Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Laskowski: Godzina wychowawcza ("Kaganiec o艣wiaty")

Twierdz臋, 偶e podstawowa przyczyna niewydolno艣ci wychowawczej szko艂y le偶y w braku sp贸jno艣ci. To, co szko艂a deklaruje, bardzo cz臋sto nie przek艂ada si臋 na to, co rzeczywi艣cie si臋 w niej dzieje. A wychowuje ona przede wszystkim przez to, jaka jest - m贸wi Piotr Laskowski

ilustr.: Aneta Lewandowska


Pocz膮tek roku szkolnego to znakomity moment do podj臋cia refleksji nad ca艂okszta艂tem szkolnej rzeczywisto艣ci. Swoj膮 propozycj臋 przedstawiamy w najnowszym numerze „Kontaktu” pt. „Kaganiec o艣wiaty”. Czy szko艂a powinna wychowywa膰? Dok膮d nas prowadzi finansjalizacja edukacji? Jak walczy膰 z wykluczeniem edukacyjnym? Gdzie znale藕膰 miejsce dla szkolnej katechezy? To tylko niekt贸re z temat贸w, kt贸re podejmujemy, wraz z mi臋dzy innymi profesorem Tomaszem Szkudlarkiem, Rafa艂em Bakalarczykiem i Edwinem Bendykiem, w najnowszym numerze – ju偶 nied艂ugo w Pa艅stwa domach i EMPiKach!
 
Z Piotrem Laskowskim, wsp贸艂tw贸rc膮 i pierwszym dyrektorem Wielokulturowego Liceum Humanistycznego w Warszawie rozmawiaj膮 Tomek Kaczor i Maciek Onyszkiewicz (fragment).
 
Czy szko艂a powinna wychowywa膰?
Szko艂a nie tyle 鈥瀙owinna wychowywa膰鈥, co 鈥瀢ychowuje鈥. Zawsze. I nie da si臋 od tego uciec. Powiedzia艂bym wr臋cz, 偶e wychowywanie jest dzi艣 podstawowym zadaniem, jakie przed ni膮 stoi.
 
Zaraz, zaraz鈥 A nauka?
Szko艂a nie ma ju偶 monopolu na wiedz臋, kt贸ry posiada艂a w czasach swoich narodzin. Uczniowie czerpi膮 dzi艣 informacje z wielu r贸偶nych 藕r贸de艂. W tym sensie jest ona instytucj膮 archaiczn膮.
Wsp贸艂czesna szko艂a to przede wszystkim wsp贸lnota, kt贸ra wdra偶a do pewnych form 偶ycia spo艂ecznego. Bierze ludzi w wieku lat siedmiu, a wypuszcza, gdy maj膮 lat dziewi臋tna艣cie. Ci ludzie sp臋dzaj膮 w szkole po osiem godzin dziennie przez pi臋膰 dni w tygodniu. To jest przecie偶 podstawowe 艣rodowisko spo艂eczne, w kt贸rym m艂ody cz艂owiek przebywa! Szko艂a nie mo偶e wi臋c nie wp艂ywa膰 na jego wychowanie. Dlatego trzeba raczej zapyta膰, czy w艂adze o艣wiatowe zdaj膮 sobie z tego spraw臋 i czy sama szko艂a wychowuje zgodnie ze swoim jawnym, czy te偶 ukrytym programem.
 
Ukryty program wychowawczy? To brzmi gro藕nie鈥
Szko艂a zawsze deklaruje przywi膮zanie do jakiego艣 systemu warto艣ci. Pytanie, czy jej spos贸b funkcjonowania jest z tym systemem zgodny, czy te偶 owa praktyka staje si臋 w艂a艣nie programem ukrytym. Chodzi mi臋dzy innymi o relacje mi臋dzyludzkie, kt贸re Jan Wr贸bel podzieli艂 kiedy艣 na 鈥瀞fer臋 pokoju nauczycielskiego鈥 i 鈥瀞fer臋 szatni鈥. Czy w zwi膮zkach ludzi doros艂ych z m艂odzie偶膮 i m艂odych ludzi mi臋dzy sob膮 istnieje jaka艣 sp贸jno艣膰, czy te偶 s膮 to dwa r贸偶ne typy relacji i dwa r贸偶ne 艣wiaty? Twierdz臋, 偶e podstawowa przyczyna niewydolno艣ci wychowawczej szko艂y le偶y w艂a艣nie w braku takiej sp贸jno艣ci. To, co szko艂a deklaruje, bardzo cz臋sto nie przek艂ada si臋 na to, co rzeczywi艣cie si臋 w niej dzieje. A wychowuje ona przede wszystkim przez to, jaka jest.
 
Bardziej zasadnie b臋dzie wi臋c zapyta膰 o to, do czego szko艂a powinna wychowywa膰.
Szko艂a powinna by膰 tak膮 wsp贸lnot膮, jak膮 chcemy, 偶eby by艂o spo艂ecze艅stwo. W zwi膮zku z tym marzy mi si臋 szko艂a maksymalnie niehierarchiczna. Uwa偶am, 偶e ka偶da forma hierarchii niesie ze sob膮 jaki艣 艂adunek przemocy. Widz臋 szko艂臋 jako projekt demokratyczny, wsp贸lnot臋 uczni贸w i uczennic, nauczycieli, nauczycielek i rodzic贸w. W taki w艂a艣nie spos贸b budujemy Wielokulturowe Humanistyczne Liceum. O wszystkim, co tu si臋 dzieje, decydujemy wsp贸lnie na wiecu. Chcemy wychowywa膰 ludzi, kt贸rzy maj膮 poczucie, 偶e s膮 w stanie kszta艂towa膰 warunki swojego 偶ycia, zar贸wno indywidualnego, jak i spo艂ecznego. Jacek Kuro艅, kt贸ry jest patronem naszego liceum, nazywa艂 to 鈥瀙anowaniem nad w艂asnym 偶yciem鈥. Tradycyjna, hierarchiczna szko艂a tego w艂a艣nie oducza, bo bardzo d艂ugo utrzymuje cz艂owieka w pozycji podda艅stwa, zmusza go do ci膮g艂ego przystosowywania si臋, w najlepszym razie uczy go cwaniactwa.
 
Czy nie boisz si臋, 偶e je偶eli zbudujecie w szkole wasze wymarzone spo艂ecze艅stwo, to jej absolwenci b臋d膮 rozczarowani, gdy trafi膮 do prawdziwego spo艂ecze艅stwa, kt贸re idealne nie jest? Czy wychowuj膮c uczni贸w w taki spos贸b, nie skazujecie ich na to, 偶e nie b臋d膮 umieli poradzi膰 sobie w doros艂ym 偶yciu?
Szko艂a nie mo偶e by膰 zamkni臋t膮 enklaw膮. Przerodzi艂aby si臋 w贸wczas w sekt臋, w 艣rodowisko ca艂kowicie skupione na sobie i wrogo nastawione do 艣wiata. Sposobem na to jest zakorzenienie jej w spo艂ecze艅stwie: udzia艂 nauczycieli i uczni贸w w r贸偶nych pozaszkolnych projektach spo艂ecznych, wsp贸艂praca z lokalnymi stowarzyszeniami i organizacjami.
Jest to zreszt膮 problem, z kt贸rym musieli zmierzy膰 si臋 wszyscy tw贸rcy eksperymentalnej pedagogiki. Wobec Korczaka r贸wnie偶 wysuwano podobne oskar偶enia: 偶e wychowuje swoje dzieci jak kwiatki w szklarni, 偶e jak si臋 zdejmie klosz, to zetnie je spo艂eczny mr贸z.
 
Te 鈥瀔wiatki鈥 same mia艂y do niego pretensje, gdy opu艣ci艂y ju偶 Dom Sierot.
Oczywi艣cie, wyb贸r jest szalenie ci臋偶ki, bo ostatecznie alternatyw膮 jest wychowanie do konformizmu. Niestety, je偶eli celem szko艂y mia艂oby by膰 przystosowanie absolwent贸w do funkcjonowania w spo艂ecze艅stwie, to fundamentalnym jest pytanie natury moralnej: czy uwa偶amy, 偶e porz膮dek spo艂eczny, w kt贸rym 偶yjemy, jest wystarczaj膮co dobry? Je艣li bowiem stwierdzimy, 偶e istniej膮 w 艣wiecie pewne elementy, wobec kt贸rych jaki艣 rodzaj niezgody jest po偶膮dany, to powinni艣my chroni膰 ludzi, kt贸rzy by si臋 na tak膮 niezgod臋 decydowali. Wa偶ne, 偶eby wiedzieli, dlaczego si臋 na ni膮 decyduj膮 i w jaki spos贸b mog膮 j膮 realizowa膰 w swoim 偶yciu. Nie b臋d臋 zreszt膮 szczeg贸lnie zawiedziony, je偶eli niekt贸rzy uczniowie wybior膮 konformizm. Byleby zrobili to 艣wiadomie. Byleby wiedzieli, jak ta decyzja ma si臋 do ca艂ego ich 艣wiatopogl膮du.
I w艂a艣nie dlatego za艂o偶yli艣my nasze liceum. Bo wierzymy, 偶e wiedza u艂atwia nam wszystko to, o czym do tej pory m贸wili艣my. 呕e ostatecznie po to czytamy ksi膮偶ki, 偶eby je autentycznie prze偶ywa膰 i odnosi膰 ich tre艣膰 do w艂asnego 偶ycia.
 
Przekazywanie wiedzy ma wi臋c r贸wnie偶 funkcj臋 wychowawcz膮.
Dok艂adnie tak. Chcemy, by wiedza by艂a dla naszych uczni贸w materia艂em do refleksji nad sob膮 i nad 艣wiatem. By z lektur膮 ka偶dej kolejnej ksi膮偶ki stawali si臋 bogatsi i lepsi w sensie spo艂ecznym.
W tym miejscu pojawia si臋 temat naszego totalnego oporu wobec komercjalizacji wiedzy. Je艣li nauka ma s艂u偶y膰 wy艂膮cznie do zdawania egzamin贸w i zdobywania certyfikat贸w, to nie ma ona absolutnie 偶adnego sensu. Zreszt膮, m贸wi膮c g贸rnolotnie, uwa偶am to za jedn膮 z najgorszych zbrodni, jakie system o艣wiatowy w Polsce wyrz膮dza m艂odym ludziom. Nie tylko nie wprowadza ich w kultur臋, lecz tak偶e dosy膰 skutecznie od tej kultury odcina. Przepraszam, ale je艣li dziewi臋tnastoletni ludzie na maturze z polskiego maj膮 za zadanie napisa膰 por贸wnanie Zosi i Telimeny, to znaczy, 偶e ta literatura s艂u偶y w szkole wy艂膮cznie do tego, 偶eby j膮 sprzeda膰 w taniej, banalnej i zestandaryzowanej formie egzaminacyjnej. Krzywda polega na tym, 偶e ten tekst, raz sprowadzony do takiej roli, nigdy ju偶 nie odegra w ich 偶yciu innej.
 
Piotr Laskowski – historyk i filozof, adiunkt w Zak艂adzie Filozofii i Bioetyki UJ CM. Jest wsp贸艂tw贸rc膮 i pierwszym dyrektorem Wielokulturowego Liceum Humanistycznego w Warszawie, by艂ym wyk艂adowc膮 Uniwersytetu Powszechnego w Teremiskach, autorem publikacji po艣wi臋conych edukacji i pedagogice.
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij