Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Fa艂szywi samarytanie

Dzia艂ania MFW mo偶na stre艣ci膰 w kr贸tkim schemacie: najpierw wyszukuje pa艅stwa w kryzysie finansowym, nast臋pnie proponuje im po偶yczk臋 na przyzwoity procent, dzi臋ki kt贸rej sam MFW zarabia.

ilustr.: Natalia 艁ukasiak

ilustr.: Natalia 艁ukasiak


Niedawne zatrzymanie w Madrycie by艂ego szefa Mi臋dzynarodowego Funduszu Walutowego, Rodrigo Rato, jest idealnym asumptem do przyjrzenia si臋 bli偶ej tej instytucji. Malwersacje finansowe jej by艂ego prezesa to tak naprawd臋 nic w por贸wnaniu do szk贸d, jakie MFW wyrz膮dzi艂 przez lata pa艅stwom we wszystkich rejonach 艣wiata.
Mi臋dzynarodowy Fundusz Walutowy zosta艂 powo艂any do 偶ycia na konferencji w Breton Woods w 1944 roku jako g艂贸wna instytucja mi臋dzynarodowa maj膮ca sta膰 na czele stabilno艣ci powojennego 艂adu gospodarczego. Jej powstanie postulowa艂 sam John Maynard Keynes, co z perspektywy czasu wydaje si臋 paradoksem, gdy偶 obecnie MFW promuje idee zupe艂nie antykeynesowskie. Prze艂omowym okresem dla funduszu by艂y lata 80., czyli czas wolnorynkowej rewolucji Reagana i Thatcher, podczas kt贸rych pojawi艂 si臋 s艂ynny konsensus waszyngto艅ski, obecnie fundament dzia艂a艅, jakie MFW proponuje krajom, w kt贸rych 鈥瀞tabilizuje鈥 sytuacj臋 finansow膮. Konsensus postuluje stosowanie zasad leseferyzmu gospodarczego, kt贸re rzekomo maj膮 przynosi膰 pozytywne efekty w ka偶dych warunkach i dla wszystkich pa艅stw, a w szczeg贸lno艣ci dla tych przechodz膮cych kryzys. Zestaw zalecanych przez niego recept zawiera w sobie mi臋dzy innymi utrzymywanie dyscypliny finansowej, a najlepiej zerowego deficytu bud偶etowego nawet w czasach recesji, obni偶anie podatk贸w, liberalizacj臋 rynk贸w wewn臋trznych (w tym kapita艂owych), otwieranie si臋 na wolny handel oraz prywatyzacj臋 przedsi臋biorstw publicznych i innych podmiot贸w wykonuj膮cych zadania publiczne.
Ameryka艅ski fundusz walutowy
Od momentu wej艣cia w 偶ycie konsensus sta艂 si臋 偶elaznym kanonem polityki gospodarczej, kt贸r膮 staraj膮 si臋 upowszechnia膰 na ca艂ym 艣wiecie Stany Zjednoczone oraz MFW, kt贸ry sta艂 si臋 ekonomicznym ramieniem anglosaskiego soft power. Co ciekawe Stany same dosy膰 wybi贸rczo przestrzegaj膮 zalece艅 konsensusu, szczeg贸lnie w kwestii deficytu bud偶etowego, bardzo wysokiego w USA, oraz w pewnej mierze wolnego handlu, na kt贸ry Amerykanie otwieraj膮 si臋 g艂贸wnie w tych obszarach, kt贸re s膮 dla nich op艂acalne. MFW jest wi臋c w pewnej mierze instrumentem prowadzenia polityki zagranicznej w obszarze gospodarki przez USA. Bud偶et MFW powstaje ze sk艂adek pa艅stw cz艂onkowskich, kt贸re otrzymuj膮 liczb臋 g艂os贸w odpowiadaj膮c膮 wielko艣ci ich wp艂at. Obecnie USA maj膮 ich niemal 17 procent, co sprawia, 偶e s膮 absolutnie najwi臋ksza si艂膮 w tej instytucji. Kolejna Japonia ma ledwie oko艂o 6 procent. Bardzo du偶e rozdrobnienie pozosta艂ej stawki (w sumie jest a偶 ponad 180 pa艅stw) powoduje, 偶e USA jako jedyne mog膮 samodzielnie blokowa膰 niewygodne dla nich decyzje podejmowane na forum MFW, gdy偶 do najwa偶niejszych rozstrzygni臋膰 wymagana jest wi臋kszo艣膰鈥 85-procentowa. Czyli bez zgody 17 procent ameryka艅skich g艂os贸w nic nie mo偶e przej艣膰. Efektem tej sytuacji jest zwasalizowanie MFW, kt贸rego obecne dzia艂ania s膮 wyj膮tkowo na r臋k臋 Stan贸w Zjednoczonych oraz innych pa艅stw i korporacji dysponuj膮cych silnym kapita艂em. Otwieranie gospodarek na wolny handel oraz liberalizacja rynk贸w, kt贸re de facto wymusza MFW, wykorzystuj膮c ci臋偶k膮 sytuacj臋 swoich 鈥瀙acjent贸w鈥, jest zawsze op艂acalna przede wszystkim dla podmiot贸w dysponuj膮cych przewag膮 kapita艂ow膮, kt贸re dzi臋ki tym rozwi膮zaniom mog膮 zupe艂nie swobodnie zacz膮膰 prowadzi膰 biznes w kraju przechodz膮cym 鈥瀔uracj臋鈥, pozbywaj膮c si臋 wcze艣niej niewygodnych hamulc贸w chroni膮cych miejscow膮 ludno艣膰.
Trzeba pami臋ta膰, 偶e ju偶 sama podstawowa dzia艂alno艣膰 MFW jest w sumie nie najgorszym biznesem. MFW powszechnie uchodzi niemal za filantropa, kt贸ry 艂askawie funduje swoim kuracjuszom 鈥瀙akiety pomocowe鈥, tymczasem s膮 one zwyk艂ymi po偶yczkami, gwarantuj膮cymi wcale nie najni偶sz膮 stop臋 zwrotu, kt贸ra wynosi z regu艂y mi臋dzy 4 a 6 procent, a wi臋c cz臋sto kszta艂tuje si臋 niewiele poni偶ej poziomu po偶yczek komercyjnych. Faktem jest, 偶e po偶yczki te s膮 udzielane krajom, kt贸rym najcz臋艣ciej ju偶 nikt inny po偶ycza膰 nie chce, jednak z regu艂y 鈥瀙acjenci鈥 MFW sp艂acaj膮 swoje d艂ugi wobec funduszu ca艂kiem sumiennie. W efekcie 鈥瀙omaganie鈥 krajom w kryzysie jest dla funduszu biznesem nie bardzo ryzykownym i ca艂kiem op艂acalnym. Jednak i tak przynosz膮c膮 najwi臋ksze zyski g艂贸wnym sponsorom MFW dzia艂alno艣ci膮 jest upowszechnianie leseferystycznej wersji kapitalizmu we wszystkich rejonach 艣wiata, co otwiera w艂a艣cicielom wielkiego kapita艂u mo偶liwo艣ci zarabiania bez por贸wnania wi臋ksze ni偶 owe 4-6 procent. Niestety kraje, do kt贸rych fa艂szywi Samarytanie z MFW rzekomo wyci膮gaj膮 pomocn膮 d艂o艅, dzia艂ania te doprowadzaj膮 cz臋sto do ruiny.
鈥瀂bawienne鈥 reformy
Najgorsze rezultaty ze wszystkich zalece艅 serwowanych przez MFW przynosi polityka oszcz臋dno艣ci, kt贸ra, cho膰 skuteczna w czasach prosperity, w czasie kryzysu mo偶e by膰 zab贸jcza. Tymczasem fundusz zaleca radykaln膮 dyscyplin臋 bud偶etow膮 w艂a艣nie krajom w kryzysie. Argentyna w po艂owie lat 90. popad艂a w k艂opoty gospodarcze, w zwi膮zku z czym trafi艂a pod kuratel臋 MFW, kt贸ry w zamian za po偶yczk臋 40 miliard贸w dolar贸w zaleci艂 jej polityk臋 zerowego deficytu. By艂o to tym bardziej absurdalne, 偶e w tym czasie akurat d艂ug publiczny nie by艂 problemem dla Argentyny 鈥 w 1998 roku wynosi艂 on 33 procent PKB, a deficyt sektora finans贸w publicznych 1,4 procent PKB. O takich wska藕nikach wi臋kszo艣膰 kraj贸w Europy obecnie wr臋cz marzy 鈥 z takimi danymi bud偶etowymi Argentyna by艂aby dzi艣 uwa偶ana w UE za prymusa. Tymczasem MFW nakaza艂 jej zacisn膮膰 pasa, nie wiadomo na jakiej podstawie uwa偶aj膮c, 偶e nie b臋dzie to mia艂o wp艂ywu na rozw贸j gospodarczy. Dzia艂ania te jednak b艂yskawicznie zdusi艂y wzrost, a rezultaty strategii MFW wobec Argentyny by艂y wr臋cz spektakularne. PKB jeszcze w 2000 roku spad艂 o 0,8 procent, jednak ju偶 w 2001 o 4,5 procent, a w 2002 a偶 o 15 procent. Wraz z za艂amaniem PKB si艂膮 rzeczy musia艂 wzrosn膮膰 d艂ug, liczony w stosunku do PKB. Poza tym recesja, w kt贸r膮 wpad艂a Argentyna, doprowadzi艂a do spadku dochod贸w bud偶etowych (wp艂ywy podatkowe spad艂y o 30 procent), co jeszcze bardziej wzmog艂o problemy kraju. 鈥濪zi臋ki鈥 kuracji zerowego deficytu, kt贸r膮 zaserwowa艂o MFW, d艂ug Argentyny poszybowa艂 do poziomu 98% PKB w 2002 roku, a deficyt do 3,3 procent. Inaczej m贸wi膮c, w zaledwie 3 lata Argentyna sta艂a si臋 z kraju o niewielkim d艂ugu publicznym krajem bardzo wysoko zad艂u偶onym. Polityka zaciskania pasa doprowadzi艂a tak偶e do dramatycznych konsekwencji spo艂ecznych. Bezrobocie wzros艂o do 20 procent, a 40 procent ludno艣ci trafi艂o poni偶ej minimum egzystencji. W 2002 roku pa艅stwo musia艂o og艂osi膰 upad艂o艣膰, a jego obywatele stracili oszcz臋dno艣ci 偶ycia lokowane w tamtejszych bankach, co sko艅czy艂o si臋 rozruchami, jakich ten dosy膰 spokojny i zamo偶ny kraj nie widzia艂 od lat.
Ca艂a sytuacja wydaje si臋 nam dosy膰 znajoma. Podobne efekty zaciskanie pasa przynios艂o Grecji, kt贸rej 鈥瀙omaga鈥 tak zwana trojka, czyli MFW wraz z EBC i KE. Instytucje te zdecydowa艂y si臋 pom贸c Grecji, gdy偶 ta zacz臋艂a mie膰 spore problemy ze swoim d艂ugiem publicznym, kt贸ry wynosi艂 ponad 120 procent PKB. 鈥濪zi臋ki鈥 tej pomocy d艂ug ten obecnie wynosi 175 procent PKB i raczej nie wida膰 widok贸w na jego spadek. Spadek za to nast膮pi艂 PKB. Jeszcze w latach 2008-2009 recesja w Grecji by艂a umiarkowana 鈥 odpowiednio -0,2 procent PKB i -3,1 procent PKB. Tymczasem w latach 2010-2011, w kt贸rych hula艂a ju偶 w Grecji strategia trojki, wynios艂a ona鈥 -4,9 procent i -7,1 procent. A wi臋c pakiety pomocowe doprowadzi艂y jedynie do drastycznego wzrostu d艂ugu i dramatycznego spadku PKB. A tak偶e do innych konsekwencji, takich jak wzrost bezrobocia do 25 procent czy niemal 40 procent os贸b 偶yj膮cych poni偶ej granicy ub贸stwa. Zaciskanie pasa, kt贸re sumiennie MFW wyegzekwowa艂o od Grecji wraz z instytucjami UE, spowodowa艂o, 偶e Grecy zostali z setkami miliard贸w nowych d艂ug贸w, kt贸re musz膮 odda膰 fa艂szywym Samarytanom wraz z odsetkami, kt贸re s膮 wysoko艣ci por贸wnywalnej z kwot膮 samych po偶yczek. Jak wyliczono, ka偶de 1 euro oszcz臋dno艣ci przynosi艂o Grekom strat臋 PKB wysoko艣ci鈥 1,6 euro.
Nic jednak nie przebije efekt贸w, jakie przynios艂y recepty MFW podczas kryzysu walutowego w Azji, kt贸ry dotkn膮艂 g艂贸wnie Tajlandi臋, Indonezj臋 i Kore臋 Po艂udniow膮. Kraje te do po艂owy lat 90. rozwija艂y si臋 wzorowo, bardzo szybko zwalcza艂y ub贸stwo, a eksperci dos艂ownie jeszcze moment przed za艂amaniem wieszczyli dalsze trwanie wzrostu. Pa艅stwa te by艂y jednak w du偶ej mierze uzale偶nione od inwestycji kapita艂u zagranicznego, kt贸rego w艂a艣ciciele w pewnym momencie zdecydowali si臋 wycofa膰. Odp艂yw kapita艂u by艂 b艂yskawiczny 鈥 tylko w 1997 roku z Tajlandii odp艂yn臋艂y pieni膮dze rz臋du 7,9 procent PKB, a w 1998 r. ju偶 12,3 procent. To doprowadzi艂o do za艂amania si臋 kurs贸w walut 鈥 baht tajlandzki w ci膮gu jednej nocy spad艂 o 25 procent. MFW wkroczy艂o do akcji, zalecaj膮c podwy偶szenie st贸p procentowych oraz ci臋cia wydatk贸w bud偶etowych. Tych dzia艂a艅 rynek walutowy nawet nie zauwa偶y艂 i spadki warto艣ci walut wy偶ej wymienionych pa艅stw post臋powa艂y. W reakcji na to MFW, wbrew swojej statutowej roli stabilizatora finansowego, zacz膮艂 podgrzewa膰 atmosfer臋, oskar偶aj膮c swoich pacjent贸w o nie do艣膰 rzetelne przyjmowanie lek贸w. To doprowadzi艂o wr臋cz do paniki na tamtejszych rynkach i zintensyfikowania ucieczki kapita艂u, przez co za艂amanie b艂yskawicznie rozla艂o si臋 na realn膮 gospodark臋. Bezrobocie skoczy艂o w Korei 4-krotnie, w Indonezji 3-krotnie, a w Tajlandii a偶 10-krotnie. W 1998 roku spadki PKB wynios艂y w Korei Po艂udniowej 6,7 procent, w Indonezji 13 procent, a w Tajlandii 10,8 procent. Dramatycznie zwi臋kszy艂y si臋 te偶 statystyki dotycz膮ce ub贸stwa. Dzia艂ania MFW z tamtego okresu s膮 wci膮偶 pami臋tane przez Azjat贸w do tego stopnia, 偶e 贸wczesne za艂amanie nazywaj膮 po prostu鈥 鈥濬undusz鈥. Wyraz ten sta艂 si臋 synonimem plagi, a w powszechnym odczuciu historia dzieli si臋 na 鈥瀙rzed Funduszem鈥 i 鈥瀙o Funduszu鈥.
Zwyci臋stwo obcego kapita艂u
Tak偶e inne postulaty konsensusu nie wychodz膮 kuracjuszom MFW na dobre. Liberalizacja raczkuj膮cego rynku kapita艂owego doprowadzi艂a w Kenii do masowych upad艂o艣ci bank贸w, kt贸rych w latach 1993-1994 upad艂o 14. W Argentynie doprowadzi艂 do przej臋cia miejscowego sektora przez zagraniczny kapita艂, kt贸ry nast臋pnie zupe艂nie nie mia艂 ochoty po偶ycza膰 pieni臋dzy lokalnym mniejszym firmom, celuj膮c w po偶yczki dla wielkich podmiot贸w, przez co tamtejszy sektor MSP zosta艂 odci臋ty od kapita艂u i wpad艂 w tarapaty. W Boliwii po liberalizacji tamtejszego rynku kapita艂owego pozycj臋 dominuj膮c膮 zdoby艂 jeden z bank贸w zagranicznych, kt贸ry w pewnym momencie postanowi艂 znacznie ograniczy膰 swoj膮 dzia艂alno艣膰 w tym kraju z powodu zwi臋kszenia si臋 niepewno艣ci na 艣wiatowych rynkach. Momentalnie spowodowa艂o to tendencj臋 zni偶kow膮 w gospodarce, w zwi膮zku z za艂amaniem si臋 poda偶y kredytu.
Wy偶szo艣膰 sektora prywatnego nad publicznym to kolejny dogmat wpajany na ca艂ym 艣wiecie przez 鈥濻amarytan鈥 z MFW. I ma on r贸wnie z艂e konsekwencje. W Maroku nie藕le zacz臋艂a si臋 rozwija膰 hodowla drobiu. Pa艅stwowa sp贸艂ka dostarcza艂a przedsi臋biorcom 7-dniowe piskl臋ta, a wi臋c bra艂a na siebie ryzyko wysokiej 艣miertelno艣ci kurczak贸w w pierwszych dniach 偶ycia. MFW stwierdzi艂o kategorycznie, 偶e pa艅stwo nie jest od hodowli drobiu, w zwi膮zku z czym rz膮d Maroko zaprzesta艂 tej dzia艂alno艣ci. Na zwolnione miejsce w istocie wesz艂a firma prywatna, jednak ryzyko 艣miertelno艣ci kurcz膮t by艂o dla niej zbyt wysokie i dosy膰 szybko wycofa艂a si臋 z biznesu. Kolejnych prywatnych ch臋tnych do wspierania hodowc贸w ju偶 nie by艂o, wi臋c obiecuj膮ca ga艂膮藕 gospodarki upad艂a. W Wybrze偶u Ko艣ci S艂oniowej natomiast, zgodnie z zaleceniem MFW, sprywatyzowano pa艅stwowego operatora. Francuzi na tym raczkuj膮cym rynku bardzo szybko zdobyli sobie pozycj臋 monopolisty i zacz臋li dyktowa膰 bardzo wysokie ceny, co doprowadzi艂o mi臋dzy innymi do tego, 偶e na uniwersytetach studenci przestali korzysta膰 z internetu.
Dzia艂ania MFW mo偶na stre艣ci膰 w kr贸tkim schemacie: najpierw wyszukuje pa艅stwa w kryzysie finansowym, nast臋pnie proponuje im po偶yczk臋 na przyzwoity procent, kt贸r膮 dodatkowo obwarowuje wymogami wprowadzania wolnorynkowych reform, dzi臋ki czemu prawdziwi interesariusze funduszu mog膮 prowadzi膰 nieskr臋powany biznes. Kapita艂, kt贸ry reprezentuje MFW, zarabia wi臋c podw贸jnie 鈥 najpierw na odsetkach, potem na swobodnym zagarnianiu zysk贸w z dzia艂alno艣ci finansowej i gospodarczej na zliberalizowanych rynkach. Bliskie stosunki z MFW nie wysz艂y jeszcze na dobre 偶adnemu krajowi. Warto wi臋c pami臋ta膰, 偶e Polska jako jeden z zaledwie trzech kraj贸w na 艣wiecie ma otwart膮 w MFW elastyczn膮 lini臋 kredytow膮, od kt贸rej co rok p艂aci setki milion贸w z艂otych odsetek. Tylko w 2014 roku by艂o to 114 milion贸w dolar贸w. Inaczej m贸wi膮c, co rok p艂acimy MFW setki milion贸w z艂otych za sam膮 mo偶liwo艣膰 wzi臋cia kredytu w ka偶dym momencie. Opr贸cz nas te odsetki od nieistniej膮cego kredytu p艂ac膮 jedynie鈥 Kolumbia i Meksyk. O ile jeszcze w przypadku tych niespokojnych kraj贸w, kt贸rych cz臋艣ci s膮 pod kontrol膮 gang贸w narkotykowych lub opozycyjnych boj贸wek, mo偶na jako艣 zrozumie膰 sensowno艣膰 posiadania takiego zabezpieczenia, to w przypadku Polski ten krok jest zupe艂nie absurdalny. Jeste艣my chyba jedynym krajem 艣wiata, kt贸ry niczym nieprzymuszony ochoczo czeka na okazj臋, by m贸c rozpocz膮膰 ekscytuj膮c膮 wsp贸艂prac臋 z funduszem. Wsp贸艂prac臋, kt贸ra jeszcze 偶adnemu krajowi nie wysz艂a na dobre.
 
 
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij