Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Gada┼é ekspert do obrazu

Wielka Pi─ůtka Kaczy┼äskiego wzi─Ö┼éa si─Ö z marketingu politycznego, a dopiero potem zosta┼éa dopasowana do rzeczywisto┼Ťci. Dlatego je┼Ťli odpowiada na realne potrzeby, to raczej przypadkiem i zdecydowanie zbyt wielkim kosztem.

ilustr.: Ada Wawer

ilustr.: Ada Wawer


Grudzie┼ä 2017 roku. Fundacja Batorego rozpoczyna cykl comiesi─Öcznych debat eksperckich. Pierwszy temat: polityka spo┼éeczna w kontek┼Ťcie programu Rodzina 500+. Demografka prof. Irena Kotowska, specjalistka od mieszkalnictwa dr Irena Herbst, znawczyni polityki spo┼éecznej prof. Stanis┼éawa Golinowska, dr Iga Magda z Instytutu Bada┼ä Strukturalnych z najnowszymi badaniami o wp┼éywie 500+ na decyzje zawodowe kobiet, a tak┼╝e kilkana┼Ťcie innych os├│b. Trwa dyskusja, co rusz ÔÇô po cytowanych danych ÔÇô pada: ÔÇ×…wi─Öc rz─ůdz─ůcy powinni wzi─ů─ç pod uwag─ÖÔÇŽÔÇŁ.
ÔÇô Rz─ůdz─ůcy niekoniecznie s─ů ┼╝ywo zainteresowani nasz─ů opini─ů ÔÇô konstatuje wreszcie po dw├│ch godzinach dr Micha┼é Polakowski. M├│wi to, co od pocz─ůtku my┼Ťl─ů wszyscy. Sala ÔÇô wype┼éniona osobami, kt├│re na polityce spo┼éecznej zjad┼éy z─Öby ÔÇô zaczyna wyrzuca─ç z siebie przyk┼éady odbijania si─Ö od drzwi polityk├│w. Dyskusja ko┼äczy si─Ö konkluzj─ů, ┼╝e wiedz─Ö trzeba przechowa─ç, mo┼╝e kiedy┼Ť nastan─ů dla niej lepsze czasy.
Dwa lata p├│┼║niej redakcja Magazynu Kontakt pyta mnie, czy skomentuj─Ö tak zwan─ů Pi─ůtk─Ö Kaczy┼äskiego: poszerzenie programu 500+ na pierwsze dzieci, trzynast─ů emerytur─Ö, obni┼╝enie koszt├│w pracy, zniesienie PIT do 26. roku ┼╝ycia i przywr├│cenie po┼é─ůcze┼ä autobusowych. Pierwsza my┼Ťl: ÔÇ×NieÔÇŁ. Bo w Polsce do ignorancji wzgl─Ödem danych doszed┼é szereg omert, kt├│re jeszcze szczelniej zamurowa┼éy dane w uniwersyteckich gabinetach. Zasad─ů sta┼éo si─Ö przemilczanie. Z r├│┼╝nej ma┼Ťci powod├│w.
Po latach ignorowania polityki spo┼éecznej program Rodzina 500+ podzieli┼é scen─Ö komentator├│w na bezkrytycznych apologet├│w (bo bliskich PiS), cz─Ö┼Ť─ç lewicy, kt├│ra rzuci┼éa si─Ö na d┼éugo wyczekiwany k─ůsek i z obawy przed zmian─ů kursu daje odp├│r krytyce programu, libera┼é├│w, kt├│rzy milcz─ů z musu, czekaj─ůc na lepsze czasy dla wyg┼éaszania swoich dawno przebrzmia┼éych twierdze┼ä, i wszystkich innych, kt├│rzy musz─ů prze┼ékn─ů─ç t─Ö ┼╝ab─Ö po cichu: popieraj─ůcych program, ale dostrzegaj─ůcych jego bardzo powa┼╝ne wady.
Uczciwie b─Ödzie wi─Öc zacz─ů─ç od koniecznej deklaracji, tak aby czytelnik i czytelniczka nie mieli w─ůtpliwo┼Ťci co do intencji: jestem zwolenniczk─ů programu Rodzina 500+ oraz innych socjalnych wynalazk├│w, kt├│re w ostatnich trzech latach ÔÇô nareszcie! ÔÇô przyw─Ödrowa┼éy z Zachodu do Polski. Poni┼╝sza krytyka nie jest pe┼ézaj─ůc─ů pr├│b─ů zniesienia programu metod─ů salami, a ch─Öci─ů, aby polityki opiera┼éy si─Ö na danych i wiedzy. Bo wiemy ju┼╝ ÔÇô pi razy oko ÔÇô co si─Ö sprawdzi┼éo i gdzie.
To w┼éa┼Ťnie totalna pogarda dla ┼éatwo dost─Öpnej wiedzy jest dojmuj─ůcym i najwa┼╝niejszym problemem, kt├│ry trawi Pi─ůtk─Ö Kaczy┼äskiego. O ile poprzednicy PiS opierali swoje dzia┼éania na lu┼║nych tezach wynikaj─ůcych z ich liberalnego spojrzenia na rzeczywisto┼Ť─ç, przez co zamiast wiedzy i danych rz─ůdzi┼é neoliberalny ┼Ťwiatopogl─ůd, o tyle dzi┼Ť rz─ůdzi dora┼║ny interes partii doprawiony nutk─ů ideologii narodowo-katolickiej.
┼╗e program Rodzina 500+ i inne sztandarowe obietnice PiS nie s─ů odpowiedzi─ů na zdiagnozowane problemy, doskonale wida─ç by┼éo ju┼╝ w 2015 roku: kiedy Beata Szyd┼éo pl─ůta┼éa si─Ö w zeznaniach, na kt├│re dziecko przys┼éugiwa─ç b─Ödzie dodatek. Sta┼éo si─Ö jasne: nikt jeszcze nie usiad┼é i tego nie policzy┼é. Dlatego nie mo┼╝e by─ç mowy o wyznaczeniu cel├│w opartych na analizie potrzeb. Sk─ůd w takim razie wzi─Ö┼éo si─Ö akurat 500 z┼éotych? Mo┼╝na domniemywa─ç, ┼╝e 400 brzmia┼éoby mniej atrakcyjnie. Wi─Öc wzi─Öto okr─ůg┼ée 500 z┼éotych, a potem zacz─Öto dopasowywa─ç je do reali├│w ÔÇô jak w dzieci─Öcej zabawce, dzi─Öki kt├│rej dzieci ucz─ů si─Ö kszta┼ét├│w. Kwadrat maj─ů umie┼Ťci─ç w kwadratowym otworze, tr├│jk─ůt ÔÇô w tr├│jk─ůtnym. PiS program pocz─ů┼é wpycha─ç w otw├│r demograficzny. Gdyby pos┼éuchano badaczek obecnych w Batorym, wiedziano by, ┼╝e w ┼╝adnym kraju transfery liczby urodze┼ä nie zwi─Ökszy┼éy. Na szcz─Ö┼Ťcie program sprawdzi┼é si─Ö jako reduktor ub├│stwa. Nic dziwnego: kiedy ponad dwadzie┼Ťcia miliard├│w z┼éotych przekazano kilku milionom rodzin, musia┼éo trafi─ç i na biedniejsze. Ale je┼Ťli program mia┼é tylko redukowa─ç ub├│stwo, jest jednym z dro┼╝szych projekt├│w, jakie mo┼╝na sobie wyobrazi─ç.
Mimo braku jasnych za┼éo┼╝e┼ä, u┼éa┼äskiego wykonania i rytualnych napomina┼ä ekspert├│w o zasadzie ÔÇ×z┼éot├│wka za z┼éot├│wk─ÖÔÇŁ, dzi─Öki kt├│rej ze ┼Ťwiadczenia mog┼éyby korzysta─ç osoby ubogie, ale wyrzucone poza program, resort rodziny nie zmieni┼é go ani o jot─Ö. A ministra Rafalska przez trzy kolejne lata zaj─Öta by┼éa wy┼é─ůcznie dokr─Öcaniem ┼Ťrubek tak, aby samodzielni rodzice nie wy┼éudzali ┼Ťwiadczenia.
A┼╝ potem nagle ÔÇô trach! ÔÇô w roku wyborczym spad┼éa na ni─ů Pi─ůtka Kaczy┼äskiego: gigantyczne ┼Ťrodki na poszerzenie programu o pierwsze dzieci. Zmiana nie wyp┼éyn─Ö┼éa wi─Öc z ministerstwa, kt├│re ÔÇô jak by sobie mo┼╝na ┼╝yczy─ç ÔÇô maj─ůc dobry przegl─ůd pola, dostrzeg┼éo potrzeb─Ö, skonstruowa┼éo za┼éo┼╝enia i podsun─Ö┼éo partii rozwi─ůzanie. Ministerstwo zn├│w zosta┼éo zaledwie dysponentem ┼Ťrodk├│w: rodzajem okienka w kasie banku, kt├│re wyp┼éaca zgodnie z dyspozycj─ů. Podobnie jak ministr─Ö Rafalsk─ů ÔÇô sk─ůdin─ůd znaj─ůc─ů si─Ö na rzeczy ÔÇô potraktowano ministr─Ö finans├│w Czerwi┼äsk─ů, na kt├│r─ů wiadomo┼Ť─ç o Pi─ůtce Kaczy┼äskiego spa┼Ť─ç mia┼éa na dob─Ö przed jej og┼éoszeniem.
Ministerstwu nie dano te┼╝ szansy na ca┼éo┼Ťciowy przegl─ůd polityki spo┼éecznej i przebudowanie jej w taki spos├│b, aby 500+ sta┼éo si─Ö elementem systemu, a nie przy┼éatanym do niego programem. I to mimo ┼╝e 500+ jest postawieniem wszystkiego na jedn─ů kart─Ö: z danych Eurostatu za 2017 rok wynika, ┼╝e przeznaczaj─ůc na wsparcie rodzin i dzieci 2,7 procent PKB, jeste┼Ťmy w europejskiej czo┼é├│wce i grubo ponad europejsk─ů ┼Ťredni─ů (1,7 procent PKB). Inne obszary polityki spo┼éecznej ÔÇô wsparcie os├│b z niepe┼énosprawno┼Ťciami, aktywizacja zawodowa p├│┼émilionowego bezrobocia strukturalnego czy ┼Ťwiadczenia dla os├│b starszych ÔÇô znajduj─ů si─Ö poni┼╝ej ┼Ťredniej.
Ale zaraz, przecie┼╝ ÔÇô dzi─Öki Pi─ůtce Kaczy┼äskiego ÔÇô emeryci ju┼╝ wkr├│tce otrzymaj─ů trzynast─ů emerytur─Ö, zatem wzro┼Ťnie procent PKB na ┼Ťwiadczenia dla senior├│w? Problem w tym, ┼╝e program, cho─ç efektowny, znowu nie b─Ödzie efektywny.
PiS za emerytury zabra┼é si─Ö od ogona: obni┼╝aj─ůc wiek emerytalny o dwa lata dla m─Ö┼╝czyzn i siedem lat dla kobiet. Cho─ç na trudnym polskim rynku pracy taki krok wydawa┼é si─Ö zrozumia┼éy, zignorowano to, ┼╝e polski system emerytalny jest systemem kapita┼éowym ÔÇô kr├│tsza praca kobiet oznacza wi─Öc znacznie ni┼╝sz─ů emerytur─Ö. W─ůtpliwy przywilej dla kobiet oznacza bied─Ö na staro┼Ť─ç.
Trzynasta emerytura za┼Ť nie rozwi─ů┼╝e ┼╝adnych problem├│w systemu emerytalnego. Nie zasypie przepa┼Ťci mi─Ödzy przeci─Ötnymi 2711 z┼é ÔÇ×m─ÖskiejÔÇŁ emerytury i jedynie 1681 z┼é emerytury ÔÇ×kobiecejÔÇŁ, bo (zn├│w niczym w programie 500+) wszyscy otrzymaj─ů r├│wne ┼Ťrodki: r├│wnowarto┼Ť─ç emerytury minimalnej, 1030 z┼é.
Zamiast dokona─ç przegl─ůdu systemu i zreformowa─ç go tak, aby ludzie nie przepadali przez systemowe sito ÔÇô cho─çby poprzez rozwa┼╝enie pomys┼éu emerytur obywatelskich ÔÇô Pi─ůtka Kaczy┼äskiego zn├│w zak┼éada przepalenie gigantycznych ┼Ťrodk├│w, mi─Ödzy innymi przez trzynastki dla najlepiej uposa┼╝onych emeryt├│w, kt├│rzy dodatkowego przelewu nawet nie zauwa┼╝─ů.
Ba. Ministerstwo chce rozwi─ůza─ç problem os├│b, kt├│re nie wypracowa┼éy emerytury minimalnej, podwajaj─ůc ich ┼Ťwiadczenia. Najni┼╝sza przyznana do tej pory emerytura wynosi 48 groszy. Dzi─Öki Pi─ůtce Kaczy┼äskiego starsza osoba gdzie┼Ť w Polsce otrzyma groszy 96.
Kaczy┼äski daje wi─Öc nam kolejny niezwykle kosztowny plaster, kt├│rym usi┼éuje zatamowa─ç krwotok systemu emerytalnego. I milczy: w sprawie emerytur os├│b na umowach cywilnoprawnych albo 150 tysi─Öcy fikcyjnie samozatrudnionych, kt├│rzy korzystaj─ů z ulg do ZUS. Mimo ┼╝e eksperci dok┼éadnie wskazuj─ů palcem kolejne dziury w systemie.
Pow├│d tego stanu rzeczy jest prosty: Pi─ůtka Kaczy┼äskiego wzi─Ö┼éa si─Ö z marketingu politycznego, a dopiero potem szukano cel├│w, jakie ma realizowa─ç. To dlatego pr├│┼╝no w Pi─ůtce Kaczy┼äskiego ÔÇô i ca┼éym dotychczasowym dzia┼éaniu Prawa i Sprawiedliwo┼Ťci w obszarze polityki spo┼éecznej ÔÇô dopatrywa─ç si─Ö prawdziwych reform.
Reszta Pi─ůtki Kaczy┼äskiego to koraliki dla wyborc├│w. Cho─ç o przywr├│cenie po┼é─ůcze┼ä PKS ┼Ťrodowiska ekspert├│w transportowych zabiega┼éy od lat, a w programie mia┼éa je mi─Ödzy innymi Partia Razem, dopiero po konwencji Wiosny na Torwarze temat zrobi┼é si─Ö modny. Nie spos├│b tego punktu Pi─ůtki skrytykowa─ç, ale i nie ma powod├│w do wiwat├│w: ju┼╝ w pierwszych dniach po og┼éoszeniu obietnicy przeznaczone na ni─ů ┼Ťrodki skurczy┼éy si─Ö z 1,5 mld z┼é do zaledwie 500 mln z┼é. Pozwoli to na rachityczne dzia┼éania, o prawdziwej odbudowie systemu transportu publicznego mo┼╝emy jednak zapomnie─ç.
Niezrozumia┼ée s─ů za to dwa ostatnie punkty Pi─ůtki: zlikwidowanie PIT do 26. roku ┼╝ycia i obni┼╝enie koszt├│w pracy przez podwy┼╝szenie koszt├│w przychodu. O drugiej propozycji na razie wiemy zbyt ma┼éo, aby m├│c j─ů rzetelnie komentowa─ç. Z kolei pierwszy z pomys┼é├│w ma by─ç zapewne puszczeniem oka do m┼éodszych wyborc├│w, od strony praktycznej jest jednak kontynuacj─ů polityki ulg i wyj─ůtk├│w, a tak┼╝e utwierdzeniem pracodawc├│w w ich niepohamowanej mi┼éo┼Ťci do posiadaj─ůcych legitymacj─Ö studenck─ů pracownik├│w i pracownic przed 26. rokiem ┼╝ycia oraz umacnianiem niech─Öci do zatrudniania os├│b po pi─Ö─çdziesi─ůtce.
Wydaje si─Ö te┼╝, ┼╝e m┼éodym bardziej ni┼╝ czynienie ich ta┼äszymi pracownikami pomog┼éoby uporz─ůdkowanie problemu um├│w ┼Ťmieciowych, nabrzmiewaj─ůcego od niemal dekady. Z bada┼ä wynika, ┼╝e najcz─Ö┼Ťciej pracuj─ů w ten spos├│b najs┼éabsi uczestnicy rynku pracy ÔÇô czyli najm┼éodsi. W sumie 6 procent pracuj─ůcych.
Wreszcie trzeba odnotowa─ç znacz─ůc─ů nieobecn─ů: Mieszkanie Plus. ┼╗e program nie wypali, eksperci wskazywali po pierwszej lekturze pobie┼╝nych za┼éo┼╝e┼ä. Minister budownictwa zarzeka┼é si─Ö jednak, ┼╝e jako┼Ť si─Ö uda. Nie uda┼éo si─Ö. Program, kt├│ry mia┼é szans─Ö wywr├│ci─ç do g├│ry nogami stricte polski, oparty na czterdziestoletnich kredytach rynek mieszkaniowy, gdzie ┼Ťrednie ceny mieszka┼ä w Warszawie przebijaj─ů czasami te w uznawanym za drogi Berlinie; program, kt├│ry mia┼é szans─Ö na trwa┼ée obni┼╝y─ç ceny mieszka┼ä i na dodatek nap─Ödzi─ç gospodark─Ö ÔÇô mo┼╝na ju┼╝ uzna─ç za zako┼äczony.
Czego zabrak┼éo? Pomys┼éu. Autorzy za┼éo┼╝yli, ┼╝e ch─Ötni do wniesienia grunt├│w do programu sami si─Ö znajd─ů. Nie znale┼║li si─Ö. Nie uda┼éo si─Ö przekona─ç ani wojska, ani kolei, ani samorz─ůd├│w. Mieszkanie Plus wymaga┼éo bowiem czego┼Ť wi─Öcej ni┼╝ prostego przepompowania ┼Ťrodk├│w.
Podobnych totalnych pora┼╝ek PiS ma na koncie wi─Öcej: w┼éa┼Ťciwie nieistniej─ůcy program Czyste Powietrze czy ochron─Ö zdrowia w zapa┼Ťci. Wszystkie je ┼é─ůczy jedno: do stworzenia efektywnych program├│w potrzeba prawdziwych ekspert├│w. Albo potrzeba odwagi ÔÇô tam, gdzie nie wystarczy da─ç wszystkim po r├│wno, ale komu┼Ť trzeba co┼Ť zabra─ç. Na przyk┼éad mo┼╝liwo┼Ť─ç zatrudniania na umowach cywilnoprawnych, czy te┼╝ fikcyjnego samozatrudnienia w celu odprowadzania 19 procent podatku w miejsce 32 procent.
Leitmotivem opozycyjnej krytyki PiS-u jest to, ┼╝e jego program kosztuje. Niech kosztuje, byle by┼é dobrze skonstruowany, a nie tylko niezdarnie imitowa┼é systemowe rozwi─ůzania. To, jak ma si─Ö do ca┼éej mapy potrzeb pa┼ästwa, najlepiej podsumowa┼é 26 marca premier Mateusz Morawiecki, m├│wi─ůc, ┼╝e pa┼ästwo nie ma pieni─Ödzy na podwy┼╝ki dla nauczycieli.
Je┼Ťli wierzy─ç premierowi ÔÇô a w tym przypadku┬áakurat mo┼╝na ÔÇô mamy spory problem. Mniejsza, ┼╝e rz─ůd wyda┼é wszystkie ┼Ťrodki na programy zbudowane na marketingu, kt├│re w do┼Ť─ç przypadkowy spos├│b rozwi─ůzuj─ů problemy. Gorzej, ┼╝e analitycy spodziewaj─ů si─Ö spowolnienia gospodarczego: pierwsze symptomy s─ů ju┼╝ dostrzegalne go┼éym okiem. I o ile kryzys nie jest w stanie zabra─ç nam ÔÇô a przynajmniej nie tak pr─Ödko ÔÇô lepszego zdrowia uzyskanego dzi─Öki sprawniejszej opiece zdrowotnej ani czystszego powietrza, a raz zbudowane mieszkania nie znikaj─ů, to inaczej rzecz ma si─Ö z transferami. Je┼Ťli zabraknie na nie pieni─Ödzy.

***

Dobry tekst? Pom├│┼╝ nam pisa─ç wi─Öcej! Dzia┼éalno┼Ť─ç Kontaktu mo┼╝na wspiera─ç finansowo w┬áserwisie┬áPatronite.

Pozosta┼ée teksty z┬ábie┼╝─ůcego numeru dwutygodnika ÔÇ×KontaktÔÇŁ mo┼╝na znale┼║─ç┬átutaj.

***

Polecamy tak┼╝e:

System niedomaga

Nowa szko┼éa, nowe nier├│wno┼Ťci

Ostolski: Nowotworu prywatnie nie wyleczysz

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie - w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej Polityka prywatno┼Ťci zamknij ├Ś