Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Nowa szko艂a, nowe nier贸wno艣ci

Rz膮d PiS zbija polityczny kapita艂 na has艂ach o wyr贸wnywaniu szans i sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej. Jednak jego dzia艂ania na polu edukacyjnym przecz膮 tym ideom.

ilustr.: Weronika Rero艅

ilustr.: Weronika Rero艅


Zacz臋艂o si臋 od sze艣ciolatk贸w. Nieudolnie wprowadzana reforma edukacyjna rz膮d贸w PO-PSL spotka艂a si臋 z siln膮 krytyk膮 rodzic贸w, przede wszystkim tych zwi膮zanych z ruchem Tomasza i Karoliny Elbanowskich 鈥濺atuj Maluchy鈥. Politykom nie uda艂o si臋 przekona膰 spo艂ecze艅stwa, 偶e dzia艂aj膮 w dobrej wierze i na korzy艣膰 dzieci. Do szerszej 艣wiadomo艣ci nie przebi艂o si臋, 偶e to reforma kluczowa dla wyr贸wnywania szans w edukacji 鈥 i 偶e nie chodzi w niej o to, by dzieci jak najszybciej wypycha膰 na rynek pracy. Przekaz rz膮du nie znalaz艂 r贸wnie偶 zrozumienia w艣r贸d polityk贸w PiS, kt贸rzy tu偶 po wygranych wyborach zdecydowali si臋 odwr贸ci膰 ruch poprzednik贸w i przywr贸ci膰 obowi膮zek szkolny dla siedmio-, a nie sze艣ciolatk贸w.
Nie pomog艂y apele do 贸wczesnej premier Beaty Szyd艂o. A przecie偶 Zesp贸艂 Pedagogiki Spo艂ecznej, kt贸ry dzia艂a przy Komitecie Nauk Pedagogicznych Polskiej Akademii Nauk, m贸wi艂 wprost, 偶e wycofanie si臋 z obowi膮zku szkolnego dla sze艣ciolatk贸w to 鈥瀌rastyczne przewinienie wobec polskiego dziecka鈥.
Dlaczego sze艣ciolatki powinny i艣膰 do szk贸艂? Bo wed艂ug pedagog贸w dla dzieci ze 艣rodowisk wiejskich, biednych, o niskim kapitale spo艂ecznym to w艂a艣nie wczesne rozpocz臋cie edukacji jest najlepsz膮 mo偶liwo艣ci膮 wyr贸wnywania聽szans. Pami臋tajmy te偶, 偶e obowi膮zek szkolny dla sze艣ciolatk贸w oznacza艂 r贸wnoczesny obowi膮zek przedszkolny dla pi臋ciolatk贸w.
A cho膰 pewnie trudno w to uwierzy膰, w Europie jedno na czworo dzieci poni偶ej sz贸stego roku 偶ycia jest zagro偶one ub贸stwem lub wykluczeniem spo艂ecznym. To dane Eurydice, agendy Komisji Europejskiej ds. edukacji. W艂a艣nie z tego powodu strategia 鈥濫uropa 2020鈥 zak艂ada, 偶e co najmniej 95 procent europejskich czterolatk贸w powinno uczestniczy膰 w edukacji przedszkolnej. To nie kwestia wiary w zbawienny wp艂yw przedszkoli. Wyniki mi臋dzynarodowych bada艅 umiej臋tno艣ci (mi臋dzy innymi PISA 2012 i PIRLS 2011) wskazuj膮, 偶e dzieci, kt贸re ucz臋szcza艂y w przesz艂o艣ci do przedszkola, lepiej sobie radz膮 z czytaniem i matematyk膮.
Z raportu Eurydice wynika te偶, 偶e wysokiej jako艣ci wczesna edukacja i opieka mog膮 wp艂ywa膰 na zmniejszenie przysz艂ych wydatk贸w publicznych na opiek臋 spo艂eczn膮, zdrowotn膮, a nawet wymiar sprawiedliwo艣ci. Przynosz膮 r贸wnie偶 indywidualne korzy艣ci samym dzieciom, k艂ad膮c podwaliny pod uczenie si臋 przez ca艂e 偶ycie.
Pedagodzy z PAN decyzj臋 PiS podsumowywali w ostrych s艂owach: 鈥濩ofni臋cie ustawy o obowi膮zku szkolnym sze艣ciolatk贸w to niemoralne, cyniczne tworzenie mechanizm贸w wykluczania i marginalizowania m艂odego pokolenia ma艂ych Polak贸w na samym progu drogi 偶yciowej. To budowanie spo艂ecze艅stwa nier贸wno艣ci, bo przecie偶 to wykszta艂cenie okre艣la los cz艂owieka鈥.
Z tego samego powodu specjali艣ci rekomendowali wzmocnienie w Polsce systemu diagnostycznego poradni psychologiczno-pedagogicznych, tak by ka偶de dziecko mog艂o zosta膰 lepiej przygotowane do szko艂y. Tym rz膮d nie zaj膮艂 si臋 jednak r贸wnie ch臋tnie jak cofni臋ciem reformy poprzednik贸w.
Dlaczego nie jeste艣my Finlandi膮
Przyk艂ad mog艂aby nam da膰 Finlandia, na kt贸r膮 ch臋tnie powo艂uje si臋 minister Zalewska, bo tam dopiero siedmiolatki id膮 do szk贸艂. Ale czy to oznacza, 偶e m艂odsze dzieci siedz膮 w domach? Nie. Przez cztery godziny dziennie maj膮 przygotowanie szkolne (za kt贸re rodzice nie p艂ac膮); ucz膮 si臋 pisa膰 i czyta膰. Cho膰 nie jest to obowi膮zkowe, z programu korzysta ponad 95 procent fi艅skich dzieci. A tym, co naprawd臋 wyr贸偶nia tamtejszy system, nie jest start szkolny siedmiolatk贸w, ale na przyk艂ad to, 偶e dla ka偶dego dziecka powstaje osobny plan wczesnej edukacji i opieki. A偶 dwie trzecie dzieci zalicza si臋 do grupy o 鈥瀞pecjalnych potrzebach edukacyjnych鈥, co dotyczy takich trudno艣ci jak dysleksja czy niedos艂uch, ale r贸wnie偶 ponadprzeci臋tnych talent贸w. U nas to sprawa zupe艂nie zaniedbana.
Specjali艣ci sceptycznie podchodz膮 te偶 do likwidacji gimnazj贸w. W czerwcu 2016 roku, og艂aszaj膮c plany reformy, Anna Zalewska m贸wi艂a: 鈥炁粂jemy w kraju, w kt贸rym m贸wimy o wyr贸wnywaniu szans edukacyjnych, a gimnazja, kt贸re mia艂y to zapewni膰, obchodzi艂y ustawy, by si臋 r贸偶nicowa膰. Ka偶de dziecko zas艂uguje na dobr膮 szko艂臋鈥.
Brzmi to wspaniale i nie spos贸b si臋 nie zgodzi膰. Tylko niestety nie wida膰 narz臋dzi, kt贸re mia艂yby zapewni膰 popraw臋.
Kiedy jesieni膮 2016 roku ustawy likwiduj膮ce gimnazja trafi艂y do Sejmu, przeprowadzi艂am wywiady z ekspertami, na kt贸rych raporty w uzasadnieniu reformy powo艂ywa艂a si臋 minister Zalewska. 呕aden z nich nie zaleca艂 likwidacji gimnazj贸w.
Prof. Roman Dolata, specjalista od edukacyjnej warto艣ci dodanej (EWD pokazuje, ile wiedzy przybywa uczniom po poszczeg贸lnych etapach edukacji), nie kry艂 w贸wczas rozczarowania polityk膮 edukacyjn膮 rz膮du. T艂umaczy艂: 鈥濭dy wprowadzano gimnazja, mocno akcentowano nier贸wno艣ci mi臋dzy miastem a wsi膮. I rzeczywi艣cie, w bardzo wielu gminach wiejskich uda艂o si臋 stworzy膰 dobre plac贸wki 鈥 nie藕le wyposa偶one, z nowoczesnymi budynkami i z nauczycielami przynajmniej formalnie nie gorzej wykszta艂conymi ni偶 ci w mie艣cie. Gdy patrzymy na wyniki egzaminu gimnazjalnego, wida膰 te偶, 偶e dystans mi臋dzy wsi膮 a miastem si臋 nie pog艂臋bia, a nawet odrobin臋 si臋 zmniejszy艂鈥. A m贸g艂 si臋 zwi臋kszy膰, bo presja na dobr膮 edukacj臋 w mie艣cie by艂a przez lata silniejsza ni偶 na wsi. W dodatku wyniki na wsi i w ma艂ych miasteczkach w艂a艣ciwie si臋 zr贸wna艂y. Z bada艅 kompetencji pi臋tnastolatk贸w PISA wiemy, 偶e Polsce ubywa艂o tak zwanych funkcjonalnych analfabet贸w, czyli ludzi, kt贸rzy potrafili czyta膰, ale nie do ko艅ca rozumieli, co czytaj膮. A przed reform膮 powo艂uj膮c膮 gimnazja byli艣my pod tym wzgl臋dem jednym z najgorszych pa艅stw w Europie.
Przyjrzyjmy si臋 te偶 innym badaniom. Z analizy dr. Jana Herczy艅skiego i Anety Sobotki wynika, 偶e najwy偶sze wyniki egzamin贸w gimnazjalnych otrzymywano tam, gdzie gimnazjum dzia艂a艂o z liceum. Pami臋tajmy jednak, 偶e zazwyczaj nie by艂y to gimnazja obwodowe, lecz na przyk艂ad szko艂y dwuj臋zyczne, kt贸re przeprowadza艂y dodatkowe, selekcyjne testy. Za to najwy偶sz膮 EWD uzyskiwa艂y zintegrowane zespo艂y 鈥瀏imnazjum plus podstaw贸wka鈥, gdzie przez dziewi臋膰 lat uczy艂y si臋 te same dzieci. To z tej cz臋艣ci MEN wyci膮gn臋艂o wniosek: 鈥瀙o co komu gimnazja鈥. Ale jak zauwa偶a艂 prof. Dolata: 鈥濳a偶da szko艂a dzia艂a w konkretnym 艣rodowisku i mo偶e poza ustrojem s膮 jeszcze specyficzne lokalne czynniki, kt贸re sprawiaj膮, 偶e jest efektywna. A po drugie, zgoda 鈥 jednolita dziewi臋cioletnia szko艂a jest dobrym modelem ustrojowym, dzia艂a r贸wnie偶 w krajach skandynawskich. Ale dziewi臋cioletnia, a nie o艣mioletnia, jak proponuje rz膮d鈥.
O艣mioklasowa podstaw贸wka, kt贸r膮 przywr贸ci艂 PiS, nie zrobi wi臋c z nas drugiej Finlandii.
Rz膮d, kt贸ry uwa偶a, 偶e sze艣ciolatki s膮 za ma艂e, by i艣膰 do szko艂y, r贸wnocze艣nie nie widzi problemu w obni偶eniu wieku, w jakim nastolatki podejmuj膮 decyzje determinuj膮ce ich przysz艂o艣膰, czyli wybieraj膮 szko艂臋 艣redni膮. B臋d膮 to teraz robi膰 po o艣miu, a nie dziewi臋ciu latach edukacji. Co wi臋cej, ci, kt贸rzy wybior膮 szko艂y bran偶owe, strac膮 rok nauki. Przed reform膮 sp臋dzali w szko艂ach dwana艣cie lat (w tym dziewi臋膰 w edukacji og贸lnej), teraz b臋dzie to jedena艣cie (osiem w edukacji og贸lnej). A ten rok to bardzo wiele. Dr Maciej Jakubowski m贸wi艂 o kszta艂ceniu og贸lnym: 鈥濲e艣li dajemy je ludziom na przyk艂ad w szko艂ach zawodowych, to oni si艂膮 rzeczy b臋d膮 lepiej czyta膰, zna膰 matematyk臋. B臋d膮 lepiej my艣le膰 i zwi臋kszy si臋 ich otwarto艣膰 na now膮 wiedz臋. Bo pytanie powinno by膰 takie: jakich kompetencji uczniowie potrzebuj膮 dzi艣 i jakich b臋d膮 potrzebowa膰 za dwadzie艣cia lat? Mnie naprawd臋 trudno przekona膰, 偶e kompetencje zawodowe s膮 kluczem 鈥 one mo偶e s膮 kluczowe dla pracodawc贸w, kt贸rzy teraz potrzebuj膮 konkretnych pracownik贸w, ale za pi臋膰 lat ten zaw贸d, do kt贸rego uczymy, mo偶e w og贸le znikn膮膰鈥.
Gra o dobr膮 edukacj臋
Podzia艂 na podstaw贸wki i gimnazja sprawia艂, 偶e du偶a cz臋艣膰 rodzic贸w odracza艂a 鈥瀏r臋 o dobr膮 edukacj臋鈥 w艂a艣nie do etapu gimnazjum. Istnieje obawa, 偶e obecnie przeniesie si臋 to na podstaw贸wki.
Tak, wielkomiejskie gimnazja segregowa艂y uczni贸w. Ale r贸wnocze艣nie istnienie dobrych publicznych plac贸wek gimnazjalnych (na przyk艂ad dwuj臋zycznych czy tworzonych przy uczelniach) sprawia艂o, 偶e uzdolnione dzieci mia艂y szans臋 na bezp艂atn膮 edukacj臋 na wysokim poziomie. Dotyczy艂o to r贸wnie偶 os贸b pochodz膮cych z tych grup spo艂ecznych, kt贸re znajduj膮 si臋 w trudnej sytuacji. Dzieci mog艂y uczy膰 si臋 j臋zyk贸w i korzysta膰 z uczelnianych laboratori贸w, p艂ac膮c tylko 鈥 lub a偶 鈥 zaanga偶owaniem i ci臋偶k膮 prac膮. Teraz wiele z tych mo偶liwo艣ci dost臋pnych b臋dzie tylko dla tych, kt贸rzy b臋d膮 w stanie za to zap艂aci膰.
W zesz艂ym roku szkolnym w niepublicznych szko艂ach podstawowych i gimnazjach uczy艂o si臋 ju偶 161 tysi臋cy dzieci 鈥 to wzrost a偶 o 10 procent. Ucieczk臋 z publicznej o艣wiaty, cz臋sto motywowan膮 chaosem, kt贸ry w szko艂ach wprowadzi艂a reforma Zalewskiej, najlepiej by艂o wida膰 w du偶ych miastach. W Warszawie nauk臋 w niepublicznych szko艂ach rozpocz臋艂o a偶 o 1,5 tysi膮ca dzieci wi臋cej ni偶 przed rokiem 鈥 taki skok nie mia艂 miejsca od lat (rok wcze艣niej przyrost by艂 niemal cztery razy mniejszy). P贸艂tora tysi膮ca uczni贸w zyska艂y te偶 niepubliczne szko艂y we Wroc艂awiu. W Szczecinie takich os贸b przyby艂o blisko 200, w Poznaniu 鈥 450, w Bia艂ymstoku 鈥 500, w Gda艅sku 鈥 800, a w Lublinie 鈥 1300.
Nie dziwi臋 si臋, 偶e uciekaj膮. Rodzice wierz膮, 偶e tam ich dzieci dostan膮 lepsze wsparcie, a to jest im potrzebne. Jak pokazuje raport Rzecznika Praw Dziecka, po reformie w fatalnej sytuacji znale藕li si臋 si贸dmoklasi艣ci. 80 procent badanych uczni贸w twierdzi, 偶e s膮 nadmiernie obci膮偶eni prac膮. W szko艂ach do艣wiadczaj膮 pora偶ek, przem臋czenia, wypalenia. Najcz臋艣ciej towarzysz膮c膮 im emocj膮 jest oboj臋tno艣膰.
I jeszcze inna sprawa, tylko pozornie drobna. Jedna trzecia rodzic贸w, kt贸rych dzieci ucz臋szczaj膮 do si贸dmej klasy, deklaruje, 偶e ich podopieczni nie s膮 w stanie samodzielnie poradzi膰 sobie z zadaniami domowymi. Potrzebuj膮 wi臋c pomocy, ale rodziny o mniejszym kapitale 鈥 kulturowym czy finansowym 鈥 nie mog膮 jej udzieli膰. Zadania domowe (si贸dmoklasi艣ci po艣wi臋caj膮 na nie 艣rednio trzy godziny ka偶dego dnia) b臋d膮 wi臋c tylko pog艂臋bia膰 nier贸wno艣ci.
Jak zauwa偶a艂 prof. Zbigniew Sawi艅ski, nier贸wno艣ci 鈥瀙rzenosz膮 si臋 na coraz wy偶sze poziomy zamo偶no艣ci spo艂ecze艅stwa鈥. Profesor m贸wi艂 mi ju偶 w 2016 roku: 鈥濿 latach聽90. czym艣 r贸偶nicuj膮cym by艂 dost臋p do komputera, p贸藕niej 鈥 do internetu. Dzi艣 to ma mniejsze znaczenie鈥. I dodawa艂: 鈥瀂a to jest ca艂y szereg innych czynnik贸w r贸偶nicuj膮cych, na przyk艂ad wyjazdy na zagraniczne wakacje. Mieszka艅cy wsi rzadziej z nich korzystaj膮, niekoniecznie ze wzgl臋d贸w finansowych, ale z powodu nawyk贸w. Taki wyjazd mo偶e inspirowa膰, u艂atwia膰 przyswajanie szkolnych tre艣ci. Jest wiele danych, kt贸re wskazuj膮, 偶e po wakacjach poziom umiej臋tno艣ci u cz臋艣ci m艂odzie偶y wzrasta w艂a艣nie z tego powodu鈥.
Najtrudniejsza jest likwidacja tych op贸藕nie艅 szkolnych, kt贸re maj膮 藕r贸d艂a w warunkach 偶ycia. Je艣li wi臋c w kwestii wyr贸wnywania szans mo偶na PiS za co艣 chwali膰, to nie za program edukacyjny, a za rozwi膮zania socjalne, czyli 500 plus. Z analiz Banku 艢wiatowego i Europejskiej Sieci Przeciwdzia艂ania Ub贸stwu wynika, 偶e w ubieg艂ym roku nawet o 64 procent mog艂a zmniejszy膰 si臋 liczba dzieci dotkni臋tych ub贸stwem relatywnym (rozumianym jako sytuacja, w kt贸rej wydatki domowe s膮 ni偶sze ni偶 po艂owa 艣rednich wydatk贸w domowych w danym kraju). A偶 o 94 procent m贸g艂 natomiast spa艣膰 zasi臋g ub贸stwa skrajnego (czyli takiego poziomu dochod贸w na cz艂onka rodziny, kt贸ry zagra偶a 偶yciu i zdrowiu).
Niestety jednak 500 plus nie naprawi systemu szkolnictwa. M艂odzi ludzie, kt贸rzy unikn膮 ub贸stwa w dzieci艅stwie, z powodu edukacyjnych nier贸wno艣ci nadal b臋d膮 zmaga膰 si臋 z przeszkodami u progu doros艂ego 偶ycia.
***
Pozosta艂e teksty z bie偶膮cego numeru dwutygodnika 鈥濳ontakt鈥 mo偶na znale藕膰聽tutaj.
***
Polecamy tak偶e:

Szkudlarek: Antyspo艂eczna reforma

Niepokoj膮cy kryzys systemu totalnego

Dembi艅ska: Inwestowa膰 w nauczycieli

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie - w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej Polityka prywatno艣ci zamknij