Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Czego mo┼╝e nas nauczy─ç Kuba

Niekt├│rzy uwa┼╝aj─ů Kub─Ö za dyktatur─Ö, inni za pa┼ästwo policyjne, inni za demokracj─Ö w stylu ÔÇ×rewolucyjnymÔÇŁ, a jeszcze inni uznaj─ů j─ů za demokracj─Ö w procesie kszta┼étowana si─Ö. Nikt jednak nie mo┼╝e zaprzeczy─ç, ┼╝e Kuba jest pa┼ästwem przechodz─ůcym transformacj─Ö swojego systemu polityczno-ekonomicznego. My┼Ťl─Ö, ┼╝e w tej chwili bardziej istotne ni┼╝ pr├│ba klasyfikacji tego-ulotnego-systemu, jaki reprezentuje Kuba, jest to, dok─ůd i w jaki spos├│b b─Ödzie ona zmierza┼éa.

_DSC0283

Materiały prasowe


O wielokrotnie naprawianych samochodach z lat 60., salsie i cygarach s┼éyszeli chyba wszyscy. Inna wizja Kuby to polityczna zagwozdka, skansen pozosta┼éy po Zimnej Wojnie. Wiele os├│b kojarzy j─ů jako jedyny kraj na zachodniej p├│┼ékuli z systemem jednopartyjnym, kontrolowany od ponad 50 lat przez braci Castro. Jednak mniej os├│b s┼éysza┼éo o jej systemie opieki zdrowotnej, osi─ůgaj─ůcym wyj─ůtkowe sukcesy jak na kraj rozwijaj─ůcy si─Ö: przyk┼éadowo, ┼Ťmiertelno┼Ť─ç w┼Ťr├│d dzieci jest tam w tej chwili ni┼╝sza ni┼╝ w Polsce. Kuba szczyci si─Ö tak┼╝e powszechn─ů bezp┼éatn─ů edukacj─ů oraz jedn─ů z najbardziej wykwalifikowanych si┼é roboczych w Ameryce ┼üaci┼äskiej. Badaniom kuba┼äskim w dziedzinie biotechnologii zawdzi─Öczamy mi─Ödzy innymi stworzenie szczepionek przeciwko meningokokom oraz zapaleniu w─ůtroby typu B.
Wszelkie osi─ůgni─Öcia w dziedzinach zdrowia i edukacji, a tak┼╝e sytuacj─Ö gospodarcz─ů kraju trzeba ocenia─ç, pami─Ötaj─ůc o trwaj─ůcej ju┼╝ ponad 50 lat ekonomicznej blokadzie na┼éo┼╝onej przez USA po rewolucji na Kubie, wzmacnianej regularnie przez nowe ustawy Kongresu ameryka┼äskiego. Nie tylko zabroniony jest bezpo┼Ťredni handel firm ameryka┼äskich z Kub─ů, lecz tak┼╝e od 1992, kiedy wprowadzona zosta┼éa tak zwana ÔÇ×ustawa TorricelliÔÇÖegoÔÇŁ, zakazany zosta┼é handel pomi─Ödzy sp├│┼ékami zale┼╝nymi tych firm zarejestrowanych w krajach zagranicznych, co rozszerzy┼éo blokad─Ö znacz─ůco poza granic─Ö Stan├│w Zjednoczonych. Wed┼éug Cuba Solidarity blokada kosztowa┼éa Kub─Ö dotychczas 96 miliard├│w dolar├│w. Zgromadzenie Og├│lne ONZ przez 18 lat corocznie pot─Öpia┼éo narzucenie blokady, jak dotychczas z nik┼éym skutkiem.
Jednak obecnie panuje powszechne przekonanie, ┼╝e ÔÇ×zawieszenie w czasieÔÇŁ Kuby nied┼éugo zostanie przerwane. Administracja Baracka Obamy zdj─Ö┼éa Kub─Ö z listy pa┼ästwowych sponsor├│w terroryzmu, a w lipcu zosta┼éa otwarta ambasada ameryka┼äska w Havanie. Odwil┼╝ w stosunkach ameryka┼äsko-kuba┼äskich przebiega r├│wnolegle z reformami przeprowadzanymi na Kubie przez prezydenta Ra├║la Castro, kt├│ry zezwoli┼é na cz─Ö┼Ťciow─ů dzia┼éalno┼Ť─ç prywatn─ů oraz zapowiada dalsze reformy gospodarcze, a nawet odnosz─ůce si─Ö do politycznej struktury pa┼ästwa.
Jaka panuje obecnie atmosfera na Kubie, kt├│ra stoi niejako na rozdro┼╝u swojej historii? Podczas moich rozm├│w z mieszka┼äcami Havany najbardziej odczuwa┼éam bli┼╝ej niesprecyzowan─ů ch─Ö─ç zmian oraz pewn─ů nadziej─Ö pok┼éadan─ů w reformach. Lazaro opowiada┼é mi o tym, ┼╝e liczy na to, ┼╝e Stany Zjednoczone znios─ů przepisy ograniczaj─ůce Kuba┼äczykom wjazd i b─Ödzie m├│g┼é pojecha─ç za swoimi obrazami do Nowego Jorku. Na postrzeganie przez Kuba┼äczyk├│w ┼Ťwiata poza swoim pa┼ästwem wp┼éywa zdecydowanie rozw├│j turystyki na tej karaibskiej wyspie, w szczeg├│lno┼Ťci ┼╝e dost─Öp do wiedzy z Internetu jest znacz─ůco ograniczony. Jedynie 5% mieszka┼äc├│w wyspy posiada┼éo na pocz─ůtku tego roku po┼é─ůczenie z sieci─ů, a dost─Öp do pewnych krytycznych wobec rz─ůdu publikacji i tak jest zablokowany na Kubie (przyk┼éadowo: www.14ymedio.com). Zatem wiedza o zewn─Ötrznym ┼Ťwiecie opiera si─Ö g┼é├│wnie na obserwacji turyst├│w, kt├│rzy najcz─Ö┼Ťciej mieszkaj─ů w kilkugwiazdkowych hotelach i wydaj─ů na kolacj─Ö w turystycznej restauracji sum─Ö, kt├│ra wi─Ökszo┼Ťci spo┼éecze┼ästwa wystarczy┼éaby na wy┼╝ywienie przez miesi─ůc. P┼éac─ů zawsze w peso convertible ÔÇô┬ájednej z dw├│ch walut w obiegu na Kubie, kt├│ra jest przywi─ůzana do dolara w stosunku 1:1 i wobec kt├│rej kuba┼äskie peso jest niedowarto┼Ťciowane. Nie dziwne, ┼╝e wszelakie pr├│by wyci─ůgni─Öcia z naiwnych turyst├│w mo┼╝liwie jak najwi─Ökszej ilo┼Ťci pieni─Ödzy s─ů powszechne i zaskakuj─ůco tw├│rcze. Nie dziwne r├│wnie┼╝, ┼╝e osoby z zagranicy postrzegane s─ů na Kubie jak przybysze z kraj├│w op┼éywaj─ůcych w dobrobyt.
Gdy jednak przybywa si─Ö na Kub─Ö z Panamy, r├│┼╝nica w tym, jak ┼╝yj─ů mieszka┼äcy, wydaje si─Ö ogromna i w tym zestawieniu Panama uczestnicz─ůca w ┼Ťwiatowym rynku nie wypada lepiej. Nier├│wno┼Ťci spo┼éeczne w Panamie, a w szczeg├│lno┼Ťci w Panama City, jednym z najdynamiczniej rozwijaj─ůcych si─Ö miast w Ameryce ┼Ürodkowej, s─ů fizycznie na pierwszym planie. Wie┼╝owce z luksusowymi apartamentami g├│ruj─ů bezpo┼Ťrednio nad slumsami, dzielnicami, przez kt├│re nawet taks├│wkarze boj─ů si─Ö przeje┼╝d┼╝a─ç. Ogromne centra handlowe s─ů kopi─ů ameryka┼äskich ÔÇ×mallsÔÇŁ, lecz sporej cz─Ö┼Ťci populacji zarobki nie starczaj─ů, aby w nich zrobi─ç zakupy. W Havanie zadziwiaj─ůce przy chodzeniu po mie┼Ťcie wieczorami jest to, ┼╝e wiele os├│b ma otwarte okna i drzwi do dom├│w i ┼╝e nie czuj─ů potrzeby odgradzania si─Ö od ulicy. Cz─Östym widokiem s─ů osoby siedz─ůce na progu do domu, spogl─ůdaj─ůce na ulic─Ö, rozmawiaj─ůce z s─ůsiadami robi─ůcymi to samo w domu obok. Ludzie nie boj─ů si─Ö o swoje bezpiecze┼ästwo, o swoj─ů w┼éasno┼Ť─ç ÔÇô┬áwedle kilku przewodnik├│w Kuba ma wyj─ůtkowo niski wska┼║nik przest─Öpczo┼Ťci jak na Ameryk─Ö Po┼éudniow─ů.
Spojrzenie przyjezdnego mo┼╝e jednak prowadzi─ç do wyidealizowanej wizji Kuby. Nale┼╝y pami─Öta─ç, ┼╝e jest to pa┼ästwo bardzo silnie ograniczaj─ůce wolno┼Ť─ç obywateli. Wed┼éug raportu Human Rights Watch┬áKuba wci─ů┼╝ wi─Özi przeciwnik├│w politycznych, a system s─ůdownictwa jest w zupe┼éno┼Ťci zale┼╝ny od egzekutywy. Ofiarami tego systemu s─ů mi─Ödzy innymi kobiety z ruchu Damas de Blanco ÔÇô┬ágrupy opozycyjnej za┼éo┼╝onej przez ┼╝ony, matki i c├│rki wi─Ö┼║ni├│w politycznych. W lipcu 129 cz┼éonki┼ä ruchu zosta┼éo internowanych, gdy przygotowywa┼éy si─Ö do uczestnictwa w uroczysto┼Ťciach honoruj─ůcych Kuba┼äczyk├│w, kt├│rzy ponie┼Ťli ┼Ťmier─ç, pr├│buj─ůc opu┼Ťci─ç wysp─Ö w 1994 roku. Internowanym si─Ö grozi, niekt├│rzy s─ů bici ÔÇô Yilenni Aguilera Santos z Damas de Blanco poroni┼éa po tym, jak zosta┼éa pobita przez agent├│w bezpiecze┼ästwa. Wolno┼Ť─ç s┼éowa ani w praktyce, ani w prawie nie istnieje. Ruch obywateli zar├│wno wewn─ůtrz, jak i poza krajem jest bardzo ograniczony, a cz─Östo osobom, kt├│re wyjecha┼éy z Kuby, uniemo┼╝liwia si─Ö powr├│t do kraju.
Niekt├│rzy uwa┼╝aj─ů Kub─Ö za dyktatur─Ö, inni za pa┼ästwo policyjne, inni za demokracj─Ö w stylu ÔÇ×rewolucyjnymÔÇŁ, a jeszcze inni uznaj─ů j─ů za demokracj─Ö w procesie kszta┼étowana si─Ö. Nikt jednak nie mo┼╝e zaprzeczy─ç, ┼╝e Kuba jest pa┼ästwem przechodz─ůcym transformacj─Ö swojego systemu polityczno-ekonomicznego. My┼Ťl─Ö, ┼╝e w tej chwili bardziej istotne ni┼╝ pr├│ba klasyfikacji tego-ulotnego-systemu, jaki reprezentuje Kuba, jest to, dok─ůd i w jaki spos├│b b─Ödzie ona zmierza┼éa.
Wpierw reformy ekonomiczne. Ra├║l Castro zapowiedzia┼é, ┼╝e w 2015 roku 40 procent gospodarki zostanie sprywatyzowane. The Economist uwa┼╝a, ┼╝e obecna grupa 500 tysi─Öcy pracownik├│w w sektorze prywatnym, zarabiaj─ůca w walucie peso convertible, jest zacz─ůtkiem nowej wy┼╝szej klasy, kt├│ra poci─ůgnie za sob─ů konieczno┼Ť─ç sprywatyzowania tak┼╝e innych sektor├│w gospodarki. W celu zapobie┼╝enia wi─Ökszej rozbie┼╝no┼Ťci zarobk├│w pa┼ästwo podnios┼éo pensje pracownik├│w pa┼ästwowych, mi─Ödzy innymi lekarzy. Niekt├│rzy zaznaczaj─ů, ┼╝e takie dzia┼éania s─ů rozwi─ůzaniem kr├│tkofalowym, gdy┼╝ podwoj─ů deficyt bud┼╝etowy pa┼ästwa. Z pewno┼Ťci─ů transformacja ekonomiczna b─Ödzie stawia┼éa problemy przed pa┼ästwem, w szczeg├│lno┼Ťci spor─ů przeszkod─ů b─Ödzie poradzenie sobie ze skomplikowan─ů sytuacj─ů walutow─ů. Jednak b┼é─Ödne jest wnioskowanie, ┼╝e jedyn─ů form─ů poradzenia sobie z tymi problemami jest przej┼Ťcie z systemu centralnie planowanego na neoliberaln─ů gospodark─Ö rynkow─ů. Je┼╝eli zniesiona zostanie blokada Stan├│w Zjednoczonych, a tak┼╝e wzmocnione istniej─ůce stosunki ekonomiczne z Chinami, Rosj─ů i Brazyli─ů, Kuba ma szans─Ö na wi─Ökszy dop┼éyw kapita┼éu zagranicznego, kt├│ry mo┼╝e wykorzysta─ç, aby rozwin─ů─ç gospodark─Ö. Nowa ustawa o zagranicznych inwestycjach u┼éatwia inwestowanie zagranicznym firmom, jednak k┼éadzie bardzo wysokie podatki na inwestycjach w naturalne surowce wyspy oraz zabrania inwestowania w system opieki zdrowotnej, edukacj─Ö oraz system obrony narodowej, aby zachowa─ç panuj─ůcy obecnie system socjalny. Je┼╝eli wprowadzone w ┼╝ycie zosta┼éyby proponowane reformy, gospodarka Kuby opiera┼éaby si─Ö na trzech g┼é├│wnych sektorach pracy: stanowi─ůcym 40 procent sektorze prywatnym, na sektorze opieraj─ůcym si─Ö w┼éa┼Ťnie na inwestycjach zagranicznych oraz na sektorze rolniczym (subsydiowanym przez rz─ůd). Kuba mo┼╝e sta─ç si─Ö prototypem nowej drogi transformacji, a nawet stworzy─ç nowy system gospodarczy, przechodz─ůc przez transformacj─Ö, nie powielaj─ůc ani wzorc├│w pa┼ästw postkomunistycznych w Europie ┼Ürodkowo-Wschodniej, ani pa┼ästw Ameryki ┼üaci┼äskiej, takich jak Argentyna czy Meksyk, kt├│rych przej┼Ťcie na model neoliberalny by┼éo efektem warunk├│w stawianych przez Mi─Ödzynarodowy Fundusz Walutowy w trakcie kryzysu ekonomicznego.
Nast─Öpnie ÔÇô┬áreformy polityczne. Ra├║l zapowiedzia┼é, ┼╝e planuje wprowadzi─ç wybory powszechne, aby wybra─ç swojego nast─Öpc─Ö po zako┼äczeniu kadencji w 2018 roku. Proponowane jest tak┼╝e przed┼éu┼╝enie aktualnie trwaj─ůcych po 3 dni rad Zgromadzenia Narodowego, odbywaj─ůcych si─Ö dwa razy do roku, do 45 dni. Kompetencje w┼éadzy maj─ů tak┼╝e zosta─ç zdecentralizowane do rad lokalnych oraz przeprowadzona ma by─ç generalna reforma konstytucyjna (┼║r├│d┼éo). Oczywi┼Ťcie trudno przewidzie─ç, jaki dok┼éadnie b─Ödzie efekt wprowadzonych reform, ale my┼Ťl─Ö, ┼╝e mo┼╝na m├│wi─ç o procesie demokratyzacji zachodz─ůcym na Kubie. Tak┼╝e tutaj sytuacja jest wyj─ůtkowa, jako ┼╝e reformy demokratyczne odbywaj─ů si─Ö z inicjatywy wewn─Ötrznej pa┼ästwa, nie s─ů one narzucone zewn─Ötrznie przez inne pa┼ästwa czy organizacje mi─Ödzynarodowe. My┼Ťl─Ö, ┼╝e pewnym niebezpiecze┼ästwem dla Kuby, zwi─ůzanym z otwarciem relacji ze Stanami Zjednoczonymi, jest to, ┼╝e USA otwarcie blokady b─Ödzie uwarunkowywa─ç przeprowadzeniem procesu demokratyzacji ÔÇ×na styl ameryka┼äskiÔÇŁ, czyli natychmiastowym zarz─ůdzeniem wybor├│w (w kt├│rych uczestniczy┼éyby jedynie partie zatwierdzone przez USA) w celu stworzenia wielopartyjnego systemu, a tak┼╝e wprowadzeniem gospodarki wolnorynkowej. Czy by┼éoby to z dobrym skutkiem dla demokracji na Kubie, trudno powiedzie─ç, gdy┼╝ r├│┼╝ne s─ů znane z historii wsp├│┼éczesnej przyk┼éady pr├│b wprowadzania demokracji przez Stany Zjednoczone (chocia┼╝by wy┼╝ej wspomniana Panama, czy Wiosna Lud├│w w Egipcie ÔÇô┬ápolecam artyku┼é Arnolda Augusta). W─ůtpliwo┼Ťci moje wzbudza to, ┼╝e prawdopodobnym efektem by┼éoby przeniesienie decyzyjno┼Ťci w kwestiach gospodarki z r─ůk zarz─ůdzaj─ůcych Komunistyczn─ů Parti─ů Kuby do poziomu jeszcze bardziej oddalonego od spo┼éecze┼ästwa kuba┼äskiego, czyli mi─Ödzynarodowych si┼é rynkowych gospodarki kapitalistycznej. Poza tym zewn─Ötrznie narzucony proces demokratyzacji m├│g┼éby zatrzyma─ç wyj─ůtkowy proces demokratyzacji wewn─ůtrzsystemowej, jaki ma miejsce na Kubie, i pozbawi┼éby j─ů mo┼╝liwo┼Ťci stworzenia nowego rodzaju demokracji, by─ç mo┼╝e bardziej otwartej na ewolucj─Ö i zmiany ni┼╝ istniej─ůcy ameryka┼äski model demokracji liberalnej.
Nie chc─Ö powiedzie─ç, ┼╝e Unia Europejska, Stany Zjednoczone oraz inne pa┼ästwa i organizacje mi─Ödzynarodowe powinny wstrzyma─ç si─Ö ca┼ékowicie od jakichkolwiek ingerencji w zmiany systemowe zachodz─ůce na Kubie i nie stawia─ç ┼╝adnych warunk├│w przy rozwijaniu stosunk├│w ekonomicznych. Na Kubie naruszane s─ů podstawowe wolno┼Ťci, co zas┼éuguje na pot─Öpienie we wsp├│┼épracy mi─Ödzynarodowej, a sytuacja powinna by─ç nieustannie monitorowana, by obserwowa─ç jej rozw├│j. Uwa┼╝am jednak, ┼╝e problemem mo┼╝e by─ç pochopne narzucenie pewnych proces├│w demokratyzacji oraz reformy gospodarczej bez uwzgl─Ödnienia wyj─ůtkowej historii i sytuacji aktualnej Kuby. Mog┼éoby to doprowadzi─ç do utraty pozytywnych efekt├│w spo┼éecznych osi─ůgni─Ötych na Kubie w ci─ůgu ostatnich kilkudziesi─Öciu lat, w nie┼éatwych warunkach ekonomicznych. Przede wszystkim zaprzepa┼Ťci┼éoby to mo┼╝liwo┼Ť─ç uczenia si─Ö na przyk┼éadzie wyj─ůtkowej drogi transformacji Kuby, kt├│ra ma szans─Ö stworzenia nowego modelu demokratyzacji, a nawet nowego modelu gospodarczego.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś