Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Dyplomacja i powiew Ducha 艢wi臋tego

Pierwsze spotkanie g艂owy Ko艣cio艂a Katolickiego z聽Patriarch膮 Moskwy i聽Wszechrusi zapisze si臋 bez w膮tpienia w historii relacji obydwu Ko艣cio艂贸w. W podpisanej przez hierarch贸w wsp贸lnej deklaracji trudno doszukiwa膰 si臋 prze艂omowych wniosk贸w, hawa艅ski szczyt odegra艂 przede wszystkim rol臋 polityczn膮.

ilustr.: Zuzia Wojda

ilustr.: Zuzia Wojda


Warto jednak pami臋ta膰, i偶 dysonansowe nuty stawiane przez cz艂owieka na聽pi臋ciolinii dziej贸w B贸g zawsze jest w stanie po艂膮czy膰 za聽pomoc膮 swojego kunsztownego glissanda w聽harmonijn膮 symfoni臋. Czy tak膮 muzyk臋 niebios us艂yszymy, zale偶y nie od dzia艂a艅 politycznych, ale od naszej umiej臋tno艣ci odkrycia Bo偶ych energii w聽艣wiecie ogarni臋tym konfliktami i nienawi艣ci膮.
Stolica Apostolska w Rzymie, jak i Patriarchat Moskiewski s膮 dzisiaj 鈥 przynajmniej w 偶yciu publicznym 鈥撀爋rganizmami dzia艂aj膮cymi wed艂ug struktury instytucjonalnej. Posiadaj膮 mniej (Patriarchat Moskiewski) lub bardziej (Watykan) rozwini臋t膮 podmiotowo艣膰 prawn膮 i聽mi臋dzynarodow膮 wraz z ca艂ymi aparatami dyplomatycznymi (Wydzia艂 Stosunk贸w Zewn臋trznych Patriarchatu Moskiewskiego, watyka艅ski Sekretariat Stanu i liczne kongregacje Kurii Rzymskiej). Spotkania biskup贸w Ko艣cio艂a katolickiego i Rosyjskiej Cerkwi Prawos艂awnej, pomimo pewnej warto艣ci symbolicznej, nie wi膮偶膮 si臋 praktycznie ze 艣ci艣le rozumianym dialogiem teologicznym. Tym zajmuj膮 si臋 wyspecjalizowane grupy w rodzaju Mi臋dzynarodowej Komisji Mieszanej ds. Dialogu Teologicznego pomi臋dzy Ko艣cio艂em katolickim i prawos艂awnym, ustanowionej w 1979 roku przez papie偶a Jana Paw艂a II i patriarch臋 Konstantynopola Dymitra I. Obraduje ona z pewnymi problemami od 1980 roku, a przedstawiciele Patriarchatu Moskiewskiego s膮 w jej ramach jedn膮 z wielu delegacji.
Polityka zaciemniaj膮ca wiar臋
Trudno wi臋c oczekiwa膰 od papie偶a oraz patriarchy Moskwy i聽Wszechrusi dwustronnych ustale艅 dogmatycznych: wyja艣nienia zagadnienia Filioque, rozumienia prymatu apostolskiego Rzymu czy w ko艅cu fundamentalnego problemu braku jedno艣ci eucharystycznej pomi臋dzy Ko艣cio艂ami. Z 偶adnym innym autokefalicznym Ko艣cio艂em prawos艂awnym, w tym nawet z聽uchodz膮c膮 za najbardziej konserwatywn膮 Cerkwi膮 w Grecji, Ko艣cio艂a katolickiego nie dzieli tyle r贸偶nic politycznych i spo艂ecznych, co z Rosyjsk膮 Cerkwi膮 Prawos艂awn膮. Co聽znamienne, r贸偶nice te uwidoczni艂y si臋 w do艣膰 ostrej formie na聽skutek prze艂omu politycznego w Europie Wschodniej po 1989 roku. Przyczyn i sfer konfliktu by艂o wiele: odrodzenie Ukrai艅skiej Cerkwi Greckokatolickiej 鈥 spadkobierczyni Unii Brzeskiej z 1596 roku, erygowanie przez Jana Paw艂a II diecezji z dotychczasowych katolickich administratur apostolskich na terenie Federacji Rosyjskiej w 2002 roku i niech臋tne spojrzenie Patriarchatu Moskwy i Wszechrusi na misyjn膮 dzia艂alno艣膰 Ko艣cio艂a katolickiego na kanonicznym terytorium Cerkwi rosyjskiej, na艂o偶one na te zjawiska animozje historyczne pomi臋dzy Rosjanami, Ukrai艅cami i Polakami, sytuacja geopolityczna Rosji wci膮gni臋tej w wojn臋 na wschodniej Ukrainie i w Syrii oraz 鈥撀last but not least聽鈥聽d膮偶enia Rosyjskiej Cerkwi do przewodnictwa w 艣wiecie prawos艂awnym. Zapyta膰 mo偶na, czy w tak skomplikowanych relacjach obejmuj膮cych spory na temat przesz艂o艣ci, tera藕niejszo艣ci i przysz艂o艣ci, stosunk贸w mi臋dzynarodowych i 偶ycia spo艂ecznego pozostaje miejsce na聽 rozwi膮zywanie problem贸w teologicznych i realizowanie s艂贸w po偶egnalnej modlitwy Chrystusa z Ostatniej Wieczerzy: 鈥濧by wszyscy stanowili jedno, jak Ty, Ojcze, we Mnie, a Ja w Tobie, aby i oni stanowili w Nas jedno, aby 艣wiat uwierzy艂, 偶e艣 Ty Mnie pos艂a艂鈥 (J 17, 21)? Przy takim nagromadzeniu spornych kwestii trudno si臋 w zasadzie dziwi膰, i偶 jakiekolwiek formy dialogu pomi臋dzy 鈥瀙ierwszym i trzecim Rzymem鈥 s膮 przez 艣wiatow膮 opini臋 publiczn膮 postrzegane g艂贸wnie poprzez pryzmat dyplomacji i polityki. W tym kontek艣cie nawet najbardziej podnios艂e s艂owa wsp贸lnych deklaracji si艂膮 rzeczy pozostaj膮 w cieniu. Ma艂o kto zwraca te偶 uwag臋, 偶e w Hawanie spotkali si臋 nie tylko 鈥瀕iderzy religijni鈥, ale r贸wnie偶 dwaj kap艂ani, celebruj膮cy codziennie Eucharysti臋 i聽obdarzeni charyzmatem 艣wi臋ce艅 biskupich. Charyzmat ten wynika ze wsp贸lnej dla chrze艣cija艅skiego Wschodu i Zachodu sukcesji apostolskiej.
Nie艂atwe wsp贸lne 艣wiadectwo
Tre艣膰 Deklaracji podpisanej w stolicy Kuby przez Cyryla i Franciszka ju偶 w pierwszych swoich punktach nie pozostawia z艂udze艅, 偶e roz艂am pomi臋dzy obydwoma Ko艣cio艂ami jest zjawiskiem trwa艂ym, nie艂atwym do usuni臋cia i pozostawiaj膮cym duchowe i materialne rany. Istniej膮ca od聽ponad tysi膮ca lat wielka schizma dziel膮ca obydwa p艂uca chrze艣cija艅stwa wci膮偶 nie uniewa偶nia jednak mo偶liwo艣ci dawania wsp贸lnego 艣wiadectwa o podstawowych prawdach wiary we wsp贸艂czesnym 艣wiecie (鈥瀟am gdzie jest to mo偶liwe i konieczne鈥, jak g艂osi si贸dmy punkt dokumentu), jak i dzia艂ania na rzecz sprawiedliwo艣ci i pokoju. Miejscem, gdzie to 艣wiadectwo mo偶e by膰 dawane, jest rozdarty konfliktami i wojn膮 oraz niszczony 艣mierci膮 dzisiejszy 艣wiat, a szczeg贸lnie Bliski Wsch贸d i Afryka, gdzie sytuacja jest najbardziej dramatyczna. W tym miejscu pojawia si臋 ju偶 pierwszy ma艂y zgrzyt. Deklaracja wymienia g艂贸wnie prze艣ladowanych chrze艣cijan, co samo w sobie nie jest niczym nietrafnym. Jednak偶e wyznawcy innych religii, w tym niewymienionego expressis verbis islamu, kt贸rzy przecie偶 s膮 g艂贸wnymi ofiarami wojen tocz膮cych si臋 w Syrii, Libii, Iraku i po艂udniowo鈥搘schodniej Turcji, pojawili si臋 w tek艣cie niejako na uboczu, jako osoby, kt贸rym chrze艣cija艅ski 艣wiat wsp贸艂czuje cierpie艅 zwi膮zanych z przemoc膮, wygnaniem i聽terroryzmem. Wydaje si臋, 偶e sam fakt masowej eksterminacji ludno艣ci Bliskiego Wschodu, niezale偶nie od jej przynale偶no艣ci religijnej, powinien by膰 wyrzutem sumienia dla hierarch贸w obydwu Ko艣cio艂贸w.
Pojawiaj膮ce si臋 dalej wezwanie 鈥瀢szystkich stron konfliktu鈥 do rozm贸w i rokowa艅 przy jednoczesnym zapewnieniu o konieczno艣ci po艂o偶enia kresu terroryzmowi za pomoc膮 鈥瀢sp贸lnych, skoordynowanych dzia艂a艅 wsp贸lnoty mi臋dzynarodowej鈥 zawiera w sobie mimo wszystko pewn膮 retoryczn膮 sprzeczno艣膰. W chwili obecnej Pa艅stwo Islamskie, jako jeden z najwa偶niejszych aktor贸w konfliktu bliskowschodniego, nie przejawia gotowo艣ci do jakichkolwiek rozwi膮za艅 politycznych i opartych na pokojowym dialogu, z drugiej za艣 strony prowadzone niezale偶nie od siebie akcje militarne koordynowanej przez Zach贸d koalicji antyterrorystycznej oraz prowadzone przez Rosj臋 bombardowania Syrii nie przynosz膮 zako艅czenia wojny, a jeszcze bardziej komplikuj膮 i tak trudn膮 sytuacj臋 regionu. Trudno w tym miejscu nie znale藕膰 zwi膮zku pomi臋dzy obecno艣ci膮 w Deklaracji tematu Syrii, a聽strategi膮 polityczn膮 Kremla, poszukuj膮c膮 na 艣wiecie poparcia dla swojego zaanga偶owania militarnego w tym kraju. Liczne 艣rodowiska prawos艂awne w Rosji okre艣laj膮 je zreszt膮 wprost jako 鈥炁泈i臋t膮 wojn臋 chrze艣cija艅stwa z islamem鈥.
Podobnie wieloznaczne sfomu艂owania znalaz艂y si臋 w dokumencie w zwi膮zku z konfliktem na聽Ukrainie, gdzie ograniczono si臋 do dyplomatycznej formu艂y wzywaj膮cej wszystkie strony trwaj膮cej tam wojny do dzia艂a艅 na rzecz pokoju. Dla wszystkich, kt贸rzy na w艂asnej sk贸rze do艣wiadczyli wydarze艅 na Euromajdanie, Doniecku i 艁uga艅sku, by膰 mo偶e stracili swoje domy i najbli偶szych, tego typu okr膮g艂e sformu艂owania oka偶膮 si臋 wysoce niewystarczaj膮ce.
Hierarchowie Rzymu i Moskwy s艂usznie zauwa偶aj膮, 偶e wszelka przemoc dokonywana w imi臋 Bo偶e jest form膮 poga艅skiej idolatrii, niemniej jednak brakuje tu stwierdzenia, 偶e pochodzi ona w linii prostej od wszelkich pr贸b politycznej instrumentalizacji religii, od kt贸rych w r贸偶nych formach nie jest wolny r贸wnie偶 艣wiat chrze艣cija艅ski.
Sojusz przeciwko nowoczesno艣ci?
W dokumencie pobrzmiewaj膮 r贸wnie偶 przedstawione w do艣膰 dyplomatyczny spos贸b idee lansowane od niemal dziesi臋ciu lat przez biskupa Hilariona (Alfiejewa) europejskiego sojuszu prawos艂awia i katolicyzmu w obronie tradycyjnego modelu rodziny i spo艂ecze艅stwa z siln膮 obecno艣ci膮 Ko艣cio艂贸w w 偶yciu publicznym. Obecny przewodnicz膮cy Wydzia艂u Stosunk贸w Zewn臋trznych Patriarchatu Moskiewskiego po raz pierwszy zaprezentowa艂 j膮 w po艂owie minionej dekady, sprawuj膮c godno艣膰 prawos艂awnego biskupa Wiednia. W pewien spos贸b kojarzy si臋 ona z nieco uproszczon膮 form膮 pogl膮d贸w W艂odzimierza So艂owjowa, kt贸ry ju偶 pod koniec XIX wieku postulowa艂 sojusz europejskich 鈥瀔r贸lestw chrze艣cija艅skich鈥 pod ber艂em cara Rosji i papie偶a rzymskiego. Nikt rozs膮dny nie b臋dzie negowa艂 twierdzenia, 偶e kondycja duchowa ca艂ego Starego Kontynentu pozostaje dzisiaj daleka od聽 chrze艣cija艅skiego idea艂u, cho膰 pami臋ta膰 nale偶y, i偶聽kontrowersyjne zjawiska obyczajowe stanowi膮 jedynie jeden z wielu objaw贸w choroby wsp贸艂czesnej atomizacji spo艂ecznej i egoizmu. Sformu艂owania obecne w聽 Deklaracji koncentruj膮 si臋 s艂usznie na moralnych formach przeciwstawiania si臋 tego rodzaju tendencjom, cho膰 trudno oprze膰 si臋 wra偶eniu, i偶 wi臋kszo艣膰 negatywnych zjawisk moralnych autorzy tekstu widz膮 raczej na zlaicyzowanym Zachodzie ni偶 鈥瀘dradzaj膮cym si臋 duchowo Wschodzie鈥. Niesie to ze sob膮 propagandowy wyd藕wi臋k dla samej Moskwy, wykorzystuj膮cej w polityce globalnej argument obrony 艂adu cywilizacyjnego opartego na聽tradycji i religii.
Projekt sojuszu przeciwko 鈥瀉ntychrze艣cija艅skiej Europie鈥 nie jest jednak najlepszym spoiwem duchowym dla rozdzielonych Ko艣cio艂贸w podzielaj膮cych wiar臋 w te same sakramenty i celebruj膮cych je聽codziennie w imi臋 Tr贸jcy 艢wi臋tej jako wyraz tajemniczej wi臋zi Boga, Syna i Ducha 艢wi臋tego z cz艂owiekiem i ca艂ym kosmosem. Jak napisa艂 Paul Evdokimov, za ten jeden Ko艣ci贸艂 wyda艂 samego siebie Chrystus, aby nie tyle 艣wiat pot臋pi膰, lecz aby uczyni膰 z niego 鈥瀐agiofani臋鈥 鈥 przejawienie Tego, kt贸ry jest i kt贸ry jest 艢wi臋ty. Ko艣ci贸艂, kt贸ry ju偶 tu na ziemi staje si臋 Bosk膮 liturgi膮 wieczno艣ci i obcowaniem 艣wi臋tych, czyli rzeczywisto艣ci膮, w kt贸rej uczni贸w Chrystusa ju偶 nic nie dzieli i nic nie zmusza do jakiejkolwiek walki. Liturgi膮 jedno艣ci, kt贸ra zaczyna si臋 tam, gdzie dw贸ch niegdy艣 rozdzielonych spotyka si臋 i jednoczy w聽inspirowanym Bo偶膮 mi艂o艣ci膮 艣piewaniu doksologii: 鈥濭loria Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto / S艂awa Otcu, i Synu, i Swiatomu Duchu鈥. Pomimo wielu w膮tpliwo艣ci wierzmy, 偶e 艂agodny powiew Ducha 艢wi臋tego da si臋 odczu膰 nawet w najbardziej niedoskona艂ej ludzkiej dyplomacji.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij