Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

G├│rski: Leczy─ç po ludzku

Nic nie widzi, bo zapomina okular├│w, nie s┼éyszy, bo zapomina aparatu s┼éuchowego, nie je, bo gubi sztuczn─ů szcz─Ök─Ö. Czasem, pomimo skutecznej walki z chorob─ů, pacjent i tak czuje si─Ö coraz gorzej. Mo┼╝na to zmieni─ç.
źródło: archiwum rozmówcy

źródło: archiwum rozmówcy

Poni┼╝szy wywiad ukaza┼é si─Ö w 30. numerze Magazynu Kontakt, zatytu┼éowanym ÔÇ×Dobra wsp├│lneÔÇŁ. Ca┼éy numer jest dost─Öpny tutaj.

Przychodzi baba do lekarza i czego oczekuje?

Trzeba przyzna─ç, ┼╝e na pocz─ůtku nie wiadomo. Ostatnie badania potwierdzaj─ů, ┼╝e pacjenci lekarzy rodzinnych najcz─Ö┼Ťciej nie opowiadaj─ů o swoich dolegliwo┼Ťciach po pierwszym pytaniu, a prawdziwe powody swojej wizyty zdradzaj─ů dopiero w toku rozmowy. Czasem lekarz dowiaduje si─Ö, co jest najwa┼╝niejszym problemem pacjenta dopiero przy m├│wieniu ÔÇ×do widzeniaÔÇŁ. Czasem nigdy. A czasem┬áza p├│┼║no. Dlatego umiej─Ötno┼Ťci komunikacyjne lekarza nie s─ů jedynie kwesti─ů dobrego samopoczucia pacjenta. S─ů one r├│wnie┼╝┬ákluczowe dla w┼éa┼Ťciwej diagnozy i leczenia.

To znaczy, ┼╝e oczekiwania obu stron mog─ů by─ç rozbie┼╝ne?

Dotychczas dominowa┼éa perspektywa lekarska, biomedyczna. Dopiero teraz odkrywana jest w medycynie perspektywa pacjenta. Te dwa spojrzenia mog─ů by─ç od siebie kompletnie r├│┼╝ne. Trzeba mie─ç tego ┼Ťwiadomo┼Ť─ç i wyci─ůga─ç z tego wnioski.

Jednak kontakt lekarza z pacjentem jest bardzo kr├│tki.

Przy tej liczbie pacjent├│w i lekarzy cz─Östo nie mo┼╝na wyd┼éu┼╝y─ç czasu po┼Ťwi─Öconego ka┼╝demu choremu. Tym, nad czym mo┼╝na pracowa─ç, jest┬ádoprowadzenie do zmiany charakteru tego kontaktu.

Dlatego w Zak┼éadzie Dydaktyki Medycznej Collegium Medicum UJ zacz─Öli┼Ťmy intensywnie szkoli─ç student├│w oraz siebie samych w zakresie zaawansowanych technik komunikacji. Cz─Östo trzeba zacz─ů─ç od najprostszych rzeczy. Uczy─ç lekarzy, ┼╝eby┬ási─Ö przedstawiali, m├│wili zrozumia┼éym j─Özykiem, unikali┬ámedykalizm├│w.

Obserwowa┼ée┼Ť to kiedy┼Ť z perspektywy pacjenta?

Ostatnio niespodziewanie do┼Ťwiadczy┼éem takiej zamiany r├│l. Moja ┼╝ona wymaga┼éa natychmiastowej┬ákonsultacji medycznej. Lekarz nie stosowa┼é ┼╝adnych sztuczek komunikacyjnych, ÔÇ×odzwierciedle┼äÔÇŁ, ÔÇ×klaryfikacjiÔÇŁ. Mieli┼Ťmy z nim normalny kontakt. Wiele zawdzi─Öczamy poziomowi kultury i profesjonalizmowi tego lekarza. A gdy to ju┼╝ si─Ö osi─ůgnie, warto rozwija─ç bardziej zaawansowane techniki komunikacyjne.

Teoretycznie podczas studi├│w medycznych otrzymuje si─Ö pewn─ů wiedz─Ö psychologiczn─ů. Dlaczego widzisz tak du┼╝─ů potrzeb─Ö douczania m┼éodych lekarzy?

Gdy cztery lata temu powo┼éali┼Ťmy ÔÇô jeszcze jako ko┼éo naukowe ÔÇô inicjatyw─Ö Zdrowy Kontakt (dzi┼Ť Fundacja Zdrowy Kontakt), nasza praca by┼éa ork─ů na ugorze. Edukacja na temat post─Öpowania z pacjentem by┼éa bardzo uboga. Od tamtego czasu bardzo wiele si─Ö zmieni┼éo, prowadzonych jest znacznie wi─Öcej zaj─Ö─ç na ten temat. Staramy si─Ö przekazywa─ç wiedz─Ö komplementarn─ů do┬ápsychologii, ale prezentujemy te┼╝ punkt widzenia i do┼Ťwiadczenie praktykuj─ůcych lekarzy.

Jak wyobra┼╝asz sobie idealny kontakt lekarza z pacjentem?

Po pierwsze, oczekiwa┼ébym skupienia si─Ö na diagnozie i leczeniu. Nie mo┼╝e si─Ö to jednak odby─ç bez pr├│by wczucia si─Ö, zrozumienia, przyj─Öcia perspektywy pacjenta. Refleksji nad tym, czego od nas oczekuje i czego potrzebuje.

Niezale┼╝nie od┬ászeroko poj─Ötej empatii, sedno sprawy tkwi w technice rozmowy. Warto na przyk┼éad zaczyna─ç od pyta┼ä otwartych, a nast─Öpnie przechodzi─ç do pyta┼ä zamkni─Ötych. Zadawa─ç pytania skriningowe ÔÇô po ka┼╝dej cz─Ö┼Ťci rozmowy zapyta─ç pacjenta, czy ma co┼Ť do dodania. To elementarne zasady, ale na co dzie┼ä si─Ö o nich zapomina.

W efekcie zapomina si─Ö te┼╝ o oczekiwaniach pacjenta?

Podam przyk┼éad ciekawego konfliktu mi─Ödzy perspektyw─ů biomedyczn─ů a oczekiwaniami pacjenta. Do lekarza rodzinnego przyszed┼é trzydziestoparoletni m─Ö┼╝czyzna z narastaj─ůcym kaszlem i duszno┼Ťciami. Lekarz zrobi┼é wywiad i zdiagnozowa┼é astm─Ö. Po badaniach alergen├│w okaza┼éo si─Ö, ┼╝e jest to reakcja na kota, kt├│ry od trzech miesi─Öcy mieszka┼é w domu pacjenta. Patrz─ůc na ten przypadek z perspektywy biomedycznej, lekarz powinien by┼é powiedzie─ç: ÔÇ×Id┼║ pan, wyrzu─ç kota i po sprawieÔÇŁ.

Brawo, problem rozwi─ůzany!

Natomiast dla pacjenta wyrzucenie kota nie wchodzi┼éo w rachub─Ö, poniewa┼╝ zwierz─Ö nale┼╝a┼éo do jego c├│rki, kt├│rej za nic┬ánie chcia┼é skrzywdzi─ç. W tym momencie powsta┼é realny konflikt. Dzi─Öki temu jednak, ┼╝e┬álekarz doszed┼é do sedna sprawy i by┼é otwarty na perspektyw─Ö pacjenta, mo┼╝liwe by┼éo wypracowanie sensownego kompromisu. Ostatecznie lekarz przepisa┼é leki przeciwzapalne rozszerzaj─ůce skrzela i podj─ů┼é leczenie przeciwalergiczne.

Czy cz─Östo zdarza si─Ö sytuacja, w kt├│rej┬áproblem├│w pacjenta nie da si─Ö rozwi─ůza─ç w┼éa┼Ťciwie, poniewa┼╝ wynikaj─ů z jego z┼éego stylu ┼╝ycia?

To w┼éa┼Ťnie niedostatek┬áholistycznego my┼Ťlenia o pacjencie by┼é jedn─ů z przyczyn frustracji, kt├│re pchn─Ö┼éy mnie do za┼éo┼╝enia naszej inicjatywy. Pracowa┼éem w├│wczas na kardiologii, w bardzo eleganckiej klinice. Wykonywano tam g┼é├│wnie zabiegi z zakresu angioplastyki. Ludziom po zawa┼éach serca lub z zaawansowan─ů chorob─ů naczy┼ä wie┼äcowych umieszczano w naczyniach stenty, czyli elementy, kt├│re te naczynia┬ározszerza┼éy. Po zabiegu pacjenci ÔÇ×byli jak nowiÔÇŁ. Odczuwali szybk─ů popraw─Ö stanu swojego zdrowia.

Jednak┼╝e, ┼╝eby to wszystko dawa┼éo d┼éugotrwa┼éy efekt, po wyj┼Ťciu ze szpitala pacjenci powinni zmieni─ç tryb ┼╝ycia. Czu┼éem si─Ö bezradny, gdy moja rola musia┼éa si─Ö ograniczy─ç do wyrecytowania przy wypisywaniu pacjenta do domu: ÔÇ×Panie, rzu─ç palenie, schudnij, wi─Öcej si─Ö ruszaj, inaczej jedz, mniej si─Ö stresuj i nie pij alkoholu!ÔÇŁ.

To zmiana, do kt├│rej ten cz┼éowiek zbiera si─Ö prawdopodobnie od dziesi─Öciu lat…

Dlatego w niekt├│rych szpitalach leczenie obejmuje r├│wnie┼╝ rehabilitacj─Ö kardiologiczn─ů. Po przepisaniu leku pomaga si─Ö cz┼éowiekowi zmieni─ç tryb ┼╝ycia. Ale wci─ů┼╝ jest to raczej wyj─ůtek ni┼╝ regu┼éa. Dlatego zacz─ů┼éem interesowa─ç si─Ö takim podej┼Ťciem do┬ámedycyny, kt├│re nie ko┼äczy si─Ö na korzystnym rozliczeniu punkt├│w z NFZ, ale prowadzi do trwa┼éej poprawy jako┼Ťci ┼╝ycia pacjent├│w.

Jako Zdrowy Kontakt podejmujecie te┼╝ dzia┼éania w szpitalach?

Rekrutujemy wolontariuszy, kt├│rzy pomagaj─ů pacjentom przetrwa─ç trudny czas w plac├│wce medycznej. Taka niestandardowa pomoc mo┼╝e wiele zmieni─ç w procesie leczenia. Czy wiesz, ┼╝e czasem, pomimo podj─Öcia skutecznej walki z chorob─ů, pacjent i tak czuje si─Ö coraz gorzej?

Jak to mo┼╝liwe?

Pacjenci cz─Östo s─ů przez lekarza rodzinnego wysy┼éani na Szpitalny Oddzia┼é Ratunkowy. Po wst─Öpnych badaniach starsi pacjenci s─ů zatrzymywani w szpitalu ÔÇô niekiedy raczej┬ána wszelki wypadek ni┼╝ na podstawie twardych wskaza┼ä. No i┬ázaczyna si─Ö b┼é─Ödne ko┼éo. Pacjent trafia w obce, nieprzyjemne, stresuj─ůce ┼Ťrodowisko, styka si─Ö z ca┼é─ů mas─ů wyselekcjonowanych szczep├│w bakterii. L─ůduje┬áw miejscu, w kt├│rym nie mo┼╝na si─Ö wyspa─ç, bo jest g┼éo┼Ťno, cz─Östo przez ca┼é─ů noc pali si─Ö ┼Ťwiat┼éo. Nic nie widzi, bo zapomina okular├│w, nie s┼éyszy, bo zapomina aparatu s┼éuchowego, nie je, bo gubi sztuczn─ů szcz─Ök─Ö, traci orientacj─Ö w czasie. Cz─Östo nie wie, gdzie jest toaleta. To tak jak w tym wierszyku, w kt├│rym ÔÇ×w┼Ťr├│d najlepszych przyjaci├│┼é psy zaj─ůca zjad┼éyÔÇŁ.

Dotyczy to g┼é├│wnie os├│b starszych?

Nawet dla m┼éodej osoby zmiana otoczenia wi─ů┼╝e si─Ö z┬ádu┼╝ym szokiem i stresem. Osoba starsza ma jeszcze mniejsze zdolno┼Ťci zapami─Ötywania, orientacji, homeostazy psychicznej. Starsi pacjenci cz─Östo do┼Ťwiadczaj─ů majaczenia szpitalnego, krzycz─ů, szczeg├│lnie w nocy. Zaczynaj─ů chorowa─ç nie tylko fizycznie, ale tak┼╝e w pewnym sensie psychicznie. W niema┼éym stopniu jest to spowodowane stresem i dezorientacj─ů wywo┼éan─ů przez sam fakt korzystania ze s┼éu┼╝by zdrowia, kt├│ra w obecnym kszta┼écie nakierowana jest na leczenie chor├│b, a nie na leczenie pacjenta. To wszystko op├│┼║nia leczenie, prowadzi do kolejnych powik┼éa┼ä ÔÇô a nawet zgonu.

Nasz oddzia┼é w Krakowie przyjmuje pacjent├│w przez ca┼é─ů dob─Ö. Prawdopodobie┼ästwo, ┼╝e osoba ┼Ťwie┼╝o przyj─Öta na oddzia┼é swoj─ů pierwsz─ů noc sp─Ödzi na korytarzu, jest niestety du┼╝e. Mimo najlepszych ch─Öci, na tej przestrzeni nie da si─Ö tego inaczej rozwi─ůza─ç.

Czyli pierwsza noc mo┼╝e skutkowa─ç pogorszeniem stanu pacjenta. Jak z tym walczycie?

Najp├│┼║niej w ci─ůgu doby od┬áprzyj─Öcia pacjenta z czynnikami ryzyka powik┼éa┼ä szpitalnych powinien zacz─ů─ç mu towarzyszy─ç wolontariusz, kt├│rego najwa┼╝niejszym zadaniem jest nawi─ůzanie z nim ludzkiego kontaktu. Czasem wystarczy po prostu chwil─Ö z pacjentem porozmawia─ç. Dzi─Öki opiece wolontariuszy zmniejsza si─Ö liczba powik┼éa┼ä szpitalnych, a podopieczny szybciej wychodzi do domu.

Ale samopoczucie┬ápacjent├│w nie zale┼╝y tylko i wy┼é─ůcznie od opieki personelu.

Wiedz─ů o tym na Zachodzie, gdzie istniej─ů ju┼╝ eksperymentalne oddzia┼éy, kt├│re nie wygl─ůdaj─ů jak szpital, ale przypominaj─ů raczej┬ázwyk┼éy dom. Niekt├│rzy pr├│buj─ů tam nawet wprowadza─ç elementy wystroju retro.

Dlaczego to takie wa┼╝ne?

W pewnym wieku, przy niewielkich rezerwach fizycznych, nawet tydzie┼ä le┼╝enia w ┼é├│┼╝ku mo┼╝e spowodowa─ç inwalidztwo lub ograniczy─ç zdolno┼Ťci fizyczne i psychiczne starszego cz┼éowieka. Dlatego w eksperymentalnych szpitalach jedzenie nie jest podawane do ┼é├│┼╝ka. ┼╗eby zje┼Ť─ç, pacjent musi si─Ö zebra─ç i podej┼Ť─ç par─Ö krok├│w do sto┼é├│wki, dzi─Öki czemu spotyka innych ludzi, a sama przechadzka staje si─Ö okazj─ů do ─çwiczenia mi─Ö┼Ťni i odporno┼Ťci fizycznej.

Co jeszcze mo┼╝na zrobi─ç?

W tym roku pierwszy raz podejmiemy pr├│b─Ö edukacji rodzin i w┼é─ůczenia ich w proces leczenia. Rodzina mo┼╝e umili─ç pobyt chorego w szpitalu ÔÇô cho─çby przez to, ┼╝e przyniesie mu z domu zdj─Öcia i inne wa┼╝ne dla niego┬áprzedmioty. Jak wykaza┼éy┬ábadania prowadzone w Chile, trwaj─ůce kilka godzin dziennie odwiedziny mog─ů znacz─ůco zmniejszy─ç ryzyko┬ápowik┼éa┼ä szpitalnych. Rodzina mo┼╝e te┼╝ zach─Öca─ç pacjenta do aktywno┼Ťci fizycznej czy przestrzegania odpowiedniej diety. Rehabilitant przychodzi na pi─Ö─ç minut, a cz┼éonkowie rodziny mog─ů kontynuowa─ç┬árehabilitacj─Ö.

Pozytywny wp┼éyw na stan pacjent├│w maj─ů takie czynniki jak obecno┼Ť─ç znanych przedmiot├│w, odwiedziny znajomych, ale tak┼╝e orientacja w czasie i przestrzeni. Zauwa┼╝, ┼╝e na oddzia┼éach szpitalnych najcz─Ö┼Ťciej nie ma nawet kalendarzy.

Powiesi─ç kalendarz i zegar to zupe┼énie banalna sprawa!

Jak du┼╝e ma to znaczenie, poczu┼éem dopiero na o┼Ťmiodniowych rekolekcjach ignacja┼äskich. Ju┼╝ po trzech dniach musia┼éem si─Ö skupi─ç, ┼╝eby ustali─ç, kt├│ry dzi┼Ť jest. To si─Ö mo┼╝e przydarzy─ç nawet w moim wieku! A co dopiero komu┼Ť, kto ma pocz─ůtki demencji czy problemy ze snem.

Jeste┼Ť wierz─ůcy?

Tak.

Czy wiara pomaga lekarzowi w pracy, czy raczej przeszkadza?

Pomaga traktowa─ç pacjenta jako cz┼éowieka, a w przypadku pora┼╝ek daje nadziej─Ö, ┼╝e to nie koniec.

Na geriatrii pora┼╝ki s─ů cz─Öste?

Pracowa┼éem w bardzo wielu miejscach na ziemi. I nie tylko na geriatrii.

Jako Lekarz bez Granic pracowa┼ée┼Ť cho─çby w Sudanie i w Afganistanie.

Moimi pacjentami by┼éy tam dzieci, cz─Östo umieraj─ůce. Tam pora┼╝ki by┼éy bardziej dotkliwe i wi─ůza┼éy si─Ö z┬áwi─Öksz─ů niezgod─ů na rzeczywisto┼Ť─ç.

Jak misje wp┼éyn─Ö┼éy na twoje zainteresowanie spraw─ů┬árelacji pacjenta i lekarza?

Najwa┼╝niejszy by┼é m├│j ostatni wyjazd do Sierra Leone. Trzeba wiedzie─ç, ┼╝e po trwaj─ůcej od 1991 do 2002 roku wojnie domowej, przedstawionej cho─çby w filmie ÔÇ×Krwawe diamentyÔÇŁ, organizacje pozarz─ůdowe wykszta┼éci┼éy sporo miejscowych pracownik├│w zajmuj─ůcych si─Ö pomoc─ů psychiczn─ů dla ofiar tortur, gwa┼ét├│w i prze┼Ťladowa┼ä. Kilku z nich pracowa┼éo w naszym szpitalu.

Wyj─ůtkowa by┼éa praca szefa tych ÔÇ×psycholog├│wÔÇŁ. Sam przekazywa┼é rodzinie z┼ée informacje o zgonie dziecka. Radzi┼é sobie z tym naprawd─Ö dobrze. Potrafi┼é nawi─ůza─ç kontakt z rodzicami, wkraczaj─ůc w sytuacj─Ö pe┼én─ů trudnych┬áemocji, a nast─Öpnie te emocje kanalizuj─ůc. Zainspirowa┼é mnie, ale te┼╝ zawstydzi┼é. Wtedy zda┼éem sobie spraw─Ö z tego, ┼╝e ten cz┼éowiek pracuje tak skutecznie pomimo braku specjalistycznych studi├│w. A ja ÔÇô cho─ç jestem wykszta┼éconym lekarzem┬áÔÇô nie umia┼ébym tak samo post─Öpowa─ç z pacjentami. W polskich szpitalach sfera kontaktu lekarza z podopiecznymi i ich rodzinami jest cz─Östo zaniedbywana. Nawet bez z┼éej woli, w zwi─ůzku z brakiem┬ápodstawowych umiej─Ötno┼Ťci w zakresie przekazywania z┼éych informacji, lekarz wbija niekiedy pacjentowi n├│┼╝ w serce.

Jak w takim razie lekarz powinien mierzy─ç si─Ö z trudnym kontekstem swoich dzia┼éa┼ä?

Bardzo podoba mi si─Ö my┼Ťl ksi─Ödza Jana Kaczkowskiego, kt├│ry m├│wi┼é, ┼╝e jako pacjent i jednocze┼Ťnie pracownik s┼éu┼╝by zdrowia nie oczekuje od lekarza cud├│w, siedzenia po nocach i trzymania za r─Ök─Ö. Oczekuje tylko pi─Öciu minut skupienia.

Empatia lekarza by┼éa┬átematem zorganizowanej przez Zdrowy Kontakt konferencji ÔÇ×Sztuka LeczeniaÔÇŁ.

Po raz pierwszy wsp├│┼épracowali┼Ťmy z aktorami krakowskiego teatru Hothaus pod wodz─ů Wojtka Terechowicza. Uczyli┼Ťmy si─Ö podstaw komunikacji z pacjentami, tego, jak przekazywa─ç niepomy┼Ťlne informacje i rozwi─ůzywa─ç trudne sytuacje. Najlepsz─ů metod─ů dydaktyczn─ů jest odgrywanie scen z aktorem.

Dzi┼Ť pojawi┼éa si─Ö┬ászansa na to, ┼╝eby to w┼éa┼Ťnie ─çwiczenia z aktorami pracuj─ůcymi metod─ů Stanis┼éawskiego wesz┼éy do kanonu edukacyjnego przysz┼éych lekarzy. Rozmawiamy o programie szkoleniowym z aktorami dla wszystkich student├│w czwartego roku medycyny.

Wr├│─çmy do baby przychodz─ůcej do lekarza. Przy leczeniu przewlek┼éych chor├│b lekarz staje si─Ö bardzo wa┼╝n─ů postaci─ů dla pacjenta, swego rodzaju wyroczni─ů. Czy my┼Ťlisz, ┼╝e ten dystans mi─Ödzy pacjentem i lekarzem mo┼╝na zmniejsza─ç?

Najwa┼╝niejsze, ┼╝eby baba wysz┼éa z gabinetu nie tylko z w┼éa┼Ťciw─ů diagnoz─ů i recept─ů, ale te┼╝ z poczuciem uzdrawiania si─Ö. I to nie tylko na p┼éaszczy┼║nie fizycznej.

Stanis┼éaw G├│rski pracuje w Collegium Medicum UJ oraz w Szpitalu Uniwersyteckim w Krakowie. Wsp├│┼éza┼éo┼╝yciel Fundacji Zdrowy Kontakt. Pracowa┼é z Lekarzami bez Granic m.in. w Etiopii, w Sierra Leone i w Afganistanie.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś