Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Jak tworzy─ç, by stworzy─ç wsp├│lnot─Ö

Wystawa ÔÇ×Gotong RoyongÔÇŁ to, bardziej ni┼╝ zbi├│r prac, repozytorium pami─Öci o praktykach z pola sztuk wizualnych i performatywnych, opieraj─ůcych si─Ö na wsp├│┼épracy, a tak┼╝e potencja┼é do wytworzenia kolejnych. Wybija si─Ö z nich mi─Ödzy innymi w─ůtek antykapitalistyczny, krytyka reprodukcji nier├│wno┼Ťci spo┼éecznych, za┼éo┼╝enie, ┼╝e kapitalizm i skrajny indywidualizm prowadz─ů do upadku wsp├│lnot i pog┼é─Öbiania nier├│wno┼Ťci spo┼éecznych.

Bartosz Górka / Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski

Bartosz Górka / Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski


Tym, co wyr├│┼╝nia wystaw─Ö ÔÇ×Gotong Royong. Rzeczy, kt├│re robimy razemÔÇŁ, jest jej rzeczywisty przedmiot, kt├│ry… d o p i e r o┬á ┬áp o w s t a n i e. I co najwa┼╝niejsze ÔÇô ka┼╝dy/ka┼╝da b─Ödzie m├│g┼é/mog┼éa go wsp├│┼étworzy─ç. Co prawda ekspozycja przedstawia pewne artefakty, b─Öd─ůce oznakami akcji artystycznych, animacyjnych, performans├│w, parad i dzia┼éa┼ä aktywistycznych z dalekich (wy┼é─ůcznie geograficznie) miejsc ┼Ťwiata (Indonezja, Amazonia,┬áKenia,┬áJawa czy ┬áprzedmie┼Ťcia Nowego Orleanu) i tych bli┼╝szych (Ursus) oraz kryj─ůcych si─Ö za nimi emocji, prze┼╝y─ç i do┼Ťwiadcze┼ä wsp├│lnotowych. Jednak wystawa ÔÇ×┼╝yjeÔÇŁ i jest w ci─ůg┼éym ruchu: odbywaj─ůce si─Ö/odbyte tam dzia┼éania artystyczne i spo┼éeczna samoorganizacja s─ů nieustannie przywo┼éywane, by zaistnie─ç we wspomnieniach ich uczestnik├│w lub ┼Ťwiadomo┼Ťci ogl─ůdaj─ůcych wystaw─Ö. Wa┼╝n─ů cz─Ö┼Ťci─ů sk┼éadow─ů tej ostatniej jest bogaty program publiczny i dyskursywny: obecnie zaplanowane s─ů ju┼╝ wydarzenia takie jak ÔÇ×Protest Song KaraokeÔÇŁ pod kuratel─ů Alicji Rogalskiej czy ÔÇ×Koncert ┼╗ycze┼ä na ┼Üwi─Öto Niepodleg┼éo┼ŤciÔÇŁ organizowany przez Barbar─Ö King─Ö Majewsk─ů. Ich zadaniem jest ÔÇ×wkluczy─çÔÇŁ publiczno┼Ť─ç i odda─ç jej g┼éos, przez co przestanie ju┼╝ by─ç publiczno┼Ťci─ů, a stanie si─Ö ÔÇô ka┼╝dy/ka┼╝da z osobna r├│wnoprawnych uczestnikiem/uczestniczk─ů i wsp├│┼étw├│rc─ů/czyni─ů.
Wesp├│┼é w zesp├│┼é
Centralnym punktem w przestrzeni wystawowej jest miejsce spotka┼ä i warsztat├│w nieformalnego kolektywu Intervalo-Escola, zwanego ÔÇ×akademi─ů m┼éodych artyst├│w/artystek, aktywist├│w/aktywistek, badaczy/badaczekÔÇŁ, si─Ögaj─ůcego po metody wypracowane przez Tain─Ö Azeredo, kuratork─Ö i aktywistk─Ö z Brazylii, od 2015 roku razem z artyst─ů Claudio Bueno zaanga┼╝owan─ů w oddoln─ů organizacj─Ö szko┼éy w amazo┼äskiej puszczy. Jak wskazuje nazwa (ÔÇ×przerwa od szko┼éyÔÇŁ), s─ů to metody wychodz─ůce poza zasady i struktury formalnej edukacji, niehierarchiczne, w┼é─ůczaj─ůce, ucz─ůce poprzez praktyki artystyczne i wsp├│┼éprac─Ö. Cel w postaci przeniesienia tych sposob├│w na warszawski grunt stawia sobie w┼éa┼Ťnie grupa Intervalo-Escola zakotwiczona w Centrum Sztuki Wsp├│┼éczesnej. Podj─Öta ma by─ç pr├│ba zanimowania warszawskiej publiczno┼Ťci do wytworzenia mi─Ödzy sob─ů wi─Özi i uczenia si─Ö od siebie nawzajem. ÔÇ×WytwarzanieÔÇŁ jest wa┼╝ne samo w sobie jako p r o c e s, w dodatku b─Öd─ůcy no┼Ťnikiem generowanych w jego trakcie emocji i warto┼Ťci wsp├│lnotowych. Jego efektem nie s─ů (cho─ç mog─ů by─ç) rzeczy materialne, ale prze┼╝ycia, kt├│re dana spo┼éeczno┼Ť─ç zachowa w sobie i mo┼╝e wykorzysta─ç dla zrozumienia lub rozwi─ůzania jakiego┼Ť problemu spo┼éecznego. Do niematerialnego kontekstu pracy Intervalo-Escola i samych artyst├│w/artystek nawi─ůzuje architektura wystawy zaprojektowana przez Macieja Siud─Ö. Wykonana na zasadzie recyklingu materia┼é├│w zalegaj─ůcych w piwnicach Zamku Ujazdowskiego, lekka drewniana konstrukcja przypomina wygl─ůd szko┼éy w Amazonii i nadaje si─Ö do przerobienia na co┼Ť innego oraz ponownego wykorzystania. Jak pisz─ů kuratorzy wystawy, Marianna Dobkowska i Krzysztof ┼üukomski, ÔÇ×Intervalo-Escola jest sercem wystawy, laboratorium eksperymentu, miejscem spotkania na ┼╝ywo, rozmowy i prezentacji r├│┼╝nych sposob├│w my┼Ťlenia i dzia┼éania zaproszonych przez nas go┼Ťci. Jako szko┼éa oparta na do┼Ťwiadczaniu i praktyce oraz jako platforma krytyczna, kt├│ra umo┼╝liwia mapowanie i rozwijanie sposob├│w uczenia si─Ö w obr─Öbie sztuki, Intervalo-Escola jest tak┼╝e zespo┼éem mediator├│w, kt├│rzy pomog─ů w zrozumieniu i do┼Ťwiadczeniu tego, czym jest robienie rzeczy wsp├│lnieÔÇŁ.
Wystawa Gotong Royong to zatem, bardziej ni┼╝ zbi├│r prac, repozytorium pami─Öci o praktykach z pola sztuk wizualnych i┬áperformatywnych, opieraj─ůcych si─Ö na wsp├│┼épracy, a tak┼╝e potencja┼é do wytworzenia kolejnych. Wybija si─Ö z nich mi─Ödzy innymi w─ůtek antykapitalistyczny, krytyka reprodukcji nier├│wno┼Ťci spo┼éecznych, za┼éo┼╝enie, ┼╝e kapitalizm i┬áskrajny indywidualizm prowadz─ů do┬áupadku wsp├│lnot i┬ápog┼é─Öbiania nier├│wno┼Ťci spo┼éecznych.┬áDzia┼éania tw├│rcze s─ů te┼╝ pr├│b─ů odpowiedzi na pytania o rol─Ö sztuki i artyst├│w w budowaniu wsp├│lnoty.
Tita Salina z D┼╝akarty w Indonezji pracuje g┼é├│wnie za pomoc─ů rozbudowanych, narracyjnych performans├│w i obrazu wideo. W swojej praktyce si─Öga po tematy wa┼╝ne, globalne i lokalne zarazem, od gentryfikacji miast po zanieczyszczenie ┼Ťrodowiska. Kadr z obrazu wideo pt. "1001st Island", 2015. Fotografia dzi─Öki uprzejmo┼Ťci artystki.

Tita Salina z D┼╝akarty w Indonezji pracuje g┼é├│wnie za pomoc─ů rozbudowanych, narracyjnych performans├│w i obrazu wideo. W swojej praktyce si─Öga po tematy wa┼╝ne, globalne i lokalne zarazem, od gentryfikacji miast po zanieczyszczenie ┼Ťrodowiska. Kadr z obrazu wideo pod tytu┼éem ÔÇ×1001st IslandÔÇŁ, 2015. Fotografia dzi─Öki uprzejmo┼Ťci artystki.


 
Polska artystka Alicja Wysocka pracuje z grup─ů kobiet z dzielnicy slams├│w Mathare w Nairobi. Sp├│┼édzielnia USHIRIKA szyje torby i buty, a ich dystrybucja w Europie pomaga prze┼╝y─ç im w bardzo trudnych warunkach i rozwija─ç dalsz─ů dzia┼éalno┼Ť─ç. Fot. archiwum artystki.

Polska artystka Alicja Wysocka pracuje z grup─ů kobiet z dzielnicy slams├│w Mathare w Nairobi. Sp├│┼édzielnia USHIRIKA szyje torby i buty, a ich dystrybucja w Europie pomaga prze┼╝y─ç im w bardzo trudnych warunkach i rozwija─ç dalsz─ů dzia┼éalno┼Ť─ç. Na wystawie, mi─Ödzy innymi w filmie wideo, b─Ödzie mo┼╝na zobaczy─ç, jak pracuj─ů. fot. archiwum artystki


Sztuka w walce z nier├│wno┼Ťciami
Irwan Ahmett i Tita Salina, arty┼Ťci z D┼╝akarty, od kilkunastu lat uskuteczniaj─ů w┼Ťr├│d lokalnych spo┼éeczno┼Ťci w Indonezji dzia┼éania interwencyjne, subwersywne i performatywne, maj─ůce na celu na┼Ťwietlenie negatywnych konsekwencji rozbuchanego kapitalizmu i prymatu logiki wolnorynkowej. Przeprowadzili dot─ůd akcj─Ö edukacyjn─ů na temat antykoncepcji w dzielnicy prostytucji w p├│┼énocnej D┼╝akarcie, warsztaty architektury i poor design w dzielnicy kampung├│w (osiedli o niskim statusie spo┼éeczno-ekonomicznym), a tak┼╝e d┼éugoletni projekt upowszechniaj─ůcy ┼Ťwiadomo┼Ť─ç zu┼╝ywania zasob├│w energetycznych w kraju.
Antysytemowy charakter ma tak┼╝e projekt artysty Doriana Batycka, realizowany we wsp├│┼épracy ze Scottem Horlacherem, o nazwie ÔÇ×KineticoinÔÇŁ. Jest to stworzona przez t─Ö dw├│jk─Ö nowa kryptowaluta, kt├│ra zosta┼éa zg┼éoszona do rejestru walut i od strony technicznej przeliczana jest na walut─Ö internetow─ů bitcoin, a w efekcie na dolary, z pomini─Öciem system├│w bankowych i bez narodowej przynale┼╝no┼Ťci. Jej istot─ů jest jednak ÔÇ×nagradzanieÔÇŁ i podkre┼Ťlanie warto┼Ťci uczestnictwa w kulturze. Odwiedzaj─ůcy wystaw─Ö, po tym jak zarejestruj─ů portfel cyfrowy, b─Öd─ů mogli wygenerowa─ç doch├│d za sam─ů na niej obecno┼Ť─ç i zaanga┼╝owanie we wsp├│┼étworzeniu instalacji: wystarczy, ┼╝e sp─Ödzaj─ůc na niej czas, znajd─ů si─Ö w obr─Öbie czujnik├│w ruchu ÔÇô w├│wczas w wirtualnym portfelu pojawi─ů si─Ö internetowe monety o realnej warto┼Ťci. Realizacja ta otwiera dyskusj─Ö nad potrzeb─ů docenienia znaczenia partycypacji i bycia ze sob─ů ÔÇô by─ç mo┼╝e za par─Ö lat, przy wzro┼Ťcie zainteresowania ÔÇ×KineticoinÔÇŁ, oka┼╝e si─Ö, ┼╝e jest to bardziej ÔÇ×op┼éacalneÔÇŁ ni┼╝ inne zaj─Öcia nastawione bezpo┼Ťrednio na zysk komercyjny?
Praktyki zaprezentowane na wystawie dotykaj─ů pal─ůcych problem├│w wsp├│┼éczesno┼Ťci. Platforma artystyczna Open Place tworzona przez dw├│jk─Ö artyst├│w z Ukrainy ÔÇô┬áJuli─Ö Kosteriev─ů i Jurija Kruchaka ÔÇô┬áza pomoc─ů serii plakat├│w (opartych na kilkudziesi─Öciu spotkaniach, warsztatach i spisanych historiach) oraz warsztatu linorytniczego zajmuje si─Ö tematem kondycji imigranta. Stworzenie przez nich miejsca do spotka┼ä i kolektywnej pracy przy pisaniu wsp├│lnego wiersza w linorycie (sic!) jest impulsem do rozmowy o ┼éamaniu praw pracowniczych, praw cz┼éowieka w og├│le i ukorporacyjnieniu stosunk├│w mi─Ödzyludzkich.
Polska artystka Alicja Rogalska si─Öga natomiast po inny rodzaj praktyk artystycznych, by sprowokowa─ç intelektualn─ů refleksj─Ö, ale i wzbudzi─ç okre┼Ťlone emocje: organizuje w D┼╝akarcie warsztaty muzyki ludowej i tradycyjnej oraz muzyczne performanse uliczne, kt├│rych uwiecznienie w formie audiowizualnej tworzy ÔÇô jak pisz─ů kuratorzy wystawy ÔÇô┬áÔÇ×rodzaj sentymentalnego dokumentu spo┼éecznegoÔÇŁ. Rogalska swoj─ů dzia┼éalno┼Ťci─ů porusza tematy biedy i bezrobocia, przemocy w┼éadzy oraz wyzysku ekonomicznego ni┼╝szych warstw spo┼éecznych. Do tradycji akcji ulicznych w swojej tw├│rczo┼Ťci odwo┼éuj─ů si─Ö r├│wnie┼╝ mi─Ödzy innymi Magdalena Starska, kt├│ra wsp├│┼épracuje z Komunitas Pasir Putih, oraz Iza Rutkowska w kooperatywie z LBH Jakarta.
W┼Ťr├│d poruszanych problematyk znajduj─ů si─Ö tak┼╝e kwestie gentryfikacji i kierunk├│w rozwoju mieszkalnictwa, cz─Östo na ostatnim miejscu stawiaj─ůcych ludzi, kt├│rym powinny s┼éu┼╝y─ç (artystka Imani Jacqueline Brown i kolektyw Blights Out).
Bartosz Górka / Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski

Bartosz Górka / Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski


Wsp├│lna sprawa
Silne zaanga┼╝owanie spo┼éeczne cechuje wszystkich artyst├│w i artystki, kt├│rych ┼Ťlady dzia┼éalno┼Ťci mo┼╝na ogl─ůda─ç na wystawie Gotong Royong. Jednym ze szczeg├│lnie jaskrawych przypadk├│w po┼Ťwi─Öcenia si─Ö sprawie jest wieloletnia praca artysty Vincenta RumahloineÔÇÖa w Rumah Cemara Center w Bandungu, o┼Ťrodku pomocy spo┼éecznej dla nosicieli HIV, chorych na AIDS i ich rodzin. Rumahloine ÔÇô jak opisuj─ů go kuratorzy wystawy ÔÇô┬áÔÇ×u┼╝ywaj─ůc narz─Ödzi sztuki, dzia┼éa z innymi cz┼éonkami centrum przeciwko wykluczaniu i stygmatyzowaniu tej grupy spo┼éecznejÔÇŁ.
W praktykach artyst├│w patriarchalne i silnie zhierarchizowane instytucje zostaj─ů zamienione na inne, bardziej nieformalne, oddolne, oparte na r├│wnowa┼╝nej partycypacji cz┼éonk├│w, powsta┼ée na przeci─Öciu kultury i pracy socjalnej. W┼Ťr├│d interesuj─ůcych realizacji zaprezentowanych na wystawie wymieni─ç warto zainicjowany przez Ja┼Ťmin─Ö W├│jcik i Igora Stokfiszewskiego ÔÇ×Projekt Ursus Zak┼éadyÔÇŁ, s┼éu┼╝─ůcy zachowaniu pami─Öci po dawnej fabryce, ale tak┼╝e wzmaganiu partycypacji i poczucia sprawczo┼Ťci lokalnej spo┼éeczno┼Ťci, budowania wsp├│lnoty w oparciu o narz─Ödzia demokratyczne. Aktywizacj─Ö miejscowych zbiorowo┼Ťci stawia sobie za cel tak┼╝e ÔÇ×Kolektyw Jatiwangi art FactoryÔÇŁ (JaF), kt├│ry pochodzi z ma┼éej wioski Jatisura, po┼éo┼╝onej w Zachodniej Jawie. Poprzez dzia┼éania w polu sztuk wizualnych, muzyki, filmu i fotografii oraz w oparciu o dziedzictwo ceramiczne i agrykulturalne zwi─ů┬şzane z upraw─ů ry┼╝u arty┼Ťci z Kolektywu kszta┼étuj─ů i wzmacniaj─ů to┼╝samo┼Ť─ç mieszka┼äc├│w i ich zwi─ůzek z otoczeniem. Podobn─ů rol─Ö pe┼éni ÔÇ×Cooperative Sp├│┼édzielnia UshirikaÔÇŁ, czyli spo┼éeczno-artystyczny projekt realizowany przez Alfa Omegi (Alicj─Ö Wysock─ů, pomys┼éodawczyni─Ö), Fundacj─Ö Razem Pamoja oraz spo┼éeczno┼Ť─ç Mathare 24 25 Valley, a tak┼╝e zaproszonych artyst├│w. Jak podaje katalog wystawy, ÔÇ×podstaw─Ö funkcjonowania sp├│┼édzielni stanowi praca kolektywna, dzi─Öki kt├│rej jej cz┼éonkowie wymieniaj─ů si─Ö do┼Ťwiadczeniami, ucz─ů si─Ö nowych umiej─Ötno┼Ťci oraz rozwijaj─ů w┼éasn─ů kreatywno┼Ť─çÔÇŁ. Jej specyfika polega na tym, ┼╝e to pracownice sp├│┼édzielni wsp├│┼é┬ştworz─ů ostateczny kszta┼ét wytwarzanych przez siebie przedmiot├│w ÔÇô nie s─ů jedynie wykonawczyniami i elementami procesu produkcji. Zostaj─ů upodmiotowione i wzmocnione si┼é─ů kooperacji.
Wystawa ÔÇ×Gotong RoyongÔÇŁ mierzy si─Ö z wa┼╝nymi tematami wsp├│┼éczesno┼Ťci. Czyni to za pomoc─ů praktyk z pogranicza sztuki i aktywizmu. Arty┼Ťci nie przygl─ůdaj─ů si─Ö ju┼╝ tylko problemom spo┼éecznym, ale pr├│buj─ů znale┼║─ç dla nich rozwi─ůzanie. Si─Ögaj─ů przy tym do troski o podstawowe relacje mi─Ödzyludzkie, poczucie wsp├│lnoty i to┼╝samo┼Ťci, stawiaj─ů na integracj─Ö spo┼éeczno┼Ťci. Z pietyzmem ws┼éuchuj─ů si─Ö i odtwarzaj─ů mikronarracje. W centrum postawiony jest cz┼éowiek, bo bez niego nic wielkiego ani wspania┼éego si─Ö nie wydarzy. Ogromn─ů rol─Ö w przywo┼éywanych realizacjach odgrywa┬á z a a n g a ┼╝ o w a n i e. Zaanga┼╝owanie zar├│wno artyst├│w, jak i os├│b, z kt├│rymi si─Ö stykaj─ů. Ono z kolei osi─ůgane jest poprzez formu┼éy najprostsze: obecno┼Ť─ç, spotkanie, rozmow─Ö, prac─Ö, wspominanie, czasem dzia┼éanie partyzanckie. Sztuka jest pretekstem i dope┼énieniem. Dzi─Öki┬á k o o p e r a t y w i e ┬ápraktyk artystycznych i partycypacji ich uczestnik├│w wytwarza si─Ö organiczne przekonanie, ┼╝e przecie┼╝ wszystko tu i teraz, w przesz┼éo┼Ťci, przysz┼éo┼Ťci i wok├│┼é nas to gotong royong. Co po indonezyjsku znaczy ÔÇ×wsp├│lna sprawaÔÇŁ.
***
ÔÇ×Gotong Royong. Rzeczy, kt├│re robimy razemÔÇŁ ÔÇô┬áwystawa czynna do 14 stycznia 2018 roku.
Udzia┼é bior─ů:
Irwan Ahmett i┬áTita Salina,┬á┬áFrancis Al├┐s, Dorian Batycka,┬áImani Jacqueline Brown, Centrala:┬áMa┼égorzata Kuciewicz i┬áSimone de Iacobis,┬áIntervalo-Escola:┬áTain├í Azeredo, Claudio Bueno i┬áwarszawscy wsp├│┼épracownicy,┬áForum Lenteng/Akumassa,┬áMarta Frank,┬áClara Ianni,┬áRobert Ku┼Ťmirowski,┬áAlfadir Luna, Edyta Jarz─ůb,┬áJatiwangi Art Factory,┬áOpen Place:┬áJulia Kosterieva i┬áJurij Kruchak,┬áAlicja Rogalska i┬áKomunitas Pengamen Jalanan, Vincent Rumahloine i┬áRumah Cemara,┬áIza Rutkowska i┬áLBH Jakarta,┬áMaciej Siuda, Magdalena Starska ┬ái Kommunitas Pasir Putih,┬áCooperative Sp├│┼édzielnia Ushirika: Diana Adhiambo,┬áMargert Adhiambo, Philgona Aluo,┬áBrian Bera,┬áMa┼égorzata Markiewicz,┬áMary Mueni,┬áAnn Mwikali, Millicent Ochieng,┬áSusan Odhiambo,┬áRose Onyango,┬áNancy Opondo,┬áMaureen Otieno, Joanna Rajkowska i┬áAlicja Wysocka,┬áJa┼Ťmina W├│jcik i┬áProjekt Ursus Zak┼éady┬áÔÇôwsp├│┼épraca:┬áHanna Dyrcz,┬áIgor Stokfiszewski,┬áDominik Strycharski,┬áRafa┼é Urbacki,┬áJakub Wr├│blewski
Kuratorzy: Marianna Dobkowska, Krzysztof  Łukomski
Architektura wystawy: Maciej Siuda
Uczestniczki i┬áuczestnicy Intervalo-Escola┬áÔÇô Czas na┬áprzerw─Ö:
Adelina Cimochowicz, Jakub Depczyński, Kamila Ferenc, Agata Grabowska, Karolina Grzegorczyk, Mateusz Kowalczyk, Filip Madejski, Ola Rusinek, Jana Shostak, Katarzyna Sztarbała, Bogna Tęczynopol, Jakub Wielgo
Uczestniczki i uczestnicy programu publicznego i dyskursywnego:
Irwan Ahmett i┬áTita Salina,┬áT├íina Azeredo, Dorian Batycka,┬áImani Jacqueline Brown, Clara Ianni,┬áEdyta Jarz─ůb,┬áBarbara Kinga Majewska,┬áEwa Alicja Majewska,┬áMicha┼é Kasprzak,┬áOpen Place:┬áJulia Kosterieva i┬áJurij Kruchak,┬áJoanna Pawlu┼Ťkiewicz,┬áAlicja Rogalska,┬áVincent Rumahloine,┬áDominik Strycharski,┬áMaja Sta┼Ťko,┬áIgor Stokfiszewski,┬áArie Syarifuddin,┬áRafa┼é Urbacki,┬áReinaart Vanhoe,┬áKatarzyna Winiarska,┬áAlicja Wysocka i┬áinni.
***
Pozosta┼ée teksty z┬ábie┼╝─ůcego numeru dwutygodnika ÔÇ×KontaktÔÇŁ mo┼╝na znale┼║─ç┬átutaj.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś