Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Emerytura wed┼éug SOR ÔÇô jak uspo┼éeczni─ç prywatyzacj─Ö emerytur?

W ci─ůgu kilku najbli┼╝szych dni dowiemy si─Ö, jakie za┼éo┼╝enia przyjmie projekt reformy systemu emerytalnego. Progresywni ekonomi┼Ťci zajmuj─ůcy si─Ö ubezpieczeniami spo┼éecznymi nie mog─ů zn├│w siedzie─ç cicho. Poprzedni─ů dyskusj─Ö zdominowa┼é liberalny duet Rostowski-Balcerowicz ÔÇô jak nie da─ç si─Ö zag┼éuszy─ç i zosta─ç us┼éyszanym?

ilustr.: Klara Jankiewicz

ilustr.: Klara Jankiewicz


Na pocz─ůtek smutna wiadomo┼Ť─ç: jakakolwiek zmiana w systemie emerytalnym po raz kolejny os┼éabi zaufanie pracuj─ůcych Polak├│w i Polek do jego funkcjonowania. Nik┼éa ┼Ťwiadomo┼Ť─ç i powszechne niezrozumienie zasad dzia┼éania instytucji ubezpiecze┼ä spo┼éecznych (ZUS, FUS, PTE, OFE*) zostan─ů pog┼é─Öbione przez przeprowadzenie kolejnego zabiegu ksi─Ögowego. Na czym b─Ödzie on polega┼é? W du┼╝ej mierze na kontynuacji reformy z 2014 roku.
Kiedy w latach 2009ÔÇô2015 Polska zosta┼éa obj─Öta procedur─ů nadmiernego deficytu, istnia┼éa silna presja na zmniejszenie zad┼éu┼╝enia pa┼ästwa (zad┼éu┼╝enie by┼éo skutkiem spadaj─ůcych dochod├│w podatkowych oraz konstrukcji systemu emerytalnego, za kt├│r─ů odpowiada┼é rz─ůd AWS). Ksi─Ögowy zabieg, kt├│rego dokonano w roku 2014, zapisa┼é si─Ö w pami─Öci milion├│w Polak├│w jako ÔÇ×skok na kas─ÖÔÇŁ i ÔÇ×nacjonalizacjaÔÇŁ. Starannie skonstruowana narracja prowadzona przez liberalnych ekonomist├│w, w tym balcerowiczowski FOR, os┼éabi┼éa zaufanie do pa┼ästwowej emerytury.
Zapisy na kontach emerytalnych prowadzonych przez OFE (papiery warto┼Ťciowe) zosta┼éy w 51,5% przekazane do ZUS i umorzone (sprzedane), zmniejszono te┼╝ op┼éaty za zarz─ůdzanie nimi oraz wprowadzono tak zwany suwak bezpiecze┼ästwa. Zarzut nacjonalizacji ┼Ťrodk├│w znajduj─ůcych si─Ö w OFE oparty by┼é na demagogicznym stwierdzeniu, ┼╝e przysz┼ée emerytury spoza systemu ZUS s─ů w 100% prywatne. Sp├│r rozstrzygn─ů┼é Trybuna┼é Konstytucyjny w wyroku z ko┼äca 2015 roku, uznaj─ůc, ┼╝e s─ů to ┼Ťrodki publiczne. Wprowadzenie suwaka polega za┼Ť na stopniowym przenoszeniu pieni─Ödzy z OFE do ZUS na dziesi─Ö─ç lat przed osi─ůgni─Öciem wieku emerytalnego, co ma zapobiec utracie ich warto┼Ťci w przypadku gorszej koniunktury na rynkach finansowych.
Polska gie┼éda po tej ÔÇ×p├│┼énacjonalizacjiÔÇŁ nie cieszy si─Ö ju┼╝ popularno┼Ťci─ů w┼Ťr├│d inwestor├│w, tym bardziej, ┼╝e kr─ů┼╝y nad ni─ů widmo kolejnego takiego zabiegu. W mniemaniu obecnych strateg├│w gospodarczych negatywnie odbija si─Ö to na perspektywie wzrostu gospodarczego kraju, chc─ů wi─Öc raz na zawsze wyja┼Ťni─ç kwesti─Ö w┼éasno┼Ťci i dyspozycyjno┼Ťci ┼Ťrodk├│w w OFE. Zamierzaj─ů powt├│rzy─ç zabieg z 2014 roku, przenosz─ůc jedn─ů czwart─ů ┼Ťrodk├│w do Funduszu Rezerwy Demograficznej (czyli z II do I filaru), a pozosta┼ée trzy czwarte ÔÇ×uwolni─çÔÇŁ, ┬áprzekazuj─ůc je nowym funduszom inwestycyjnym z GPW, kt├│re podlegaj─ů tylko i wy┼é─ůcznie sk┼éadkuj─ůcym, a nie politykom.
Emerytura według SOR
Powt├│rka zabiegu ksi─Ögowego b─Ödzie de facto kolejnym transferem ┼Ťrodk├│w pieni─Ö┼╝nych w czasie. Niebilansuj─ůcy si─Ö w Polsce dzisiejszy system repartycyjny (oparty na zapisie ksi─Ögowym) zostanie uzupe┼éniony oszcz─Ödno┼Ťciami, kt├│re sukcesywnie wyp┼éacane by┼éyby w przysz┼éo┼Ťci w ramach II filaru, czyli OFE (opartego na realnie odk┼éadanych ┼Ťrodkach). Tak zaprojektowany system budzi silne emocje. Jest bowiem odej┼Ťciem od bismarckowskiego (repartycyjnego) modelu, w kt├│rym to obecnie sk┼éadkuj─ůcy wsp├│lnie finansuj─ů bie┼╝─ůce wyp┼éaty emerytur. Po raz kolejny dostajemy sygna┼é z serii ÔÇ×ratuj si─Ö kto mo┼╝eÔÇŁ: emerytury pa┼ästwowej mo┼╝e nie wystarczy─ç dla wszystkich, liczcie na prywatn─ů, kt├│r─ů pomo┼╝emy wam sobie zapewni─ç. Sygna┼é ten jest nieopatrznie rozumiany jako zach─Öta do tego, aby kompletnie wypisa─ç si─Ö z umowy spo┼éecznej, jak─ů jest system emerytalny.
W za┼éo┼╝eniach szykowanej reformy pochwali─ç nale┼╝y inicjatyw─Ö wsparcia budowy oszcz─Ödno┼Ťci d┼éugoterminowych, o czym ekonomi┼Ťci i socjologowie zajmuj─ůcy si─Ö ubezpieczeniami spo┼éecznymi m├│wi─ů w zasadzie od pocz─ůtku transformacji. W ramach 19,52% p┼éacy brutto, kt├│re odk┼éadamy na emerytur─Ö, na II filar ÔÇô czyli OFE (o ile kto┼Ť nie zrezygnowa┼é z funduszu w 2014 roku) ÔÇô przekazujemy dzi┼Ť nieca┼ée 3% p┼éacy brutto, wcze┼Ťniej by┼éo to 7,3%. W III filarze, dobrowolnego oszcz─Ödzania (PPE, IKE lub IKZE), aktywnie odk┼éada na emerytur─Ö mniej ni┼╝ 5% pracuj─ůcych i podwy┼╝szenie w┼éa┼Ťnie tej warto┼Ťci stawiaj─ů sobie za cel Mateusz Morawiecki oraz koordynuj─ůcy prace projektowe prezes PFR, Pawe┼é Borys. Krajowe oszcz─Ödno┼Ťci d┼éugoterminowe ulokowane na polskiej gie┼édzie maj─ů nap─Ödzi─ç wzrost gospodarczy rodzimych przedsi─Öbiorstw.
Gdzie odrodzi si─Ö sp├│r o kszta┼ét reformy? W 2013 roku prof. Leokadia Or─Öziak ostrzega┼éa, ┼╝e OFE pobieraj─ů od lat sowite prowizje (fakt, jedne z najwy┼╝szych na ┼Ťwiecie) za zarz─ůdzanie oszcz─Ödno┼Ťciami pracuj─ůcych i spekuluj─ů przy tym ┼Ťrodkami, kt├│re maj─ů s┼éu┼╝y─ç zabezpieczeniu wyp┼éat dla przysz┼éych emeryt├│w, a kt├│re nie powinny by─ç obci─ů┼╝one ryzykiem utraty ich rynkowej warto┼Ťci na przyk┼éad podczas kryzysu. Jest bardziej ni┼╝ pewne, ┼╝e ten zarzut si─Ö powt├│rzy. Jak zatem zaadresowa─ç polityk─Ö inwestycyjn─ů nowego II i III filaru, aby spe┼éni─ç cele zapisane w SOR (s. 122)┬ái nie zrealizowa─ç wariantu, w kt├│rym to liberalna agenda zn├│w wygrywa z g┼éosem strony spo┼éecznej?
Rozw├│j trzeciego, z zasady dobrowolnego filaru ma by─ç oparty przede wszystkim na pracowniczych programach emerytalnych, czyli PPE, a po projektowanych zmianach ÔÇô na Pracowniczych Planach Kapita┼éowych (PPK). Po reformie to pracodawcy b─Öd─ů wychodzi─ç do swoich pracownik├│w z ofert─ů udzia┼éu w nowym modelu oszcz─Ödzania: po┼éow─Ö sk┼éadki pokryje sam pracownik (dodatkowe 2% p┼éacy brutto), nawet drugie tyle sam pracodawca. To rozwi─ůzanie pozwoli unikn─ů─ç misselingu, to jest┬ásprzeda┼╝y wysoce ryzykownych i d┼éugoterminowych produkt├│w finansowych jako rzekomo bezpiecznych i elastycznych. Samodzielny wyb├│r IKE lub IKZE (pozosta┼éych form III filaru) przez pracownik├│w ko┼äczy┼é si─Ö w Polsce cz─Östo otwieraniem kolejnych polisolokat, opartych na niejasnych instrumentach finansowych. Je┼Ťli to pracodawca b─Ödzie odpowiedzialny za wyb├│r PPK dla swoich pracownik├│w, znaczenie i zaufanie takiego instrumentu b─Ödzie o wiele wy┼╝sze, a przy tym obni┼╝one zostan─ů koszty transakcyjne.
Mo┼╝liwo┼Ťci uspo┼éecznienia┬á
Warto jednak zerwa─ç z liberalnym paradygmatem, ┼╝e to jedynie Gie┼éda Papier├│w Warto┼Ťciowych mo┼╝e pomna┼╝a─ç oszcz─Ödno┼Ťci emeryt├│w. Mamy stosunkowo dobrze rozwini─Öty sektor bank├│w sp├│┼édzielczych (6% sumy ca┼éego sektora bankowego), kt├│ry cieszy si─Ö wysokim zaufaniem spo┼éecznym, w szczeg├│lno┼Ťci w regionach. D┼éugoterminowe zarz─ůdzanie PPK powinno by─ç co prawda oddane najlepiej wykszta┼éconym finansistom, ale warto zdywersyfikowa─ç ryzyko inwestycji i (skromn─ů) cz─Ö┼Ť─ç ┼Ťrodk├│w odda─ç do dyspozycji bankom sp├│┼édzielczym. Osadzenie ich w polityce inwestycyjnej PPK mo┼╝e wzmocni─ç zaufanie ze strony pracownik├│w, w szczeg├│lno┼Ťci poza du┼╝ymi i ┼Ťrednimi o┼Ťrodkami miejskimi, gdzie wyst─Öpuje ni┼╝szy stopie┼ä ubankowienia. Sp├│┼éki nienotowane na GPW (ilo┼Ťciowo wi─Ökszo┼Ť─ç polskich pracodawc├│w) r├│wnie┼╝ b─Öd─ů bardziej zainteresowane oferowaniem PPK swoim pracownikom,┬áje┼Ťli to one stan─ů si─Ö beneficjentami polityki inwestycyjnej instytucji z III filara.
Jak jeszcze bardziej uspo┼éeczni─ç t─Ö reform─Ö? Warto dalej obni┼╝a─ç maksymalne op┼éaty za zarz─ůdzanie OFE (II filar) oraz IKE i IKZE (III filar) ÔÇô pocz─ůtek ich dzia┼éalno┼Ťci w Polsce zapisa┼é si─Ö w pami─Öci sk┼éadkuj─ůcych jako okres czerpania silnej renty pobieranej przez fundusze za rozwijanie dzia┼éalno┼Ťci, cz─Östo poch┼éaniaj─ůcej ca┼éy wypracowany zysk. Na szcz─Ö┼Ťcie dostrzega to┬ásama bran┼╝a i sugeruje obni┼╝enie prowizji w III filarze do 0,6%.
Potrzeba emerytury państwowej
Na ca┼éym ┼Ťwiecie m├│wi si─Ö, ┼╝e najlepszym rozwi─ůzaniem, je┼╝eli chodzi o system emerytalny, jest budowanie go w cz─Ö┼Ťci w oparciu o rynek kapita┼éowy┬áÔÇô Ma┼égorzata Rusewicz, prezes Izby Gospodarczej Towarzystw Emerytalnych
Przedstawiciele sektora finansowego nie stroni─ů od przekonywania spo┼éecze┼ästwa, ┼╝e tylko filar kapita┼éowy jest bezpieczny i wyp┼éaty z niego z czasem b─Öd─ů zast─Öpowa┼éy pa┼ästwow─ů emerytur─Ö. To z gruntu fa┼észywa i oparta na manipulacji narracja ÔÇô zasadniczo wszystkie kraje OECD maj─ů systemy emerytalne bazuj─ůce na emeryturze pa┼ästwowej, dla kt├│rych uzupe┼énienie stanowi─ů odpowiedniki OFE lub PPE/PPK. Jawnym przek┼éamaniem jest ju┼╝ m├│wienie o odchodzeniu od I filaru na rzecz II oraz III, gdy┬áwi─Ökszo┼Ť─ç kraj├│w wysoko rozwini─Ötych podnosi wiek emerytalny, aby zabezpieczy─ç mi─Ödzypokoleniowy bilans w ramach I filaru. Odwrotnie niestety dzieje si─Ö w Polsce ÔÇô obni┼╝amy wiek emerytalny, co zmniejszy wysoko┼Ť─ç ┼Ťwiadcze┼ä, a pr├│bujemy uzupe┼éni─ç ten brak emerytur─ů spoza ZUS.
Jedne z najwi─Ökszych nier├│wno┼Ťci dochodowych w Europie niweluje u nas mocno system emerytalny, na co wskaza┼é ostatnio prof. Micha┼é Brzezi┼äski. Czy b─Ödziemy w stanie utrzyma─ç ten stan, je┼Ťli b─Ödziemy odchodzi─ç od ZUS-owskiej emerytury? Dzi┼Ť minimalna emerytura (1000 PLN) i tak znajduje si─Ö poni┼╝ej progu ub├│stwa (1094 PLN) ÔÇô jej rewaloryzacja pomog┼éaby zniwelowa─ç zagro┼╝enie ub├│stwem w┼Ťr├│d os├│b samotnych (najliczniejsza grupa), ale nie b─Ödzie to mo┼╝liwe, je┼Ťli wszyscy, biedni i bogaci, b─Öd─ů mieli wi─Öcej odk┼éada─ç na emerytur─Ö poza ZUS-em. To kolejne zagro┼╝enie nowej reformy.
Je┼Ťli kto┼Ť zarabia dzi┼Ť p┼éac─Ö minimaln─ů, ZUS ustawowo traktuje go, jakby zarabia┼é co najmniej 2500 z┼é ÔÇô 60% ┼Ťredniego wynagrodzenia, kt├│re jest minimaln─ů podstaw─ů wyliczenia sk┼éadki emerytalnej. Pr├│g ten mo┼╝na przyj─ů─ç jako granic─Ö, przy kt├│rej pracownicy b─Öd─ů mogli wzi─ů─ç udzia┼é w rozszerzanym III filarze. Zmniejszy to degresywno┼Ť─ç (dotkliwo┼Ť─ç) obci─ů┼╝e┼ä, a najmniej zarabiaj─ůcych uchroni przed nadmiernym wystawieniem na ryzyko uzale┼╝nienia od emerytury kapita┼éowej. Takie decyzje zmniejszy┼éyby warto┼Ť─ç wp┼éat do PPK, ale jednocze┼Ťnie zapobieg┼éy sytuacji, w kt├│rej to najbardziej nara┼╝eni na bied─Ö emeryci b─Öd─ů sk┼éadali si─Ö na inwestycje obarczone ryzykiem i dadz─ů si─Ö jeszcze bardziej osk┼éadkowa─ç w celu stworzenia strumienia pieni─Ödzy na gie┼éd─Ö.
Progresywni ekonomi┼Ťci powinni dzi┼Ť stan─ů─ç solidarnie i opracowa─ç krytyczn─ů analiz─Ö projektu, a jednocze┼Ťnie pogodzi─ç si─Ö z faktem, ┼╝e tym razem nie odbudujemy roli ZUS-u w systemie emerytalnym. Trzeba jednak wp┼éyn─ů─ç na decydent├│w i sugerowa─ç rozwi─ůzania niweluj─ůce bied─Ö i r├│┼╝nice w emeryturach pomi─Ödzy p┼éciami.
Skoro politykom tak bardzo zale┼╝y na tym, aby pozby─ç si─Ö realnego wp┼éywu na zarz─ůdzaniem spadkiem po OFE, wykorzystajmy to. Nowo za┼éo┼╝one fundusze inwestycyjne powinny prowadzi─ç polityk─Ö wspieraj─ůc─ů zielone technologie, popraw─Ö efektywno┼Ťci energetycznej, poszanowanie praw pracowniczych oraz warunki uczciwego handlu z dostawcami z kraj├│w trzeciego ┼Ťwiata. ┼╗eby ucywilizowa─ç polski kapitalizm, trzeba nam zatem spo┼éecznie wra┼╝liwych kapitalist├│w ÔÇô na pocz─ůtek w roli analityk├│w funduszy emerytalnych.
***
Słowniczek instytucji systemu emerytalnego:
ZUS ÔÇô Zak┼éad Ubezpiecze┼ä Spo┼éecznych
FRD ÔÇô Fundusz Rezerwy Demograficznej (cz─Ö┼Ť─ç I filaru)
PTE ÔÇô Powszechne Towarzystwo Emerytalne (instytucja zarz─ůdzaj─ůca OFE)
OFE ÔÇô Otwarty Fundusz Emerytalny (II filar ÔÇô istnieje od 1999 roku)
IKE ÔÇô Indywidualne Konto Emerytalne (dzisiaj cz─Ö┼Ť─ç III filaru)
IKZE ÔÇô Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego (dzisiaj cz─Ö┼Ť─ç III filaru)
PPE ÔÇô Pracowniczy Program Emerytalny (dzisiaj cz─Ö┼Ť─ç III filaru)
PPK ÔÇô Pracowniczy Plan Kapita┼éowy (ma powsta─ç zamiast PPE)
 
Pozosta┼ée teksty z┬ábie┼╝─ůcego numeru dwutygodnika ÔÇ×KontaktÔÇŁ mo┼╝na znale┼║─ç┬átutaj.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś