Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

El┼╝bieta Tarkowska, 1944ÔÇô2016

Profesor Tarkowska nigdy, nawet zajmuj─ůc si─Ö klasykami antropologii i analizuj─ůc ich tw├│rczo┼Ť─ç, nie by┼éa socjologiem, kt├│ry w zaciszu gabinetu tworzy kolejne koncepcje. Jej rozwa┼╝ania zawsze odnosi┼éy si─Ö do konkretnej rzeczywisto┼Ťci, by┼éy rzeteln─ů analiz─ů zachodz─ůcych proces├│w i zmian spo┼éecznych.

ilustr.: Agata Chmielewska

ilustr.: Agata Chmielewska


Profesor El┼╝bieta Tarkowska nale┼╝y do grona niezwyk┼éych socjolog├│w ÔÇô wiernych tradycji i przyj─Ötym perspektywom, kontynuuj─ůcych przez ca┼ée ┼╝ycie naukowe okre┼Ťlon─ů refleksj─Ö socjologiczn─ů, ale te┼╝ otwartych na nowe podej┼Ťcia, spojrzenia i obszary badawcze. Jej dorobek naukowy, chocia┼╝ ogromny i dotycz─ůcy wielu r├│┼╝norodnych temat├│w, jest jednak bardzo sp├│jny i wida─ç w nim tak ci─ůg┼éo┼Ť─ç, jak i fascynacj─Ö socjologi─ů.
Profesor Tarkowska wielokrotnie podkre┼Ťla┼éa, ┼╝e jej podej┼Ťcie do socjologii i postrzeganie roli socjologa ukszta┼étowa┼é czas studi├│w i spotkania z profesorami, u kt├│rych i od kt├│rych mog┼éa si─Ö uczy─ç: Stanis┼éaw i Maria Ossowscy, Stefan Nowak, Nina Assorodobraj-Kula, Jerzy i Barbara Szaccy, Maria Hirszowicz, a w ko┼äcu Zygmunt Bauman (promotor pracy magisterskiej). Czytane w tamtym okresie ksi─ů┼╝ki i artyku┼éy Emila Durkheima, Marcela Maussa oraz Stefana Czarnowskiego pokazywa┼éy m┼éodej studentce mo┼╝liwo┼Ťci, jakie daje socjologiczne spojrzenie i sta┼éy si─Ö fundamentem wszelkich docieka┼ä. Chyba w ka┼╝dej pracy profesor Tarkowskiej wida─ç nawi─ůzania i odniesienia do tych koncepcji; nie zawsze s─ů one bezpo┼Ťrednie, jednak ich duch jest w nich nieustannie obecny. Szczeg├│lnie oddana by┼éa┬áprzekonaniu, ┼╝e kategorie, kt├│rymi si─Ö pos┼éugujemy, s─ů spo┼éecznie uwarunkowane i spo┼éecznie zmienne, co nawet dzisiaj nie dla ka┼╝dego jest oczywiste. Wskazywaniu i okre┼Ťlaniu owych uwarunkowa┼ä, a czyni┼éa to bardzo rzetelnie i wnikliwie, po┼Ťwi─Öci┼éa znacz─ůc─ů cz─Ö┼Ť─ç swojej tw├│rczo┼Ťci.
Przez wi─Ökszo┼Ť─ç ┼╝ycia naukowego El┼╝bieta Tarkowska zajmowa┼éa si─Ö bardzo szeroko poj─Öt─ů problematyk─ů kulturow─ů, uwa┼╝ana┬ájest zreszt─ů za znawczyni─Ö francuskiej szko┼éy socjologicznej. Interesowa┼éy j─ů tak rozwa┼╝ania teoretyczne, jak i odniesienia empiryczne. Nigdy, nawet zajmuj─ůc si─Ö klasykami antropologii i analizuj─ůc ich tw├│rczo┼Ť─ç, nie by┼éa socjologiem, kt├│ry w zaciszu gabinetu tworzy kolejne koncepcje. Rozwa┼╝ania profesor Tarkowskiej zawsze odnosi┼éy si─Ö do konkretnej rzeczywisto┼Ťci i tego, co si─Ö w niej dzieje, by┼éy rzeteln─ů analiz─ů zachodz─ůcych proces├│w i zmian spo┼éecznych. Tak by┼éo, gdy zainteresowa┼éa si─Ö kategori─ů czasu, jak i p├│┼║niej ub├│stwem i wykluczeniem spo┼éecznym. Ale ÔÇô┬áco wa┼╝ne ÔÇô┬ájej refleksje i dokonania w tych obszarach nie by┼éyby tak znacz─ůce i donios┼ée, nie m├│wi┼éyby nam tak wiele o ┼╝yciu spo┼éecznym, gdyby nie owo przywi─ůzanie do swoich idei socjologicznych i antropologicznych mistrz├│w.
El┼╝bieta Tarkowska nie zajmowa┼éa si─Ö jednak tylko kultywowaniem tradycji antropologicznych i socjologicznych, ale poprzez w┼éasne badania i prace poszerza┼éa je i wzbogaca┼éa. Jej otwarto┼Ť─ç socjologiczna powodowa┼éa, ┼╝e mo┼╝na j─ů uzna─ç za prekursork─Ö szczeg├│lnie w dw├│ch obszarach naukowych poszukiwa┼ä: socjologii czasu i socjologii ub├│stwa. T─Ö pierwsz─ů niejako odkry┼éa dla polskiej socjologii w latach 80., kiedy to zaj─Ö┼éa si─Ö tematyk─ů prawie nieznan─ů i traktowan─ů w├│wczas jako ma┼éo wa┼╝n─ů. I znowu nie by┼éy to tylko teoretyczne refleksje o roli i znaczeniu czasu, ale profesor┬áodnosi┼éa si─Ö przede wszystkim do polskiej rzeczywisto┼Ťci. Odpowiadaj─ůc na pytania o stosunek do czasu, przesz┼éo┼Ťci i przysz┼éo┼Ťci, odkrywa┼éa i pokazywa┼éa mechanizmy ┼╝ycia spo┼éecznego, opisywa┼éa stan ┼Ťwiadomo┼Ťci spo┼éecznej.
Po okresie transformacji ustrojowej profesor Tarkowska zaj─Ö┼éa si─Ö przede wszystkim tematyk─ů ub├│stwa i wykluczenia spo┼éecznego i to w┼éa┼Ťnie z tym obszarem zainteresowa┼ä jej nazwisko ┼é─ůczone jest najcz─Ö┼Ťciej. Nie dziwi to, bo bezsprzecznie jest jedn─ů z najbardziej wybitnych znawczy┼ä tej tematyki, a jej dokonania trudno jest przeceni─ç. Przygl─ůdaj─ůc si─Ö dzia┼éaniom badawczym i tw├│rczo┼Ťci El┼╝biety Tarkowskiej z ostatnich dwudziestu lat, wida─ç jej ogromn─ů odwag─Ö i determinacj─Ö w d─ů┼╝eniu do uznania tak niewygodnej dla wielu ┼Ťrodowisk samej tematyki, cz─Östo lekcewa┼╝onej i uniewa┼╝nianej, ale te┼╝ socjologii ub├│stwa jako dyscypliny.
Profesor Tarkowska, wnikliwie i uwa┼╝nie badaj─ůc ub├│stwo, pokazywa┼éa je jako sytuacj─Ö nieoczywist─ů i niejednoznaczn─ů. Kwestionowa┼éa i podwa┼╝a┼éa zatem liczne stereotypy, potoczne wyobra┼╝enia, wskazywa┼éa na prowadz─ůce donik─ůd uproszczenia. Stara┼éa si─Ö pokazywa─ç sytuacj─Ö ub├│stwa i os├│b, kt├│re go do┼Ťwiadczaj─ů, w spos├│b wieloaspektowy i wielokontekstowy, wskazywa─ç liczne jej uwarunkowania. Sprzeciwia┼éa si─Ö tym samym przerzucaniu na osoby ┼╝yj─ůce w ub├│stwie winy i odpowiedzialno┼Ťci, a nak┼éania┼éa do uwzgl─Ödniania wp┼éywu czynnik├│w zewn─Ötrznych, systemowych ÔÇô mi─Ödzy innymi roli pa┼ästwa, ale te┼╝ naszego spo┼éecznego stosunku do ub├│stwa. Bieda by┼éa dla niej ÔÇ×nie tylko zjawiskiem ekonomicznym, lecz czym┼Ť o wiele bardziej z┼éo┼╝onym, wielowymiarowym, […] nie tylko kwesti─ů niskich dochod├│w, lecz niedobor├│w i niedostatk├│w w wielu strefach zaspokajania potrzeb ÔÇô w sferze zdrowia, edukacji, uczestnictwa w kulturze, w ┼╝yciu politycznym i w innych dziedzinachÔÇŁ, a w zwi─ůzku z tym, badaj─ůc bied─Ö, powinno si─Ö bra─ç pod uwag─Ö ÔÇ×prawa cz┼éowieka, prawo do godno┼Ťci oraz subiektywny, psychologiczny, emocjonalny wymiar do┼Ťwiadcze┼ä ub├│stwa i wykluczenia spo┼éecznego i sposob├│w radzenia sobie z tymi uwarunkowaniamiÔÇŁ. Poniewa┼╝ jej celem by┼éo ÔÇ×zrozumienie biednegoÔÇŁ i samej sytuacji biedy, tote┼╝ w swoich badaniach cz─Östo oddawa┼éa g┼éos tym, kt├│rzy go do┼Ťwiadczaj─ů, i by┼é on dla niej tak samo wa┼╝ny, jak g┼éosy akademik├│w, ekspert├│w czy polityk├│w. Tym samym poszukuj─ůc odpowiedzi na pytania, czym jest bieda i jak si─Ö w niej ┼╝yje, stawia┼éa je przede wszystkim tym, kt├│rzy jej do┼Ťwiadczaj─ů.┬á Jednak ogromnym uproszczeniem jest postrzeganie El┼╝biety Tarkowskiej wy┼é─ůcznie w roli ÔÇ×or─ÖdowniczkiÔÇŁ i ÔÇ×reprezentantkiÔÇŁ os├│b ubogich, bowiem jej poznanie sytuacji biedy ma o wiele szersze znaczenie. Pisz─ůc o ub├│stwie, pisa┼éa de facto o spo┼éecznej solidarno┼Ťci, zaufaniu, odpowiedzialno┼Ťci, wskazywa┼éa na bardziej og├│lne procesy i zmiany spo┼éeczne, demaskowa┼éa ich cienie i ch─Ötnie pomijane s┼éabo┼Ťci czy negatywne konsekwencje. I tak jak wcze┼Ťniej, zajmuj─ůc si─Ö stylami ┼╝ycia czy czasem, zajmowa┼éa si─Ö analiz─ů ┼╝ycia spo┼éecznego.
El┼╝bieta Tarkowska nie by┼éa jednak tylko niezwyk┼é─ů badaczk─ů i naukowczyni─ů odkrywaj─ůc─ů w socjologii i dla socjologii nowe obszary, tematy, podej┼Ťcia metodologiczne. By┼éa przede wszystkim wspania┼éym cz┼éowiekiem ÔÇô ┼╝yczliwym, serdecznym i zwyczajnie dobrym. Ciekawym innych i otwartym na innych. By┼éa r├│wnie┼╝ wspania┼é─ů nauczycielk─ů. Wspiera┼éa z ca┼éych si┼é w sukcesach i pomaga┼éa przezwyci─Ö┼╝a─ç niepowodzenia. Jak ma┼éo kto potrafi┼éa cieszy─ç si─Ö i docenia─ç nawet najmniejsze dokonania. Inspirowa┼éa tym, co m├│wi┼éa, pisa┼éa, ale przede wszystkim tym, jaka by┼éa.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś