Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Czy Warszawa doczeka si─Ö transportowej rewolucji?

Za kilka tygodni strefa ÔÇ×Tempo 30ÔÇŁ na osiedlu stanie si─Ö rzeczywisto┼Ťci─ů. Czu┼éem si─Ö jakbym obudzi┼é si─Ö w innym mie┼Ťcie. I wtedy spad┼éa na mnie lawina w─ůtpliwo┼Ťci. Czy to ju┼╝ zawsze b─Ödzie tak wygl─ůda┼éo? Czy drobna lokalna zmiana b─Ödzie wymaga┼éa kilku lat negocjacji, zaanga┼╝owania mieszka┼äc├│w, aktywist├│w, NGO-s├│w i urz─Ödnik├│w?

ilustr.: Aleksandra Fabia

ilustr.: Aleksandra Fabia


Nie milkn─ů entuzjastyczne komentarze po wizycie w Warszawie Gila Pe├▒alosy w ramach konsultacji Warszawskiej Polityki Mobilno┼Ťci. Do┼Ťwiadczony praktyk i ekspert polityki mobilno┼Ťci (kolejna gwiazda po wizytuj─ůcych nas niedawno architektach Janie Gehlu i Janie Christiansenie) przyjecha┼é uczy─ç urz─Ödnik├│w i mieszka┼äc├│w Warszawy, co zrobi─ç, aby ┼╝ycie w wielkim mie┼Ťcie by┼éo zno┼Ťniejsze. Recepta jak zwykle ta sama i powtarzana a┼╝ do znudzenia: ograniczy─ç przestrze┼ä dla aut, dowarto┼Ťciowa─ç transport zbiorowy, zwi─Ökszy─ç przestrze┼ä dla pieszych i rowerzyst├│w. Wizyty takie z pewno┼Ťci─ů s─ů wa┼╝ne i potrzebne, jednak jako mieszka┼äcowi z kilkuletnim sta┼╝em konsultacji spo┼éecznych nie udziela mi si─Ö nadmierny entuzjazm.
Kilka dni temu wyszed┼éem z domu i w drodze na przystanek dostrzeg┼éem na ulicy drogowc├│w, kt├│rzy mierzyli, skrz─Ötnie co┼Ť notowali i kre┼Ťlili kred─ů linie na jezdni. Moja rado┼Ť─ç by┼éa ogromna. Za kilka tygodni strefa ÔÇ×Tempo 30ÔÇŁ na osiedlu stanie si─Ö rzeczywisto┼Ťci─ů. Czu┼éem si─Ö, jakbym obudzi┼é si─Ö w innym mie┼Ťcie. I wtedy spad┼éa na mnie lawina w─ůtpliwo┼Ťci. Czy to ju┼╝ zawsze b─Ödzie tak wygl─ůda┼éo? Czy drobna lokalna zmiana b─Ödzie wymaga┼éa kilku lat negocjacji, zaanga┼╝owania mieszka┼äc├│w, aktywist├│w, NGO-s├│w i urz─Ödnik├│w? Wielu godzin pracy, spotka┼ä, konsultacji? Tak, wiem, spo┼éecze┼ästwo obywatelskie kszta┼étuje si─Ö powoli i po godzinach, a zmiana spo┼éeczna to nie kwestia miesi─Öcy. Ale wr├│─çmy do pocz─ůtku tej historii.
Sukces partycypacji?
W 2008 roku pojawi┼éy si─Ö na mie┼Ťcie pierwsze g┼éosy, ┼╝e Warszawa b─Ödzie mia┼éa sw├│j bud┼╝et obywatelski. Rada Warszawy wprowadzi┼éa bud┼╝et po d┼éugich negocjacjach na temat jego formu┼éy, w 2014 roku. Organizacje spo┼éeczne i s─ůsiedzkie od┼╝y┼éy nadziej─ů, ┼╝e wreszcie pojawi┼é si─Ö spos├│b na za┼éatwienie spraw zwi─ůzanych z przestrzeni─ů miejsk─ů, kt├│rych nie da┼éo si─Ö rozwi─ůza─ç przez lata.
Nie myli┼éy si─Ö. Bud┼╝et okaza┼é si─Ö spo┼éecznym sukcesem, mimo wielu wypacze┼ä i niedoci─ůgni─Ö─ç oraz powa┼╝nego zarzutu, ┼╝e nie powinien on s┼éu┼╝y─ç przys┼éowiowemu ÔÇ×┼éataniu dziur w chodnikachÔÇŁ, bo to nale┼╝y do codziennych zada┼ä s┼éu┼╝b miejskich, a BP zdejmuje z nich t─Ö odpowiedzialno┼Ť─ç. Mimo wszystko wiele projekt├│w by┼éo nastawionych na szerok─ů i progresywn─ů zmian─Ö. Aby zmian─Ö osi─ůgn─ů─ç systemowo, ro┼╝ni projektodawcy i organizacje ┼é─ůczy┼éy si┼éy, tworzy┼éy koalicje, negocjowa┼éy projekty z mieszka┼äcami tak, aby ich efekt by┼é ca┼éo┼Ťciowy, a nie s┼éu┼╝y┼é partykularnym interesom. Na tym przecie┼╝ polega istota ca┼éego procesu.
Mia┼éem to szcz─Ö┼Ťcie, ┼╝e dwa wsp├│┼ézg┼éoszone przeze mnie projekty wygra┼éy na czo┼éowych miejscach w dw├│ch pierwszych edycjach BP. W trzeciej nie zg┼éasza┼éem ju┼╝ niczego, poniewa┼╝ wystarczaj─ůco du┼╝o czasu zajmowa┼éo mi pilnowanie realizacji wcze┼Ťniejszych projekt├│w. Po trzeciej edycji wiemy ju┼╝, ┼╝e wiele projekt├│w ÔÇô┬ázw┼éaszcza tych infrastrukturalnych ÔÇô┬áczeka, bo czeka─ç musi. Bo papierologia, bo przetargi, bo poprawki projekt├│w, bo dodatkowe konsultacje, bo brak koordynacji mi─Ödzy wykonawcami. Faktem jest te┼╝, ┼╝e chyba nikt nie spodziewa┼é si─Ö takiego zalewu ÔÇ×twardychÔÇŁ projekt├│w pieszo-rowerowych, kt├│re wymagaj─ů po prostu du┼╝o pracy, a czasami okazuj─ů si─Ö dro┼╝sze, ni┼╝ przewidywano. Projekty s─ů te┼╝ blokowane przez wypaczenia powodowane g┼é├│wnie przez dzielnicowych urz─Ödnik├│w czy radnych. Wielu z nich jest szczerze przekonanych, ┼╝e BP ma charakter doradczy, a nie wykonawczy, mimo ┼╝e k┼é├│ci si─Ö to z uchwa┼é─ů Rady Miasta. Ponadto nie my┼Ťlcie, ┼╝e BP to takie kokosy wydawane przez mieszka┼äc├│w do sp├│┼éki z aktywistami ÔÇô wydatki na transport i komunikacj─Ö w ramach BP to oko┼éo 2 promili miejskich wydatk├│w na ten cel w og├│le.
Od pierwszego pomys┼éu na projekt zmiany organizacji ruchu na mojej ulicy do rozpocz─Öcia realizacji mijaj─ů prawie trzy lata. Historia tego projektu jest o tyle interesuj─ůca, ┼╝e z jednego kontra-pasa rowerowego zrobi┼éa si─Ö dzi─Öki staraniom ZDM ca┼éa strefa ÔÇ×Tempo 30ÔÇŁ, kt├│rej d┼éugo nie udawa┼éo si─Ö w Warszawie wprowadzi─ç (sukces by┼é mo┼╝liwy dzi─Öki z┼éo┼╝onemu zbiegowi okoliczno┼Ťci, nowelizacji przepis├│w drogowych oraz woli politycznej). Historia ta jest jednak emblematyczna i dzieli los wielu projekt├│w zrealizowanych i jeszcze niezrealizowanych. Wykonano mn├│stwo pracy, narodzi┼é si─Ö prawdziwy dialog spo┼éeczny. Masa Krytyczna nie jest ju┼╝ ganiana po ulicach przez brygad─Ö antyterrorystyczn─ů (tak by┼éo!), tylko zapraszana do konsultacji projekt├│w infrastrukturalnych jako strona spo┼éeczna.
Rozwi─ůzania z poprzedniego wieku
Urz─Ödnicy miejscy przez ostatnie lata uczyli si─Ö od aktywist├│w o nowych trendach w projektowaniu, alternatywnych rozwi─ůzaniach, realnych potrzebach mieszka┼äc├│w. Aktywi┼Ťci od urz─Ödnik├│w ÔÇô┬áwiedzy technicznej i meandr├│w zarz─ůdzania miastem i miejskim bud┼╝etem. W niekt├│rych biurach ratusza dokona┼éa si─Ö pewna zmiana pokoleniowa, a nawet rekrutacja ÔÇ×krzykaczyÔÇŁ na stanowiska urz─Ödnicze (w my┼Ťl m─ůdrej politycznie zasady ÔÇ×to teraz nam poka┼╝cie, jak sobie z tym poradzicieÔÇŁ). Efektem s─ů nie tylko projekty z BP, ale i nowe rozwi─ůzania, takie jak zw─Ö┼╝enia ulic, przebudowa przystank├│w, likwidacja zb─Ödnych zatok autobusowych, poprawa bezpiecze┼ästwa pieszych, wzrost liczby dr├│g rowerowych (cho─ç nadal nie jest r├│┼╝owo wg wska┼║nik├│w innych ni┼╝ kilometry).
Dlaczego wi─Öc, skoro jest tak super, wcale nie jest super? Poniewa┼╝ wprowadzane zmiany to nie rewolucja, ale kolejne nadrabianie zaleg┼éo┼Ťci. Warszawskie zarz─ůdzanie kieruje si─Ö my┼Ťl─ů o nadrabianiu wieloletnich brak├│w i zap├│┼║nie┼ä, co jest w og├│le uniwersaln─ů cech─ů polskiej modernizacji. Zmiany, z kt├│rych cieszymy si─Ö dzisiaj, to spo┼éeczne postulaty sprzed o┼Ťmiu, dziesi─Öciu czy nawet wi─Ökszej liczby┬álat. W dodatku wprowadzane punktowo, eksperymentalnie i ÔÇ×na pr├│b─ÖÔÇŁ, jak rzeczona strefa ÔÇ×Tempo 30ÔÇŁ w ┼Ür├│dmie┼Ťciu czy planowane ucywilizowanie okolic Chmielnej i Brackiej (tzw. Plac Pi─Öciu Rog├│w).
Warszawie brakuje my┼Ťlenia o inwestycjach w kategoriach przysz┼éo┼Ťci i potrzeb przysz┼éo┼Ťci. Oczywi┼Ťcie istnieje szereg szczeg├│┼éowych dokument├│w i strategii ÔÇô dokumenty te znam na pami─Ö─ç, a do powstania niekt├│rych sam przyk┼éadam r─Ök─Ö. Ale nie wida─ç tego w dzisiejszych inwestycjach, z kt├│rych niekt├│re odpowiadaj─ů na potrzeby lat 90., a nie roku 2030. Przychodzi mi na my┼Ťl ┼╝art Stanis┼éawa Tyma o tym, ┼╝e ci─ůgle gonimy mityczny Zach├│d, ale w┼éa┼Ťciwa strategia jest taka, ┼╝e powinni┼Ťmy sobie odpu┼Ťci─ç i zwolni─ç, poniewa┼╝ Ziemia jest okr─ůg┼éa, a Zach├│d znajdzie si─Ö w ko┼äcu za nami i to my b─Ödziemy w pozycji lidera. Niestety ta strategia nie dzia┼éa. W rzeczywisto┼Ťci europejskie miasta uciekaj─ů nam do przodu niczym znikaj─ůcy punkt (i to ju┼╝ nie tylko te zachodnie).
Wiele z tych rozwi─ůza┼ä, kt├│re u nas wprowadzane s─ů ostro┼╝nie i na pr├│b─Ö, tam istniej─ů od lat, a ju┼╝ teraz pojawiaj─ů si─Ö o wiele radykalniejsze pr├│by rozwi─ůzania kwestii transportowej. I nie chodzi tu nawet o stawian─ů za wz├│r Kopenhag─Ö, kt├│ra wcale nie ma lepszego systemu transportowego ni┼╝ Warszawa. Helisinki w ci─ůgu dziesi─Öciu lat chc─ů przestawi─ç ca┼é─ů komunikacj─Ö w mie┼Ťcie na transport publiczny i zamkn─ů─ç miasto dla ruchu samochodowego. Hamburg, miasto handlu i transportu, chce wyeliminowa─ç konieczno┼Ť─ç korzystania z prywatnych aut w ci─ůgu pi─Ötnastu lat, a ju┼╝ teraz zamienia auta dostawcze w centrum na elektryczne rowery towarowe (podobne plany ma te┼╝ Krak├│w). Od przysz┼éego roku Barcelona rozpoczyna proces zamykania 60 procent ulic w centrum miasta (wcze┼Ťniejsze programy zarz─ůdzania ruchem sprzedawane jako ÔÇ×smart cityÔÇŁ jako┼Ť si─Ö nie sprawdzi┼éy). Londyn, miasto w kt├│rym s┼éowo ÔÇ×rowerÔÇŁ┬áprzez lata brzmia┼éo jak totalne szale┼ästwo, rozbudowuje system kilkunastu rowero-strad z przedmie┼Ť─ç do centrum (w Warszawie tylko jedna dzielnica ma takie po┼é─ůczenie, a nieprzerwana trasa przez ┼Ür├│dmie┼Ťcie powstaje ju┼╝ÔÇŽ kilkana┼Ťcie lat). Pary┼╝ zakazuje ruchu aut, kt├│re nie spe┼éniaj─ů wy┼Ťrubowanych norm zanieczyszcze┼ä, a ich w┼éa┼Ťcicielom oferuje zni┼╝ki na komunikacj─Ö. Moskwa, synonim transportowego piek┼éa, radykalnie odwraca proporcje przestrzeni dla pieszych i samochod├│w na swoich g┼é├│wnych ulicach. Lublana ogranicza czas parkowania w centrum do dw├│ch godzin i podnosi stawki. Lista miast id─ůcych w podobnym kierunku jest d┼éu┼╝sza. Oczywi┼Ťcie, ┼╝e te miasta maj─ů bardziej rozbudowan─ů komunikacj─Ö publiczn─ů (no, mo┼╝e poza Lublan─ů), ale u nas nadal nie wida─ç rewolucyjnego planu jej rozbudowy ÔÇô to prawda, ┼╝e Warszawa ju┼╝ teraz wydaje ogromne pieni─ůdze na transport publiczny, zw┼éaszcza na metro, ale zmiana priorytet├│w transportowych to co┼Ť wi─Öcej.
Potrzeba masterplanu
Warszawa nie ma szerokiego masterplanu na zmian─Ö polityki komunikacyjnej, kt├│ry by┼éby czym┼Ť wi─Öcej ni┼╝ kolejn─ů strategi─ů. Konsultowana obecnie Warszawska Polityka Mobilno┼Ťci, kt├│ra ma uaktualni─ç spos├│b my┼Ťlenia i zarz─ůdzania komunikacj─ů, to dokument potrzebny i ideowo s┼éuszny. Powstawanie takich dokument├│w to tak┼╝e wa┼╝ny element dialogu spo┼éecznego, poniewa┼╝ tworz─ůc je, wszyscy si─Ö uczymy i dyskutujemy. Ale po od┼éo┼╝eniu na p├│┼ék─Ö jest to jedynie kolejny dokument programowy, kt├│ry mo┼╝e u┼éatwi─ç mieszka┼äcom i urz─Ödnikom realizacj─Ö wieloletnich postulat├│w metod─ů ma┼éych krok├│w (cho─ç i to niekoniecznie).
Dialog spo┼éeczny to warto┼Ť─ç. Urz─Ödnicy dialogu ucz─ů si─Ö powoli, a niekt├│rzy nigdy i powinni┼Ťmy szanowa─ç tych, kt├│rych sobie wychowali┼Ťmy, bo zawsze mo┼╝emy mie─ç gorszych. Na szcz─Ö┼Ťcie w odr├│┼╝nieniu od wielu miast w Polsce Warszawa jest jednak za du┼╝a na r─Öczne sterowanie i w wielu sferach zarz─ůdzanie ni─ů opiera si─Ö na dialogu spo┼éecznym, NGO-sach, ekspertach i aktywistach. Ale nawet oni, przy najlepszych ch─Öciach, we wsp├│┼épracy z urz─Ödnikami, maj─ů za┼éo┼╝ony kaganiec bud┼╝etowy i administracyjny i dzia┼éaj─ů w ramach narzuconych im przez decydent├│w. Dop├│ki nie powstanie dalekowzroczny, bud┼╝etowo zagwarantowany plan, b─Ödziemy skazani na pozory partycypacji w postaci sztukowanych projekt├│w, ulica po ulicy, buspas po buspasie, ka┼╝dy we w┼éasnym zakresie, czekaj─ůc, a┼╝ masa krytyczna naszych dzia┼éa┼ä przepchnie kolejny postulat w ci─ůgu kolejnych dziesi─Öciu lat. Bez takiego masterplanu Warszawska Polityka Mobilno┼Ťci to (na razie) pobo┼╝ne ┼╝yczenia.
Ale kto taki plan mo┼╝e nam zaproponowa─ç? Proponuj─Ö ma┼é─ů wycieczk─Ö do alternatywnej rzeczywisto┼Ťci i przyjrzenie si─Ö has┼éom z bie┼╝─ůcej kampanii samorz─ůdowej w Berlinie: ÔÇ×Wi─Öcej po┼é─ůcze┼ä kolejowychÔÇŁ, ÔÇ×Najpierw ludzie, potem rynekÔÇŁ, ÔÇ×┼╗adnych autostrad przez dzielniceÔÇŁ, ÔÇ×Sie─ç energetyczna w r─Öce mieszka┼äc├│wÔÇŁ, ÔÇ×Berlin dost─Öpny (cenowo) dla wszystkichÔÇŁ, ÔÇ×Pewno┼Ť─ç mieszkaniaÔÇŁ.
Teraz wiecie, ┼╝e w Warszawie nikt nam tego sam z siebie nie zaproponuje, wi─Öc lepiej wr├│─çmy z duchowej emigracji i we┼║my si─Ö do pracy. Kiedy wypracowany w Warszawie dialog spo┼éeczny jest kwestionowany przez polityk─Ö na szczeblu krajowym, mo┼╝na zawalczy─ç: wyj─ů─ç ÔÇ×radykalneÔÇŁ projekty z zamra┼╝arek i pokaza─ç mieszka┼äcom, jak mo┼╝na skokowo poprawi─ç ich jako┼Ť─ç ┼╝ycia. I to ju┼╝ od dawna nie jest ┼╝adna lewicowa rewolucja miejska ÔÇô to jest czysta biopolityka, czyli zarz─ůdzanie populacjami tak, ┼╝eby ┼╝y┼éy d┼éu┼╝ej, pracowa┼éy wydajniej i jeszcze by┼éy zadowolone. Miasta na ┼Ťwiecie kupuj─ů tak─ů polityk─Ö mobilno┼Ťci, bo aspiruj─ůc do statusu metropolii, musz─ů konkurowa─ç mi─Ödzy sob─ů tak┼╝e poziomem ┼╝ycia. Dok┼éadnie to pokaza┼é nam wyk┼éad Pe├▒alosy.
Zapraszamy na blog autora ┬áJeden Samoch├│d Mniej.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś