Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Kocur: Ty te┼╝ m├│g┼éby┼Ť zagra─ç w tym filmie

Wi─Öksza cz─Ö┼Ť─ç ┼Ťrodowiska filmowego, nie tylko w Polsce, jest scentralizowana, a ka┼╝de wyj┼Ťcie poza centrum to du┼╝e wyzwanie. Trzeba je podj─ů─ç, ┼╝eby opowiada─ç o ma┼éych i ┼Ťrednich miastach. Par─Ö scen w ÔÇ×Chlebie i soliÔÇŁ by┼éo inspirowanych moimi do┼Ťwiadczeniami z podw├│rka.
Kocur: Ty te┼╝ m├│g┼éby┼Ť zagra─ç w tym filmie
fot. Tomasz Wo┼║niczka / Studio Munka SFP

Z re┼╝yserem Damianem Kocurem rozmawia Bartosz Marzec.

ÔÇ×Dalej jest dzie┼äÔÇŁ, tw├│j poprzedni film, kr├│tki metra┼╝ nagrodzony mi─Ödzy innymi na Krakowskim Festiwalu Filmowym, opowiada o spotkaniu dw├│ch osamotnionych m─Ö┼╝czyzn. W jednym z wywiad├│w powiedzia┼ée┼Ť, ┼╝e ka┼╝dy tw├│j film jest o samotno┼Ťci. Czy tw├│j pe┼énometra┼╝owy debiut ÔÇ×Chleb i s├│lÔÇŁ tak┼╝e?

W pewnym sensie. Bohaterowie sp─Ödzaj─ů wsp├│lnie czas i rozmawiaj─ů ze sob─ů, ale maj─ů trudno┼Ťci z komunikacj─ů. Ich s┼éowa nie trafiaj─ů tam, gdzie powinny. Zauwa┼╝am to zanikanie komunikacji. Ostatnio mia┼éem okazj─Ö poje┼║dzi─ç z filmem po ┼Ťwiecie i odkry┼éem, ┼╝e poza Europ─ů ludzie utrzymuj─ů zupe┼énie inne relacje. S─ů bli┼╝ej siebie, m├│wi─ů wprost, co my┼Ťl─ů i czuj─ů. ÔÇ×Chleb i s├│lÔÇŁ to dla mnie film o tym, jak nieumiej─Ötno┼Ť─ç komunikowania si─Ö prowadzi do przemocy.

Jeden z bohater├│w, utalentowany pianista Tymoteusz, wyjecha┼é ze swojej ma┼éej ojczyzny i jedn─ů nog─ů jest ju┼╝ w wielkim ┼Ťwiecie. Kiedy latem wraca do swojej miejscowo┼Ťci, nie jest jeszcze obcy, ale nie jest ju┼╝ sw├│j. My┼Ťl─Ö, ┼╝e musi czu─ç si─Ö bardzo samotny.

Na pewno. Ale czuje si─Ö tak te┼╝ dlatego, ┼╝e nie potrafi skomunikowa─ç si─Ö ze starymi kumplami. Nie ma z nimi wsp├│lnego j─Özyka i w zwi─ůzku z tym nie mo┼╝e zosta─ç dobrze zrozumiany. Jego samotno┼Ť─ç to nie jest ta najbardziej dos┼éowna, nie ┼╝yje opuszczony czy w pojedynk─Ö. Jest sam po┼Ťr├│d ludzi. Ale mo┼╝e w┼éa┼Ťnie wtedy samotno┼Ť─ç doskwiera najmocniej?

M┼éodszy brat bohatera Jacek r├│wnie┼╝ gra na pianinie. On jednak nie chce ÔÇ×si─Ö wyrywa─çÔÇŁ. Ma swoich znajomych, miejsca i plany, mo┼╝e niezbyt ambitne, ale swoje. Pokaza┼ée┼Ť jego ┼Ťwiat w spos├│b ca┼ékowicie wolny od klasizmu. Brakowa┼éo takiego spojrzenia w polskim kinie.

Wi─Öksza cz─Ö┼Ť─ç ┼Ťrodowiska filmowego, nie tylko w Polsce, jest scentralizowana, a ka┼╝de wyj┼Ťcie poza centrum to du┼╝e wyzwanie. Trzeba je podj─ů─ç, ┼╝eby opowiada─ç o ma┼éych i ┼Ťrednich miastach. Nie mieszkam w moim rodzinnym mie┼Ťcie ju┼╝ 20 lat, ale to, co tam prze┼╝y┼éem i zaobserwowa┼éem, sta┼éo si─Ö trwa┼é─ů cz─Ö┼Ťci─ů mojej osobowo┼Ťci, tego nie da si─Ö ju┼╝ zmieni─ç. Par─Ö scen w ÔÇ×Chlebie i soliÔÇŁ by┼éo inspirowanych moimi do┼Ťwiadczeniami z podw├│rka. Zar├│wno tymi nowszymi, jak i tymi z okresu kiedy by┼éem w wieku bohater├│w.

Michael Haneke m├│wi┼é, ┼╝e gdy zastanawia si─Ö nad tym, co czuje, my┼Ťli i robi bohater, stawia si─Ö w jego sytuacji. My┼Ťl─Ö, ┼╝e kino jest uczciwe, kiedy wk┼éada si─Ö w nie du┼╝o z siebie ÔÇô tak┼╝e ze swoich l─Ök├│w czy wad. Je┼Ťli robi si─Ö to ┼Ťwiadomie, to ┼Ťwietnie. Je┼Ťli nie┼Ťwiadomie, to te┼╝ okej.┬áKino ma tendencj─Ö do klasizmu czy patrzenia z g├│ry, dlatego ┼╝e re┼╝yserzy najcz─Ö┼Ťciej wywodz─ů si─Ö z klasy wy┼╝szej albo ┼Ťredniej. Na pewno tworz─ů ba┼äk─Ö artystyczn─ů, w kt├│rej op┼éaca si─Ö by─ç. Ale jednocze┼Ťnie warto pozostawa─ç poza, cho─çby po to, ┼╝eby nie utraci─ç dost─Öpu do ┼Ťwiat├│w le┼╝─ůcych poza centrum. Abbas Kiarostami twierdzi┼é, ┼╝e najbardziej interesuj─ůce rzeczy dziej─ů si─Ö tam, gdzie nie mamy dost─Öpu.

Czy Abbas Kiarostami i Michael Haneke to twoi ulubieni tw├│rcy filmowi?

Tak. U pierwszego bardzo lubi─Ö obserwacyjny styl, u drugiego ÔÇô psychologiczne napi─Öcie. Wydaje si─Ö, ┼╝e ich filmy s─ů kompletnie inne, ale na pewno ┼é─ůczy je wiarygodno┼Ť─ç. Wierzymy w emocje bohater├│w i sami je czujemy. U Hanekego to efekt precyzji, perfekcjonizmu i pracy z najlepszymi aktorami. Kiarostami z kolei przy┼éapuje ludzi na ich reakcjach. Staram si─Ö stosowa─ç podobn─ů metod─Ö.

Z jednej strony s─ů w ÔÇ×Chlebie i soliÔÇŁ inspiracje osobistymi do┼Ťwiadczeniami. Z drugiej odwo┼éujesz si─Ö do wydarze┼ä z E┼éku z Sylwestra 2016 roku, w wyniku kt├│rych zgin─ů┼é 21-latek pchni─Öty no┼╝em przez pracownika baru z kebabem.

A z trzeciej ÔÇô pracuj─Ö z aktorami nieprofesjonalnymi. Korzystam z ich do┼Ťwiadcze┼ä, opowie┼Ťci, j─Özyka, sposobu bycia. Wa┼╝ne s─ů te┼╝ umiej─Ötno┼Ťci, kt├│re posiadaj─ů. W przypadku ÔÇ×Chleba i soliÔÇŁ by┼éa to pianistyka ÔÇô Tymka i Jacka zagrali piani┼Ťci: bracia Tymoteusz i Jacek Biesowie. Znamy si─Ö od bardzo dawna. Wiedzia┼éem, co mog─ů wnie┼Ť─ç do filmu.

W tej metodzie chodzi o fascynacj─Ö lud┼║mi, kt├│rzy nie s─ů aktorami. O ich historie. Zauwa┼╝, ┼╝e tak zrealizowane sceny nie maj─ů jakiegokolwiek znaczenia dramaturgicznego, ale doskonale uwiarygodniaj─ů ┼Ťwiat, kt├│ry chcesz pokaza─ç. Mo┼╝e pami─Ötasz jak w ÔÇ×Dalej jest dzie┼äÔÇŁ jeden z bohater├│w opowiada, ┼╝e goni┼éa go policja, a on schowa┼é si─Ö w rurze ciep┼éowniczej. To jego autentyczna historia.

W ÔÇ×Chlebie i soliÔÇŁ takie wra┼╝enie sprawia monolog Dawida, kt├│ry przejmuj─ůco opowiada o swojej relacji z ojcem. Jak zrealizowa┼ée┼Ť t─Ö scen─Ö?

Trzeba da─ç ludziom przestrze┼ä, ┼╝eby mogli poczu─ç si─Ö bezpiecznie i swobodnie. W tym celu trzeba usun─ů─ç wszystko, co zb─Ödne. Plan nie mo┼╝e przypomina─ç fabrycznej produkcji. Ostatecznie wszystko, czego potrzebujesz, aby zrobi─ç film, to kamera i mikrofon.┬áRazem z Tymkiem, Jackiem i kierownikiem planu Piotrem Steczkiem zatrzymali┼Ťmy si─Ö w mieszkaniu, kt├│re ogl─ůdamy w filmie. Wstawali┼Ťmy rano, robili┼Ťmy sobie jajecznic─Ö i pewnego dnia wyszli┼Ťmy na balkon na papierosa. Rozmawiali┼Ťmy o naszych do┼Ťwiadczeniach z rodzicami. Do┼é─ůczy┼é do nas Dawid. Na pocz─ůtku przys┼éuchiwa┼é si─Ö, a potem zacz─ů┼é m├│wi─ç o swoim ojcu. Bardzo si─Ö wzruszy┼é. Zapyta┼éem, czy m├│g┼éby powt├│rzy─ç przed kamer─ů to, co przed chwil─ů nam opowiedzia┼é. No i zrobi┼é to drugi raz, docieraj─ůc do tych samych emocji. Mieli┼Ťmy wi─Öcej podobnych sytuacji na planie. Nie zgadzam si─Ö z Andrzejem ┼╗u┼éawskim, kt├│ry w ┼Ťwietnym wywiadzie-rzece z Piotrem Kletowskim i Piotrem Mareckim twierdzi┼é, ┼╝e niezawodowy aktor nie zagra dwa razy z t─ů sam─ů ekspresj─ů i precyzj─ů.

Pianist├│w Tymoteusza i Jacka Bies├│w znasz od dawna. A jak pozna┼ée┼Ť raper├│w, kt├│rzy wyst─ůpili w ÔÇ×Chlebie i soliÔÇŁ: Intruza, czyli Bartosza Olewi┼äskiego i TPS-a, czyli Wojciecha Walkiewicza?

Trafi┼éem na nich w Internecie. Rola, kt├│r─ů zagra┼é Intruz, pocz─ůtkowo by┼éa bardziej rozbudowana, jednak ograniczyli┼Ťmy j─ů. Uzna┼éem, ┼╝e nie potrzebujemy wprowadza─ç szczeg├│┼é├│w. A TPS przyjecha┼é pogada─ç o filmie ze swoim kumplem. M├│wi─Ö do niego w czasie naszego spotkania: ÔÇ×S┼éuchaj, ty te┼╝ m├│g┼éby┼Ť zagra─ç w tym filmieÔÇŁ. I zagrali obaj. Trzeba by┼éo sp─Ödzi─ç z nimi troch─Ö czasu, poobserwowa─ç jak si─Ö komunikuj─ů i wyci─ůgn─ů─ç z tego wnioski.

Wiele razy pracowa┼ée┼Ť z naturszczykami, ale chyba nigdy nie by┼éa to a┼╝ tak du┼╝a grupa jak podczas realizacji ÔÇ×Chlebem i sol─ůÔÇŁ.

Tak, ale to by┼éo dla mnie przyjemne do┼Ťwiadczenie i wbrew pozorom bardzo proste. Jedyne, co sprawia┼éo trudno┼Ť─ç, to zapanowanie nad chaosem, bo dla ch┼éopak├│w plan by┼é jedn─ů wielk─ů imprez─ů. Oni w zasadzie nie mieli du┼╝ych zada┼ä. Mieli czu─ç si─Ö swobodnie i wchodzi─ç w sytuacje, kt├│re dla nich stworzy┼éem. Ale przede wszystkim to by┼éa grupa ludzi, kt├│rzy w wi─Ökszo┼Ťci si─Ö znali. A ci, kt├│rzy si─Ö nie znali, szybko si─Ö zakumplowali z reszt─ů.

M├│wi─ů w bardzo r├│┼╝ny spos├│b. Po swojemu i w┼éasnymi s┼éowami.

Ja na planie nie wszystko rozumia┼éem, a starsze pokolenie w og├│le nie ma dost─Öpu do j─Özyka, kt├│rym m├│wi─ů m┼éodzi ludzie. Kiedy Ken Loach zrobi┼é film ÔÇ×KesÔÇŁ, widzowie nie wiedzieli, o czym m├│wi─ů bohaterowie. Film powstawa┼é pod Manchesterem, w pobli┼╝u metropolii, ale mimo to potrzebne by┼éo t┼éumaczenie. Z angielskiego na angielski! J─Özyk to cecha ┼Ťwiata, o kt├│rym opowiada ÔÇ×Chleb i s├│lÔÇŁ. Je┼Ťli szlifowaliby┼Ťmy go do formy czytelnej dla wszystkich, utraciliby┼Ťmy jego autentyczno┼Ť─ç.

Gdy s┼éucham o twojej metodzie, my┼Ťl─Ö, ┼╝e bardzo du┼╝o czerpiesz z kina dokumentalnego.

Dla mnie podzia┼é mi─Ödzy dokumentem a fabu┼é─ů nie ma pod wzgl─Ödem artystycznym ┼╝adnego znaczenia. Zreszt─ů wcze┼Ťniej ju┼╝ pracowano w ten spos├│b, we┼║ na przyk┼éad ÔÇ×StroszkaÔÇŁ Wernera Herzoga.

Kiedy┼Ť mia┼éem rozmow─Ö z ekspertami PISF-u na temat innego filmu. Powiedzieli, ┼╝e powinienem z┼éo┼╝y─ç wniosek o finansowanie filmu eksperymentalnego, bo pracuj─Ö z samymi aktorami nieprofesjonalnymi. Ja na to, ┼╝e z ca┼éym szacunkiem, ale tw├│rcy Czechos┼éowackiej Nowej Fali robili to ju┼╝ 60 lat temu. Dzi┼Ť nie ma w tym nic eksperymentalnego. Jednak podobne metody stosuje si─Ö coraz rzadziej, poniewa┼╝ kino jest obarczane coraz wi─Ökszym ryzykiem inwestycyjnym.

Ogl─ůda┼éem ÔÇ×Chleb i s├│lÔÇŁ na festiwalu w Gdyni z moj─ů dziewczyn─ů, kt├│ra po seansie zwr├│ci┼éa uwag─Ö, ┼╝e film spina pewna klamra: zaczyna si─Ö od huku i ko┼äczy awantur─ů.

Na pewno klamr─ů by┼é obraz przystanku autobusowego na pocz─ůtku i ko┼äcu filmu. Ale to bardzo ciekawe, nie pomy┼Ťla┼éem o takiej klamrze. Wspaniale, ┼╝e kino mo┼╝na interpretowa─ç w r├│┼╝ny spos├│b. Uwa┼╝am, ┼╝e trzeba podchodzi─ç do widza uczciwie i z szacunkiem, zostawia─ç pole do w┼éasnego odczytania.

Ostatnio widz─Ö bardzo du┼╝o film├│w po brzegi wype┼énionych emocjami. To nawa┼é bardzo sugestywnych obraz├│w, kt├│re w og├│le nie zostawiaj─ů przestrzeni, ┼╝eby co┼Ť odczu─ç. Tylko posta─ç co┼Ť w nich prze┼╝ywa, a w kinie chodzi o to, ┼╝eby to widz co┼Ť prze┼╝ywa┼é. W Gdyni ludzie wychodzili z pokazu mocno poruszeni. Nie gratulowali mi filmu, ale dzi─Ökowali ÔÇô bo dzi─Öki niemu czego┼Ť do┼Ťwiadczyli.

fot. Tomasz Wo┼║niczka / Studio Munka SFP

Zastanawiam si─Ö, czy ┼éatwiej zadebiutowa─ç w pe┼énym metra┼╝u po szeregu nagradzanych kr├│tkich film├│w, czy zrobi─ç drugi film po sukcesie debiutu?

Jaki┼Ť czas temu nie dostali┼Ťmy si─Ö do projektu, do kt├│rego aplikowali┼Ťmy, ale po nagrodzie na festiwalu w Wenecji i innych nagrodach dla ÔÇ×Chleba i soliÔÇŁ ÔÇô ju┼╝ tak. ┼üatwiej te┼╝ znale┼║─ç koproducenta i zagranicznego agenta. Otwieraj─ů si─Ö nowe mo┼╝liwo┼Ťci. Mamy ju┼╝ producenta nast─Öpnego filmu i zabezpieczon─ů cz─Ö┼Ť─ç bud┼╝etu.

My┼Ťl─Ö, ┼╝e ÔÇ×Chleb i s├│lÔÇŁ to bardzo prosty film. By┼éem zaskoczony, ┼╝e dosta┼é nagrod─Ö dla najlepszego debiutu na festiwalu w Kairze, bo Egipt to kraj bardzo odleg┼éy kulturowo. Jury przewodniczy┼éa japo┼äska re┼╝yserka Naomi Kawase i zasiada┼éo w nim kilka starszych os├│b. Spodziewa┼éem si─Ö, ┼╝e powt├│rzy si─Ö Gdynia, gdzie jury pomin─Ö┼éo ÔÇ×Chleb i s├│lÔÇŁ. Ale okaza┼éo si─Ö, ┼╝e poruszy┼é widz├│w w Kairze.

Polska nie jest krajem, gdzie rozmawia si─Ö powa┼╝nie z lud┼║mi, kt├│rzy robili kr├│tkie metra┼╝e, nawet je┼Ťli zdoby┼éy wiele nagr├│d. Nie maj─ů dla nich ┼╝adnego znaczenia. W tym kraju lepiej jest zrobi─ç jeden z┼éy d┼éugi metra┼╝ ni┼╝ trzy ┼Ťwietne kr├│tkie. Ja uwa┼╝am, ┼╝e kr├│tki metra┼╝ to sztuka. To film, kt├│ry powinien opiera─ç si─Ö na jednym zdarzeniu. Widzia┼ée┼Ť ÔÇ×Martwy punktÔÇŁ Patrycji Polkowskiej?

Tak, z ┼é├│dzkiej film├│wki. By┼é pokazywany w konkursie kr├│tkich metra┼╝y w Gdyni i zwr├│ci┼éem na niego uwag─Ö. Pomy┼Ťla┼éem, ┼╝e cz─Östo m├│wi si─Ö, ┼╝e najlepsze filmy o napi─Öciach mi─Ödzy Polakami robi─ů tw├│rcy z Rumunii, ale ta opinia wkr├│tce chyba stanie si─Ö nieaktualna.

┼Üwietny film. Na poziomie Asghara Farhadiego. Te narastaj─ůce konflikty i komplikacje po tym, jak dosz┼éo do wypadku! Wydaje mi si─Ö, ┼╝e przy odpowiedniej promocji ÔÇ×Martwy punktÔÇŁ m├│g┼éby powalczy─ç o Z┼éot─ů Palm─Ö, w Cannes lubi─ů ten rodzaj narracji. Albo ÔÇ×Martwe ma┼é┼╝e┼ästwoÔÇŁ Micha┼éa Toczka o kobiecie i m─Ö┼╝czy┼║nie, kt├│rzy poznaj─ů si─Ö na planie filmowym, odgrywaj─ůc martwe cia┼éa. Uda┼éo si─Ö tam zachowa─ç balans mi─Ödzy powag─ů a niecodzienn─ů sytuacja nawi─ůzywania relacji. By┼éem w jury festiwalu WAMA ÔÇô nagrodzili┼Ťmy w┼éa┼Ťnie ÔÇ×Martwe ma┼é┼╝e┼ästwoÔÇŁ. A ┼Ťwietnych kr├│tkich metra┼╝y jest znacznie wi─Öcej.

ÔÇ×Dalej jest dzie┼äÔÇŁ montowa┼ée┼Ť z Paw┼éem Laskowskim. Przy ÔÇ×Chlebie i soliÔÇŁ pracowa┼ée┼Ť z monta┼╝yst─ů Alanem Zejerem.

Pracowali┼Ťmy etapami. Najpierw kilka dni zdj─Ö─ç, monta┼╝ materia┼éu, a potem analiza i wnioski. Dzi─Öki temu od razu wiadomo, co nie dzia┼éa i co nale┼╝y zmieni─ç.┬áZorientowa┼éem si─Ö do┼Ť─ç wcze┼Ťnie, ┼╝e kino to nie tekst i nie ma sensu na si┼é─Ö trzyma─ç si─Ö scenariusza. Musisz natomiast wiedzie─ç, o czym robisz film. Je┼Ťli wiesz, a przy tym masz umiej─Ötno┼Ťci i odwag─Ö, wtedy jeste┼Ť w stanie opanowa─ç niepok├│j zwi─ůzany z tym, ┼╝e produkcja jest droga ÔÇô a ka┼╝dy niewykorzystany dzie┼ä zdj─Öciowy ogranicza mo┼╝liwo┼Ťci realizacji w kolejnych dniach.

Film ÔÇ×Chleb i s├│lÔÇŁ by┼é skosztorysowany na 25 dni zdj─Öciowych. Zrobili┼Ťmy go w 20. To si─Ö w og├│le nie zdarza. My┼Ťl─Ö, ┼╝e po┼éowa scen, kt├│re wesz┼éy do filmu, powstawa┼éa w trakcie zdj─Ö─ç. Ich nie by┼éo w tek┼Ťcie. Scena wsp├│lnego grania ch┼éopak├│w na pianinie, wi─ůzania muchy, scena z Dawidem, o kt├│rej rozmawiali┼Ťmy, scena kradzie┼╝y telefonu, rapowania na boisku do kosza… M├│g┼ébym tak wylicza─ç bez ko┼äca.

Monta┼╝ jest moim narz─Ödziem weryfikacji za┼éo┼╝e┼ä tekstowych. My┼Ťl─Ö, ┼╝e wiele film├│w jest z┼éych, dlatego ┼╝e tw├│rcy kurczowo trzymaj─ů si─Ö tekstu w monta┼╝u. Czuj─ů, ┼╝e musz─ů pewne rzeczy opowiedzie─ç, bo tak by┼éo napisane. Tymczasem kino to nie literatura. Opiera si─Ö na redukcji my┼Ťli, na kondensowaniu tego, co w literaturze mo┼╝na opisa─ç na 600 stronach. W kinie nie ma takiej mo┼╝liwo┼Ťci.

Co kino daje w zamian?

Jest blisko rzeczywisto┼Ťci, jak─ů znamy. To ruchome obrazy, kt├│rym towarzyszy d┼║wi─Ök. Dzi─Öki temu trafia do nas szybciej i ┼éatwiej ni┼╝ tekst. Podobnie jak z muzyk─ů. Kiedy s┼éuchasz muzyki i nagle czujesz dreszcz na ciele, nie wiesz, sk─ůd si─Ö wzi─ů┼é. To nie jest intelektualny proces, to czysto emocjonalny. Uruchamia partie m├│zgu, kt├│re odpowiadaj─ů za emocje. Dzieje si─Ö tak r├│wnie┼╝ w czasie ogl─ůdania filmu.

Kiedy opowiadasz o swoim sposobie pracy, mam wra┼╝enie, ┼╝e opiera si─Ö przede wszystkim na wzajemnym zaufaniu.

Uwa┼╝am, ┼╝e najgorsze, co mo┼╝na zrobi─ç, to uzna─ç, ┼╝e wszystko wie si─Ö najlepiej. Trzeba zostawi─ç du┼╝o przestrzeni ÔÇô i tw├│rcom na planie, i widzom w kinie. Wtedy film ma szans─Ö zadzia┼éa─ç.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś