Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Dyplomacja i powiew Ducha ┼Üwi─Ötego

Pierwsze spotkanie g┼éowy Ko┼Ťcio┼éa Katolickiego z┬áPatriarch─ů Moskwy i┬áWszechrusi zapisze si─Ö bez w─ůtpienia w historii relacji obydwu Ko┼Ťcio┼é├│w. W podpisanej przez hierarch├│w wsp├│lnej deklaracji trudno doszukiwa─ç si─Ö prze┼éomowych wniosk├│w, hawa┼äski szczyt odegra┼é przede wszystkim rol─Ö polityczn─ů.

ilustr.: Zuzia Wojda

ilustr.: Zuzia Wojda


Warto jednak pami─Öta─ç, i┼╝ dysonansowe nuty stawiane przez cz┼éowieka na┬ápi─Öciolinii dziej├│w B├│g zawsze jest w stanie po┼é─ůczy─ç za┬ápomoc─ů swojego kunsztownego glissanda w┬áharmonijn─ů symfoni─Ö. Czy tak─ů muzyk─Ö niebios us┼éyszymy, zale┼╝y nie od dzia┼éa┼ä politycznych, ale od naszej umiej─Ötno┼Ťci odkrycia Bo┼╝ych energii w┬á┼Ťwiecie ogarni─Ötym konfliktami i nienawi┼Ťci─ů.
Stolica Apostolska w Rzymie, jak i Patriarchat Moskiewski s─ů dzisiaj ÔÇô przynajmniej w ┼╝yciu publicznym ÔÇô┬áorganizmami dzia┼éaj─ůcymi wed┼éug struktury instytucjonalnej. Posiadaj─ů mniej (Patriarchat Moskiewski) lub bardziej (Watykan) rozwini─Öt─ů podmiotowo┼Ť─ç prawn─ů i┬ámi─Ödzynarodow─ů wraz z ca┼éymi aparatami dyplomatycznymi (Wydzia┼é Stosunk├│w Zewn─Ötrznych Patriarchatu Moskiewskiego, watyka┼äski Sekretariat Stanu i liczne kongregacje Kurii Rzymskiej). Spotkania biskup├│w Ko┼Ťcio┼éa katolickiego i Rosyjskiej Cerkwi Prawos┼éawnej, pomimo pewnej warto┼Ťci symbolicznej, nie wi─ů┼╝─ů si─Ö praktycznie ze ┼Ťci┼Ťle rozumianym dialogiem teologicznym. Tym zajmuj─ů si─Ö wyspecjalizowane grupy w rodzaju Mi─Ödzynarodowej Komisji Mieszanej ds. Dialogu Teologicznego pomi─Ödzy Ko┼Ťcio┼éem katolickim i prawos┼éawnym, ustanowionej w 1979 roku przez papie┼╝a Jana Paw┼éa II i patriarch─Ö Konstantynopola Dymitra I. Obraduje ona z pewnymi problemami od 1980 roku, a przedstawiciele Patriarchatu Moskiewskiego s─ů w jej ramach jedn─ů z wielu delegacji.
Polityka zaciemniaj─ůca wiar─Ö
Trudno wi─Öc oczekiwa─ç od papie┼╝a oraz patriarchy Moskwy i┬áWszechrusi dwustronnych ustale┼ä dogmatycznych: wyja┼Ťnienia zagadnienia Filioque, rozumienia prymatu apostolskiego Rzymu czy w ko┼äcu fundamentalnego problemu braku jedno┼Ťci eucharystycznej pomi─Ödzy Ko┼Ťcio┼éami. Z ┼╝adnym innym autokefalicznym Ko┼Ťcio┼éem prawos┼éawnym, w tym nawet z┬áuchodz─ůc─ů za najbardziej konserwatywn─ů Cerkwi─ů w Grecji, Ko┼Ťcio┼éa katolickiego nie dzieli tyle r├│┼╝nic politycznych i spo┼éecznych, co z Rosyjsk─ů Cerkwi─ů Prawos┼éawn─ů. Co┬áznamienne, r├│┼╝nice te uwidoczni┼éy si─Ö w do┼Ť─ç ostrej formie na┬áskutek prze┼éomu politycznego w Europie Wschodniej po 1989 roku. Przyczyn i sfer konfliktu by┼éo wiele: odrodzenie Ukrai┼äskiej Cerkwi Greckokatolickiej ÔÇô spadkobierczyni Unii Brzeskiej z 1596 roku, erygowanie przez Jana Paw┼éa II diecezji z dotychczasowych katolickich administratur apostolskich na terenie Federacji Rosyjskiej w 2002 roku i niech─Ötne spojrzenie Patriarchatu Moskwy i Wszechrusi na misyjn─ů dzia┼éalno┼Ť─ç Ko┼Ťcio┼éa katolickiego na kanonicznym terytorium Cerkwi rosyjskiej, na┼éo┼╝one na te zjawiska animozje historyczne pomi─Ödzy Rosjanami, Ukrai┼äcami i Polakami, sytuacja geopolityczna Rosji wci─ůgni─Ötej w wojn─Ö na wschodniej Ukrainie i w Syrii oraz ÔÇô┬álast but not least┬áÔÇô┬ád─ů┼╝enia Rosyjskiej Cerkwi do przewodnictwa w ┼Ťwiecie prawos┼éawnym. Zapyta─ç mo┼╝na, czy w tak skomplikowanych relacjach obejmuj─ůcych spory na temat przesz┼éo┼Ťci, tera┼║niejszo┼Ťci i przysz┼éo┼Ťci, stosunk├│w mi─Ödzynarodowych i ┼╝ycia spo┼éecznego pozostaje miejsce na┬á rozwi─ůzywanie problem├│w teologicznych i realizowanie s┼é├│w po┼╝egnalnej modlitwy Chrystusa z Ostatniej Wieczerzy: ÔÇ×Aby wszyscy stanowili jedno, jak Ty, Ojcze, we Mnie, a Ja w Tobie, aby i oni stanowili w Nas jedno, aby ┼Ťwiat uwierzy┼é, ┼╝e┼Ť Ty Mnie pos┼éa┼éÔÇŁ (J 17, 21)? Przy takim nagromadzeniu spornych kwestii trudno si─Ö w zasadzie dziwi─ç, i┼╝ jakiekolwiek formy dialogu pomi─Ödzy ÔÇ×pierwszym i trzecim RzymemÔÇŁ s─ů przez ┼Ťwiatow─ů opini─Ö publiczn─ů postrzegane g┼é├│wnie poprzez pryzmat dyplomacji i polityki. W tym kontek┼Ťcie nawet najbardziej podnios┼ée s┼éowa wsp├│lnych deklaracji si┼é─ů rzeczy pozostaj─ů w cieniu. Ma┼éo kto zwraca te┼╝ uwag─Ö, ┼╝e w Hawanie spotkali si─Ö nie tylko ÔÇ×liderzy religijniÔÇŁ, ale r├│wnie┼╝ dwaj kap┼éani, celebruj─ůcy codziennie Eucharysti─Ö i┬áobdarzeni charyzmatem ┼Ťwi─Öce┼ä biskupich. Charyzmat ten wynika ze wsp├│lnej dla chrze┼Ťcija┼äskiego Wschodu i Zachodu sukcesji apostolskiej.
Nie┼éatwe wsp├│lne ┼Ťwiadectwo
Tre┼Ť─ç Deklaracji podpisanej w stolicy Kuby przez Cyryla i Franciszka ju┼╝ w pierwszych swoich punktach nie pozostawia z┼éudze┼ä, ┼╝e roz┼éam pomi─Ödzy obydwoma Ko┼Ťcio┼éami jest zjawiskiem trwa┼éym, nie┼éatwym do usuni─Öcia i pozostawiaj─ůcym duchowe i materialne rany. Istniej─ůca od┬áponad tysi─ůca lat wielka schizma dziel─ůca obydwa p┼éuca chrze┼Ťcija┼ästwa wci─ů┼╝ nie uniewa┼╝nia jednak mo┼╝liwo┼Ťci dawania wsp├│lnego ┼Ťwiadectwa o podstawowych prawdach wiary we wsp├│┼éczesnym ┼Ťwiecie (ÔÇ×tam gdzie jest to mo┼╝liwe i konieczneÔÇŁ, jak g┼éosi si├│dmy punkt dokumentu), jak i dzia┼éania na rzecz sprawiedliwo┼Ťci i pokoju. Miejscem, gdzie to ┼Ťwiadectwo mo┼╝e by─ç dawane, jest rozdarty konfliktami i wojn─ů oraz niszczony ┼Ťmierci─ů dzisiejszy ┼Ťwiat, a szczeg├│lnie Bliski Wsch├│d i Afryka, gdzie sytuacja jest najbardziej dramatyczna. W tym miejscu pojawia si─Ö ju┼╝ pierwszy ma┼éy zgrzyt. Deklaracja wymienia g┼é├│wnie prze┼Ťladowanych chrze┼Ťcijan, co samo w sobie nie jest niczym nietrafnym. Jednak┼╝e wyznawcy innych religii, w tym niewymienionego expressis verbis islamu, kt├│rzy przecie┼╝ s─ů g┼é├│wnymi ofiarami wojen tocz─ůcych si─Ö w Syrii, Libii, Iraku i po┼éudniowoÔÇôwschodniej Turcji, pojawili si─Ö w tek┼Ťcie niejako na uboczu, jako osoby, kt├│rym chrze┼Ťcija┼äski ┼Ťwiat wsp├│┼éczuje cierpie┼ä zwi─ůzanych z przemoc─ů, wygnaniem i┬áterroryzmem. Wydaje si─Ö, ┼╝e sam fakt masowej eksterminacji ludno┼Ťci Bliskiego Wschodu, niezale┼╝nie od jej przynale┼╝no┼Ťci religijnej, powinien by─ç wyrzutem sumienia dla hierarch├│w obydwu Ko┼Ťcio┼é├│w.
Pojawiaj─ůce si─Ö dalej wezwanie ÔÇ×wszystkich stron konfliktuÔÇŁ do rozm├│w i rokowa┼ä przy jednoczesnym zapewnieniu o konieczno┼Ťci po┼éo┼╝enia kresu terroryzmowi za pomoc─ů ÔÇ×wsp├│lnych, skoordynowanych dzia┼éa┼ä wsp├│lnoty mi─ÖdzynarodowejÔÇŁ zawiera w sobie mimo wszystko pewn─ů retoryczn─ů sprzeczno┼Ť─ç. W chwili obecnej Pa┼ästwo Islamskie, jako jeden z najwa┼╝niejszych aktor├│w konfliktu bliskowschodniego, nie przejawia gotowo┼Ťci do jakichkolwiek rozwi─ůza┼ä politycznych i opartych na pokojowym dialogu, z drugiej za┼Ť strony prowadzone niezale┼╝nie od siebie akcje militarne koordynowanej przez Zach├│d koalicji antyterrorystycznej oraz prowadzone przez Rosj─Ö bombardowania Syrii nie przynosz─ů zako┼äczenia wojny, a jeszcze bardziej komplikuj─ů i tak trudn─ů sytuacj─Ö regionu. Trudno w tym miejscu nie znale┼║─ç zwi─ůzku pomi─Ödzy obecno┼Ťci─ů w Deklaracji tematu Syrii, a┬ástrategi─ů polityczn─ů Kremla, poszukuj─ůc─ů na ┼Ťwiecie poparcia dla swojego zaanga┼╝owania militarnego w tym kraju. Liczne ┼Ťrodowiska prawos┼éawne w Rosji okre┼Ťlaj─ů je zreszt─ů wprost jako ÔÇ×┼Ťwi─Öt─ů wojn─Ö chrze┼Ťcija┼ästwa z islamemÔÇŁ.
Podobnie wieloznaczne sfomu┼éowania znalaz┼éy si─Ö w dokumencie w zwi─ůzku z konfliktem na┬áUkrainie, gdzie ograniczono si─Ö do dyplomatycznej formu┼éy wzywaj─ůcej wszystkie strony trwaj─ůcej tam wojny do dzia┼éa┼ä na rzecz pokoju. Dla wszystkich, kt├│rzy na w┼éasnej sk├│rze do┼Ťwiadczyli wydarze┼ä na Euromajdanie, Doniecku i ┼üuga┼äsku, by─ç mo┼╝e stracili swoje domy i najbli┼╝szych, tego typu okr─ůg┼ée sformu┼éowania oka┼╝─ů si─Ö wysoce niewystarczaj─ůce.
Hierarchowie Rzymu i Moskwy s┼éusznie zauwa┼╝aj─ů, ┼╝e wszelka przemoc dokonywana w imi─Ö Bo┼╝e jest form─ů poga┼äskiej idolatrii, niemniej jednak brakuje tu stwierdzenia, ┼╝e pochodzi ona w linii prostej od wszelkich pr├│b politycznej instrumentalizacji religii, od kt├│rych w r├│┼╝nych formach nie jest wolny r├│wnie┼╝ ┼Ťwiat chrze┼Ťcija┼äski.
Sojusz przeciwko nowoczesno┼Ťci?
W dokumencie pobrzmiewaj─ů r├│wnie┼╝ przedstawione w do┼Ť─ç dyplomatyczny spos├│b idee lansowane od niemal dziesi─Öciu lat przez biskupa Hilariona (Alfiejewa) europejskiego sojuszu prawos┼éawia i katolicyzmu w obronie tradycyjnego modelu rodziny i spo┼éecze┼ästwa z siln─ů obecno┼Ťci─ů Ko┼Ťcio┼é├│w w ┼╝yciu publicznym. Obecny przewodnicz─ůcy Wydzia┼éu Stosunk├│w Zewn─Ötrznych Patriarchatu Moskiewskiego po raz pierwszy zaprezentowa┼é j─ů w po┼éowie minionej dekady, sprawuj─ůc godno┼Ť─ç prawos┼éawnego biskupa Wiednia. W pewien spos├│b kojarzy si─Ö ona z nieco uproszczon─ů form─ů pogl─ůd├│w W┼éodzimierza So┼éowjowa, kt├│ry ju┼╝ pod koniec XIX wieku postulowa┼é sojusz europejskich ÔÇ×kr├│lestw chrze┼Ťcija┼äskichÔÇŁ pod ber┼éem cara Rosji i papie┼╝a rzymskiego. Nikt rozs─ůdny nie b─Ödzie negowa┼é twierdzenia, ┼╝e kondycja duchowa ca┼éego Starego Kontynentu pozostaje dzisiaj daleka od┬á chrze┼Ťcija┼äskiego idea┼éu, cho─ç pami─Öta─ç nale┼╝y, i┼╝┬ákontrowersyjne zjawiska obyczajowe stanowi─ů jedynie jeden z wielu objaw├│w choroby wsp├│┼éczesnej atomizacji spo┼éecznej i egoizmu. Sformu┼éowania obecne w┬á Deklaracji koncentruj─ů si─Ö s┼éusznie na moralnych formach przeciwstawiania si─Ö tego rodzaju tendencjom, cho─ç trudno oprze─ç si─Ö wra┼╝eniu, i┼╝ wi─Ökszo┼Ť─ç negatywnych zjawisk moralnych autorzy tekstu widz─ů raczej na zlaicyzowanym Zachodzie ni┼╝ ÔÇ×odradzaj─ůcym si─Ö duchowo WschodzieÔÇŁ. Niesie to ze sob─ů propagandowy wyd┼║wi─Ök dla samej Moskwy, wykorzystuj─ůcej w polityce globalnej argument obrony ┼éadu cywilizacyjnego opartego na┬átradycji i religii.
Projekt sojuszu przeciwko ÔÇ×antychrze┼Ťcija┼äskiej EuropieÔÇŁ nie jest jednak najlepszym spoiwem duchowym dla rozdzielonych Ko┼Ťcio┼é├│w podzielaj─ůcych wiar─Ö w te same sakramenty i celebruj─ůcych je┬ácodziennie w imi─Ö Tr├│jcy ┼Üwi─Ötej jako wyraz tajemniczej wi─Özi Boga, Syna i Ducha ┼Üwi─Ötego z cz┼éowiekiem i ca┼éym kosmosem. Jak napisa┼é Paul Evdokimov, za ten jeden Ko┼Ťci├│┼é wyda┼é samego siebie Chrystus, aby nie tyle ┼Ťwiat pot─Öpi─ç, lecz aby uczyni─ç z niego ÔÇ×hagiofani─ÖÔÇŁ ÔÇô przejawienie Tego, kt├│ry jest i kt├│ry jest ┼Üwi─Öty. Ko┼Ťci├│┼é, kt├│ry ju┼╝ tu na ziemi staje si─Ö Bosk─ů liturgi─ů wieczno┼Ťci i obcowaniem ┼Ťwi─Ötych, czyli rzeczywisto┼Ťci─ů, w kt├│rej uczni├│w Chrystusa ju┼╝ nic nie dzieli i nic nie zmusza do jakiejkolwiek walki. Liturgi─ů jedno┼Ťci, kt├│ra zaczyna si─Ö tam, gdzie dw├│ch niegdy┼Ť rozdzielonych spotyka si─Ö i jednoczy w┬áinspirowanym Bo┼╝─ů mi┼éo┼Ťci─ů ┼Ťpiewaniu doksologii: ÔÇ×Gloria Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto / S┼éawa Otcu, i Synu, i Swiatomu DuchuÔÇŁ. Pomimo wielu w─ůtpliwo┼Ťci wierzmy, ┼╝e ┼éagodny powiew Ducha ┼Üwi─Ötego da si─Ö odczu─ç nawet w najbardziej niedoskona┼éej ludzkiej dyplomacji.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie - w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej Polityka prywatno┼Ťci zamknij ├Ś