Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Do艣wiadczenie duchowo-s艂uchowe, kt贸re pomaga

Muzyk Nick Cave pisze litanie do nieba, a kompozytor Nicholas Lens zamienia to w duchowo-medytacyjn膮 oper臋 kameraln膮.
Do艣wiadczenie duchowo-s艂uchowe, kt贸re pomaga

Czym jest litania? Nie wiedzia艂 tego australijski muzyk Nick Cave, kiedy p贸艂tora roku temu obieca艂 napisa膰 dwana艣cie 鈥瀕itanii鈥 do planowanej opery kameralnej zaprzyja藕nionego kompozytora Nicholasa Lensa. Chyba nale偶y t臋 wypowied藕 o jego niewiedzy, czym s膮 litanie, traktowa膰 nieco z przymru偶eniem oka 鈥 wszak 63-letni Cave s艂ynie z jego bole艣nie ci膮偶膮cych kompozycji, pisanych w mrocznych barwach i barwnej g艂臋bi. W ci膮gu ostatnich kilkudziesi臋ciu lat w swojej szerokiej tw贸rczo艣ci spotyka艂 si臋 z duchowo艣ci膮 w ka偶dej mo偶liwej formie. Spiera艂 si臋 z tre艣ciami Starego i Nowego Testamentu 鈥 w obu odnalaz艂 i odnajduje inspiracje, w aktualnej formie cho膰by na solowej, koncertowej p艂ycie 鈥濱diot Prayer鈥 i na kr膮偶ku 鈥濩arnage鈥 nagranym z Warrenem Ellisem. Kiedy jednak dowiedzia艂 si臋 (nie tylko on), czym konkretnie s膮 litanie 鈥 wstawiennictwo czy b艂agania skierowane do Boga, wsp贸lnotowe wzywanie Go czy te偶 boskiego, 艣wi臋tego ducha 鈥 Cave zda艂 sobie spraw臋: 鈥濲a przez ca艂e 偶ycie pisa艂em litanie鈥. Dwana艣cie tekst贸w, kt贸re napisa艂 w kwietniu ubieg艂ego roku w ci膮gu zaledwie jednego tygodnia, to dla niego 鈥瀠twory liryczne, nakre艣laj膮ce narodziny, rozkwit, za艂amanie i odrodzenie cz艂owieka 鈥 s膮 to modlitwy b艂agalne do Boskiego Stw贸rcy, domagaj膮ce si臋 jakiej艣 formy kosmicznego uznania鈥.

Nicholas Lens natomiast chcia艂 przekszta艂ci膰 鈥瀋zyst膮 poezj臋鈥 Cave’a w 鈥瀞tan trans-podobny鈥. Pod wzgl臋dem duchowo艣ci mia艂o powsta膰 co艣 na wz贸r zbioru poetyckiego Johanna Wolfganga Goethego 鈥濪ywan Zachodu i Wschodu鈥. Bo Cave w swoich pracach pos艂uguje si臋 przede wszystkim chrze艣cija艅skimi, monoteistycznymi obrazami, motywami i symbolami 鈥 jak cho膰by na p艂ycie 鈥濻keleton Tree鈥, gdy w u utworze 鈥濲esus alone鈥 艣piewa niczym Hiob: 鈥濿ierzysz w Boga, ale z powodu tej wiary nie otrzymujesz teraz szczeg贸lnej dyspensy鈥 (You believe in God, but you get no special dispensation for this belief now). Za艣 63-letni Lens inspiracj臋 zaczerpn膮艂 kilka lat temu podczas pobytu w najstarszych 艣wi膮tyniach Rinzai buddyzmu zen w Japonii. 鈥濸ierwotny pomys艂 zrodzi艂 si臋 w naturalnej ciszy, kt贸ra wyrasta z deszczowego, 偶ywego, zielonego lasu, kt贸ry otacza te 艣wi膮tynie zbudowane w XIII wieku鈥 鈥 m贸wi Lens. Wspomnienia z tamtego okresu przysz艂y do niego, gdy przemierza艂 puste ulice Brukseli podczas pierwszego lockdownu wiosn膮 2020 roku. 鈥濶uty przychodzi艂y szybko, prawie zbyt szybko, by m贸c je zapisa膰. By艂y niczym r贸wnoleg艂y 艣wiat, kt贸ry nagle si臋 ujawni艂. Pisanie sta艂o si臋 moj膮 metod膮 zapami臋tywania spokoju, kt贸ry odnalaz艂em w Japonii鈥.

Jak jednak przekszta艂ci膰 odnaleziony niegdy艣, g艂臋boki spok贸j, w tekstow膮 i muzyczn膮 鈥瀘per臋 kameraln膮鈥, kt贸ra wcale oper膮 nie jest? Ws艂uchuj膮c si臋 w ducha czasu i wsp贸艂tworz膮c go, Lens i Cave wybrali w tym celu minimalizm: mniej znaczy wi臋cej. W przysz艂o艣ci to musi wystarczy膰 鈥 jeden kr贸tki wiersz chce i mo偶e znaczy膰 ca艂y 艣wiat. Pojedyncze kawa艂ki, ud藕wi臋kowione przez pianino, instrumenty d臋te drewniane i smyczkowe, nie s膮 skierowanymi do Boga litaniami. W swych wierszach Cave tylko w nielicznych momentach konkretnie o co艣 prosi. Raczej opisuje proces 偶ycia mi臋dzy ziemi膮 a niebem i posuwa si臋 poetycznie, czy te偶 鈥瀟eopoetycznie鈥, jak napisa艂by to by膰 mo偶e niemiecki filozof Peter Sloterdijk, w teren, gdzie s艂owo ludzkie ma sw贸j kres i gdzie zaczyna si臋 nies艂ychany 艣piew bosko艣ci, gdzie obydwa wymiary zlewaj膮 si臋 w teopoetycznym czy te偶 poezoficznym napi臋ciu. Wiersze i wersety intonowane s膮 niczym za pomoc膮 m艂ynka modlitewnego, miejscami niemal monotonnie 鈥 przy czym Nick Cave nie 艣piewa 偶adnego z kawa艂k贸w. Cho膰 podzielone na dwana艣cie cz臋艣ci, kawa艂ki reprezentuj膮 zamkni臋ty cykl jestestwa bezimiennego cz艂owieka, jego symbolicznej historii, odgrywaj膮cej si臋 mi臋dzy dwiema skrajno艣ciami: absolutnym brakiem i doskona艂膮 obecno艣ci膮 Boga.

O tej偶e obecno艣ci traktuje pierwsza z dwunastu litanii. To oszcz臋dnie, instrumentalnie w r贸偶nych wariacjach zagrana melodia i zaledwie trzy wiersze, kt贸re Clare-Lane Lens, c贸rka belgijskiego kompozytora, bardziej tchnie ani偶eli 艣piewa, 艂膮cz膮c ca艂o艣膰 w trzech krokach: 鈥濭dzie jeste艣? / Sta艅 si臋 sob膮. / Tak abym m贸g艂 Ci臋 zobaczy膰鈥 (Where are you? / Become yourself / So I can see you). Kto jest tu opowiadaj膮cym, kto opowiedzianym 鈥 czy to cz艂owiek, czy to B贸g? Po tej uwerturze nast臋puj膮 ud藕wi臋kowione 鈥濸ierwsze Spotkanie鈥 (First Encounter), 鈥濺ozkwit鈥 (Blooming) i litania 鈥炁歱i膮cego Snu/Marzenia鈥 (Sleeping Dream), kt贸ra litani膮 raczej nie jest. Wypuszcza za to w eter pewien rodzaj wznios艂ego czucia, delikatnie osadzonego w monotonnej mantrze: 鈥炁歸iat i ona / S膮 pi臋kne bez tchu / Istnieje moment tam / Istnieje moment pomi臋dzy / Moment pomi臋dzy / budz膮c膮 si臋 zgroz膮 / i 艣pi膮cym snem鈥 (The world and she / Are breathless beautiful / There exists a moment in / There exists a moment in between / A moment in between / The waking horror / And the sleeping dream). Podczas brzmienia tego kawa艂ka 藕r贸d艂o inspiracji Lensa 鈥 lasy przesi膮kni臋te duchem zen 鈥 staje si臋 nader zrozumia艂e.

艢piew i prowadzenie melodii w wi臋kszo艣ci utwor贸w tego godzinnego dzie艂a bardziej przypominaj膮聽 tradycyjn膮 pie艣艅 ani偶eli klasyczn膮 oper臋 鈥 a miejscami s膮 po艂膮czeniem obu. Zar贸wno libretto, tekst i tre艣膰 opery, jak i instrumentalizacja s膮 miejscami mroczne, depresyjne, 偶贸艂to-czarne, jak ok艂adka p艂yty z motywem listk贸w-kwiat贸w. Ale jednocze艣nie muzyka jest b艂ogo pokorna, niepatetyczna, subtelnie zbli偶aj膮ca si臋 do nadziei podczas nocnej wyprawy duszy 鈥 cho膰by przy przej艣ciu z litanii 鈥濬ragmentacji鈥 (Fragmentation) do 鈥濷puszczonej鈥 (Forsaken), a z tej do litanii 鈥濭romadzenia鈥 (Gathering up): 鈥瀂osta艂em ponownie stworzony, Bo偶e / Nie by艂em/by艂am d艂u偶ej sob膮 / By艂em 艣wiatem / Ca艂ym 艣wiatem / Zszed艂em/zesz艂am w d贸艂 / do zakwarantannowanego miasta / I odnalaz艂em / Kawa艂ek siebie鈥 (I was remade, O Lord / I was no longer me / I was the world / The world entire / I went down / To the quarantined city / And found / And found a piece of me). Niew膮tpliwie jednym z kulminacyjnych, najbardziej poruszaj膮cych moment贸w opery jest 鈥濴itania boskiej mi艂o艣ci鈥 (Litany of Godly Love) z wstrz膮saj膮co pi臋knymi smyczkami i prostym, intensywnym motywem refrenu: 鈥濲estem w tobie / jestem poza tob膮 / Widz臋 jak umierasz / I ci臋 ratuj臋鈥, 艣piewaj膮 Clare-Lane Lens i Nicholas L. Noorenbergh, kt贸ry swym g艂osem niesamowicie przypomina Cave’a.

Bez w膮tpienia Nicholas Lens wiedzia艂, do kogo zwraca si臋 ze swoj膮 pro艣b膮 tekstow膮. Obaj muzycy pracowali ju偶 razem w 2016 roku, gdy Cave napisa艂 libretto do opery Lensa 鈥濼he Shell Shock鈥. W贸wczas tre艣ci膮 i motywem by艂o radykalne przeciwie艅stwo pokojowo-duchowych litanii 鈥 mianowicie wojna. Tak偶e teraz Lens znalaz艂 w Cave鈥檌e artyst臋, kt贸rego dramatyczne 偶ycie 鈥 przezwyci臋偶one uzale偶nienie od heroiny, upadki, 艣mier膰 ukochanego syna 鈥 zdaje si臋 zawiera膰 tyle piekielnego cierpienia i poznania, aby m贸g艂 on z pe艂nym zaufaniem przekracza膰 granice wzor贸w ko艣cielno-b艂agalnych litanii. Na swoim blogu, Redhandfiles, Cave od jakiego艣 czasu odpowiada na listy fan贸w i s艂uchaczy. Na pytanie, czym jest dla niego 艂aska, pisze: 鈥炁乤ska ostatecznie przyznaje, 偶e wszyscy jeste艣my niedoskonali, a czyni膮c tak, pozwala nam oddycha膰 tlen鈥.

Te litanie, ta muzyka, one dostarczaj膮 tlenu, tak potrzebnego w czasach pandemii i nie tylko w nich. Oper臋 zwie艅cza 鈥濴itania boskiej obecno艣ci鈥 (Litany of Divine Presence), a w niej brzmi膮 s艂owa: 鈥濿y艂aniasz si臋鈥, lub te偶: 鈥濿ychodzisz鈥 (You are emerging). Tak czy tak, 艣piewa Clare-Lane Lens: 鈥濿idz臋 Ci臋鈥 (I see you). A to jest na samym ko艅cu ca艂kiem dobrym pocz膮tkiem.

L.I.T.A.N.I.E.S

Nicholas Lens & Nick Cave

Deutsche Grammophon (DG), 2020

 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij