Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Czy kobiety mog─ů zdoby─ç ┼╗elazny Tron?

Osadzona w ┼Ťredniowiecznych realiach m─Öskiej dominacji ÔÇ×Gra o tronÔÇŁ pe┼éna jest seksu, brutalno┼Ťci i przemocy. Tym bardziej zaskakuj─ůce jest to, ┼╝e postacie kobiece pe┼éni─ů w serialu pe┼énoprawn─ů rol─Ö.

ilustr.: Andrzej D─Öbowski

ilustr.: Andrzej D─Öbowski


Brutalno┼Ť─ç, krew, seks, przemoc, zw┼éaszcza wobec kobiet ÔÇô┬áma┼éo kt├│ry serial jest nimi nasycony tak jak ÔÇ×Gra o tronÔÇŁ. Cho─ç w produkowanej przez HBO serii nie brakuje przemocy wymierzonej w m─Ö┼╝czyzn (najlepszym przyk┼éadem b─Ödzie tu posta─ç Theona Greyjoya), budz─ůc─ů najwi─Öksze kontrowersje scen─ů serialu jest gwa┼ét na Sansie Stark. Obserwuj─ůc wiele serialowych obraz├│w czy ca┼éych w─ůtk├│w, mo┼╝na i zapewne trzeba zadawa─ç pytania: dlaczego wygl─ůdaj─ů w┼éa┼Ťnie w ten spos├│b, czy nie ocieraj─ů si─Ö o pe┼én─ů przemocy pornografi─Ö? Czy producentom nie chodzi tylko o przyci─ůgni─Öcie przed telewizory szerszej widowni, osi─ůgni─Öcie wi─Ökszych zysk├│w? Czy serial nie utrwala w zwi─ůzku z tym przedmiotowego podej┼Ťcia do kobiet? Nie bagatelizuj─ůc tych kwestii, warto jednak zwr├│ci─ç uwag─Ö na inny aspekt serialowej rzeczywisto┼Ťci. W ma┼éo kt├│rym serialu, filmie czy ksi─ů┼╝ce opowiadaj─ůcych o polityce i walce dobra ze z┼éem, zw┼éaszcza osadzonych w realiach fantasy, postacie kobiece s─ů tak samo wa┼╝ne jak m─Öskie.
Dziewi─Öciu piechur├│w i trzech czarodziei
Przypomnijmy sobie ÔÇ×W┼éadc─Ö Pier┼ŤcieniÔÇŁ. Wolne ludy ┼Ür├│dziemia zjednoczone przeciwko Sauronowi. Przedstawiciele r├│┼╝nych ras: hobbici, krasnoludy, elfy, ludzie, czarodziej. Sami m─Ö┼╝czy┼║ni. W najbardziej klasycznej sadze fantasy kobiety odgrywaj─ů zdecydowanie poboczn─ů rol─Ö. Cho─ç jedna z bohaterek, Eowina, buntuje si─Ö przeciw spo┼éecznym normom, chwyta za bro┼ä i w ostateczno┼Ťci okazuje si─Ö jednym z najwi─Ökszych bohater├│w bitwy pod Minas Tirith, jej niezaprzeczalne zas┼éugi nie r├│wnowa┼╝─ů dokona┼ä m─Öskich bohater├│w ÔÇ×W┼éadcy Pier┼ŤcieniÔÇŁ. Najwa┼╝niejsze role w walce z Sauronem mog┼éy zosta─ç powierzone s┼éabym fizycznie, si─Ögaj─ůcym ludziom do pasa, dobrodusznym, nieznaj─ůcym si─Ö na polityce ┼Ür├│dziemia hobbitom, ale nie kobietom. Mo┼╝e walka ze z┼éem po prostu nie jest dla dziewczyn?
J.K. Rowling na pewno by si─Ö z tym nie zgodzi┼éa. Powo┼éany przez ni─ů do ┼╝ycia Hogwart jest szko┼é─ů koedukacyjn─ů. Dziewczyny na r├│wni z ch┼éopcami poznaj─ů tajniki magii i graj─ů w quidditcha, cz─Ö┼Ť─ç z nich zostaje potem tropi─ůcymi czarnoksi─Ö┼╝nik├│w aurorkami, wiele nale┼╝y do Zakonu Feniksa. Wydawa─ç by si─Ö mog┼éo, ┼╝e napisana oko┼éo pi─Ö─çdziesi─ůt lat po ÔÇ×W┼éadcy Pier┼ŤcieniÔÇŁ saga o ma┼éym czarodzieju nie musi mierzy─ç si─Ö z zarzutami o nier├│wne traktowanie p┼éci.
Trudno jednak nie zauwa┼╝y─ç, ┼╝e najwa┼╝niejszy dla tej historii konflikt rozstrzyga si─Ö mi─Ödzy trzema m─Ö┼╝czyznami ÔÇô Harrym Potterem, Lordem Voldemortem i Albusem DumbledoreÔÇÖem. Oczywi┼Ťcie, w┬ánajbli┼╝szym otoczeniu ka┼╝dego z nich znajduj─ů si─Ö kobiety: najwierniejsza wyznawczyni Czarnego Pana, Bellatriks Lestrange, najlepsza przyjaci├│┼éka Harrego, Hermiona,┬ái prawa r─Öka dyrektora Hogwartu, profesor McGonagall; w dalszych szeregach stoj─ů chocia┼╝by Luna Lovegood, Nimfadora Tonks czy Narcyza Malfoy. Kobiety mog─ů wi─Öc wp┼éywa─ç na losy ┼Ťwiata ÔÇô ale tylko do pewnego punktu. Decyduj─ůc─ů walk─Ö musz─ů najwyra┼║niej stoczy─ç m─Ö┼╝czy┼║ni.
Matki, ┼╝ony i kr├│lowe
Moment, w kt├│rym zaczynamy ┼Ťledzi─ç histori─Ö walki o ┼╗elazny Tron, nie zapowiada, ┼╝eby w Westeros mia┼éo by─ç inaczej. Osadzone w ┼Ťredniowiecznych realiach spo┼éecze┼ästwo Siedmiu Kr├│lestw zbudowane jest na zasadzie m─Öskiej dominacji. Jak ┼Ťwiat d┼éugi i szeroki w┼éadz─Ö polityczn─ů, przynajmniej nominalnie, sprawuj─ů m─Ö┼╝czy┼║ni. Dla nich zarezerwowane s─ů wszystkie najwa┼╝niejsze funkcje spo┼éeczne. Pok├│j i bezpiecze┼ästwo zale┼╝y od rycerzy. Septonowie nauczaj─ů zasad obowi─ůzuj─ůcej wiary. Maesterowie pomagaj─ů sprawowa─ç rz─ůdy. Bracia z Nocnej Stra┼╝y chroni─ů Kr├│lestwo przed wrogami z p├│┼énocy. Jak w rozmowie z c├│rk─ů stwierdza Eddard Stark: dla kobiet zarezerwowana jest rola ┼╝on i matek przysz┼éych rycerzy, lord├│w i ksi─ů┼╝─ůt.
Dewiza rodu Tullych, z kt├│rego pochodzi Catelyn Stark, brzmi: rodzina, obowi─ůzek, honor. Po pierwszym odcinku serialu wydaje si─Ö, ┼╝e ┼╝ycie m┼éodo wydanej za namiestnika p├│┼énocy Catelyn koncentruje si─Ö na dbaniu o ciep┼éo domowego ogniska. Wyjazd m─Ö┼╝a zmusz─ů j─ů jednak do przej─Öcia inicjatywy w swoje r─Öce. Kobieta bez wahania decyduje si─Ö uwi─Özi─ç podejrzanego o zamach na ┼╝ycie jej syna Tyriona Lannistera, czym rozpoczyna wojn─Ö mi─Ödzy dwoma pot─Ö┼╝nymi rodami. Siostra Tyriona, kr├│lowa Cersei, nie pozostaje jej d┼éu┼╝na. Po ┼Ťmierci m─Ö┼╝a, kr├│la Roberta, odwa┼╝nie wchodzi w konflikt o w┼éadz─Ö w stolicy z m─Ö┼╝em Catelyn, Eddardem Starkiem.
Motywacje Catelyn i Cersei nie s─ů identyczne. Pierwsza, zar├│wno gdy decyduje si─Ö uwi─Özi─ç Tyriona, jak i gdy uwalnia Jaimiego Lannistera, chce przede wszystkim chroni─ç swoje dzieci. Teoretycznie pozostaje wi─Öc w roli troskliwej matki. Z drugiej strony jej dzia┼éania wywo┼éuj─ů dalekosi─Ö┼╝ne konsekwencje. Catelyn staje si─Ö g┼é├│wnym decydentem wielkiej polityki, zast─Öpuj─ůc w tej roli m─Ö┼╝a, a p├│┼║niej syna. Cersei r├│wnie┼╝ stara si─Ö zapewni─ç pozycj─Ö i bezpiecze┼ästwo swojemu potomstwu, jej plany si─Ögaj─ů jednak znacznie dalej. Przez kolejne sezony konsekwentnie i bezwzgl─Ödnie buduje swoj─ů pozycj─Ö polityczn─ů, by wreszcie sama za┼éo┼╝y─ç na g┼éow─Ö koron─Ö i przynajmniej na chwil─Ö zasi─ů┼Ť─ç na ┼╗elaznym Tronie.
Przyk┼éady Cersei i Catelyn nie s─ů odosobnione. Prawdziw─ů przyw├│dczyni─ů kolejnego z wielkich rod├│w jest przecie┼╝ Lady Olenna Tyrell. Jej syn jest g┼éow─ů rodziny tylko z nazwy; to Olenna w pe┼éni samodzielnie podejmuje kluczowe decyzje, ┼é─ůcznie z zamachem na ┼╝ycie kr├│la Joffreya.
Najwa┼╝niejsz─ů doradczyni─ů kolejnego pretendenta do tronu, Stannisa Baratheona, jest kap┼éanka czerwonego Boga, Melisandre. Cho─ç trudno nazwa─ç Stannisa malowanym przyw├│dc─ů, zdecydowana wi─Ökszo┼Ť─ç jego dzia┼éa┼ä wynika z jej inicjatywy. Czerwonej kap┼éance udaje si─Ö przekona─ç Stannisa, ┼╝e jest on maj─ůcym uratowa─ç ┼Ťwiat boskim wybra┼äcem. Dlatego to nie nawi─ůzane sojusze czy si┼éa wojska, ale w┼éa┼Ťnie obecno┼Ť─ç znaj─ůcej podobno boskie plany Melisandre ma przynie┼Ť─ç Stannisowi zwyci─Östwo. Lord Smoczej Ska┼éy staje si─Ö przez to zak┼éadnikiem woli swojego boga, a tym samym jego kap┼éanki (jako jedynej osoby mog─ůcej si─Ö z nim komunikowa─ç). W┬ázwi─ůzku z tym Melisandre jest w stanie przekona─ç Stannisa do zabicia dotychczasowych zwolennik├│w niechc─ůcych wyznawa─ç nowej wiary, u┼Ťmiercenia jego w┼éasnego brata, a w ko┼äcu spalenia jedynego dziecka.
Posta─ç Melisandre stanowi┬áprzyk┼éad znanych chocia┼╝by z poezji m┼éodopolskiej m─Öskich wyobra┼╝e┼ä o uwodzicielskiej i zdradzieckiej kobiecie-modliszce. Po sze┼Ťciu sezonach serialu trudno jednoznacznie stwierdzi─ç, czy kap┼éanka faktycznie wykonuje polecenia si┼éy nadprzyrodzonej, czy bezwzgl─Ödnie realizuje w┼éasn─ů strategi─Ö polityczn─ů.
Wreszcie Daenerys Targaryen ÔÇô poznajemy j─ů w chwili, gdy staje si─Ö przedmiotem transakcji mi─Ödzy jej bratem a przysz┼éym m─Ö┼╝em. Jednak ju┼╝ w ci─ůgu kilku pierwszych odcink├│w serialu zar├│wno widzowie, jak i sama Daenerys nabieraj─ů przekonania, ┼╝e je┼Ťli kt├│ry┼Ť z Targaryen├│w ma odzyska─ç w┼éadz─Ö nad Westeros, b─Ödzie to w┼éa┼Ťnie ona, a nie jej starszy brat. Samodzieln─ů polityczn─ů karier─Ö Daenerys rozpoczyna z garstk─ů kobiet, starc├│w i dzieci oraz tr├│jk─ů male┼äkich smok├│w. Jej celem, opr├│cz zdobycia ziem, kt├│rymi rz─ůdzili jej przodkowie, staje si─Ö zmiana zasad spo┼éecznych rz─ůdz─ůcych otaczaj─ůcym j─ů ┼Ťwiatem, przede wszystkim zniesienie niewolnictwa. Jak wiele przemocy mo┼╝na i nale┼╝y u┼╝y─ç, aby zmieni─ç niesprawiedliwe regu┼éy zastanego ┼Ťwiata i nie zosta─ç przy tym krwawym tyranem? Z ka┼╝dym kolejnym sezonem Daenerys musi zadawa─ç sobie coraz wi─Öcej pyta┼ä, przed kt├│rymi staje ka┼╝dy rewolucjonista i ka┼╝da rewolucjonistka.
Dla rycerza najwa┼╝niejszy jest honor
Najbardziej niezgodn─ů z normami spo┼éecznymi Westeros rol─Ö wybiera Brienne z Tarthu. Chce sta─ç si─Ö rycerzem. Wyszydzana na ka┼╝dym kroku, pokazuje otaczaj─ůcym j─ů m─Ö┼╝czyznom, ┼╝e lepiej od nich spe┼énia wybran─ů przez siebie s┼éu┼╝b─Ö. Wygrywa turnieje i pojedynki, ale przede wszystkim w┼Ťr├│d morza zdrad, gwa┼ét├│w i napad├│w rabunkowych zachowuje honor i pozostaje wierna przysi─Ödze.
To w┼éa┼Ťnie spotkanie z ni─ů zmienia Jaimiego Lannistera. Wygl─ůd ksi─Öcia z bajki ze ÔÇ×ShrekaÔÇŁ, urodzenie w najpot─Ö┼╝niejszym rodzie kr├│lestwa, wychowanie na dworze w┼Ťr├│d najlepszych nauczycieli rycerskiego fachu nie sprawi┼éy, ┼╝e Jaime powa┼╝nie potraktowa┼é s┼éu┼╝b─Ö w roli cz┼éonka gwardii kr├│lewskiej, b─Öd─ůcej rycerskim wzorcem z Sevres. Dopiero spotkanie z Brienne ÔÇô po┼é─ůczone z utrat─ů r─Öki ÔÇô u┼Ťwiadomi┼éo mu, ┼╝e z┼éoty u┼Ťmiech, urodzenie, mistrzostwo w walce (kt├│re zreszt─ů znamy bardziej z przechwa┼éek i doniesie┼ä ni┼╝ z praktyki) to nie wszystko.
Najlepszym przyk┼éadem gry z tradycj─ů, kt├│r─ů podejmuj─ů tw├│rcy ÔÇ×Gry o tronÔÇŁ, jest przysi─Öga lenna, kt├│r─ů Brienne sk┼éada Catelyn Stark. Obie wchodz─ů w tym momencie w role dotychczas zarezerwowane dla m─Ö┼╝czyzn. Dla Brienne przysi─Öga ta staje si─Ö najwa┼╝niejszymi s┼éowami wypowiedzianymi przez ni─ů w ┼╝yciu. Ta, kt├│rej s┼éu┼╝by nikt wcze┼Ťniej nie traktowa┼é powa┼╝nie, mo┼╝e wreszcie przesta─ç ogl─ůda─ç si─Ö na wyszydzaj─ůcy j─ů ┼Ťwiat. Ma jasny cel: zapewnienie bezpiecze┼ästwa c├│rkom Catelyn. Nic (nawet ┼Ťmier─ç tej, kt├│rej przysi─Öga┼éa) nie mo┼╝e jej zwolni─ç ze z┼éo┼╝onego przyrzeczenia. W pe┼énym rycerzy ┼Ťwiecie ÔÇ×Gry o tronÔÇŁ nie ma wierniej wype┼énianej obietnicy ni┼╝ ta, kt├│r─ů kobieta z┼éo┼╝y┼éa kobiecie w ochronie innych kobiet.
Szukaj─ůc innych lennik├│w, kt├│rych wierno┼Ť─ç nie zale┼╝y jedynie od aktualnego rachunku zysk├│w i strat, natrafiamy na Lyanne Mormont. Kolejna z bohaterek jako jedyna z lord├│w p├│┼énocy bez wahania staje wiernie u boku Jona i Sansy. Jej cechy charakteru i podejmowane przez ni─ů decyzje sprawiaj─ů, ┼╝e jej wiek (jest najm┼éodsz─ů z chor─ů┼╝ych Stark├│w) i p┼ée─ç przestaj─ů mie─ç znaczenie dla krn─ůbrnych lord├│w p├│┼énocy. G┼éos Lyanne potrafi by─ç decyduj─ůcy w czasie politycznych narad.
Spojrzenie z lotu ptaka na map─Ö Westeros na koniec sz├│stego sezonu unaocznia zmian─Ö, jaka dokona┼éa si─Ö w Siedmiu Kr├│lestwach. Wsz─Ödzie rz─ůdz─ů kobiety: w┬áDorne, Kr├│lewskiej Przystani, za W─ůskim Morzem. Gdyby nie wykrzyczane przez lord├│w P├│┼énocy s┼éowa ÔÇ×King in┬áthe NorthÔÇŁ (zainicjowane zreszt─ů przez Lyanne Mormont), byliby┼Ťmy prawie pewni, ┼╝e to kt├│ra┼Ť z bohaterek zasi─ůdzie w ko┼äcu na ┼╗elaznym Tronie.
Czy w┼éadza powinna nale┼╝e─ç do kobiet?
Jak─ů wiadomo┼Ť─ç przekazuj─ů nam tw├│rcy ÔÇ×Gry o tronÔÇŁ? Czy chodzi o to, ┼╝e kobiety s─ů dobre, a m─Ö┼╝czy┼║ni ┼║li? ┼╗e tylko one potrafi─ů by─ç rycerzami (rycerkami) i w┼éadczyniami? Nie w tym rzecz. Polityk─Ö w ÔÇ×Grze o tronÔÇŁ potrafi─ů prowadzi─ç przecie┼╝ r├│wnie┼╝ m─Ö┼╝czy┼║ni, chocia┼╝by Varys, Littlefinger┬áczy Tyrion. Honor znaczy wiele nie tylko dla Brienne czy Lyanny, ale te┼╝ dla Jona, Neda czy Barristana SelmyÔÇÖego.
Osadzona w ┼Ťredniowiecznych realiach m─Öskiej dominacji ÔÇ×Gra o tronÔÇŁ pe┼éna jest seksu, brutalno┼Ťci i przemocy. Tym bardziej zaskakuj─ůce jest to, ┼╝e postacie kobiece serialu pe┼éni─ů w serialu pe┼énoprawn─ů rol─Ö. Ich dzia┼éania powodowane s─ů skomplikowanymi motywacjami. Jedne bohaterki chc─ů broni─ç bezpiecze┼ästwa swojej rodziny, inne maj─ů nadziej─Ö zmieni─ç ┼Ťwiat, kolejne po prostu chc─ů zdoby─ç w┼éadz─Ö. Potrafi─ů by─ç brutalne, dobre, ale przede wszystkim sprawcze i skuteczne. Jedne akceptuj─ů zastane regu┼éy gry, inne buntuj─ů si─Ö przeciw nim. Kto jest g┼é├│wnym bohaterem ÔÇ×Gry o tronÔÇŁ? Daenerys czy Jon Snow? Aria, Bran czy Sansa? Jaime, Tyrion czy Cersei? Nie jeste┼Ťmy w stanie odpowiedzie─ç na te pytania. ÔÇ×Gra o tronÔÇŁ pokazuje, ┼╝e konflikt polityczny i ┼Ťwiat fantasy nie musz─ů by─ç zarezerwowane tylko dla m─Ö┼╝czyzn.
Wydaje si─Ö, ┼╝e z ÔÇ×Gry o tronÔÇŁ p┼éynie jednak jeszcze inne przes┼éanie. Wi─Ökszo┼Ť─ç z bohater├│w, kt├│rzy budz─ů nasz─ů sympati─Ö, jest w serialowym ┼Ťwiecie dyskryminowana. Karze┼é, b─Ökart, kobieta, kt├│ra nie chce zosta─ç dam─ů, m┼éodsza siostra przysz┼éego kr├│la. Tyrion, Jon, Arya i Daenerys buntuj─ů si─Ö przeciw rolom, kt├│re chce przypisa─ç im ┼Ťwiat Westeros. Czy wyobra┼╝amy sobie zako┼äczone sukcesem negocjacje mi─Ödzy Theonem Greyjoyem (z pocz─ůtkowych sezon├│w) a Viserysem Targaryenem? Zapewne by si─Ö nie porozumieli, a na pewno nie rozmawialiby o lepszym ┼Ťwiecie, bez gwa┼ét├│w i rabunk├│w, kt├│ry stworz─ů po wojnie. Do zgody┬áuda┼éo si─Ö za to doj┼Ť─ç ich siostrom; obie zgodzi┼éy si─Ö, ┼╝e musz─ů zmieni─ç ┼Ťwiat na lepszy ni┼╝ ten, kt├│ry zostawili po sobie ich ojcowie. Czy Daenerys i Yarze uda┼éo si─Ö porozumie─ç dlatego, ┼╝e jako kobiety s─ů biologicznie predestynowane do pe┼énienia w┼éadzy? Chodzi raczej o to, ┼╝e nikt nie poda┼é im korony na tacy. Zar├│wno one, jak i Tyrion czy Jon rozumiej─ů, co oznacza by─ç dyskryminowanym, jak trudno jest funkcjonowa─ç w ┼Ťwiecie m─Öskiej dominacji, w kt├│rej spo┼éeczn─ů rol─Ö okre┼Ťla p┼ée─ç, pochodzenie i wygl─ůd. Mo┼╝e┬ár├│wnie┼╝ u pozaserialowych polityk├│w wra┼╝liwo┼Ťci na te w┼éa┼Ťnie kwestie powinni┼Ťmy szuka─ç przede wszystkim?
***
Pozosta┼ée teksty z┬ábie┼╝─ůcego numeru dwutygodnika ÔÇ×KontaktÔÇŁ mo┼╝na znale┼║─ç┬átutaj.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś