇô zar├│wno duchowo, jak i materialnie.
Wyzwania, zwi─ůzane ze zmianami klimatu i polityk─ů energetyczn─ů, mog─ů zatem zmusi─ç nas do przemy┼Ťlenia zasad, na kt├│rych chcemy tworzy─ç sprawiedliwe i skuteczne pa┼ästwo. Dopiero taka refleksja pozwoli jednak t─Ö budow─Ö rozpocz─ů─ç. Cho─ç jest to olbrzymie wyzwanie, to warto pami─Öta─ç, ┼╝e kamienie w─Ögielne zachodnioeuropejskiego welfare state, najsilniejszej jak dot─ůd organizacji pod wzgl─Ödem zapewniania obywatelom bezpiecze┼ästwa i komfortu ┼╝ycia, zosta┼éy zbudowane nie dzi─Öki dobrej woli filantrop├│w i dobroczy┼äc├│w w czasach prosperity, ale w momentach najtrudniejszych, przez polityk├│w dzia┼éaj─ůcych pod ogromn─ů presj─ů spo┼éeczn─ů ÔÇô wielkiego kryzysu, wojny i faszyzmu. Zamiast patrze─ç na klimatyczne wyzwania jako na nasze przekle┼ästwo, wykorzystajmy lepiej szans─Ö, jak─ů nam daje okrutna rzeczywisto┼Ť─ç.

***
ÔÇ×Spi─ÖcieÔÇŁ to projekt wsp├│┼épracy mi─Ödzyredakcyjnej pi─Öciu ┼Ťrodowisk, kt├│re dzieli bardzo wiele, ale ┼é─ůczy gotowo┼Ť─ç do podj─Öcia niecodziennej rozmowy. Klub Jagiello┼äski, Kontakt, Krytyka Polityczna, Kultura Liberalna i┬áNowa Konfederacja co kilka tygodni wybiera nowy temat do dyskusji a┬ápi─Ö─ç powsta┼éych w┬ájej ramach tekst├│w publikujemy naraz na wszystkich pi─Öciu portalach.

***

Nie uratuje nas plan, kt├│ry rz─ůd naskroba┼é na kolanie, bo mu Unia kaza┼éa

Narzekanie nas nie uratuje. Zielono-liberalna koalicja mo┼╝e

Czas na zielony konserwatyzm

Troska o ┼Ťrodowisko mo┼╝e ┼é─ůczy─ç, a nie dzieli─ç

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś